ASBESTFABRIEK NEFABAS IN HEEMSTEDE EN OOSTERHOUT (1939-1983) / Bedrijvigheid Haven Heemstede

ASBESTFABRIEK NEFABAS IN HEEMSTEDE EN OOSTERHOUT (1939-1983)

Op 7 januari 2015 stuurde de gebruiker van een bedrijf in de Havenstraat een brief aan het gemeentebestuur van Heemstede met o.a. het volgende bericht: ‘(…) Heeft de gemeenteraad/wethouder(s) kennis van het inventariserend bodemonderzoek welke wij op 12 april 2001 hebben laten uitvoeren? Ook is tot mijn grote spijt afgelopen week de hond van ondergetekende overleden aan asbestkanker, iets wat relatief weinig bij honden voorkomt. Mijn hond was elke dag op deze locatie aanwezig, wij verdenken de oude asbestfabriek. Dit soort vervuiling kan men nooit geheel elimineren.’  Mede omdat hierover nauwelijks  is gepubliceerd reden om de historie van de voormalige asbestfabriek te reconstrueren (1) Na 1900 zijn in talrijke Europese landen en in de Verenigde Staten zelfstandige bedrijven opgericht met de merknaam Eternit en werkend volgens het patent van de Tsjechische uitvinder Ludwig Hatschek (1856-1914). In Nederland is in 1912 de ‘Eerste Nederlandsche Fabriek van Asbest-Cementplaten in Amsterdam opgericht met de merknaam ‘Martinit’. Tot bloei kwam de N.V.Noord-Hollandsche Asbestfabriek  vh. J.de Boer & Co in Amsterdam. Directeur J.M.de Bruijn woonde destijds in de Johannes Vermeerstraat 12 te Heemstede. In Haarlem zijn vanaf 1879 tot 1971 in de fabriek van caoutchouc (rubber)artikelen van de Gebr.Merens aan het Zuider Buiten Spaarne 56 allerlei soorten technische caoutchouc-asbest en ebonietartikelen vervaardigd. (1) In Eindrapport 0648 Asbest Signaleringsonderzoek Noord-Holland 9-4-08 versie 1.2. (door ReGister/Sycera uitgevoerd) is in de tabel 1 Asbestverwerkende bedrijven Asbest in Kaart de locatie C0397000103 NEFABAS Heemstede (actief van 1940-1952) ten onrechte niet opgenomen, wèl achteraf als erratum.

Oprichting van asbestplatenfabriek in 1939 door C.C.Haalebos

Vermelding van Nefabas in: Bloemendaalsch Weekblad, december 1939

Vermelding van Nefabas in: Bloemendaalsch Weekblad, december 1939

Weinig bekend meer is het feit dat in 1939 in Heemstede een asbestfabriek is gesticht aan de Havenstraat te Heemstede, in 1952 verhuisd naar een bedrijventerrein in het Brabantse Oosterhout. Initiatiefnemer van de N.V.Nederlandse Fabriek van Asbestproducten ‘Asbestos’ [van het Griekse begrip dat ’onbrandbaar’ betekent], afgekort tot NEFABAS, was de heer C.C.Haalebos. Van hem is bekend dat hij in 1901 is geboren. Zijn ouders werkten in Ned.Oost-Indië waar de jonge Claes in 1922 zijn loopbaan begon bij een rubberonderneming.

Bericht uit: De Indische Courant van 27 december 1929

Bericht uit: De Indische Courant van 27 december 1929

In 1932 is hij gerepatrieerd naar Nederland en vestigde zich tijdelijk met een ander op het adres Rijnegomstraat 62 in Aerdenhout en een jaar later verhuisde hij naar de Crayenestersingel 11 in Heemstede om begin 1940 nogmaals te verhuizen, toen naar het adres Beethovenlaan 23. Geïnspireerd door een nieuwe asbestfabriek in het Overijsselse Goor reisde Claes Haalebos naar Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije (Vöklabruck) om een in patent vervaardigde machine van uitvinder en grondlegger van de Eternit-asbestfabrieken Ludwig Hatschek (1856-1914) aan te schaffen. Het Eternit-bedrijf door voornoemde Ludwig opgericht  was intussen in handen van zoon Hans Hatschek. De gekochte machine was geschikt voor de vervaardiging van asbestisolatieplaten, met de intentie in een later stadium uit te breiden naar asbestpapier, -karton en-vilt. Gebruik werd gemaakt van het mineraal chrysotiel, ofwel witte asbest. Van alle asbest-typen komt chrysotiel – niet te verwarren met de edelsteen chrysoliet –  verreweg het meest voor, geschat wordt 84% van de wereldproductie, tegenover 12% van het gevaarlijker crocidoliet ofwel blauwe asbest en nog minder amoniet = bruine asbest. Asbest is in ons land tot begin jaren 80 van de vorige eeuw veelvuldig gebruikt in huizen, gebouwen, boerderijschuren, fabrieksschoorstenen, schepen, liften, rioolbuizen, autos (remblokken), in de wegenbouw, als dak- en vloerbedekking etc. Het gold als een goedkoop, goed isolerend, slijtvast en brandwerend product. Er wordt tegenwoordig een onderscheid gemaakt tussen hechtgebonden asbest, waarbij de asbestvezels zijn gevoegd met een andere stof, veelal cement of lijm en losgebonden ofwel niet-hechtgebonden asbest, waarbij de vezels gemakkelijk vrij kunnen komen, omdat deze niet in een andere materiaal zijn vastgezet, o.a. toegepast in isolatieplaten. Als Nederlands fabricaat een primeur werden de asbestisolatieplaten vanuit Heemstede geleverd aan groothandelaren – zoals de Eerste Utrechtsche Asbestcementhandel Joh. Michon e.a. – voor elke isolatie van 0,5 tot 11mm dik en 1×1 en 2×1 meter oppervlak te gebruiken als basismateriaal voor pakkingen en brandwerende afdekkingen. Als grondstoffen zijn aangewend: asbestvezel/chrysotiel, kaolin of porseleinaarde als vulstof en aardappelmeel als bindmiddel. Gezamenlijk in een mengmolen tot een brij vermalen en vervolgens tot platen geperst, waarna afgesneden en opgehangen om te drogen, en al na één etmaal verhandelbaar. Gestart werd met 6 werknemers in de uit 1924 daterende timmerfabriek/houthandel van I.C.Collet.

Bericht van opening Collet houthandel/timmerfabriek. Haarlem's Dagblad, 1 mei 1924.

Bericht van vestiging I.C.Collet houthandel/timmerfabriek. Haarlem’s Dagblad, 1 mei 1924.

Advertentie van houthandel-timmerfabriek I.C.Collet aan de Havenstraat (65) in Heemstede.  Adv. uit de Eerste Heemsteedsche Courant van 1 augustus 1930.

Advertentie van houthandel-timmerfabriek I.C.Collet aan de Havenstraat (65) in Heemstede. Adv. uit de Eerste Heemsteedsche Courant van 1 augustus 1930.

Gezicht op woningbouw en industrierrein Haven/Kanaalweg op een foto uit 1930. Op de hoek Teeuwen's kolenhandel, links daarvan woningblok Havenstraat 53-63, daarachter I.C.Collet houthandel/timmerfabriek, na 1939 Nefabas asbestfabriek

Gezicht op woningbouw en industrierrein Haven/Kanaalweg op een foto uit 1930. Op de hoek Teeuwen’s kolenhandel, links daarvan woningblok Havenstraat 53-63, daarachter I.C.Collet houthandel/timmerfabriek, na 1939 Nefabas asbestfabriek

In een op basis van de Heemsteedse architect J.B.Wesselingh aangepaste fabriekshal met droog- en opslagruimte werd gewerkt op het adres Havenstraat 65. Dat is achter het huizenblok 53-63 (gebouwd in 1927), ten noorden van de Zandvaart, en oostelijk gelegen was de destijds grote kolen- en oliehandel van Teeuwen (tegenwoordig kantorencomplex Touchdown Center). In dit gebied zijn vandaag de dag enkele garagebedrijven gevestigd zoals Tommy’s Garage (85), autobedrijf Havenstraat (71) en Mazda Autobedrijf Schalken (81/83).

Advertentie van asbestplaten Nefabas Heemstede, uit de Standaard, 1944

Advertentie van asbestplaten Nefabas Heemstede, uit de Standaard, 23 juni 1944.

Een schok was het overlijden van de energieke oprichter en directeur Claes Cornelis Haalebos (39) die op 12 juli 1940 omkwam bij een noodlottig auto-ongeval. Met zijn chauffeur, J.Bethlehem (25) uit Heemstede, oorspronkelijk afkomstig uit Assen, had de verdrinkingsdood plaats in Oegstgeest. Claes Haalebos was gehuwd met E.W.Völlmar, overleed kinderloos, en is begraven op de Algemene Begraafplaats.

Overlijden C.C.Haalebos en J.Bethlehem in Oegstgeest. Uit: Leidsch Dagblad, 12 juli 1940

Overlijden van C.C.Haalebos en J.Bethlehem als gevolg van een auto-ongeval in Oegstgeest. Uit: Leidsch Dagblad, 12 juli 1940

H.W. de Haan nieuwe directeur (1940), opgevolgd door J.P.Dekker (1945)

