DUITSE BOMMENWERPER VERLIEST V-1 BOVEN HEEMSTEDE (1944) / lanceerinrichting Vogelenzang

DUITSE BOMMENWERPER VERLIEST V-1 WAPEN BOVEN HEEMSTEDE In het najaar van 1944 zijn talrijke V-1 vliegende bommen voornamelijk vanuit de lanceerbases in Putterhoek en Woensdrecht gelanceerd richting richting Antwerpen en vanuit lanceerininstallaties in het westen van ons land en door Duitse bommenwerpers  op de Noordzee naar Londen en andere Engelse steden.  Deze wapens bevatten in de regel gemiddeld 800 tot  1000 kilo springstof. In o.a. de omgeving van Rotterdam en Delft en verder in Voorschoten, Ypenburg, Wassenaar, Bergen (NH) en Vogelenzang (Bekslaan) zijn door de Duitse bezetters lanceerinrichtingen ingericht voor de V-1 en/of V-2. Daarnaast zijn V-1’s  gelanceerd vanuit de onderzijde van vooral Heinkel-vliegtuigen, die komende vanuit Duitse bases in de beginfase vaak zeer onnauwkeurig waren. Begin november 1944 kwam een vliegende bom terecht op het klooster ‘Ora et Labora’ in Rijswijk, waarbij 30 doden waren te betreuren, waaeonder 6 broeders.  Op 13 november 1944 stortte ’s avonds een V-1- [geen V-2 zoals soms vermeld], afkomstig van een Duitse bommenwerper op weg naar Engeland , neer in de tuin van het huis ‘Mariahof’ aan de Kerklaan van kerkmeester Jac.H.Kramer. Het projectiel sloeg een gat van zeker twee meter in de grond. Twee dagen later moesten alle bewoners in een straal van één kilometer hun huizen verlaten en een veilig heenkomen zoeken. Voor hen en vooral ook de bewoners van Huize Sint Bavo was dat een emotionele gebeurtenis. Kostbaarheden uit de kerk zijn per begrafeniswagen in veiligheid gesteld. De blindganger werd door ‘experts’ van de Duitse weermacht met dynamiet tot ontploffing gebracht, omdat zij kennelijk bij gebrek aan deskundigheid en geschikt materieel weigerden het projectiel naar elders te vervoeren om daar onschadelijk te maken. De explosie vond om 12.00 uur plaats De materiële schade was groot en ruiten sneuvelden tot in de verre omgeving. Dankzij de genomen voorzorgsmaatregelen zijn gelukkig geen doden of gewonden gevallen. Enkele huizen werden onherstelbaar verwoest, de pastorie was van binnen veranderd in een ruïne en ook het kerkgebouw liep behoorlijke schade op. De kosten van herstel voor pastorie en St.Bavokerk bedroegen in totaal ongeveer  64.000 gulden Spoedig is men met de restauratie begonnen en al in 1945 kon het godshuis weer voor erediensten worden gebruikt, maar het herstel van de ontzette toren is feitelijk pas in 1981 afgerond na een ingrijpende opknapbeurt.  Behalve in Heemstede zijn gevallen van mislukte pogingen tot lanceringen ofwel zogeheten blindgangers bekend in o.a. Ede, Eindhoven, Vlijmen, Rijssen, Loenen, Rotterdam, Waalwijk, Liempde en Lisse.

Ravage in Ede nadat op 27 december 1944 een V-1 insloeg, waarbij dodelijke slachtoffers vielen, zoals ook is voorgekomen in o.a. Waalwijk en Eindhoven.

Ravage in Ede nadat op 27 december 1944 een V-1 insloeg, waarbij dodelijke slachtoffers vielen, zoals ook is voorgekomen in o.a. Waalwijk, Tilburg en Eindhoven. In Breda zijn in totaal 16 burgers omgekomen als gevolg van mislukte V-1’s die bedoeld waren voor Antwerpen.

De heer V.C.Klep heeft in 1993 onderzoek gedaan naar het voorval en daarover gerapporteerd in een in beperkte oplage verschenen boek: ‘Uittreksel dagrapporten gemeentepolitie Heemstede 1939-1945, waarvan juni 1996 een tweede herziene uitgave verscheen. Zijn verslag wordt hier overgenomen: ‘VREEMD VOORWERP Een Duitse bommenwerper van het type Heinkel 111 mogelijk op weg naar Engeland verloor op maandag 13 november 1944 een V-1 of vliegende bom ofwel onbemand straalvliegtuig nabij de H.Bavokerk aan de Kerklaan. Het wapen sloeg rond 18.00 uur in, in de linker hoek van de voortuin van de familie Jac.H.Kramer, Kerklaan 115. Aanvankelijk was niet duidelijk, wat er was neergekomen. De heer C.M.A.Kramer, een zoon des huizes, vertelde daar in 1994 over: “Wij zaten net aan tafel toen wij een raar geluid hoorde dat even later werd gevolgd door de inslag. In de voortuin lag iets. Het stuk dat boven de grond uitstak leek op een soort vliegtuigje. Er was een sterke benzinelucht. Omdat het hard regende is de brandstof vermoedelijk niet in brand gevlogen.

De Mariahof, Kerklaan 115 voor de verwoesting. In 1921 gebouwd huis in opdracht van H.J.Ph.Peeperkorn naar een ontwerp van architect Doeglad. In 1950 is op deze plaats een nieuw huis gebouwd.

De Mariahof, Kerklaan 115 voor de verwoesting. In 1921 gebouwd huis in opdracht van H.J.Ph.Peeperkorn naar een ontwerp van architect Doeglas. In 1950 is op deze plaats een nieuw huis gebouwd.

ALARM De broer van de heer Kramer werd door zijn vader naar het politiebureau gezonden om alarm te slaan. Omdat het nogal lang duurde alvorens de politie kwam, werd mijn zegsman, de heer C.A.M.Kramer door zijn vader naar de Duitse soldaten in het RK Verenigingsgebouw aan de Herenweg 101 gezonden. De Duitsers kwamen onmiddellijk kijken, maar ook zij wisten niet was het was.” Een ooggetuige, de heer P.A.Tibbe (08-01-1917) wonende aan de Landzichtlaan 1a, was op het moment van het neerkomen op de Kerklaan. Zijn vrouw P.Tibbe-van den Bos, vertelde dat hij, toen nog haar verloofde, met een onbekende man in de Kerklaan liep en een voorwerp in de lucht zagen dat een hoop gesis maakte. Met de man is hij het snel toegangsweggetje van de St.Antoniusschool in gehold om te schuilen. Daar hoorden zij iets, dat de inslag moet zijn geweest en toen werd het stil. Korte tijd daarna is de heer Tibbe gaan kijken en hij heeft de bewoners van de nabijgelegen huizen en de Luchtbeschermingsdienst gewaarschuwd. ONTRUIMING Nadat de Duitsers, de Heemsteedse Politie en de Luchtbeschermingsdienst ter plaatse waren werd de Kerklaan gedeeltelijk afgesloten. Later op de avond is besloten om de omwonenden te evacueren. Ook de inwoners van de tegenover gelegen pastorie van de H.Bavo Kerk moesten naar elders. De betrokkenen werden opgevangen bij de Zusters van Huize Sint Bavo (1) en bij particulieren in de omgeving. VLIEGENDE BOM De volgende dag werd bekend, dat het om een V-1 ging. Omdat het springtuig gedeeltelijk onder de grond lag en het Duitse Sprengcommando geen ervaring had in het demonteren van V-1’s, is ter plaatse besloten om de bom op te blazen. EVACUATIE

Waarschuwing  aan bewoners Heemstede

Waarschuwing aan de inwoners van Heemstede door burgemeester Van Riesen binnen een straal van 3 kilometer vanaf de Kerklaan 115 Heemstede om dekking te zoeken en in een straal van 1 kilometer de huizen te verlaten.