Vermelding van H.W.de Haan als directeur van Nefabas, 1941

Vermelding van H.W.de Haan als directeur van Nefabas, 1941

Als nieuwe directeur is toen H.W.de Haan uit de Lorentzlaan benoemd. Voor zover bekend vond in oktober 1941 voorlopig de laatste aandeelhoudersvergadering van Nefabas plaats. Vanwege de oorlogsomstandigheden, de problemen met het invoeren van grondstoffen uit het buitenland, zoals chrysotiel en kaolin, evenals vermindering van reguliere bouwactiviteiten, zal de productie tot de bevrijding van ons land beperkt zijn gebleven. Op 23 juni 1945 kwam bij een botsing met een vrachtwagen van een auto der Binnenlandse Strijdkrachten uit Heemstede 1e reserve luitenant H.W.de Haan op de weg tussen Ede en Arnhem om het leven. Na een oproep in weekblad ‘de Heemsteder’ is mij door een kleindochter op 29 januari 2015 bericht dat haar grootvader G.Tillemans als bedrijfsleider werkzaam was bij Nefabas en in 1952 met het gezin naar Oosterhout meeverhuisde. Als mondelinge overlevering van G.Tillemans is vermeld dat die tijdens de oorlogsjaren bij een dreigende inval van de Duitsers belastende papieren van het bureau van directeur De Haan heeft gegrist en weggespoeld in het toilet. Verder is mij medegedeeld dat tijdens de bezettingstijd Duitsers hun paarden op het terrein van de fabriek hebben gestald tussen de haven en de Zandvaart (1). Als directeur is na het plotse overlijden van H.W. de Haan de energieke procuratiehouder Jan Piet Dekker aangesteld ( 30 april 1971 op 70-jarige leeftijd als medecommissaris van Nefabas overleden). In 1946 zijn bezinkingsreservoirs van een betonconstructie op het Heemsteedse fabrieksterrein aangebracht voor de opslag van asbestproducten (1). In 1942 verscheen een proefschrift ‘Stof en stoflongen’ waarin in Nederland voor het eerst wordt gewezen op het kankerrisico van asbest. In de masterscriptie ‘Werkgeversaansprakelijkheid voor schade door asbest en ‘straling’’ van J.Jochems komen in het hoofdstuk over de asbestproductenindustrie 8 sectoren aan de orde, te beginnen met ‘Asbestpapier- en karton voor pakkingen.’ Daarover wordt gezegd: ‘Asbestpapier- en karton werd gebruikt voor het maken van allerlei vormen van isolatiemateriaal. Het was een basisproduct, dat door andere, secundaire industrieën vooral voor pakkingen in industriële installaties werd gebruikt. Asbestpapier- en karton had een asbestgehalte van tussen de 80 en bijna 100%. Becijferd is, dat in Nederland naar schatting 42.000 ton asbestvezels op deze wijze is verwerkt (16,5% van het totaal), wat heeft geresulteerd in bijna 47.000 asbesthoudend materiaal (4,8% van het totaal). Bij de productie van het asbestpapier- en karton werd alleen gebruik gemaakt van chrysotiel. Voor zover bekend was er in Nederland één bedrijf waar dergelijk asbestpapier- en karton werd gemaakt, namelijk NEFABAS, eerst gevestigd in Heemstede en later in Oosterhout (NB). Eind jaren 40 van de vorige eeuw is Nefabas overgenomen door de Belgische tak van het internationale asbestbedrijf Eternit, als gevolg waarvan nieuw kapitaal beschikbaar kwam. (1) Via mevrouw Els Heeremans-Coppens ontving ik de volgende kanttekeningen en aanvullingen van de heer Geert Tillemans, een zoon van de vroegere bedrijfsleider die zowel bij Nefabas in Heemstede als in Oosterhout werkzaam is geweest: ‘- Er is in een latere periode naast witte (of wellicht in plaats van) ook van blauwe asbest gebruik gemaakt; – Er werden ook wel platen van 12 mm geproduceerd; – Het bedrijf werkte al snel met meer medewerkers in ploegendiensten, waarschijnlijk van 6-22 uur. Dat sluit ook aan op de 20 werknemers die later – in 1952 – in Oosterhout aan de slag gingen; – De bezinkingsreservoirs werden gevuld met het ‘afvalwater’ van het productieproces. Daaruit bezonk dan de ‘asbest’ die opnieuw gebruikt kon worden, terwijl tegelijkertijd schoner water kon worden afgevoerd. De reservoirs waren dus geen ‘opslagplaats’ van asbestproducten; – Tijdens de bezetting gebruikten de werknemers de fabriek/het schaftlokaal ook als onderkomen, waarvan men dacht dat het meer kans gaf om aan ‘oppakken door de bezetter’ te ontkomen. Ze schenen echter weldra, al kaartend etc., zoveel lawaai te produceren, dat sommigen zich helemaal niet veiliger voelden en er al snel voor kozen om toch maar liever thuis te blijven.; – Uit België en Zwitserland zijn betrekkelijk kort geleden eigenaren van de firma Eternit tot lange gevangenisstraffen veroordeeld omdat ze jarenlang zijn doorgegaan met produceren, terwijl ze wisten dat zulks levensbedreigend was voor de werknemers.’ (2) Opmerkelijk is dat bij een controlebezoek door een regionaal inspecteur van de Volksgezondheid aan de Nefabas-fabriek in Oosterhout in 1972 bezinkingsafval verdween in een gegraven gat in de grond in plaats van in betonbakken, met als gevolg de mogelijkheid van ‘éen onaanvaardbare vorm van bodemverontreiniging’. In 1996 moest vanwege nieuwbouw ter plaatse de bovengrond besmet met asbest worden afgegraven en met nieuw zand worden opgevuld.

Situatie Havenstraat waar vroegere asbestfabriek stond

Situatie Havenstraat waar vroegere asbestfabriek stond

Nefabas in Oosterhout (1952-1983)

Advertentie asbestfabriek Nefabas in Oosterhout

Advertentie asbestfabriek Nefabas in Oosterhout

Omdat expansie op de terreinen nabij de haven in Heemstede – waar thans enkele garagebedrijven en Dorcas zijn gevestigd – vrijwel onmogelijk was is in 1952 verhuisd naar een geheel nieuwe fabriekshal met kantoorruimte aan de Vijf Eikenweg 22 in Oosterhout. Van 6 december 1951 dateert goedkeuring (hinderwetvergunning) aan Nefabas van de gemeente Oosterhout voor de bouw van een fabriekshal met kantoorruimte (1). In De Telegraaf van 24 november 1953 is deze fabriek omschreven als ‘sober, maar sierlijk, aangepast aan het landschap, door een keurig grasveld en een bloementuin afgescheiden van de weg.’ Daar is met één productielijn en met ongeveer 20 werknemers begonnen en hadden nadien uitbreidingen plaats, in 1959 met een omvang van bijna 3.000 vierkante meter vloeroppervlak,  zodat Nebafas kon uitgroeien tot één van de  grootste asbestverwerkende industrieën in ons land, naast Van Gelder-Wormer, Eternit in Goor en Asbestona te Harderwijk. ‘In het eerste jaar in Oosterhout werd tussen de 1.000 en 1,500 ton asbest verbruikt, wat bij een vezelgehalte van 90% een productie van tussen de 1.100 en 1.650 ton asbesthoudend product betekende. Het productieproces verliep anders dan in Heemstede. De langvezelige asbest werd eerst vermalen en vervolgens in een menger met lijn, serpentinezand en water op dikte gebracht. Het mengsel werd daarna door een pers geleid en vervolgens werden de platen gedroogd en op maat gesneden. Het bedrijf omschreef zichzelf als producent van asbestpakking en isolatieplaten. In handelsstatistieken werd het proces echter omschreven als asbestpapier en –karton.’ (1) Aanwezig in het Regionaal Archief Tilburg zijn door de gemeente Oosterhout aan Nefabas verstrekte hinderwetvergunningen aanwezig uit 1972: ‘ het oprichten van een inrichting tot het vervaardigen en opslag van houtwolcementplaten’; 1976 een lozingsverordening, evenals een nieuwe, de gehele inrichting omvattende vergunning tot het vervaardigen van asbestproducten; 1978: ‘uitbreiding en wijziging van een inrichting ter vervaardiging en opslag van houtwolcementplaten met een nieuwe hal in bestaande bedrijfsruimte’; 1981: ‘het uitbreiden van een inrichting ter vervaardiging en opslag van hitte-isolatiemateriaal’.

Gezondheidsproblemen als gevolg van asbest

Het grootste gevaar heeft in het verleden bestaan voor productiearbeiders in asbestfabrieken. Zolang de asbest onbeschadigd is en niet wordt bewerkt raken de vezels niet los. Is dat wel het geval, dan kunnen de loskomende asbestvezels in de longen terechtkomen en asbestlongkanker en/of buikkanker veroorzaken. Eenmaal blootgesteld aan asbest dan kan het nog vele jaren duren alvorens de eerste ziekteverschijnselen zoals benauwdheid voorkomen. In de jaren 70 werd steeds meer duidelijk dat minieme vezeltjes asbest de longen aantasten en werknemers aan o.a. asbestkanker, maligne mesothelioom (long- of buikvlieskanker) stierven dan wel ernstig ziek werden. Via de rechtbank zijn  processen gevoerd tegen Nefabas/Eternit. De firma schikte met betalingen zonder schuld te erkennen. Begin oktober 1971 kwam bij Nefabas een Zwitserse ingenieur om het leven na in een nieuw geïnstalleerde mengmachine te zijn gevallen. Al in 1972 ontwikkelden Russische scheikundigen een synthetische asbest, dat betere eigenschappen bevat dan het in de natuur voorkomende chrysoliet-asbest en dat praktisch onaantastbaar bleek te zijn door zouten en zuren. Nefabas in Oosterhout bracht in 1978 een isolatie- en pakkingsplaat op de markt onder de naam Nefalit. Het materiaal was vervaardigd op basis van hoogwaardige calcium- en aluminiumsilicaten, evenwel zonder toevoeging van asbest. In 1979 ontving de fabriek bovendien nog 175.000 gulden subsidie van de rijksoverheid om producten ter vervanging van asbest te ontwikkelen. Door het Asbestbesluit Warenwet, dat een verbod inhield op asbestproductie, zijn alle Nederlandse asbestfabrieken in 1982 of 1983 gesloten, maar pas in 1993 heeft de overheid het gebruik van alle asbestsoorten verboden. Omdat Nefabas haar activiteiten in Oosterhout had verbreed naar de fabricage van houtwolcementplaten is de productie daarvan na 1983 nog voortgezet onder de naam Litonit. Vandaag de dag floreren onderzoeksbureaus en asbestsaneringsbedrijven. Jaarlijks sterven mede vanwege de lange incubatietijd enkele honderden personen aan de gevolgen van asbestose, zogeheten mesothelioomslachtoffers. In 2012 zijn door rechter Guiseppe Casalbore van de rechtbank in Turijn de namen van 2.768 arbeiders van de Italiaanse vestigen van Eternit voorgelezen en intussen aan asbestkanker overleden. Ruim 1.500 mensen woonden het proces bij, niet echter de twee hoofdschuldigen van Eternit, de Zwitser Stephan Schmidheiny en Belg Louis de Cartier (verwant aan de schatrijke Emsens-familie) beiden als grootaandeelhouders miljardair geworden. Ze werden veroordeeld tot een gevangenisstraf van 16 jaar en 100 miljoen euro schadevergoeding omdat zij decennialang doorgingen met het produceren van asbest ondanks de wetenschap dat de werknemers een sterk verhoogde kans hadden om aan asbestkanker te overlijden. Zij ontliepen de hun opgelegde straf. De Belg overleed voortijdig en de Zwitser ging met succes in cassatie, want in 2014 heeft het Italiaanse Hof van Cassatie de eerdere uitspraak vanwege verjaring vernietigd. Naar schatting zijn in Nederland ongeveer 340.000 mensen op het werk met asbest in aanraking gekomen. Na het Comité Asbestslachtoffers, begonnen in 1995, is in 1999 in Nederland het Instituut Asbestslachtoffers (IAS) in het leven geroepen om slachtoffers en nabestaanden financieel en in andere opzichten bij te staan.

Arrest Janssen-Nefabas

Bekend geworden in de jurisprudentie is het zogeheten ‘arrest Jansen-Nefabas’ (6 april 1990). Geëntameerd door werknemer Janssen die – met een korte onderbreking van 1948 tot 1958 – tot aan zijn gehele arbeidsongeschiktheid in 1972 in dienst is geweest van Nefabas, eerst in Heemstede, na 1952 in Oosterhout. Bij de werkzaamheden van dit bedrijf dat asbest produceerde en verwerkte is hij langdurig blootgesteld geweest aan asbest. In 1970 kreeg Jansen klachten en in 1972 bleek bij een medisch onderzoek dat hij asbestose had. Het causaal verband tussen de ziekte en blootstelling aan asbest bij Nefabas wordt niet betwist. Janssen startte in 1984 een civiele procedure en voerde aan dat Nefabas naliet veiligheidsmaatregelen te nemen, dat geen stofmaskers werden gebruikt en dat de stofafvoer in Heemstede nihil en in Oosterhout onvoldoende was. Aanvankelijk verklaarde de rechtbank dat de werknemer onvoldoende had aangegeven welke maatregelen Nefabas ten aanzien van veiligheid voor de gezondheid had moeten nemen met inachtneming van de stand van wetenschap en techniek. De Hoge Raad kwam daarop terug: het ging niet meer om kennis die een bedrijf zei te hebben, maar had behoren te hebben. Bij arrest van de Hoge Raad is dit oordeel genuanceerd met o.a. de volgende regels: ‘Als de werknemer zich beroept op de overtreding van wettelijke regels met betrekking tot de gevaren van de door de werkgever te produceren of te verwerken stoffen, zal de werkgever feiten en omstandigheden moeten vermelden die aannemelijk maken dat er op welke wijze hij aan zijn verplichtingen heeft voldaan;  2. Als zulke regels ontbreken of onvoldoende zijn uitgewerkt zal de werkgever in geval van aantasting van de gezondheid van één of meer van zijn werknemers door een dergelijke stof, onder meer hebben aan te geven in hoeverre hij zich tijdig omtrent het aan die stof verbonden gevaar en de met het oog daarop te treffen voorzieningen heeft laten voorlichten, bijvoorbeeld gevaar en de met het oog daarop te treffen voorzieningen heeft laten voorlichten, bijvoorbeeld door deskundigen, onderscheidenlijk waarom een dergelijk onderzoek of dergelijke voorzieningen redelijkerwijs van hem niet konden worden gevergd; 3. In beginsel ligt het op de weg van de werkgever om aan te geven wat naar zijn mening in soortgelijke bedrijven als het zijne als norm voor de veiligheid gebruikelijk was. Gebruikelijk wil overigens niet zeggen dat die norm als juist moet worden aanvaard.’ De Hoge Raad zegt in het arrest Janssen-Nefabas niets over de mogelijkheid voor de rechter om gebruik te maken van een vermoeden bij het bewijzen van een nalatigheid van de werkgever. Dit in tegenstelling tot het zgn. ‘asbetose-arrrest’ waarbij de rechter gebruik kan maken van een feitelijk vermoeden in het kader van het bewijzen van causaal verband.