Op woensdagmorgen 15november 1944 ontvingen de bewoners van de huizen in een straal van globaal twee kilometer van de Kerklaan, een gedrukte mededeling, waarin de burgemeester van Heemstede meedeelde: “dat de V-1 zou worden opgeblazen en dat zij in verband met de veiligheid hun huizen tijdelijk moesten verlaten. Om de schade van de luchtdruk te beperken dienden de ramen van de huizen te worden geopend.” Een aantal huizen op de Kerklaan werd ontruimd. Met paard-en-wagens zijn de inboedels overgebracht naar het gymnastieklokaal van de Sint Antoniusschool. BEWAKING De inwoners die hun huizen tijdelijk moesten verlaten trokken naar familie, vrienden of bekenden in Haarlem-Zuid, Bennebroek of Aerdenhout. De verlaten woningen werden door leden van de Luchtbeschermingsdienst bewaakt. EXPLOSIE Rond de V-1 waren dinsdag strobalen aangebracht en op woensdag om 12.00 uur werd de vliegende bom door het ‘Sprengkommando’ opgeblazen. Wij waren met onze familie naar een uitspanning in Haarlemmerhout gegaan. Daar hoorden wij een zachte plof en van een luchtdrukgolf hebben we niets gevoeld.

Het huis 'de Mariahof' na de ontploffing van de V-1 'De 'Wacht am Rhein' bewaakt zijn beschavingswerk (B.J.van Houten)

Het huis ‘de Mariahof’ na de ontploffing van de V-1 ‘De ‘Wacht am Rhein’ bewaakt zijn beschavingswerk (B.J.van Houten)

SCHADE  

De ravage aan de Kerklaan na de ontploffing 15 november 1944

De ravage aan de Kerklaan na de ontploffing 15 november 1944

Min of meer ernsrig beschadigde huizen aan de Kerklaan in Heemstede na de ontploffing 15 november 1944

Min of meer ernsrig beschadigde huizen aan de Kerklaan in Heemstede na de ontploffing 15 november 1944

In de nabijheid van de explosie was de schade groot. Het huis van de familie Jac. Kramer werd onherstelbaar beschadigd. Van andere huizen was geen raam meer heel en waren nagenoeg alle dakpannen van hun plaats. Van een huis was het dak van de garage door de luchtdruk opgelicht en enige decimeters verplaatst. Een bollenschuur en de pastorie hadden grote schade opgelopen.  Van de H.Bavokerk waren de gewelven ontzet en de prachtige glas-in-loodramen vernield. HERSTEL   Het Heemsteedse aannemersbedrijf A.J.W.Sambeek begon ondanks gebrek aan bouwmateriaal onmiddellijk met het herstel van de kerk en de pastorie. Voordeel was, dat Sambeek grote ervaring had met het bouwen van kerken. De kleine gewelven aan de zijkanten van het kerkgebouw waren er allemaal uitgeslagen, de stenen gebikt en weer opgemetseld. Met vensterglas en boardplaten zijn de ramen dichtgemaakt. Met Pasen 1945 kon de kerk, hoewel nog niet geheel hersteld, weer in gebruik worden genomen.

Een eenvoudige gedenkplaat in de hal van de pastorie herinnert aan de gebeurtenis.'VI Belli laesa S.Bavonis auxilio non destructa pietate parocciae restituta past.Chr.van Mierlo 20 nov. 1945. De vertaling van de latijnse rekst luidt:

Een eenvoudige gedenkplaat in de hal van de pastorie herinnert aan de gebeurtenis.’VI Belli laesa S.Bavonis auxilio non destructa pietate paroeciae restaurata past.Chr.van Mierlo 20 nov. 1945. De vertaling van de Latijnse tekst luidt: ‘Door oorlogsgeweld (VI is een toespeling op V-1) getroffen. Door St.Bavo’s hulp niet verwoest – Door de vroomheid der parochianen hersteld onder het pastoraat van Chr.van Mierlo’.

KERKDIENSTEN De kerkdiensten zijn na de ramp in de gymnastiekzaal van de Jacobaschool aan de Lanckhorstlaan 9 gehouden. Op eerste kerstdag werd om 05.00 uur ’s morgens (2) in de OLV Hemelvaartkerk aan het Valkenburgerplein een Nachtmis gehouden voor de eigen parochianen en om 06.00 uur een voor die van de gehavende Bavo-parochie daar bijeen.

Bekendmaking

Bekendmaking! Op straffe des doods door V-1 ontstane schadeplaatsen te betreden.

HET V-1 WAPEN

Een V-1 zoals ontwikkeld in het Duitse Peenemünde

Een V-1 zoals hedentendage tentoongesteld in het Duitse Peenemünde

Een vliegende bom V-1 nabij de lanceerinrichting aan de Bekslaan in Vogelenzang

Een vliegende bom V-1 nabij de lanceerinrichting aan de Bekslaan in Vogelenzang. In Vogelenzang zijn er 2 lanceerinstallaties geweest, de ene op Engeland gericht en de tweede op Antwerpen (informatie Maarten Bunnik). Volgens L.van Emmerik is de tweede lanceerinrichting op de oprijlaan naar het Huis te Vogelenzang nooit gebruikt.

De code V-1 betekende ‘Vergeldingswapen [was eigenlijk een vernietigingswapen] type 1’. Het was een onbemand vliegtuigje met de toen unieke ramjetmotor. Ontworpen  door de vliegtuigfabriek Fieseler en waarvan de eerste  testvluchten vanaf eind 1941 plaatshadden vanuit Peenemünde. Het toestelletje had een romp van acht meter lang met op het dikte punt een diameter van 60 centimeter en een vleugelwijdte van vijf meter. Het bevatte  tussen de 800 en 1.000 kilogram springstof, maximaal 700 liter brandstof en twee zuurstofflessen. De zuurstof was nodig om de motor draaiende te houden. Verder was een soort automatische piloot ingebouwd en een magnetisch kompas. De snelheid was 640 kilometer per uur en het toestel kon 250 kilometer vliegen. Het maximale gewicht was 2000 kilogram. De V-1 was tijdens de vlucht niet van de grond of uit de lucht bestuurbaar, maar volgde een vooraf ingestelde koers. De vlieghoogte lag tussen de duizend en tweeduizend meter. Aan de ontwikkeling van de V-1 was van 1937 tot 1943 gewerkt. De eerste V-1’s zijn gebruikt om Londen en andere grote steden in Engeland aangevallen. Ook op Antwerpen zijn vanwege de invoerhaven vele honderden V-1’s en ook V-2’s afgevuurd. Op 16 december 1944 kwamen in één klap 567 mensen om in de Rex-bioscoop, onder wie 296 geallieerde militairen. De V-1’s werden om brandstof te sparen en trefzekerheid te vergroten, vanuit Duitsland onder bommenwerpers halverwege de Noordzee richting Londen gevlogen. De V-1 was niet geschikt voor precieze aanvallen. Het op de Kerklaan neergekomen exemplaar was vermoedelijk niet volledig met brandstof gevuld. De bommenwerpers waren Heinkels van het type 111 welke waren omgebouwd. Ze hadden hun basis in het westen van Duitsland. Van Schiphol is er nimmer een V-1 opgestegen, wèl zijn ingevolge de zogeheten ‘katapultmethode’V-1’s  gelanceerd vanuit o.a. de aangelegde lanceerinrichtingen te Ypenburg, Wassenaar, omgeving Rotterdam, VVoorschoten, Delft, Vogelenzang en IJmuiden (vliegveld Bergen). Wanneer de brandstof van de vliegende bom op was, viel hij naar beneden en richtte zodra er iets werd geraakt een geweldige ravage aan. Later zijn de V-1’s ook vanaf de grond afgeschoten met lanceerinrichtingen die ten opzichte van de grond iets omhoog stonden. Tegen het einde van de oorlog is ook de haven van Antwerpen met V-1’s  bestookt. VRIJWILLIGERS In Heemstede deed een verhaal de ronde, dat vrijwilligers hadden aangeboden om de vliegende bom uit te graven en nar de Zandvaart-Blekersvaart te vervoeren. De Duitsers moesten hem dan door Zandvaart, Heemsteeds Kanaal, Spaarne en Ringvaart naar Schiphol verslepen. De stelling van de vrijwilligers was, dat een bom die met zo’n klap in de grond was geslagen niet meer spontaan zou exploderen. Of het verhaal op waarheid berustte of een gerucht was kon niet worden achterhaald.