Bodemonderzoeken Havendreef Heemstede

In maart-april 2013 is in opdracht van Huib Bakker Bouw in het kader van de herontwikkeling van ‘Havendreef’ de actualisatie van een verkennend bodemonderzoek 2011 Havenstraat 65 gedaan (1), met als voorlopige conclusie: ‘Aanleiding voor het onderzoek is de aanwezigheid van een asbestfabriek in het verleden. Er is asbest in de bovengrond aangetroffen waarvan het gehalte de interventiewaarde niet overschrijdt maar wel benadert. Op basis van de onderzoeksresultaten kan niet worden uitgesloten dat er sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging met asbest. Aanbevolen wordt om ter plaatse van inspectiegat AB17 een nader asbest-in-grondonderzoek uit te voeren. (…) Dat inspectiegat is gelegen in een groenstrook grenzend aan een asfaltverharding ter hoogte van de achterzijde van adres Heemsteedse Dreef 54. Eveneens is er een asbestverdachte locatie naast het pand Havenstraat 65 die als parkeerplaats wordt gebruikt.’  Onder paragraaf 4.4.4. wordt in het rapport van BK Bodem ‘Verkennend actualisatie bodemonderzoek / 130945 / 7 juni 2013 uitvoeriger ingegaan onder het kopje ‘Asbest-in-grondonderzoek’: ‘Er is een sterke verontreiniging met niet-hechtgebonden asbest (chrysotiel) aangetoond ter plaatse van Ruimtelijke Eenheid 1. Uit het historisch onderzoek blijkt dat de voormalige asbestfabriek ter plaatse van de RE gesitueerd is. De analyseresultaten bevestigen dat de aangetoonde verontreiniging met asbest te relateren is aan het soort asbest dat in de asbestfabriek werd gebruikt. Het betreft daarmee een historische verontreiniging. Aangezien er ter plaatse van 3 proefsleuven gestuit is op een betonvloer welke vermoedelijk een funderingsvloer betreft, is niet bekend of onder deze verharding eveneens asbest aanwezig is. Door de vloer en de aanwezigheid van bebouwing is de sterke asbest verontreiniging niet afgeperkt. Onder de asbesthoudende ‘kleilaag’ is er kwalitatief geen asbest aangetoond. Indien er een schatting gemaakt moet worden van het verontreinigend volume waarbij we ervanuit gaan dat de sterk verontreinigde laag met een laagdikte van 0,2 meter zich bevindt ter plaatse van het oppervlak van de voormalig fabriek (exclusief buitenterrein), dan komt dat globaal neer op circa 100 kubieke meter. Hierbij is geen rekening gehouden met de mogelijke aanwezigheid van asbestnesten (illegale dumps) welke zich op de locatie kunnen bevinden. Ter plaatse van RE2 (in voorafgaand onderzoek aangeduid als inspectiegat AB17) is wel asbest aangetoond, maar wordt de norm niet overschreden. Opgemerkt wordt dat het hier eveneens niet-hechtgebonden asbest betrof.  Gezien de historie en de analyse resultaten van asbest dient men bij de ontwikkeling van de locatie bedacht te zijn op ‘spots’ welke niet in dit onderzoek naar voren zijn gekomen. Op basis van de resultaten is conform de NEN5707 is een nader asbest onderzoek noodzakelijk. Dit asbestonderzoek kan voorafgaand aan de ontwikkelingen, als de huidige panden en verhardingen zijn verwijderd, worden uitgevoerd om de omvang van verontreiniging in kaart te brengen.’ (1) Eerdere onderzoeken betreffen o.a. door BK Ingenieurs bv. In 1995 ‘Een inventariserend bodemonderzoek 65a Heemstede’; in 2004 door Oranjewoud: ‘Vooronderzoek nieuwe stijl locatie Havenstraat 85 te Heemstede’; in 2005 door Wareco: ‘Bemonstering grondwater op locatie Havenstraat 65a te Heemstede’; in maart 2019 door Terrescan: ‘Asbestinventarisatie / Historisch onderzoek Landsdekkend beeld; in 2010 door Grondslag bv: ‘Verkennend asbestonderzoek verdichte locaties regio IJmond Gemeente Heemstede. In 2001 heeft één van de gebruikers van een bedrijf aan de Havenstraat een bodemonderzoek  laten verrichten, waaruit is gebleken dat de vervuiling op het voormalige industrieterrein aanzienlijk is.

In 1990 is aan de Kanaalweg en Havenstraat vervuilde grond aangetroffen, maar deze had betrekking op een vroeger kolen- en oliebedrijf aldaar gevestigd (Haarlems Dagblad, 20-12-1990)

In 1990 is aan de Kanaalweg en Havenstraat door het milieubureau van het Gewest Zuid-Kennemerland vervuilde grond aangetroffen, maar deze had betrekking op een vroeger kolen- en oliebedrijf aldaar gevestigd (Haarlems Dagblad, 20-12-1990)

Bij raadsbesluit van 20 december 1990 is voor het verwijderen van met olie vervuilde grond, vervoerd naar de Wieringermeer, ƒ 205.000,- uitgetrokken.  Deze verontreiniging stond los van de vroegere asbestfabriek aan de Havenstraat. (Haarlems Dagblad 20 december 1990)

Bij raadsbesluit van 20 december 1990 is voor het verwijderen van met olie vervuilde grond, vervoerd naar de Wieringermeer, ƒ 205.000,- uitgetrokken. Deze verontreiniging stond los van de vroegere asbestfabriek aan de Havenstraat. (Haarlems Dagblad 20 december 1990)

Bericht uit H.D., 17-4-1991.

Bericht uit H.D., 17-4-1991.

In een in 1990 verschenen rapport over de Heemsteedse Haven is onder paragraaf 2.8.3. Bodemverontreinigingo.a. bericht: ‘Het terrein Sambeek  (Havenstraat); dit is het terrein van een voormalig asbestfabriek, dat voorlopig is afgedekt nadat verontreiniging nadat verontreiniging werd aangetoond.’ Indien lezers van deze bijdrage over nadere gegevens beschikken dan wel herinneringen hebben aan asbestfabriek Nebafas is het verzoek mij hiervan in kennis te stellen via het e-mail adres: jlpmkrol@tiscali.nl

Aanvullende literatuur – Delpher; (kranten)site van de Koninklijke Bibliotheek – Mario Desiati. De bloemen van Mimi Orlando. [roman over Italiaanse gastarbeiders uit Puglia en omgeving die in de jaren zeventig van de 20e eeuw in de Zwitserse asbestfabriek Eternit gingen werken, onwetend van het dodelijk gevaar dat hen bedreigde]. Amsterdam, Cossee, 2014. – Sible Harmsma en Frans Mulder. Asbest in kaart: historisch onderzoek asbestgebruik, methode asbestkansenkaart. Groningen, 2006. – Romana Jasperse. Geen leven met asbest. Zoetermeer, 2013. [Over haar echtgenoot Klaas Jasperse, het eerste asbestslachtoffer dat de staat aansprak op nalatigheid. Hij werkte vanaf 1977 bij aluminiumfabriek Pechiney in Vlissingen, in 2003 overgenomen door Alcan, waar hij ruim 30 jaar veelvuldig en onbeschermd met asbest werkte.Iin 2009 is mesothelioom bij hem vastgesteld]. – Jordy Jochems. Werkgeversaansprakelijkheid voor schade door asbest en ‘straling’ . Een bestudering van het verleden van lessen voor de toekomst. (Masterscriptie Recht en Onderneming), 2008. – Rudie Kagie. Asbest(ose).Lelystad, IVIO, 1976. – Bob Ruers. Markt en tegenmacht in de Nederlandse asbestregulering. Proefschrift. Den Haag, 2005. [Advocaat Ruers heeft circa 1.000 slachtoffers van asbest gerelateerde ziekten bijgestaan in rechtszaken tegen vroegere werkgevers]. – Bob Ruers en Nico Schouten. Het asbestdrama. Eternit en de gevolgen van honderd jaar asbestcement. Rotterdam, Wetenschappelijk Bureau SP, 2005. – R.F.Ruers and N.Schouten. The tragedy of asbestos; Eternit and the consequences of a hundred years of asbestos cement. Socialistische Partij, 2e editie, 2006. – P.H.J.Swuste, A.Busdorf en J.A.M.Klaver. Asbest, het inzicht in de schadelijke gevolgen in de periode 1930-1969 in Nederland. Groningen, 2006. – Heemstede Haven Inventarisatierapport. Bureau voor Ruimtelijke Ordening en Architectuur F.W.van Droffelaar b.v., 1990.  – Verkennend actualisatie bodemonderzoek Havendreef te Heemstede. Projectnummer 139045. IJmuiden, BK Bodem, 2013 [op internet te vinden].

Vooromslag van recent verschenen boek door Sylvia Schön und Hans-Joachim Woinowitz. Wir klagen an: Asbest und seine Opfer. Kleller Verlag, 2014.

Vooromslag van recent verschenen boek door Sylvia Schön und Hans-Joachim Woitowitz. Wir klagen an: Asbest und seine Opfer. Kleller Verlag, 2014.

De catalogus op de site www.bibliotheek.nl vermeldt 158 publicaties gewijd aan asbest; OCLC Worldcat meer dan 7.000.

In Nederland heeft mr.dr.R.F. (Bob) Ruers (geb. 1947), advocaat en SP-politicus, zich als geen ander ingezet voor asbestslachtoffers. Hij voerde schadeclaimprocessenvoor honderden oud-werknemers van Eternit, die als gevolg van blootstelling aan asbest ziek zijn geworden.

In Nederland heeft mr.dr.R.F. (Bob) Ruers (geb. 1947), advocaat en SP-politicus, zich als geen ander ingezet voor asbestslachtoffers. Hij voerde schadeclaimprocessen voor honderden oud-werknemers van Eternit, die als gevolg van blootstelling aan asbest ziek zijn geworden.

ILLUSTRATIES: A. DE PERIODE VAN NEFABAS IN HEEMSTEDE (1939-1951) – B. NEFABAS-OOSTERHOUT (1952-1983) – C. ASBEST(FABRIEKEN) INCLUSIEF GEZONDHEIDS- EN MILIEUPROBLEMATIEK – D. HAVEN(STRAAT)  EN KANAAL(WEG) – E.BEDRIJVIGHEID ROND DE HAVEN A. DE PERIODE VAN NEFABAS IN HEEMSTEDE (1939-1951)

Panoramafoto met links o.a. gebouw Openbare Werken en deel Gasfabriek. Aan de Havenstraat Teeuwen's kolen- en oliehandel (nu kantoorgebouw) en links daarvan achter het huizenblok: Nefabas asbestfabriek

Panoramafoto met links o.a. gebouw Openbare Werken en deel Gasfabriek. Aan de Havenstraat Teeuwen’s kolen- en oliehandel (nu kantoorgebouw) en links daarvan achter het huizenblok: Nefabas asbestfabriek

Uitsnede tekening Nefabas-fabriek 1939(bouwkundearchief Heemstede)

Uitsnede tekening Nefabas-fabriek 1939(bouwkundearchief Heemstede)

Overlijdensbericht directeur C.C.Haalebos door n.v. Nefabas (Haarlem's Dagblad)

Overlijdensbericht directeur C.C.Haalebos door n.v. Nefabas (Haarlem’s Dagblad, 15 juli 1940)

Overlijdensbericht familie C.C.Haalebos

Overlijdensbericht familie C.C.Haalebos

Overlijdensbericht van familie C.C.Haalebos uit De Telegraaf, 1940

Overlijdensbericht van familie C.C.Haalebos uit De Telegraaf van 14 juli 1940.

Aankondiging aandeelhoudersvergadering Nefabas op 14 oktober 1941 (Haarlem's Dagblad)

Aankondiging aandeelhoudersvergadering Nefabas op 14 oktober 1941 (Haarlem’s Dagblad)

Bericht van overlijden H.W.de Haan, uit: Trouw van 27 juni 1945

Bericht van overlijden H.W.de Haan, uit: Trouw van 27 juni 1945

Vermelding van Nefabas, in: The Netherlands, Including Overseas Relations and Territories. A Businessman's Manual with Directions. Nr.38. USA, 1950

Vermelding van Nefabas, in: The Netherlands, Including Overseas Relations and Territories. A Businessman’s Manual with Directions. Nr.38. USA, 1950

Havenstraat Heemstede waar asbestfabriek stond en tegenwoordig garagebedrijven zijn gevestigd

Havenstraat Heemstede waar asbestfabriek stond en tegenwoordig garagebedrijven zijn gevestigd

B. NEFABAS IN OOSTERHOUT (1952-1983)

Overlijdensbericht van oud-directeur en commissaris J.P.Dekker die vanuit Heemstede meeverhuisde naar Oosterhout (De Telegraaf, 3 mei 1971)

Overlijdensbericht van oud-directeur en commissaris J.P.Dekker die vanuit Heemstede meeverhuisde naar Oosterhout (De Telegraaf, 3 mei 1971)

Adv. De Telegraaf, 3 mei 1971

Adv. De Telegraaf, 3 mei 1971

Bericht uit De Telegraaf van 9-10-1971

Bericht uit De Telegraaf van 9-10-1971

Advertentie in verband met uitbreiding Nefabas-asbestfabriek in Oosterhout. Uit: De Telegraaf van 5 juni 1971.

Advertentie in verband met uitbreiding Nefabas-asbestfabriek in Oosterhout. Uit: De Telegraaf van 5 juni 1971.

Kritiek op Asbestbesluit. Uit: Nieuwe Leidsche Courant van 10 mei 1979

Kritiek op Asbestbesluit. ‘Asbestbesluit zonder veel betekenis’. Uit: Nieuwe Leidsche Courant van 10 mei 1979

Vervolg van: Asbestbesluit zonder veel betekenis. In: Nieuwe Leidsche Courant van 10 mei 1979.

Vervolg van: Asbestbesluit zonder veel betekenis. In: Nieuwe Leidsche Courant van 10 mei 1979.

Bericht over angst bij werknemers asbestfabriek in Oosterhout. Uit: De Waarheid van 11 mei 1979

Bericht over angst bij werknemers asbestfabriek in Oosterhout. Uit: De Waarheid van 11 mei 1979

De Waarheid, 27-9-1979

De Waarheid, 27-9-1979

C. ASBEST(FABRIEKEN) INCLUSIEF GEZONDHEIDS- EN MILIEUPROBLEMATIEK

Portret van Ludwig Hatschek (1856-1914) uit omstreeks 1900, uitvinder en grondlegger van het Eternit  asbestconcern

Portret van Ludwig Hatschek (1856-1914) uit omstreeks 1900, uitvinder en grondlegger van het Eternit asbestconcern

Oude reclame van de nog bestaande Eternit-fabrieken in Vöckloburg, Oostenrijk

Oude reclame van de nog bestaande Eternit-fabrieken in Vöcklabruck, Oostenrijk

Ansichtkaart van de Eternitfabriek in Kapelle op den Bos, België

Ansichtkaart van de Eternitfabriek in Kapelle op den Bos, België

Voorbeeld van het mineraal chrysotiel

Voorbeeld van het mineraal chrysotiel

Een mijnwerker uit Rhodesië/Zimbabwe met chrysotiel-asbest in de hand met afgezien van een helm zonder verdere bescherming

Een mijnwerker uit Rhodesië/Zimbabwe met chrysotiel-asbest in de hand met afgezien van een helm zonder verdere bescherming

Interieur van een asbestfabriek in Ahmedabad, India

Interieur van een asbestfabriek in Ahmedabad, India

In 1928 propageerde fabrikant Eternit als ‘goedkoop en duurzaam en eeuwig’. Jarenlang werd asbest op grote schaal gebruikt in de bouw en verwerkt in tal van gebruiksvoorwerpen. Het ‘toverspul’ ontpopte zich tot ‘silent killer’. aldus beroepsziektenexpert Gert van der Laan. Toch stijgt het gebruik van het kankerverwekkende mineraal nog aantal in een aantal Afrikaanse, Aziatische en Latijns-Amerikaanse landen en wacht een explosie van asbestziekten in derde wereld landen.

Een kaolin-mijn met op de achtergrond de plaats Hirschau in de Duitse deelstaat Tübingen. Kaolin werd als grondstof gebruikt door Nefabas.

Een kaolin-mijn met op de achtergrond de plaats Hirschau in de Duitse deelstaat Beieren. Kaolin werd als grondstof gebruikt door Nefabas.

Ruw gemaakte asbest in een mengmachine gekiept waar water en asbest worden toegevoegd ten behoeve van asbestplaten, o.a. gebruikt voor daken.  Hier op een foto uit Zuid-Afrika.

Ruw gemaakte asbest in een mengmachine gekiept waar water en asbest worden toegevoegd ten behoeve van asbestplaten, o.a. gebruikt voor daken. Hier op een foto uit Zuid-Afrika.

Voorbeeld van asbestplaat; leverancier Internit; bedrijfsnaam Eternit.

Voorbeeld van asbestplaat; leverancier Internit; bedrijfsnaam Eternit.

Gezicht op de fabriek van de Gebrs. Merens in Haarlem uit 1918

Gezicht op de fabriek van de Gebrs. Merens in Haarlem uit 1918

Rubber- en asbestfabriek van Gebroeders Merens aan het Zuider Buitenspaarne in Haarlem op een foto uit 1930

Rubber- en asbestfabriek van Gebroeders Merens aan het Zuider Buitenspaarne in Haarlem op een foto uit 1930

De fabriek van Merens te Haarlem in vogelvlucht

De fabriek van Merens te Haarlem in vogelvlucht

Voorzijde van luxe uitgave in de serie 'Neerlands Welvaart' gewijd aan Gebrs. Merens, Haarlem (technische caoutchouc, asbest- en eboniet-artikelen)

Voorzijde van luxe uitgave in de serie ‘Neerlands Welvaart’ (1918), gewijd aan Gebrs. Merens, Haarlem (technische caoutchouc, asbest- en eboniet-artikelen)

Interieurfoto van fabriek Merens in Haarlem (1918)

Interieurfoto van fabriek Merens in Haarlem (1918)

Factuur Gebr. Merens Haarlem

Factuur Gebr. Merens Haarlem

Eén van de zalen van de n.v. Nederlandse Fabriek van Asbest-Cement Platen 'Martinit' in Amsterdam. Werknemers zijn aan het werk. Asbest platen en pijpen staan gereed. Foto uit 1930 (Geheugen van Nederland)

Eén van de zalen van de n.v. Nederlandse Fabriek van Asbest-Cement Platen ‘Martinit’ in Amsterdam. Werknemers zijn aan het werk. Asbest platen en pijpen staan gereed. Foto uit 1930 (Geheugen van Nederland)

Eerste Noord-Hollands Asbestfabriek vh. De Boer, Cruquiusweg 118 Amsterdam. Foto uit 1935 (Beeldbank Stadsarchief Amsterdam)

Eerste Noord-Hollands Asbestfabriek vh. De Boer, Cruquiusweg 118 Amsterdam. Foto uit 1935 (Beeldbank Stadsarchief Amsterdam)

Officiële opening van asbestfabriek in Goor (Ov.) op 21 juli 1937 door Commissaris van de Koningin mr.A.E.Baron  van Voorst tot Voorst (Jan ten Hove).

Officiële opening van asbestfabriek in Goor (Ov.) op 21 juli 1937 door Commissaris van de Koningin mr.A.E.Baron van Voorst tot Voorst (Jan ten Hove).

Eternit asbestfabriek in Goor (1961)

Eternit asbestfabriek in Goor (1961)

Een vrachtwagen van asbestbedrijf Eternit

Een vrachtwagen van asbestbedrijf Eternit

Pleidooi van Industriebond NVV voor een totaalverbod van asbest (Leeuwarder Courant van 14-4-1977)

Pleidooi van Industriebond NVV voor een totaalverbod van asbest (Leeuwarder Courant van 14-4-1977)

In 2008 is de voormalige omstreden asbestfabriek 'Asbestonia' in Harderwijk gesloopt (foto Dick Vos)

In 2008 is de voormalige omstreden asbestfabriek ‘Asbestonia’ in Harderwijk gesloopt (foto Dick Vos)

Kunstenaar Willem Jelsma ontwikkelde in 1919 een procedé om asbestplaten van schilderingen te voorzien. Op deze foto een art deco decoratie getoond op de Jaarbeurs in 1919

Kunstenaar Willem Jelsma ontwikkelde in 1919 een procedé om asbestplaten van schilderingen te voorzien. Op deze foto een art deco decoratie getoond op de Jaarbeurs in 1919

Bioscoopreclame voor Martinit asbestcement bloembakken uit omstreeks 1955.

Bioscoopreclame voor Martinit asbestcement bloembakken uit omstreeks 1955.

Vernietiging van kruiswegstatie Sint Petruskerk Boxtel in 1997, vanwege het gebruik van Eternit-asbestplaten (foto Piet Rood)

Vernietiging van kruiswegstatie Sint Petruskerk Boxtel in 1997, vanwege het gebruik van Eternit-asbestplaten (foto Piet Rood)

Op 8 september 2011 wijdde de pas benoemde bijzonder hoogleraar pulmonale oncologie professor dr.Paul Baas zijn oratie aan: ‘Asbest en roken: een maatschappelijk dilemma.’ ‘Op het eerste gezicht lijken roken en asbest twee verschillende onderwerpen, maar er zijn veel overeenkomsten die elk van groot maatschappelijk belang zijn. Zo vormen beide een ernstig gezondheidsrisico. Tabak en asbest worden door de mensen gewonnen of bereid en zijn bekende kankerverwekkende stoffen. Ze worden getolereerd door de overheden en er wordt goud geld mee verdiend. Er is een aanhoudende lobby gaande om negatieve publiciteit te pareren en rookgordijnen op te werpen om de ware aard van de producten te verdoezelen. En tot slot: de beste therapie voor de ziekten die tabak en asbest veroorzaken, is preventie. De nadruk van de oratie ligt op de behandelingsmogelijkheden en wat in Nederland aan onderzoek is verricht.’

Asbest in Nederland. Kaart van Instituut Asbestslachtoffers

Asbest in Nederland. Kaart van Instituut Asbestslachtoffers

D. HAVEN(STRAAT) EN KANAAL(WEG)

Artikel over aanleg van Het Heemsteeds Kanaal, een voetbrug en twee loskaden uit het Haarlem's Dagblad van 23 september 1915.

Artikel over aanleg van Het Heemsteeds Kanaal, een voetbrug en twee loskaden uit het Haarlem’s Dagblad van 23 september 1915.