Bericht uit het illegaleblad De Patriot van 20 februari 1945

Bericht uit het illegaleblad De Patriot van 20 februari 1945

NOTEN (1) Huize St. Bavo was een bejaardenhuis aan de Kerklaan 85, ongeveer tegenover de Blekersvaart (2) Vanwege de ‘avondklok’ mochten de burgers niet tussen 22.00 en 04.00 uur op straat. BRONNEN: –  Dagrapport Gemeentepolitie Heemstede. –  Gemeentearchief Heemstede, gedrukte mededeling inzake het opblazen en de ontruiming. – Mondelinge informatie van de heer C.M.A.Kramer. – Verbale informatie van mevrouw P.Tibbe-van den Bos. – Histoire de l’Aviation, p.444 en 445. René Chambre. Parijs, 1958. – De Tweede Wereldoorlog – Kroniek van 60 maanden bezetting in Heemstede, p.52,53.86 en 91. V.C.Klep, 1995. Opgesteld door V.C.Klep 18 juni 1993, herschreven 15 maart 1996. 

Bericht uit het toen illegale 'Trouw' van 7 maart 1945

Bericht uit het toen illegale ‘Trouw’ van 7 maart 1945 met vermelding van een geallieerd bombardement. Ruim een maand later hebbende Duitsers zelf de lanceerinrichtingen opgeblazen.

Verslag van de heer Jac.H.Kramer (1891-1961), vastgelegd op 10 december 1944 over de verwoesting van de Mariahof 15 november 1944

Bericht over 25-jarig huwelijksjubileum Jac.H.Kramer en Cath.M.van der Heyden. (De Tijd, 4 juni 1943).

Bericht over 25-jarig huwelijksjubileum Jac.H.Kramer en Cath.M.van der Heyden. (De Tijd, 4 juni 1943).

Een vergadering in het Vereenigingsgebouw aan de Herenweg. Staande pastoor H.IJzermans en rechts van hemplebaan Westerwoudt. Helemaal rechts zit Jac.H.Kramer, die sinds 1930 kerkmeester was van de S.Bavokerk in Heemstede

Een vergadering in het Vereenigingsgebouw aan de Herenweg. Staande pastoor H.IJzermans en rechts van hemplebaan Westerwoudt. Helemaal rechts zit Jac.H.Kramer, die sinds 1930 kerkmeester was van de S.Bavokerk in Heemstede