Bericht in 1928 uit het Nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indiï waarin men op de hoogte gesteld van een nieuw aangelegde haven in het vaderland.

Bericht in 1928 uit het Nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indiï waarin men op de hoogte gesteld van een nieuw aangelegde haven in het vaderland.

Naast allerlei positieve aspecten zoals het vroegere economisch nut van de haven heeft het water ook negatieve effecten gehad, Zo zijn er in de loop van de jaren minstens 5 personen in het water verdronken. Op 15 april 1939 werdhet lijkje gevionden van het 4-jarige zoontje van de damilie De Groot die aan de Kanaalweg woonde en bleek het kind dat sinds 1 april spoorloos was in het water te zijn gevallen en verdronken. Bovenstaand bericht uitde Indische Courant dateert van 8 april 1932.

Naast allerlei positieve aspecten zoals het vroegere economisch nut van de haven heeft het water ook negatieve effecten gehad, Zo zijn er in de loop van de jaren minstens 5 personen in het water verdronken. Op 15 april 1939 werd het lijkje gevonden van het 4-jarige zoontje van de familie De Groot die aan de Kanaalweg woonde en bleek het kind dat sinds 1 april spoorloos was in het water te zijn gevallen en verdronken. In 1960 is een 7-jarig meisje uit Heemstede al spelend bij de haven te water geraakt en op weg naar het ziekenhuis gestorven en in 1962 is een vijfjarig meisje uit Bennebroek inde haven gevallen en na dreggen is het stoffelkijk overschot gevonden. Bovenstaand bericht is afkomstig uit de Indische Courant  van 8 april 1932.

In 1941-1942 is het destijds bekende jeugdboek van A.C.C.de Vletter: 'Zeven jongens in 'n oude schuit' door Gerritsen verfilmd en zijn veel opnamen gemaakt in en om de Haven van Heemstede met kinderen uit Haarlem en Heemstede. (Het Volk, 7-4-1941)

In 1941 is het destijds bekende jeugdboek van A.C.C.de Vletter: ‘Zeven jongens in ‘n oude schuit’ door Gerritsen verfilmd en zijn veel opnamen gemaakt in en om de Haven van Heemstede met kinderen uit Haarlem, Bloemendaal en Heemstede. (Het Volk, 7-4-1941)

Foto van de schuit' de Zwerver' in de Haven van Heemstede (Het Volk, 7-4-1941)

Foto van de schuit’ de Zwerver’ in de Haven van Heemstede (Het Volk, 7-4-1941)

De première had plaats op 5 april 1941. Regisseur was G.Gerritsen en de cast besatond uit Louis van Dijk (kapitein Trappers), Frans Bekenkamp, Wim Faber, Kees de Vries, Jim Slot, Arnoud van Acqooy, Jan van Dartelen, Henk Aronds, G.L.Faber, E.Koster, Jan Hoekendijk, J.de Jong, Maja Hornecke.  Tijdens de bezetting in 1941 op 16 mm gedraaide jeugdfilm met amateurs die nog in 1941 in de bioscopen (besloten kring) werd vertoond. Een deel van de acteurs – kinderen en leerkrachten – werd gerecruteerd uit het Kennemer Lyceum.

De Haven van Heemstede met zicht op de Havenstraat (naar links richting Heemsteedse Dreef en rechts de Kanaalweg. In het midden vm. kantoorgebouw Ziekenfonds Spaarneland, nu Touchdown Center.

De Haven van Heemstede met zicht op de Havenstraat (naar links richting Heemsteedse Dreef) en rechts de Kanaalweg. In het midden vm. kantoorgebouw Ziekenfonds Spaarneland, nu Touchdown Center.

De Havenstraat loopt van de Raadhuisstraat naar de Kanaalweg via de Heemsteedse Dreef en kreeg deze naam bij raadsbesluit van 9 februari 1917, tegelijk met de Kanaalweg, gesitueerd noordoostelijk langs het Heemsteeds Kanaal tot de Zandvaart. Begin vorige eeuw werd het steeds meer van belang geacht dat grote schepen meer in het midden van de gemeente konden worden, zeker na de bouw van een gemeentelijke gasfabriek. De bestaande Wippervaart was daarvoor te smal, lopende tot de Camplaan (achter de huidige Pinksterkerk), te bochtig en ondiep. Door die vaart te verbreden, de bochten af te snijden en op flinke diepte te brengen zou het verlangde goede vaarwater verkregen worden. Zo zijn in 1913 de eerste voorbereidingen getroffen voor het graven van een kanaal met haven van het Spaarne tot de toen sinds 1908-1909 aan de oostzijde aanwezige gasfabriek. Het kanaal en de haven waren bedoeld voor schepen met een laadvermogen van 200 tot 400 ton,  zodat men direct voor de wal kon van de gasfabriek kon laden en lossen. Daarvoor werd de steenkool uit de Belgische mijnen op vletten (kleine vaartuigen) aangevoerd. Er zijn twee loskaden gemaakt, muren van beton met een bekleding van zuilenbasalt op paalfundering, één kade aan het zuidelijk einde van de weg langs het kanaal, met een lengte van 60 meter en één kade langs het terrein van de gasfabriek, tot een totale lengte van 76 meter; volgens een andere berekening  respectievelijk 90 en 41 meter. Het Heemsteeds Kanaal van het Spaarne naar de gasfabriek [met kwakel] kwam in 1916 gereed. Hiervoor is over een lengte van ongeveer 500 meter gebruik gemaakt van de Wippervaart, die ter plaatse verbreed is. Het overige deel van het kanaal werd nieuw gegraven. De zwaaihaven waar schepen konden draaien is in 1921-1922 aangelegd. Voordien moesten de schepen achterwaarts het kanaal terugvaren. Ook bouwmaterialen zoals stenen, cement en grind werden in grote hoeveelheden per schip aangevoerd. Wegverkeer, de crisistijd en de jaren van de tweede wereldoorlog hadden de bedrijvigheid in de haven aanzienlijk doen verminderen. In het begin van 1953 kwam daar verandering in toen de eerste zandschepen de haven van Heemstede aandeden om duinzand uit de Waterleidingduinen bij Zandvoort te laden. Daarvoor geschiedde het overladen van het duinzand jarenlang vanaf de Leidsevaart bij het station. In december 1956 was de bedrijvigheid zodanig toegenomen dat er met vrachtauto’s wel zo’n tweeduizend kubieke meter zand per dag op zo’n  drie à vier plaatsen in de haven werd aangevoerd. Tussen de dertien en vijftien vrachtauto’s zand was voor een schip van 100 ton laadvermogen voldoende. En met een vloot van dertig schepen, die van en naar de haven voeren gaf dat een hele drukte. Zelf weet ik dat aan de Zandvaart tot in de jaren zeventig via schepen zand is aangevoerd voor het bedrijf van De Jong aan de Kanaalweg/Zandvaart.

Na de eerste voorbereidingen is het Heemsteeds Kanaal in 1916 aangelegd van het Spaarne naar de toenmalige Gasfabriek, met kwakel ofwel voetbrug tegenover Hageveld. In 1921-1922 volgde de Haven.

Na de eerste voorbereidingen is het Heemsteeds Kanaal in 1916 aangelegd van het Spaarne naar de toenmalige Gasfabriek, met kwakel ofwel voetbrug tegenover Hageveld. In 1921-1922 volgde de Haven. De havenkom werd voorzien van twee loskaden, een kade aan het zuidelijk einde van de Kanaalweg (later gebrujkt door De Jong) en een kade langs het terrein van de gasfabriek.

Situatiekaart van het Spaarne en afslag Heemsteeds Kanaal naar de zwaaihaven. Rode streep = Heemsteedse Dreef; rechts daarvan de Componistenwijk en helemaal rechts van het Spaarne ligt Schalkwijk.

Situatiekaart van het Spaarne en afslag Heemsteeds Kanaal naar de zwaaihaven. Rode streep = Heemsteedse Dreef; rechts daarvan de Componistenwijk en helemaal rechts van het Spaarne ligt Schalkwijk.

Foto uit 1917 vanaf 't Groot Clooster (latere Hageveld) richting Heemstede met de kwakel over het Heemsteeds Kanaal

Foto uit 1917 vanaf ‘t Groot Clooster (latere Hageveld) richting Heemstede met de kwakel over het Heemsteeds Kanaal

De kwakel die Hageveld met de Mozartkade verbindt voor voetgangers en personen met een fiets aan de hand (foto Vic Klep).

De kwakel die Hageveld met de Mozartkade verbindt voor voetgangers en personen met een fiets aan de hand (foto Vic Klep).

Tekening van de nieuwe kwakel met klassieke ophaalbrug over het Heemsteeds Kanaal die in 2015  ter vervanging van de hoge voetbrug in opdracht van de gemeente wordt gebouwd door aannemer Damsteegt uit Meerkerk, aan wie dit werk is gegund als winnaar van een prijsvraag.

Tekening van de nieuwe kwakel met klassieke ophaalbrug over het Heemsteeds Kanaal die in 2015 ter vervanging van de hoge voetbrug in opdracht van de gemeente wordt gebouwd door aannemer Damsteegt uit Meerkerk, aan wie dit werk is gegund als winnaar van een prijsvraag.

Ansichtkaart uit omstreeks 1950 van een schip aan de kade van de haven en de gasfabriek en watertoren nabij de Nijverheidsweg op de achtergrond.

Ansichtkaart uit omstreeks 1950 van een schip aan de kade van de haven en de gasfabriek en watertoren nabij de Nijverheidsweg op de achtergrond.

PLANNEN VOOR DEMPING HAVEN EN HOOGBOUW IN 1970

'Flats aan gedempte Heemsteedse Haven (Haarlems Dagblad van 27 januari 1970)

‘Flats aan gedempte Heemsteedse Haven (Haarlems Dagblad van 27 januari 1970)

‘De fotomontage toont het toekomstige beeld van de Heemsteedse Haven. Zoals we vrijdag reeds meldden zal na de demping van het gedeelte van de haven aan de Heemsteedse Dreef een flat worden gebouwd van acht verdiepingen hoog, met daarin 48 2-kamer-woningen en 24 3-kamer-woningen. Onder het gebouw, , dat met het gezicht naar de Dreef toekomt, is ruimte gedacht voor 38 autoboxen en de bergingen van de bewoners. Het ontwerp van de flats, die gebouwd zullen worden door Smit’s Bouwbedrijf n.v. in Beverwijk, is van het Architectenbureau Vogel-Spaargaren-Valkenberg in Amsterdam. Verwacht wordt dat met de demping van het deel van de Haven nog dit voorjaar zal kunnen worden begonnen. Op de voorgrond is de Heemsteedse Dreef te zien,rechts op de foto de nog aan te leggen Van den Eijndekade als  verbindingsweg tussen de Nijverheidsweg en de Heemsteedse Dreef.  Bovenstaand plan kwam niet tot uitvoering.

NIEUWE PLANNEN VOOR HAVENGEBIED IN 1979

In 1979 kwam een werkgroep met een nieuw plan voor de Heemsteedse Haven, slechts gedeeltelijk bedoeld voor jachten, omdat men geen kans zag de loswal zandschepen van de Gebroeders Janssen kwijt te raken. (Deel van bericht uit Haarlems Dagblad van 18 oktober 1979)

In 1979 kwam een werkgroep met een nieuw plan voor de Heemsteedse Haven, slechts gedeeltelijk bedoeld voor jachten, omdat men geen kans zag de loswal zandschepen van de Gebroeders Janssen kwijt te raken. (Deel van bericht uit Haarlems Dagblad van 18 oktober 1979)

Een blik op de haven in 1979 met links de loodsen van brandstoffenhandel Teeuwen.

Een blik op de haven in 1979 met links de loodsen van brandstoffenhandel Teeuwen.

'Zo stelt de werkgroep Haven zich de nieuwe jachthaven van Heemstede voor: twee steigers voor zo'n 26 plezierschepen, een verlaagde wandelpromenade langs de kant van de Havenstraat [op de tekening aan de overzijde van het water]. De ligplaats voor zandschepen valt aan de rechterkant net buiten de prent' (Haarlems Dagblad, 18 oktober 1970).

‘Zo stelt de werkgroep Haven zich de nieuwe jachthaven van Heemstede voor: twee steigers voor zo’n 26 plezierschepen, een verlaagde wandelpromenade langs de kant van de Havenstraat [op de tekening aan de overzijde van het water]. De ligplaats voor zandschepen valt aan de rechterkant net buiten de prent’ (Haarlems Dagblad, 18 oktober 1970).

HEEMSTEDE HAVEN INVENTARISATIERAPPORT 1990

In november 1990 verscheen een nieuw rapport: ‘Heemstede Haven Inventarisatierapport (Bureau voor Ruimtelijke Ordening en Architectuur F.W.van Droffelaar b.v.). Nadien is o.a. het Mobil benzinestation aan de Heemsteedse Dreef afgebroken. Bij het afscheid van de heer Hermes als directeur gemeentewerken Heemstede is door hem op 30 maart 2000 het volgende gezegd: ‘Het gebied rond’ de Haven’ heeft in zijn huidige vorm en uitstraling geen Heemsteedse kwaliteit maar heeft wel degelijk voldoende potenties om daarvan op basis van een goede stedenbouwkundige visie iets moois van te maken. De haven zelf zou mijns inziens een prominente rol kunnnen  vervullen in de stedenbouwkundige opzet van de omgeving voor de haven, door de woonfunctie direct aan de haven te koppelen. Nu de gemeenteraad om redenen van ‘exploitieve risico’s’ heeft besloten het plangebied niet tot ontwikkeling te brengen, kunnen die potenties voorlopig niet worden benut.’

PLANNEN VAN N.V. HAVENDREEF (HUIB BAKKER BOUW) SINDS 2010

Schets van ontwikkeling Havendreef (Huib Bakker Bouw)

Schets van ontwikkeling Havendreef (Huib Bakker Bouw). Vooraan de Zandvaart met daarvoor de Johannes Verhulstlaan; links het Heemsteeds Kanaal en Kanaalweg; daarachter de Haven  met aan deze zijde de Havenstraat en rechts de Heemsteedse Dreef. Aan deze overzijde van de haven de Van den Eijndekade met nieuwbouw Watertorenproject. Het plan behelst 61 eensgezinswoningen en een dierenspeciaalzaak. voor Heems. Voorts is een discutabele woontoren voorzien van negen verdiepingen met 15 appartementen, circa 30 meter hoog.

Nog een ontwerpschets van bureau Hosper voor Havendreef b.v. vanuit Nijverheidsweg (vooraan rechts) en Van den Eijndekade (vooraan links)

Nog een ontwerpschets van bureau Hosper voor Havendreef b.v. vanuit Nijverheidsweg (vooraan rechts) en Van den Eijndekade (vooraan links)

Volgens de plannen van Havendreef b.v. van begin april 2015 zijn 76 woningen voorzien, waarvan 47 grondgebonden 'traditionele woningen', 14 terraswoningewn aan het Heemsteedse kanaal en 15 appartemewnten in "een paviljjoen" [= hoogbouw] aan de haven Gedacht wordt aan een kleinschalige horeca aan het water en dierenspeciaalzaak Heems krijgt een nieuwe plek in het binnengebied. Op bovenstaande impressies is boven een zicht vanuit de nieuwe wijk getekend en onder een zicht vanaf het Heemsteeds Kanaal

Volgens de plannen van Havendreef b.v., Huib Baker Bouw, van begin april 2015 zijn 76 woningen voorzien, waarvan 47 grondgebonden ‘traditionele woningen’, 14 terraswoningewn aan het Heemsteedse kanaal en 15 appartemewnten in “een paviljjoen” [= hoogbouw] aan de haven Gedacht wordt aan een kleinschalige horeca aan het water en dierenspeciaalzaak Heems krijgt een nieuwe plek in het binnengebied. Op bovenstaande impressies is boven een zicht vanuit de nieuwe wijk getekend en onder een zicht vanaf het Heemsteeds Kanaal

Impressie met zicht op de torenflat vanaf de Industrieweg [Havendreef, april 2015]. Globale planning is: behandeling in gemeenteraad: 23 april 2015, start verkoop: zomer 2015 en bij voldoende inschrijvingen start bouwwerkzaamheden in 2016.

Impressie met zicht op de torenflat vanaf de Industrieweg [Havendreef, april 2015]. Globale planning is: behandeling in gemeenteraad: 23 april 2015, start verkoop: zomer 2015 en bij voldoende inschrijvingen start bouwwerkzaamheden in 2016.

Via de site http://www.heemstede.nl/haven kunnen belangstellenden wensen en ideeën bij de gemeente Heemstede aanleveren over de toekomst van de haven. D. (HISTORISCHE) BEDRIJVIGHEID ROND DE HAVEN Naast de gasfabriek aan de andere zijde van de haven (Cloosterweg  – na WOII ook een ontwikkeld industrieterrein aan de Cruquiusweg, Nijverheidsweg, Industrieweg en Van den Eijndekade (1))  heeft zich midden jaren twintig van de vorige eeuw een klein industriegebied ontwikkeld aan de Havenstraat en Kanaalweg met behalve Nefabas asbestfabriek verschillende bedrijven zoals o.a. Teeuwen’s Brandstoffenhandel, smederij Huis- en Machinefabriek firma De Groot en Coppens, Roest Pluim- en Veevoederbedrijf, Zwart interieurtextielrestanten, autodealers- en garages (Suzuki, Mazda),  houthandels/timmerfabrieken Collet, Gebr. Van den Raad, Van Vlijmen, Rote Westzaan, en zand- en grinthandels van Gebroeders Janssen (maakte sinds 1955 gebruik van de haven), Van Son en De Jong. Te beginnen met een overzicht uit 1990 zullen enkele fabrieken en bedrijven afzonderlijk aan de orde komen.

Foto met gezicht op groothandel textiel/stoffen van Paul Junior, Kanaalweg 2a, en een vrachtwagen van De Jong transport. (Foto van A.Tamminga uit 1992 of 1993).

Foto met gezicht op groothandel textiel/stoffen van Paul Junior, Kanaalweg 2a, en een vrachtwagen van De Jong transport. (Foto van A.Tamminga uit 1992 of 1993).

(1)  Aldaar waren in 1990 met uitzondering van de Cruquiusweg de volgende bedrijven gevestigd: – Tuin- en landschapsinrichting adviesbureau Van Empelen van Aalderen partners; – Handelmaatschappij Hobby Klok; – Groothandel in optiek en horlogerie Friederichs; – Fotolitho en speciaalfotografie Litho-foto Heemstede bv; – Autodealer van de Hoff bv; – Meet- en regeltechniek Oudetronic Computer Sistems; – Im- en exportbedrijf André de la Porte bv; – Grond-weg- en waterbouw gebr. Schelvis; – Bouwbedrijf Blom; – Grafische reproductie; – Atelier; Industrie- en handelsonderneming de Hartog; – Ingenieursbureau (fonteinen) Fehres bv; – Expeditiebedrijf Osirens-Grimas; – Contactlenzen Bausch & Lomb Healthcare and Opties Worldwide; – Harp Beheer bv / Huib Bakker bv Bouw / Van de Poll beheer bv; – Verhagen automatisering Factioned micro-automatisering; – Vendor bv industrie- en handelmaatschappij.

Overzicht van bedrijven in de Havenstraat en Kanaalweg in 1990.

Overzicht van bedrijven in de Havenstraat en Kanaalweg in 1990.

Situatie in 1990 1 = (Voorheen Teeuwen) Ziekenfonds Spaarneland, inclusief Zilveren Kruis Verzekeringen, Stichting recepten uitreken- en codeerbureau, Provinciale stichting samenwerkende ziekenfondsen Noord-Holland; 2 = Stoffengroothandel Pauljunior; 3 = Detailhandel software RUHEKO; 4 = Autoplaatwerkerij Kok & Zn.; 5 Dierenspeciaalzaak Heems; 6 = Zand- en grindhandel De Jong (tevens verwerking grof afval); 7 = Metaalconstructiebedrijf A.Blom; 8 = Autobedrijf Schalken; 9 = Leegstand; 10 = Autocentrale ABH; 11 = Motorservice Spaarnestad; 12 = Beddenspeciaalzaak Beterbed; 13 = Textieldruk JPS Trading Wizz print; 14 = Groothandel keukenventilatie SIMOVENT; [15 aan de Heemsteedse Dreef: Assurantiekantoor Polak en van der Linden]. TEEUWEN – SPAARNELAND ZIEKENFONDS – TOUCHDOWN CENTER op de  hoek van de Havenstraat en Kanaalweg

Gesticht in 1897 door G.Teeuwen in een pand aan de Voorweg groeide Teeuwen's kolenhandel, later ook met olie: brandstoffenhandel genoemd tot een florerende firma totdat tengevolge van het aardgas de teloorgang volgde. Bij een grote brand in 1948 ging de loods bij de haven verloren en werd deze herbouwd. Op deze foto uit 1937 zien we van links naar rechts: directeuren Henk en Gerrit Teeuwen, Jan v.d.Putten (in auto),, Henk Vos, J.W.C.Landwehr, L.v.d.Putten, Henk Broekhoff en Arie Vos. Op deze plaats is het in utiliteitsbouw opgetrokken kantoor van ziekenfonds Spaarneland opgetrokken.

Gesticht in 1897 door G.Teeuwen in een pand aan de Voorweg groeide Teeuwen’s kolenhandel, later ook met olie: brandstoffenhandel genoemd tot een florerende firma totdat ten evolge van het aardgas de teloorgang volgde. Bij een grote brand in 1948 ging de houten loods bij de haven verloren en werd deze herbouwd. Op deze foto uit 1937 zien we van links naar rechts: directeuren Henk en Gerrit Teeuwen, Jan v.d.Putten (in auto) Henk Vos, J.W.C.Landwehr, L.v.d.Putten, Henk Broekhoff en Arie Vos. Op deze plaats is het in utiliteitsbouw opgetrokken kantoor van ziekenfonds Spaarneland opgetrokken.

Advertentie van Teeuwen's Kolenhandel uit de Eerste Heemsteedsche Courant van 11 juli 1940.

Advertentie van Teeuwen’s Kolenhandel uit de Eerste Heemsteedsche Courant van 11 juli 1940. Het kantoor was gevestigd in de Raadhuisstraat.

Tijdens de bezettingstijd kwam de levering van turf als brandstof weer aan de orde (EHC, 25-7-1940)

Tijdens de bezettingstijd kwam de levering van turf als brandstof weer aan de orde (EHC, 25-7-1940)

De oude loodsen van de Gebr. Teeuwen aan de Haven zijn in 1937-1938 vervangen door een opslaghal van 3.200 vierkante meter. Na instorting van de kolenmarkt is men op olie overgeschakeld en na introductie van het aardgas volgde geleidelijke sluiting van vrijwel alle kolenhandels in de regio met uitzondering van Zwarter in de Raadhuisstraat.

De oude loodsen van de Gebr. Teeuwen aan de Haven zijn in 1937-1938 vervangen door een opslaghal van 3.200 vierkante meter. Na instorting van de kolenmarkt is men op olie overgeschakeld en na introductie van het aardgas volgde geleidelijke sluiting van vrijwel alle kolenhandels in de regio met uitzondering van Zwarter in de Raadhuisstraat.