‘Maandag 13 november 1944, om ongeveer zes uur ’s avonds vloog een Duitse vliegmachine, die een V-1 vervoerde, zeer laag over Heemstede. De bemanning verkeerde waarschijnlijk in nood, althans verschillende personen hebben gezien, dat lichtkogels uit het vliegtuig werden afgeschoten. Plotseling verscheen het, alsof de machine rakelings over ons huis vloog. Daarna hoorden wij een zwaar ploffend geluid in de nabijheid. Na onderzoek bleek mij, dat een V-1 in onze ruin was gevallen, ruim drie meter terzijde van de linkervleugel van ons huis. Het was een projectiel in de vorm van een torpedo, naar scharring ter lengte van ruim zes meter, met staartvinnen en met twee vleugels, die als benzinereservoirs dienst deden. Het projectiel zat met de voorkant in de grond, naar de Kerklaan gericht. Door de schok was het middelste gedeelte op twee plaatsen verbogen en wel zo, dat de staart, in plaats van in het verlengde van het voorste deel, nagenoeg loodrecht daarop stond en schuin in de lucht stak, waardoor het geheel de vorm van een kurketrekker had gekregen. Bovendien had een van de vleugels de grond geraakt, met als gevolg dat het benzine-reservoir was gesprongen en de benzine naar buiten liep. Het stortregende, zodat de benzine niet is ontploft. Toen het projectiel neerviel, waren wij juist aan tafel gegaan. De schol was wel zwaar, maar niet hevig; we waren ons op dat ogenblik niet bewust, dat er zo vlak bij ons huis iets was neergekomen, zodat de schrik tot slechts enkele gezinsleden beperkt bleef. Ik vond het monster in het halfduister, omringd door een sterke benzinelucht; het trok natuurlijk veel belangstelling. Ik heb toen iemand van de afdeling Duitse Weermacht, in het Broederhuis aan de Herenweg gelegerd, gewaarschuwd en een drietal militairen toog op mijn aanwijzing op onderzoek uit. Zij wisten er blijkbaar geen raad mee, maar kort daarop kwamen andere militairen ter plaatse. Jaap was onmiddellijk naar het politiebureau gegaan; een agent werd uitgezonden nar de Kerklaan, terwijl ook leden van de blokbrandweer werden opgeroepen. De bel stond niet stil, want allerlei personen vroegen om inlichtingen en het middagmaal werd met veel onderbrekingen in haast genuttigd. Om ongeveer zeven uur is ons medegedeeld, dat wij terstond ons huis moesten verlaten, welk lot door de bewoners van de percelen nummers 109, 111, 13, 117 en 119 werd gedeeld. Dat gaf eensklaps een opschudding in huis bij de schaarse verlichting; zij die hun koffer vroeger al uit voorzorg hadden gereed gezet, waren spoedig klaar, terwijl de anderen vlug het een en ander bij elkaar moesten zoeken. To met vier kinderen, namelijk Kees, die juist met koorts in bed lag, Ida, Annie en Marliesje vonden direct een onderdak bij de familie Van der Sman in de Kerklaan, onze vroegere buren toen wij nog op nummer 36 woonden; Martin en Jaap bij de familie Kemper in de Hugo de Grootlaan, Ineke bij de familie IJland in de Van Merlenlaan en Fons bij de familie Peeperkorn aan de Blekersvaartweg, terwijl ik besloot in het huis te blijven, teneinde het niet onbewaakt achter te laten. Toe mij echter uitdrukkelijk werd te kennen gegeven, dat ik moeilijkheden zou krijgen met de Duitse Weermacht en ik de mededeling ontving, dat de familie van dokter Tombrock mij gastvrijheid wilde verlenen, ben ik daarheen getogen. Gelukkig zijn wij allen, ondanks de emotionele gebeurtenissen, rustig gebleven en trok ieder welgemoed naar zijn nieuwe kwartier. De daaropvolgende dinsdag gebeurde er niets bijzonder. Wel werd het projectiel door verschillende militaire en burgerlijke autoriteiten bezichtigd. De Kerklaan was van de Herenweg tot de eerstvolgende straat, de Burgemeester van Lennepweg, afgezet, maar wie daar zijn moest. mocht passeren. Verscheidene malen moesten wij in ons huis zijn om een of ander noodzakelijk gebruiksvoorwerp te halen. Woensdagmorgen 15 november kwam ik om ruim acht uur uit de kerk en liep door de Kerklaan, toen iemand mij vroeg, of ik nog niet wist, dat ik om tien uur mij huis uit moest zijn en dat het projectiel zou worden opgeblazen. Ik had daarvan nog geen bericht ontvangen. Ik legde terstond beslag op het schuin aan de overkant van de Antoniusschool staande gymnastiekgebouw, waarschuwde vervolgens mijn bij de familie Van der Sman aanwezige huisgenoten, vroeg aan enkele personen om karren en spoedig verscheen er, zowel voor andere lotgenoten als voor ons, een reeks voertuigen en kisten, terwijl de leden van de blokbrandweer en buurtgenoten zich ter beschikking stelden om te helpen. Omstreeks negen uur waren vele rappe handen bezig, om in ons huis alles zoveel mogelijk bij elkaar te zetten of kisten te bergen. To pakte met behulp van onze dochters en anderen zoveel mogelijk het glas- en aardewerk in; hulpvaardige kleine jongens liepen af en aan om de boeken, die uit allerlei kisten te voorschijn kwamen, over te brengen. De grotere jongens droegen stoelen en tafeltjes naar de overkant; de mannen brachten het beddengoed, het zware meubilair en de gevulde kisten naar buiten. Zij laadden alles op de karren – er was zelfs een met een paard bespannen kar gekomen – en brachten het weg, terwijl ik in deze bijenkorf zo goed mogelijk de gang van zaken trachtte te regelen en hulp te bieden waar nodig was. In het gymnastieklokaal was mijn zwager Anton van der Heijden uit Aerdenhout, die op mijn verzoek met spoed was gekomen, aanwezig om alles wat aangevoerd werd in goede banen te leiden. De heer Van Gaart, stoffeerde en tevens lid van de blokbrandweer, stuwde alles zo efficiënt mogelijk naast en op elkaar. Ook bij onze buren was men druk bezig met de gedwongen verhuizing. Het was gelukkig droog weer. Overal stonden de meubelen buiten en dit gedeelte van de Kerklaan geleek op een grote uitdragerij in de openlucht. Tegelijkertijd werden op order van de Duitse Weermacht grote hoeveelheden balen stro rondom het projectiel opgesteld. Omstreeks elf uur werd er gefloten en geroepen, dat wij onmiddellijk het terrein moesten verlaten. Intussen werd de laatste hand gelegd aan het opstapelen van de pakken stro rondom de V-1 – men sprak van 400 pakken. Zoals mij later werd medegedeeld is onder het projectiel een lading dynamiet aangebracht. Toen ik om ongeveer half twaalf na een tweede fluitsignaal als laatste man ons huis had verlaten reed ik met de heer Kemper, lid van de blokbrandweer, langs de Herenweg in de richting Groenendaal. Overal zagen wij verlaten huizen, waarvan de deuren en ramen openstonden. Men vertelde ons, dat ongeveer een kilometer in de omtrek allen, dus ook de bewoners, inclusief zieken, van het Sint Bavogesticht, de Zusters van het St. Antoniusgesticht e.d. , zich buiten dat rayon hadden moeten begeven. Om circa half een, toen ik buiten de ‘Mauer-muur’ nabij Groenendaal nabij een kennis van de heer Kemper een heerlijk kopje zat te drinken, hoorden wij een enorme knal. Ik pakte mijn fiets, rende naar buiten en zag een hoge rookzuil in de richting van de Kerklaan. Bij de Mauer-muur werden wij tegengehouden. Eerst tien minuten later mocht iedereen passeren. De ‘Mariahof’ was door een explosie grotendeels verwoest. De linkermuur en een gedeelte van het plafond aan die zijde waren ingestort. Op de plaats waar het projectiel had gelegen, was een kuil ontstaan van ongeveer acht meter diameter en circa drie meter diep, waarbij een stuk van de voortuin was verdwenen. Diverse bomen waren afgeknot, terwijl ook het ruinhuisje ernstig beschadigd was. Ook de omgeving van ons huis was zwaar geteisterd. De kerk en pastorie zagen er erbarmelijk uit. Van het kerkgebouw waren alle ramen stik, de leien van het dak waren omlaag gevallen en binnen was het gewelf boven de zijbeuk aan de epistelzijde aan flarden geslagen. Ook van de pastorie was geen ruit meer heel; het dak en interieur waren eveneens beschadigd. Gelukkig had men de kostbare sieraden, paramenten enz. uit de kerk en sacristie verwijderd en elders ondergebracht. Ook de belendende percelen, waaronder het vrij nieuwe huis van de familie Van den Berg, Kerklaan 19, hadden behoorlijke schade. De woning van de familie Roozen was aan de achterzijde gedeeltelijk ingestort. Ook de aan de overzijde staande St.Antoniusschool met Zusterhuis en gymnastiekgebouw zijn niet gespaard gebleven. En verder had een reeks percelen in de Kerklaan en omgeving glasschade en schade aan plafonds en muren. De om de V-1 opgestapelde balen stro waren uiteengeslagen. De daken van de huizen lagen met stro bedekt, terwijl de bomen waren waren beladen met neerhangend stro, waardoor de Kerklaan bijna op een winterlandschap leek (…) De grootste moeilijkheid, waarvoor wij geplaatst zijn, is wel deze, dat wij nog gen voor ons gezin geschikte woning hebben kunnen vinden. Het gemeentelijk evacuatiebureau heeft ons wel enkele woningen kunnen toewijzen, maar die waren te klein of ongeschikt. De grotere woningen zijn voor zover ze vroeger vrij waren gekomen, door evacués uit Zandvoort en andere plaatsen bezet (…) De problemen waarin wij verkeren zijn nog vergroot, sinds op woensdag 6 december jongstleden, door de Duitse Weermacht in Haarlem, Heemstede en Bloemendaal razzia’s zijn gehouden op jongens en mannen van 16 tot 40 jaar. Onze jongens zijn nu voorlopig uitgeschakeld voor het verrichten van werkzaamheden (…)’

Over de neergestorte en ontplfte V-1 in Heemstede is enkel illegaal bericht in de Vrije Pers, een uitgave onder auspiciën van Vrij Nederlnd en Het Parool, 20-11-1944

Over de neergestorte en ontplofte V-1 in Heemstede is enkel illegaal bericht in de Vrije Pers, een uitgave onder auspiciën van Vrij Nederlnd en Het Parool, 20-11-1944