40 jaar Teeuwen 1897-1937. Uit Eerste Heemsteedsche Courant van 18-11-1937

40 jaar Teeuwen 1897-1937. Uit Eerste Heemsteedsche Courant van 18-11-1937

Advertentie van 60 jaar Teeuwen Kolen uit het Haarlems Dagblad van 16 mei 1957

Advertentie van 60 jaar Teeuwen Kolen uit het Haarlems Dagblad van 16 mei 1957

Advertentie Teeuwen uit Haarlems Dagblad van 14 februari 1959

Advertentie Teeuwen uit Haarlems Dagblad van 14 februari 1959

Van de ooit vijf brandstoffenhandelaren in Heemstede: Teeuwen, Heemsteeds Kolenbedrijf, Gijs de Rooy, D.de Graaf en Zwarter wist enkel laatstgenoemde zich tot op heden te handhaven. Op deze foto zien we aan de overzijde van de haven, nabij de vroegere gasfabriek het Heemsteeds Kolenbedrijf.

Van de ooit vijf brandstoffenhandelaren in Heemstede: Teeuwen, Heemsteeds Kolenbedrijf, Gijs de Rooy, D.de Graaf en Zwarter wist enkel laatstgenoemde zich tot op heden te handhaven. Op deze foto zien we aan de overzijde van de haven, nabij de vroegere gasfabriek het Heemsteeds Kolenbedrijf.

Op de plaats aan de Heemsteedse haven op de hoek van de Havenstraat en Kanaalweg waar Teeuwen zijn kolen- en oliebedrijf had is in 1982 naar een ontwerp van ir. Du Pon een kantoor gebouwd voor ziekenfonds Spaarneland. In het begin waren hier ongeveer 200 personen werkzaam.

Op de plaats aan de Heemsteedse haven op de hoek van de Havenstraat en Kanaalweg waar Teeuwen zijn kolen- en oliebedrijf had is in 1982 naar een ontwerp van ir. Du Pon een kantoor gebouwd voor ziekenfonds Spaarneland. In het begin waren hier ongeveer 200 personen werkzaam.

Het huidige gebouw Touchdown Center waar men kantoorruimte kan huren. Na verhuizing van het Zilveren Kruis naar Oostpoort in Haarlem kwam het gebouw in 1997 leeg te staan.

Het huidige gebouw Touchdown Center waar men kantoorruimte kan huren. Na verhuizing van het Zilveren Kruis naar Oostpoort in Haarlem kwam het gebouw in 1997 leeg te staan.

Het gebouw met 4 verdiepingen heeft een vloeroppervlak van 4.400 vierkante meter. Het was eigendom van belegger-atohandelaar F. Kroymans uit Hilversum die 4,1 miljoen had betaald. Januari 2005 is het gebouw gekocht door IMCA Vastgoed van Eric de Vlieger met toenmalig directeur J.Heeremans, zelf woonachtig in Heemstede.  Op de website werd slechts vermeld dat IMCA van plan is ‘het pand als uitgangspunt te gebruiken voor verdere binnenstedelijke herontwikkeling in de stad’ (sic!). ========================

Sinds 1930 leverde zand- en grinthandel Van Son en Zonen ok septictanks (Haarlem's Dagblad, 7-5-1931)

Sinds 1930 leverde zand- en grinthandel Van Son en Zonen ok septictanks (Haarlem’s Dagblad, 7-5-1931)

Adv. van de firma D.A.van Son en Zonen

Adv. van de firma D.A.van Son en Zonen, zand- en grinthandel, Havenstraat 5 Uit: Haarlem’s Dagblad van 31-12-1959

Advertentie van Aerodyne, met een werkplaats (naast o.a. zand- en grinthandels Van Son en De Jong) gevestigd aan de Kanaalweg 15 Heemstede. (Haarlem's Dagblad, 6-12-1941)

Advertentie van ingenieursbureau Aerodyne van uitvinder en ondernemer ir. H.van Tongeren, met een werkplaats, een gehuurde loods, (naast o.a. zand- en grinthandels Van Son en De Jong) gevestigd aan de Kanaalweg 15 Heemstede. (Haarlem’s Dagblad, 6-12-1941)

Met de brute moord door Duitse bezetters op directeur ir.Herman van Tongeren in 1944 kwam een eind aan de werkplaats. Wat enkel resteert is een beschadigd email reclamebord van Proefstand Aerodyne[ tegenwoordig in archiefcollectie van HVHB]

Met de brute moord door Duitse bezetters op directeur ir.Herman van Tongeren in 1944 kwam een eind aan de werkplaats. Wat enkel resteert is een beschadigd email reclamebord van Proefstand Aerodyne, waar modellen op schaal werden vervaardigd. [bord bevindt zich  tegenwoordig in archiefcollectie van HVHB]

Begin jaren 60 van de vorige eeuw beschikte de internationale CocaCola organisatie over een depot aan de Kanaalweg in Heemstede

Begin jaren 60 van de vorige eeuw beschikte de internationale CocaCola organisatie over een depot aan de Kanaalweg in Heemstede. (Adv. uit Haarlem’s Dagblad van 8-4-1960).

De destijds populaire cocacola plaatjes konden ook via het depot te Heemstede worden betrokken (Haarlem's Dagblad)

De destijds populaire cocacola plaatjes konden ook via het depot te Heemstede worden betrokken (Haarlem’s Dagblad)

——————————————————————————————

Midden jaren 60 van de vorige eeuw was n.v. Glastra, met o.a. verkoop van keukenmachines, gevestigd aan de Kanaalweg 15

Midden jaren 60 van de vorige eeuw was n.v. Glastra, met o.a. verkoop van keukenmachines, gevestigd aan de Kanaalweg 15 (De Tijd, 10-1-1968)

Advertentie van n.v.Gl;astra uit de Telegraaf van 4-12-1965

Advertentie van n.v.Glastra, fabriek en handelsbureau voor keuken- en winkelmachines in Haarlem (Regulierstraat/Lorentzkade) en tijdelijk een magazijn in Heemstede (de Telegraaf van 4-12-1965)

——————————————————————————————

Opgericht in 1924 en gevestigd op het adres Havenstraat 39 was de Eerste Heemsteedsche Rolluiken- en Markiezenfabriek (1940).

Opgericht in 1924 en gevestigd op het adres Havenstraat 39 was de Eerste Heemsteedsche Rolluiken- en Markiezenfabriek (1940).

Directeur van de rolluiken- en markiezenfabriek was de heer M.Th.Hessels (1929)

Directeur van de rolluiken- en markiezenfabriek was de heer M.Th.Hessels (1929)

Nog een advertentie uit Eerste Heemsteedse Courant  van 30-12-1930.  Vanwege opgelegde verduistering zou in 1940 nog een laastste  opleving plaatsvinden, van het bedrijf 'Eerste Heemsteedsche Rolluiken- en Marquisenfabriek'.

Nog een advertentie uit Eerste Heemsteedse Courant van 30-12-1930. Vanwege opgelegde verduistering zou in 1940 nog een laatste opleving plaatsvinden van het bedrijf ‘Eerste Heemsteedsche Rolluiken- en Marquisenfabriek’.

Vanwege de oorlogsomstandigheden moest het rolluikenbedrijf sluiten. De laatste advertentie in het Haarlems Dagblad dateert van 18-12-1941.

Vanwege de oorlogsomstandigheden moest het rolluikenbedrijf sluiten. De laatste advertentie in het Haarlems Dagblad dateert van 18-12-1941.

Midden jaren 50 van de vorige eeuw was op het adres Havenstraat 39 Heemstede het Heemsteeds Vloerenbedrijf gevestigd. Die leverde o.a. Colonyvil asbest tegels , vervaardigd door Linoleum Krommenie (adv. uit Haarlem's Dagblad, 26-3-1956).

Midden jaren 50 van de vorige eeuw was op het adres Havenstraat 39 Heemstede het Heemsteeds Vloerenbedrijf gevestigd. Die leverde o.a. Colonivyl asbest tegels , vervaardigd door Linoleum Krommenie (adv. uit Haarlem’s Dagblad, 26-3-1956).

Vanaf 1972 had de Zaanse houthandel Rote Westzaan enkele jaren  vestiging in Heemstede (adv. uit De Telegraaf van 3-2-1971)

Vanaf 1972 had de Zaanse houthandel Rote Westzaan enkele jaren vestiging in Heemstede (adv. uit De Telegraaf van 3-2-1971)

———————————————————————————————-

Suzuki-garage, vh. Havenstraat 51, Heemstede (Google)

Suzuki-garage, vh. Havenstraat 51, Heemstede (Google)

Directeur Harry Kunst voor de Suzuki en Hyundai garage, Havenstraat 51, in 2009 (foto Ton van den Brink)

Directeur Harry Kunst voor de Suzuki en Hyundai garage, Havenstraat 51, in 2009 (foto Ton van den Brink)

In de Heemsteder van 5 augustus 2009 verscheen een artikel over garage Kunst: ‘Het zou rustig moeten zijn, maar Harry Kunst moet deze vrijdag zes wagens afleveren. Wel toevallig dat net de Heemsteder binnen komt lopen, maar de eigenaar van de Suzuki en Hyundai garage aan de Havenstraat maakt toch even tijd vrij voor een gesprekje. De eerste drie maanden van dit jaar waren spannend, maar het tij is gekeerd. Ze halen met het hele team de vijfentwintig jaar wel, want op 1 februari 2010 bestaat garage Kunst met de elf medewerkers die het bedrijf mee helpen groeien (…)’. 

Bericht over verhuizing Automobielbedrijf Kunst b.v. Suzuki- en Hyundaidealer, Havenstraat 51 naar Cruquiusweg 29A. (De Heemsteder van 21-12-2011).

Bericht over verhuizing Automobielbedrijf Kunst b.v. Suzuki- en Hyundaidealer, Havenstraat 51 naar Cruquiusweg 29A. (De Heemsteder van 21-12-2011).

SMEDERIJ DE GROOT & COPPENS AAN DE KANAALWEG

Gezicht vanaf de kade aan de Kanaalweg met binnenschepen. Aan de horizon Hageveld, in het midden het weiland van Van der Zijden en rechts de watertoren en gasfabriek

Gezicht vanaf de kade aan de Kanaalweg met binnenschepen. Aan de horizon Hageveld, in het midden het weiland waar de koeien liepen van slager  Van der Zijden en rechts de watertoren en gasfabriek

De smederij De Groot & Coppens is in 1926/1927 opgericht door de heren P.J.de Groot en P.J.Coppens. P.J.de Groot woonde op het adres Kanaalweg 3 en P.J.Coppens op nummer 5. Het bedrijf  veranderde geleidelijk van een smidse tot een machinewerkplaats.  Het fraaie siersmeedwerk van Heemsteedse bruggen, zoals over de Zandvaart op de Heemsteedse Dreef, de Glipperbrug en de Bronsteebrug  is afkomstig van deze firma.

De Bronsteebrug in Heemstede met smeedijzeren hek van

De Bronsteebrug in Heemstede met smeedijzeren hek van De Groot & Coppens.

Oude ansichtkaart van de Zandvaartbrug aan de Heemsteedse Dreef met fraai hekwerk van De Groot & Coppens.

Oude ansichtkaart van de Zandvaartbrug aan de Heemsteedse Dreef met fraai hekwerk van De Groot & Coppens.

Kleine ongelukken en branen hebben zich meer dan eens voorgedaan, gelukkig niet met dodelijke afloop. Bericht uit: ECH van 16-8-1929.

Kleine ongelukken en branden hebben zich meer dan eens voorgedaan, gelukkig niet met dodelijke afloop. Bericht uit: ECH van 16-8-1929.

Na het overlijden van compagnon De Groot in 1940 is Coppens nog een aantal jaren doorgegaan tot het bedrijf in andere handen overging. Met herinneringen van mevrouw G.M.M.Nieuwenhuizen-Coppens en de heer J.de Groot is een artikel over De Groot & Coppens gepubliceerd in HeerlijkHeden van februari 2004, nummer 119.