Naar aanleiding van onjuiste berichtgeving in dagblad ‘De Tijd’ van 15 november 1969, waarin werd bericht dat het projectiel van de V-1 door de Duitse bezetters was afgevuurd vanaf de Franse kust, met Engeland als doelwit en aldus honderden kilometers uit de koers zonder te ontploffen in Heemstede terecht kwam, schreef mevrouw C.M.Kramer-v.d.Heyden het volgende ingezonden stuk: Áls reactie op uw artikel ‘Duitse V-1 bracht schrik en angst in Heemstede’ het volgende: De V-1 is niet op het braak liggend stukje grond van de Kerklaan gevallen, maar vlak naast ons huis in onze tuin, Kerklaan 115. Eén van mijn zoons heeft hem zien vallen en wij hebben er omheen gestaan, terwijl de benzine er uit spoot. De politie geloofde ons niet en zei: “Het zal wel een benzinetank zijn”. Toen de Duitsers erbij gehaald. En daar stonden we ‘s avonds met z’n tienen op straat (acht kinderen van wie een ongelukkig in wagentje). Hulp van de gemeente hebben we niet gehad, dat steekt me nu nog na 25 jaar. Naar men ons verteld heeft, hadden de Duitsers de V-1 weg kunnen halen, maar zij wilden de kerk vernield zien en daarom zijn die balen stro om de V-1 gelegd met open vak naar de kerk toe en dynamiet er onder. Ons huis was het enige dat totaal verwoest werd. Het huis naast ons moest toch afgebroken worden. De Tijd schrijft ook over de bouwdeskundige en de royale bijdragen van de vrijgevige parochianen voor het herstel van de kerk, maar wat deed men voor een huisgezin met acht kinderen? Wel gingen velen na de kerkdiensten kijken of er nog wat te halen viel! Ik geloof niet, dat iemand zich realiseerde wat het is eensklaps alles kwijt te zijn. Maar we waren blij, dat we nog bij elkaar waren en ik moet hulde brengen aan de goede mensen die ons tiental aan onderdak geholpen hebben ben ook met te redden wat er nog te redden viel. En dit gebeurde juist toen de razzia’s begonnen. Mijn man had op de Grebbe het begin van de oorlog meegemaakt en dus waren die razzia’s voor mijn man en vier zonen een tweede probleem.’ De heer C.H.M.Peeperkorn die bij het neerkomen van de V-1 aanwezig was liet mij onlangs het volgende weten: ’13 november 1944 liepen mijn vader, broer Jan en ik (Kees Peeperkorn) van de wasserij naar huize Postlust. Hoek Bleekersvaart – Kerklaan kwam een vliegtuigje laag over ons heen. Direct daarna hoorden we een vreselijke dreun. Wij liepen er snel heen en zagen twee fietsen op straat liggen en de V-1 in de tuin van de heer Kramer. De V-1 lag rondom de kerosine en vader er boven op staan om de piloot te redden. Toen beseften we pas dat het een V-1 was. De heer Kramer kwam naar buiten en zei: “” Ik wist niet dat hier een boom stond” – (ik hoor het hem nog zeggen). Het was de raketmotor die daar lag. We zijn meteen naar huis gegaan.’  M.Bloemendaal uit Rijsenhout, wiens vader ooggetuige was, meldde nog het volgende saillante detail;: ‘Slechts één van de voor afscherming 400 aangebrachte balen stro bleef bij de latere explosie intact en werd teruggevonden op de zolder van een nabijgelegen woning waarbij op een foto het gat in de zijgevel herkenbaar is. De bewoonster kwam na de explosie dan ook vragen of de gemeente nog prijs stelde op dit complete exemplaar.

Zie ook: Kees de Raadt, De Kerklaan; het verhaal van een laan. VOHB, 1996, pagina’s 48-50.Hyacintegeur en bisschopwijn. 1979, p. 72. B.J.van Houten. Gedenkboek St.Bavo-parochie. (1944), p. 97-99. – Kees de Raadt, De Kerklaan; het verhaal van een laan. VOHB, 1996, p.48-50. – Hyacintegeur en bisschopwijn. 1979, p.72. – Jac.H.Kramer, De verwoesting van de Mariahof. In: Oud-Heemstede-Bennebroek, nimmer 86, november 1995, p. 145-149. – M.Bloemendaal, V-wapens in Heemstede. In: Haarlems Dagblad van 11 mei 1985.- Zonder waarschuwing; feiten en achtergronden over de luchtaanvallen op Haarlem tijdens de periode 1940-1945; door Jon van der Maas en Aad Neeven, zie hoofdstuk ‘De laatste loodjes’, p. 157vv. – V.C.Klep, documentatie over V-1 lanceerinrichtingen op de grens van Noord- en Zuid-Holland. – Lezen in het duin; nagenieten van de Gouden Eeuw; door Gert Baeyens en Joop Mourik.2012, zie hoofdstuk 10: oorlog en bezetting, p.73vv. – In 2005 is de Oorlogskroniek 1939-1945 van de gemeente Bloemendaal, samengesteld door mej. Nierhoff, opnieuw uitgegeven onder de titel ‘Bloemendaal, Kroniek 1939-1945′. Op het internet:  http://1940-1945.bloemendaal.nl

APPENDIX: ENKELE LANCEERINRICHTINGEN VOOR V-1/V-2 In een hoofdstuk over slachtoffers van bombardementen en beschietingen, gepubliceerd in deel IV van ‘Onderdrukking en verzet. Nederland in oorlogstijd’. schrijft mr.J.J.van Bolhuis dat als gevolg hiervan in ons land ongeveer 20.400 personen zijn omgekomen. Voor het overgrote deel zijn deze door bominslag of artillerievuur gedood; echter is ook een zeker percentage door verraderlijke landmijnen gesuccumbeerd dan wel door neerstortende vliegtuigen of V-1’s en V-2’s verpletterd.  Over deze “vergeldingswapens” bestaat veel misverstand, weshalve wij hier een korte beschrijving laten volgen. De V-1’s, aldus generaal D.A.van Hilten in ‘Van capitulatie tot capitulatie’ (Leiden, 1949, blz. 89-90)  waren vliegende bommen, eigenlijk kleine onbemande vliegtuigen. De Vergeltungswaffe ‘2, de raket, was een projectiel. Als maximumdracht werd bij deze laatste gerekend op driehonderdzestig kilometer, die in enkele minuten afgelegd werden; daarboven was de spreiding te groot. De V-1’s die in juni 1944 voor het eerst uit Noord-Frankrijk van ijzeren startbanen ter lengte van veertig meter, maar later ook wel uit bospercelen werden afgevuurd, zijn o.a. in Lisse, Vogelenzang, Ypenburg, Delft en Vlaardingen en uit het oosten des lands (Overijssel en de Achterhoek) gelanceerd. Voor maart 1945 echter, aldus J.A.Boer, die dit onderwerp behandeld heeft in ‘Die Haghe, Jaaeboek 1948/1949, konden zij de afstansd West-Nederland-Londen niet afleggen. Uit het oosten [en zuiden] werd in hoofdzaak op Antwerpen, de gevreesde aanvoerhaven, gevuurd. Te Breda, waar 23 vliegende bommen zijn neergekomen, zag men er in februari 1945  in één etmaal 92 overvliegen. Te Tilburg registreerde de Luchtbeschermingsdienst 1791 vliegende bommen, van welke 37 binnen het grondgebied der gemeente rot ontploffing kwamen. Bovendien vielen daar 2 V-2’s neer. Uit Den Haag en Wassenaar zijn uitsluitend V-2’s afgeschoten. Wassenaar had hiervan zelfs de bedenkelijke primeur.

In de avond van de dag dat Den Haag zwaar geteisterd werd door het geallieerde bombardement van 3 maart 1945, werd de Schiestraat getroffen door een mislukte V 2

In de avond van de dag dat Den Haag zwaar geteisterd werd door het geallieerde bombardement van 3 maart 1945, – waarbij dr.ir.J.J.Borren uit Heemstede om het leven kwam, werd de Schiestraat getroffen door een mislukte V 2

De explosieve lading van de V-2 bedroeg 980 kilo. Als zo’n Vergeltungswaffe verongelukte, was het leed der bevolking niet te overzien, gelijk ‘s-Gravenhage op Nieuwjaarsdag 1945 ervaren heeft. De Duitsers ontzagen zich niet, hun raketten af te schieten in de nabijheid van het Haagse Gemeentemuseum (Statenkwartier, Zorgvliet). Van 8 september tot 17 september en daarna van 17 oktober 1944 af zijn uit het westen V-2’s  afgeschoten. Uit Hellendoorn en Delden werden zij tot in opril 1945 op Antwerpen gericht. V-1’s en V-2’s werden wel eens met elkaar verwisseld; de stabilisatievinnen der laatste werden soms voor vleugels aangezien.’

Doorsnede van een V-1, het geheime (Vergeldings)wapen van de Duitsers. 13 juni 1944, een week na D-Day is de eerste V-1 op Britse bodem uiteengespat.

Doorsnede van een V-1, het geheime (Vergeldings)wapen van de Duitsers. 13 juni 1944, een week na D-Day is de eerste V-1 op Britse bodem uiteengespat.

Voorbeeld van een lanceerinrichting voor een V-1 of V-2 zoals aanwezig waren in Vogelenzang, vliegveld Bergen, Lisse en Wassenaar

Voorbeeld van een lanceerinrichting voor een V-1 in Diepenveen.

Reconstructie van een lanceerbasis V-1 vliegende bom in Ardouval, Frankrijk

Reconstructie van een lanceerbasis V-1 vliegende bom in Ardouval, Frankrijk

Vootbeeld van een V-1 die vanuit een loods naar de lanceerbasis wordt gerold.

Vootbeeld van een V-1 die vanuit een loods naar de lanceerbasis wordt gerold.

In Castricum en Bakkum zijn eind 1944 3 drie lanceerinstallaties gebouwd maar is uiteindelijk geen enkele  V-1 afgevuurd. Het strandvondersmuseum in Castricum heeft thansin samenwerking met het Kennemercollege  het plan opgevat een replica te maken van een vliegende bom ofwel V-1.

In Castricum en Bakkum zijn eind 1944 3 drie lanceerinstallaties gebouwd maar is uiteindelijk geen enkele V-1 afgevuurd. Het strandvondersmuseum in Castricum heeft thans in samenwerking met het Kennemercollege het plan opgevat een replica te maken van een vliegende bom ofwel V-1.

Voorbeeld van een Duitse bommenwerper van het type Heinkel 111 met een vliegende bom onder de rechtervleugel. Deze werd ongeveer 15 tot 10 kilometer voor de Engelse kust richting Londen afgeschoten. De steekvlam van de V-1 was van veraf te zien en trok de aandacht van Britse nachtjagers die menige bommenwerper in zee hebben doen storten.

Voorbeeld van een Duitse bommenwerper van het type Heinkel 111 met een vliegende bom onder de rechtervleugel. Deze werd ongeveer 15 tot 10 kilometer voor de Engelse kust richting Londen afgeschoten. De steekvlam van de V-1 was van veraf te zien en trok de aandacht van Britse nachtjagers die menige bommenwerper in zee hebben doen storten. Tijdens het V-1 offensief op Londen zijn in een periode van 80 dagen ruim 6.000 personen omgekomen en zijn meer dan 17.000 gewonden geteld (wimme.net).

Een net gelanceerde V-1 boven de Noordzee richting Engeland door een Heinkel 111

Foto van een net gelanceerde V-1 boven de Noordzee richting Engeland door een Heinkel 111 (wimme.net)

Betonnen fundering van voormalige V-1 lanceerbasis in bos bij vroegere vliegveld van Bergen, Noord-Holland (foto Dick en Els Wools)

Betonnen fundering van voormalige V-1 lanceerbasis in bos bij vroegere vliegveld van Bergen, Noord-Holland (foto Dick en Els Wools)

Op 20 februari 044 maakten de Duitse bezetters vkend dat de bewoners rond de aan te leggen V-1 startbanen in Vogelenzang moesten worden geëvacueerd. Al voor de bevrijding kwam een einde aan de lanceerinrichtingen en hebben de Duitsers zelf alles opgeblazen (Trouw, 14-4-1945)

Op 20 februari 1944 maakten de Duitse bezetters bekend dat de bewoners rond de aan te leggen V-1 startbanen in Vogelenzang moesten worden geëvacueerd. Al voor de bevrijding kwam een einde aan de lanceerinrichtingen en hebben de Duitsers zelf alles opgeblazen (Trouw, 14-4-1945)

De lanceerbaan in Keukenhof-Lisse, 1945 (Dick Breedijk)

De lanceerbaan in Keukenhof-Lisse, 1945 (Dick Breedijk)

Restant van lanceerinrichting V-1 in het Keukenhofbos te Lisse.

Restant van lanceerinrichting V-1 in het Keukenhofbos te Lisse.

Verwoeste V1-lancering, RAF maart 1945 (Uit: Lezen in het duin, pagina 75)

Verwoeste V1-lancering, RAF maart 1945 (Uit: Lezen in het duin, pagina 75)

De V-1 lanceringen vanuit Vogelenzang gingen met veel kinderziektes gepaard, zodat regelmarig projectielen in de omgeving insloegen. Een reeks bomtrechters in het Zegveld en de Vellen in de Amsterdamse Waterleidingduinen getuigen hier nog van. Bovenstande fotois zo'n krater van een V1 die de bestemming niet bereikte en in de Vellen terechtkwam (foto uit

De V-1 lanceringen vanuit Vogelenzang gingen met veel kinderziekten gepaard, zodat regelmarig projectielen in de omgeving insloegen. Een reeks bomtrechters in het Zegveld en de Vellen in de Amsterdamse Waterleidingduinen getuigen hier nog van. Bovenstande fotois zo’n krater van een V1 die de bestemming niet bereikte en in de Vellen terechtkwam (foto uit”Lezen in het duin).

Ravage aan de Bekslaan na het opblazen van de lanceerinrichting. Op de achtergrond villa De Schapenkamp (1940-1945.bloemendaal.nl)

Ravage aan de Bekslaan na het opblazen van de lanceerinrichting. Op de achtergrond villa De Schapenkamp (1940-1945.bloemendaal.nl)

Villa De Schapenkamp na herstel wordt anno 2015 te koop aangeboden

Villa De Schapenkamp in Vogelenzang na herstel wordt anno 2015 te koop aangeboden

Restanten van de vernietigde V-1 lanceerbasis in Vogelenzang (1940-1945.bloemendaal.nl)

Restanten van de vernietigde V-1 lanceerbasis in Vogelenzang (1940-1945.bloemendaal.nl)

Opgeblazen lanceerinrichting voor V-1's in Vogelenzang

Door de Duitsers opgeblazen lanceerinrichting voor V-1’s in Vogelenzang

Bovenstaande foto verscheen in 'Ons Bloemendaal' , herfst 2004, p.15, bij een artikel van mw.Ina Mostert-Stam en met het volgende onderschrift:'' De door de Duitsers eind maart 1945 opgeblazen startbaan voor raketten bij villa 'De Schapekamp aan de Bekslaan, VBogelenzang. Opname april 1945'.

Bovenstaande foto verscheen in ‘Ons Bloemendaal’ , herfst 2004, p.15, bij een artikel van mw.Ina Mostert-Stam en met het volgende onderschrift:” De door de Duitsers eind maart 1945 opgeblazen startbaan voor raketten bij villa ‘De Schapenkamp aan de Bekslaan, Vogelenzang. Opname april 1945′.