Kade aan de Kanaalweg waar draglines van het Grondverzetbedrijf de Cycloop per schuit zijn aangevoerd voor reparatie bij de machinefabriek van De Groot & Coppens.

Kade aan de Kanaalweg waar draglines van het Grondverzetbedrijf de Cycloop per schuit zijn aangevoerd voor reparatie bij de machinefabriek van De Groot & Coppens.

Het personeel van De Groot en Coppens Huis- en Machinesmederij voor het pand aan de Kanaalweg

Het personeel van De Groot en Coppens Huis- en Machinesmederij voor het pand aan de Kanaalweg

Advertentie van De Groot & Coppens uit EHC, 29-2-1940

Advertentie van De Groot & Coppens uit EHC, 29-2-1940

Advertentie van De Groot & Coppens, uit Haarlems Dagblad van 31-12-1941

Advertentie van De Groot & Coppens, uit Haarlems Dagblad van 31-12-1941

Overlijdensbericht van mede-oprichter P.J.de Groot. Uit Haarlems Dagblad van 19 juni 1940

Overlijdensbericht van mede-oprichter P.J.de Groot door compagnon P.J.Coppens. Uit Haarlems Dagblad van 19 juni 1940

AUTOSCHADEBEDRIJF KOK IN DE HAVENSTRAAT EN KANAALWEG Het autoschadebedrijf Kok is op 30 januari 1950 opgericht door de toen 45 jaar oude Theodorus Adrianus Kok (overleden in 1973). Het bedrijf is in drie panden aan de Havenstraat en Kanaalweg gehuisvest geweest. Begonnen is op 30 januari 1950 in een pandje van de heer Van Lent aan de Havenstraat 1b in Heemstede. In 1956 kwam het aanbod van Teeuwen om de garage te verhuizen naar de Havenstraat 65B waar zich een oude opslagplaats voor kunstmestbalen bevond. Na een noodzakelijke verbouwing is hiernaar verhuisd. Nadat de machinefabriek van De Groot & Coppens aan de Kanaalweg was vrijgekomen zijn eerst de bovenetages gereed gemaakt voor bewoning. In 1975 zijn na een verbouwing de garage en spuiterij in gebruik genomen.

Voorzijde van publicatie over 50 jaar firma Kok 1950-2000, Kanaalweg 15 Heemstede

Voorzijde van publicatie over 50 jaar firma Kok 1950-2000, Kanaalweg 15 Heemstede

Eerste visitekaartje Th.A.Kok, Kanaalweg 1b Heemstede

Eerste visitekaartje Th.A.Kok, Kanaalweg 1b Heemstede

Het pand Kanaalweg 5 van Th.Kok & Zn, autoplaatwerkplaats in 1975, voorheen de smederij van De Groot & Coppens.

Het pand Kanaalweg 5 van Th.Kok & Zn, autoplaatwerkplaats in 1975, voorheen de smederij van De Groot & Coppen

ROEST’s PLUIMVEE- EN VOEDERBEDRIJF AAN DE KANAALWEG 9 OPGERICHT IN 1937

Een kaart van Roest's Pluimvee- en Veevoederfabriek uit 1933.

Een kaart van Roest’s Pluimvee- en Veevoederfabriek uit 1933.

Overlijdensbericht van Jac. Roest, oprichter en directeur van het pluimveebedrijf. Hij woonde op het adres Joh. Verhulstlaan 44 en is begraven op de Algemene Begraafplaats (Telegraaf, 24-11-1936)

Overlijdensbericht van Jac. Roest, oprichter en directeur van het pluimveebedrijf. Hij woonde op het adres Joh. Verhulstlaan 44 en is begraven op de Algemene Begraafplaats (Telegraaf, 24-11-1936)

Uitgave van 'Op weg naar succes' door Roest's puimvee- en veevoederfabriek (Nieuwsblad van Friesland, 19-1-1938).

Uitgave van ‘Op weg naar succes’ voor konijnenfokkers door Roest’s puimvee- en veevoederfabriek (Nieuwsblad van Friesland, 19-1-1938).

Ex-boekhouder van Roest-veevoederfabriek beboet. Bericht uit De Tijd van 9-9-1953

Ex-boekhouder van Roest-veevoederfabriek beboet. Bericht uit De Tijd van 9-9-1953

Het personeel verzameld voor het pluimveebedrijf J.Roest aan de Kanaalweg in Heemstede. In het verleden een begrip. De reclameleus luidde 'Door roest tot goud'.  De firma is overgegaan naar J. W.Lenderink  uit de Bosboom Toussaintlaan 63 en na diens overlijden in 1953 naar diens dochter. Ten slotte opgegaan in Bertels' veevoeder uit Amsterdam. Op deze foto staat in het midden mevrouw Bertels, rechts haar echtgenoot en links van het echtpaar hun dochter. Op de achtergrond is het huis van zand- en transportbedrijf J.L.de Jong zichtbaar.

Het personeel verzameld voor het pluimveebedrijf J.Roest aan de Kanaalweg in Heemstede. In het verleden een begrip. De reclameleus luidde ‘Door roest tot goud’. De firma is overgegaan naar J. W.Lenderink uit de Bosboom Toussaintlaan 63 en na diens overlijden in 1953 naar diens dochter. Ten slotte opgegaan in Bertels’ oliefabriek-veevoeder uit Amsterdam. Op deze foto staat in het midden mevrouw Bertels, rechts haar echtgenoot en links van het echtpaar hun dochter. Op de achtergrond is het huis van zand- en transportbedrijf J.L.de Jong zichtbaar.

Een aandeel van n.v. Roest's Pluimvee- en Veevoederbedrijf en name van Bertels' Oliefabrieken uit 1960.

Een aandeel van n.v. Roest’s Pluimvee- en Veevoederbedrijf en name van Bertels’ Oliefabrieken uit 1960.

De heer en mevrouw Lenderink voor het bedrijf van Roest aan de Kanaalweg (foto Bob van der Lans)

De heer J.W.Lenderink en dochter W.Lenderink voor het bedrijf van Roest aan de Kanaalweg (foto Bob van der Lans)

De jonge Bob van der Lans als kantoorklerk bij de firma Roest in Heemstede, zijn eerste baantje. Hij werd professioneel fotograaf in Hillegom

De jonge Bob van der Lans als kantoorklerk bij de firma Roest in Heemstede, zijn eerste baantje. Hij werd professioneel fotograaf in Hillegom

Nog een foto van vader en dochter Lenderink voor de fabriek van Roest aan de Kanaalweg in Heemstede

Nog een foto van vader en dochter Lenderink voor de fabriek van Roest aan de Kanaalweg in Heemstede

Bericht van opvolging directie Roest's pluimvee- en veevoederfabriek door mej. W.Lenderink, 1 mei 1953

Bericht van opvolging directie Roest’s pluimvee- en veevoederfabriek door mej. W.Lenderink, 1 mei 1953

Overdracht van aandelen Roest's Pluimvee- en Veevoederfabriek n.v. aan Bertels Oliefabrieken, 1960 en 1962.

Overdracht van aandelen Roest’s Pluimvee- en Veevoederfabriek n.v. aan Bertels Oliefabrieken, 1960 en 1962.

IN 1963 volgde het faillissement van Bertels n.v., inclusief Roest veevoederfabriek in Heemstede (Leeuwarder Courant, 31-5-1963).

IN 1963 volgde het faillissement van Bertels n.v., inclusief zusterbedrijf Roest veevoederfabriek in Heemstede (Leeuwarder Courant, 31-5-1963).

HEEMS’ DIERENSPECIAALZAAK KANAALWEG 7-9 SINDS 1970

Vooromslag van boek: Van groene erwt tot tropische vis, Heems sinds 1822. Haarlem, De Vrieseborch, 1997.

Vooromslag van boek: Van groene erwt tot tropische vis, Heems sinds 1822. Haarlem, De Vrieseborch, 1997.

De firma Heems is in 1822 opgericht door Pieter Heems (Heijms) samen met zijn echtgenote Marijtje van Heems-Steenvoorden in de Anthoniestraat (vroeger Achterstraat geheten) te Haarlem. Was lange tijd gevestigd aan de Korte Herenvest 9-17. Op 7 februari 1970 verplaatst naar Kanaalweg 9, voorheen het pand van Roest’s pluimvee- en veevoederfabriek. Sinds 1 januari 198is de zaaknaam gewijzigd in ‘Heems van 1822′. Met ingang van 1955 vond een uitbreiding plaats met de im- en export van tropische zoet- en zoutwatervissen. Tegenwoordig is de zesde  generatie in het bedrijf werkzaam.

Uithangbord van Heems in 1982 aangebracht bij het 160-jarig bestaan, ontworpen door kunstenaar Huib Rutte uit IJmuiden.

Uithangbord van Heems in 1982 aangebracht bij het 160-jarig bestaan, ontworpen door kunstenaar Huib Rutte uit IJmuiden.

Heems na de verbouwing Kanaalweg 7 in 1970.

Heems na de verbouwing Kanaalweg 7 in 1970.

Foto uit 1982 gemaakt ter gelegenheid van het 160 jarig bestaan van Heems met van links naar rechts: Gerda van Zijl, Rob Windt, Herman Assendelft, Jos Heems, Piet Heems, Frans Heems, Aad Moring en Carel Nagtegaal.

Foto uit 1982 gemaakt ter gelegenheid van het 160 jarig bestaan van Heems met van links naar rechts: Gerda van Zijl, Rob Windt, Herman Assendelft, Jos Heems, Piet Heems, (directeur), Frans Heems, Aad Moring en Carel Nagtegaal.

Artikel over uitbreiding van familiebedrijf Heems, uit het Haarlems Dagblad van 7 december 1988.

Artikel over uitbreiding van familiebedrijf Heems, uit het Haarlems Dagblad van 7 december 1988.

Heems sinds 1922 in 2015

Voorgevel van Heems sinds 1922 in 2015

DE JONG ZAND- EN GRINTBEDRIJF, Kanaalweg 15 In 1928 is door aannemer W.Thunnissen een loods gebouwd op het adres Kanaalweg 15. In 1935 is hier het zandbedrijf J.L.de Jong gevestigd, daarvoor gevestigd aan de Meerweg 35. Voor uitvoeriger informatie over de voorouders van J.L.de Jong (Romke de Jong en Harke de Jong) zie: ‘Harke de Jong (1891-1974); een Friese vrijbuiter in Heemstede’.

Ontwerp van het in 1935 voor Jan Laurens de Jong gebouwde huis door aannemer W.Thunnissen en architect N.J.Nijman (Bouwkundearchief gemeente Heemstede).

Ontwerp van het in 1935 voor Jan Laurens de Jong gebouwde huis door aannemer W.Thunnissen en architect N.J.Nijman (Bouwkundearchief gemeente Heemstede).

Advertentie van J.L.de Jong uit 1940.

Advertentie van J.L.de Jong uit 1940.

Advertentie van J.L.de Jong & Zn. uit Haarlem's Dagblad van 31-12-1941

Advertentie van J.L.de Jong & Zn. uit Haarlem’s Dagblad van 31-12-1941

In de jaren tachtig van de vorige eeuw was het bedrijfsterrein van De Jong een steen des aanstoots voor de omgeving. Eind 1989 keerde de rust terug nadat de enorme berg afval was verdwenen (Heemsteedse Courant van 25-10-1989).

In de jaren tachtig van de vorige eeuw was het bedrijfsterrein van De Jong een steen des aanstoots voor de omgeving. Eind 1989 keerde de rust terug nadat de enorme berg afval was verdwenen (Heemsteedse Courant van 25-10-1989). Tegenwoordig is het bedrijf grotendeels gevestigd in Nieuw Vennep.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 167 andere volgers