Naar aanleiding van bovenstaande foto verscheen een reactie ‘Startbaan ‘V1’s Bekslaan’ in Óns Bloemendaal, lente 2005, p. 28: ‘Voor de heer drs.H.H.J.Meyer was de foto van de verwoeste startbaan op de Bekslaan in Vogelenzang aanleiding tot de volgende notitie: “Nu ben ik persoonlijk pal na de bevrijding in mei 1945 op de Bekslaan een kijkje gaan nemen naar deze startbaan en ik kan U verzekeren dat die TOEN nog intact was als een oplopende baan waarlangs deze raketten konden starten”. Hij verbindt daaraan de suggestie om bij oude inwoners van Vogelenzang eens te informeren of deze baan niet pas later door de bevrijders is opgeblazen. Om hierover informatie te verkrijgen benaderde Ina Mostert-Stam enkele Vogelzangers. Co Groskamp indertijd 18 jaar en door Aart Lagendijk ingelijfd bij de Binnenlandse Strijdkrachten wist zich wel te herinneren dat de lanceerinrichting nog omhoog stond toen hij de Schapenkamp bezocht – maar niet of dit in de laatste dagen van de oorlog was, dan wel kort na de bevrijding. Evenmin uitsluitsel biedt het zestal foto’s van Piet Apswoude kreeg van de families Quarles van Ufford. De vermelding op de achterzijde ‘mei 1945′ wil nog niet zeggen dat de vernietiging van de lanceerinrichting al voor de bevrijding plaatsvond. Telefonische navraag door Piet Abswoude bij de in Beieren woonachtige freule Quarles van Ufford verschafte hierbij geen opheldering. In een verslag door J.Geertsema, opperwachtmeester van politie Bloemendaal, over de gebeurtenissen van medio februari tot begin april 1945 vond Ina Mostert over Schapenkamp het volgende: “Op donderdag 19 maart 1945 werd de startbaan van de V2 door de Duitsers tot ontploffing gebracht. Op zaterdag 31 maart 1945 bleek des morgens vroeg, dat de Duitsers, die bij de V2-installatie werkzaam waren, Vogelenzang hadden verlaten in de afgelopen nacht. Het bleek nu dat de startbaan van de V2 geweest was in de oprijlaan van de villa ‘De Schapenkamp aan de Bekslaan van de familie Quarles van Ufford en dat de Duitsers alles hadden vernield voordat zij vertrokken. De ravage in het bos was zeer groot. Verscheidene bomen waren half of helemaal afgeslagen, terwijl het huis ook zodanig beschadigd was, dat het onbewoonbaar was. De schade is groot”. Dit verslag van J.Geertsema roept echter weer de vraag op welke geheime wapens er in Heemstede waren: V-1, V-2 of beide?  De heer P.J.van der Ham probeert hier een antwoord op te vinden in een hoofdstuk van zijn boek ‘Vogelenzang, historische sociografie van een Bloemendaals dorp’. Uitgave daarvan wordt eind mei 2005 verwacht.’  In het voortreffelijke boek van drs. P.J.van der Ham is hoofdstuk 2 gewijd aan ‘Vogelenzang in de Tweede Wereldoorlog’.  Daarin komen onder meer ter sprake drie evacuaties van 1) vanaf 7 november 1942, 2) vanaf 11 mei 1944, 3) vanaf 19 februari 1945. Voorts de Aanleg van lanceerplaatsen voor het geheime V-wapen. Opgemerkt wordt dat op verschillende plaatsen na de oorlog in Vogelenzang overblijfselen zijn gevonden van lanceerinstallaties/startbanen voor de V-1’s: op Leyduin, Woestduin, villa De Schapenkamp van de familie Quarles van Ufford aan de Bekslaan en bij het Huis te Vogelenzang  van de familie Barnaart. Ook zijn resten gevonden in het Naaldenveld bij Aerdenhout/Bentveld. Er bestaat nochtans geen duidelijkheid of ook V-2’s zijn afgeschoten, nochtans wèl ten aanzien van V-1’s. Dat zou zonder veel succes voor de Duitsers gebeurd moeten zijn tussen 22 en 29 maart 1945 en  uitsluitend bij de villa van de familie Quarles van Ufford aan de Bekslaan. Tegenover de oprit van villa ‘De Schapenkamp’ hadden de Duitsers opdracht gegeven een loods te bouwen waar de uit Duitsland overgebrachte projectielen zijn opgeslagen. Van de afzwaaiers heeft er slechts 1 schade aangericht in het dorp en wel bij de kerk. De mislukte projectielen zijn vernietigd, maar enkele restanten zijn na de oorlog overgebracht naar het luchtvaartmuseum op de vliegbasis Twente en na opheffing daarvan naar het luchtvaartmuseum in Soesterberg. De heer Van der Ham bericht nog het volgende trieste ongeval. ‘Het persoonlijk leed  krijgt na de oorlog nog een wrange nasleep. Canadezen vernietigen op 31 mei 1945 in de duinen ten westen van de Tweede Doodweg een onderdeel van een V-1 projectiel. Dat gebeurt nadat vier Hillegomse jongens getracht hebben om een stuk van het projectiel te vervoeren, waarbij het ontplofte en zij gedood werden. Een gruwelijk gevolg van de V-1 operatie! In bijlage 2 bericht Van den Ham over ‘het geheime dergeldingswapen van de Duitsers in Vogelenzang, recinstructie van gebeurtenissen'(p.240-251), waarvan we hier de conclusies overnemen: ‘- Er zijn in de periode tussen 22 en 29 maart 1945 in Vogelenzang V-1’s afgeschoten vanaf de lanceerbasis/startbanen De Schapenkamp aan de Bekslaan;-  De andere startbanen en in het Naaldenveld waren zogenaamde schijnstellingen, of een stelling, die niet is afgebouwd en/of gebruikt.; – het betrof het nieuwste type V-1; – Iedere aanduiding van V-2 is historisch onjuist.’ 

Voorbeeld van een mislukte poging tot lancering van een V-1 aan de Bekslaan bij villa dc Schapenkamp  in Vogelenzang (1940-1945 Bloemendaal.nl)

Voorbeeld van een mislukte poging tot lancering van een V-1 aan de Bekslaan bij villa de Schapenkamp in Vogelenzang (1940-1945 Bloemendaal.nl)

Helaas zijn de regionale Duitse archieven over de plaatsing van lanceerinstallaties in de gemeente Bloemendaal vernietigd. De gemeentearchivaris van Bloemendaal mej. A.M.G.Nierhoff heeft nauwkeurug een kroniek samengesteld over de periode 1939-1945. De gegevens die betrekking hebben op de V-1 zijn hieronder in chronologische volgorde overgenomen: Op maandag 4 en (dolle) dinsdag 5 september 1944 hebben SS-troepen alle huizen aan de Bekslaan en de Vogelenzangseweg ontruimd. 15 november 1944 De politie van Bloemendaal zegt bij de bewoners aan, dat circa 12 uur een V-1, die te Heemstede is neergekomen, tot explosie zal worden gebracht en dat zij daarom tegen dien tijd ramen en deuren geopend moeten houden. De bevolking van Heemstede was bevolen de gemeente te verlaten en was grotendeels naar Aerdenhout gekomen, alwaar zij door de politie geleid werd langs de Zandvoorterweg richting Bloemendaal en de mr.H.Enschedéweg. Zij, die zich naar Aerdenhout begaven vanuit Overveen, moesten aldaar wachten, totdat de ontploffing had plaats gevonden. Omstreeks half één werd alhier een niet sterke explosie gehoord, van een grote luchtdrukverplaatsing werd niets waargenomen. 22 maart 1945 Te omstreeks 19.30 uur is de eerste V-1 afgeschoten vanaf de startbaan aan de Bekslaan te Vogelenzang. 23 maart 1945 In de nacht van 22 op 23 maart kwam een uit de Bekslaan neergeschoten V-1 projectiel neer op het weiland ten westen van de Tweede Doodweg bij de Duinkant. Het ontplofte niet. In de loop van deze morgen explodeerde het, tengevolge waarvan ennkele ruiten in de omgeving worden vernield en één persoon lichte verwondingen bekomt. 26 maart 1945 In  de nacht van 25 op 26 maart is vermoedelijk tussen 2 en 3 uur, een niet ontplofte V-1 neergekomen in de bloembollentuinen ten westen van de Zilkerweg nabij de duinkant. ‘s Middags omstreeks 17.30 uur is het projectiel met meerdere in de omgeving neergekomen mislukte projectielen door Duitse militairen tot ontploffing gebracht. 29 maart 1945 In de afgelopen nacht hebben de Duitsers, die bij de V-1 installaties werkzaam zijn geweest, Vogelenzang verlaten. Thans kan geconstateerd worden, dat een startbaan van een V-1 is geweest in de oprijlaan van villa ‘de Schapenkamp’ aan de Bekslaan van de familie Quarles van Ufford en dat de Duitsers, voor zij vertrokken, alles hebben vernield. De ravage in het bos is zeer groot. Verscheidene bomen zijn half of geheel afgeslagen, terwijl het huis zodanig is beschadigd, dat het onbewoonbaar is geworden. Voorts blijkt, dat er ook een startbaan heeft gelegenin de buitenplaats ”t Huis te Vogelenzang’ van Jonkheer Barnaart. Ook deze baan, die naast het herenhuis lag, was door de Duitsers vernield. De schade aan het huis is zeer aanzienlijk. Ook kan nog worden nagegaan, dat de Duitsers blijkbaar bezig waren geweest met de bouw van een derde startbaan en wel in de buitenplaats ‘Leijduin’ . Een betonnen pad was daar reeds gemaakt, evenals bij de twee andere startbanen ook was geschied. Waarschijnlijk hebben zij geen tijd meer gehad deze baan, en ook die op ‘Woestduin’  in aanbouw was, af te maken.

P.S.  In de politierapporten van de gemeente Bloemendaal zijn de mislukte lanceringen van een V-1 in  Vogelenzang van 23 maart en 26 maart geregistreerd. Verder is nog vastgelegd dat voor de vernieling door de Duitsers (29 maart) alle nog bruikbare V-1’s achter elkaar zijn gelanceerd. Na 29 maart hebben de Duitse technici de gevorderde huizen in de buurt verlaten. Een oogetuigeverslag, verklaard aan de heer V.C.Klep,  van de eerste lancering van een V-1 vanuit Vogelenzang is van mevrouw E.Vader-Clay: ‘Mijn ouders hadden een melkzaak aan de Leidsevaart te Vogelenzang, tussen de zogenaamde Traliebrug en het station. Op een gegeven moment hoorden wij een vreemd geluid aan de andere kant van de spoordijk. Mijn broer en ik renden naar boven om over de dijk te kunnen kijken, en zagen uit het bos een soort zon komen. Het was geen gewone zon, maar eentje die langzaam in de richting van de kust verdween.’

De militaire nazi-raketspecialisten, zoals dr. Walter Dornberger, generaal Friedrich Olbricht, generaal Emil Leeb en majoor Heinz Brandt poseren met uitvinder en raketconstructeur Wernher von Braun, op 21 maart 1941 in Peenemüde (foto Bundesarchiv)

De militaire nazi-raketspecialisten, zoals dr. Walter Dornberger, generaal Friedrich Olbricht, generaal Emil Leeb en majoor Heinz Brandt poseren met uitvinder en raketconstructeur (in burger)  Wernher von Braun, op 21 maart 1941 in Peenemüde (foto Bundesarchiv)

De verantwoordelijke personen voor de raketontwikkeling van het militair onderzoekcentrum in Peenemünde na hun arrestatie op 3 mei 1945 door Amerikaanse soldaten. Van links naar rechts: Walter Dornberger, Herbert Axter, Wernher von Braun en Hans Lichtenberg.

De verantwoordelijke personen voor de raketontwikkeling van het militair onderzoekcentrum in Peenemünde na hun arrestatie op 3 mei 1945 door Amerikaanse soldaten. Van links naar rechts: Walter Dornberger, Herbert Axter, Wernher von Braun en Hans Lichtenberg (foto Bundesarchiv).

Ingenieur Hans Krammler (geboren in 1901) was verantwoordelijk voor de lanceerinstallaties van zowel V-1 als V-2 in ons land. Als officier van de SS maakte hij op 1 maart 1945 nog promotie in de rang van SS-Obergruppenführer. Hij gaf bevel tot bouw (en afbraak) van de V-i installaties in Vogelenzang (foto NSDAP 1932/Wikipedia).

Ingenieur Hans Kammler (geboren in 1901, directeur van het Duitse raketcentrum Dora, was verantwoordelijk voor de lanceerinstallaties van zowel V-1 als V-2 in ons land. Nadat hij zijn sporen had verdiend bij de bouw van de vernietigingskampen in Auschwitz en Majdanek, is hij door Himmler uiteindelijk in augustus 1943 benoemd als commandant van het geheime oorlogsproject waar de vervaardiging van raketten na het RAF-bombardement van Peenemünde ten dele  in een onderaards werkkamp Dora is voortgezet. Als officier van de SS maakte hij op 1 maart 1945 nog promotie in de rang van SS-Obergruppenführer. Hij gaf bevel tot bouw (en afbraak) van de V-1 installaties in Vogelenzang (foto NSDAP 1932/Wikipedia). Kammler stond bekend als buitengewoon brutaal en onmenselijk. Toen Russische troepen Warstein naderden liet hij 151 naar Duitsland geëmigreerde Russen in koelen bloede doodschieten, onder wie ook vrouwen en kinderen. Na de oorlog trachtte hij onder een valse naam zijn leven voort te zetten, maar toen dat werd ontdekt pleegde hij zelfmoord.

Brief aan SS-commandant van Dora dr.ir. generaalmajoor Kammler. Nadat het Duitse raketcentrum bij Peenemünde op het Oostzee-eiland Usedom doot de Britse Royal Air Force  op 17 en 18 augustus was gebombardeerd, is de productie van Vergeldingswapens voortgezet in een onderaards werkkamp, genaamd Dora. Hier werd in barre omstandigheden gewerkt aan de V-1 (vliegende bom) en V-2 (raket) door gevangenen uit Buchenwald. Onder hen uit Heemstede Jan Oom die hier doodziek werd en uiteindelijk in Bergen-Belsen is overleden.

Brief aan SS-commandant van Dora dr.ir. generaalmajoor Kammler. Nadat het Duitse raketcentrum bij Peenemünde op het Oostzee-eiland Usedom doot de Britse Royal Air Force op 17 en 18 augustus was gebombardeerd, is de productie van Vergeldingswapens voortgezet in een ten dele onderaards werkkamp, genaamd Dora. Hier werd in barre omstandigheden in een verstikkende atmosfeer van gruis en stof gewerkt aan de V-1 (vliegende bom) en V-2 (raket) door gevangenen uit Buchenwald. Onder hen uit Heemstede Jan Oom die hier doodziek werd en uiteindelijk in Bergen-Belsen is gestorven. In de Dora-fabrieken zijn het eerste halfjaar van de 11.000 daar werkzame gevangenen ongeveer 6.000 overleden. (Gedenkstätte Mittelbau-Dora, uit: ‘Uitgewist’ door Dick van den Hoorn).

Nadat de Russen Mittelbau-Dora in Nordhausen hadden bevrijd hebben zij de raketinstallaties vernietigd. Later is een herdenkingsmuseum ingericht en kan een deel van de onderaardse fabrieken worden bezocht.

Nadat de geallieerden april 1945 Mittelbau-Dora in Nordhausen hadden bevrijd zijn de raketinstallaties vernietigd. Later is een herdenkingsmuseum ingericht en kan een deel van de onderaardse fabrieken worden bezocht.

Voorbeeld van een V-2 raket op een mobiele lanceerinstallatie.

Voorbeeld van een V-2 raket op een mobiele lanceerinstallatie. Daar is men in Vogelenzang niet meer aan toe gekomen. Na diverse mislukte lanceringen heeft de Duitse bevelhebber van de Waffen-SS Hans Kammler  besloten de al geplaatste installaties voor de V-1 lanceringen door militairen te laten opblazen (29 en 30 maart 1945) en 31 maart zijn de technici naar hun ‘Heimat’ teruggekeerd.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 177 andere volgers