Tags

LIBRARIANA              DEEL  7

Creatieve boekenkast

RECORD OP RECORD

In de vorige aflevering berichtte ik dat een schilderij van de Oostenrijker Gustav Klimt op een veiling in New York in juni van het afgelopen jaar het recordbedrag van 135 miljoen dollar opbracht. Dat record is alweer tweemaal gebroken, namelijk door een doek van de Amerikaan Jackson Pollack (1912-1956) uit 1948, getiteld ‘No.5’, dat op 1 november voor 140 miljoen dollar is afgeslagen. Dat schilderij is door David Geffen verkocht aan de Mexicaanse financier David Martinez. Dezelfde magnaat en megaverzamelaar David Geffen verkocht een werk van David de Kooning (1904-1997) ‘Woman III’ voor 137,5 miljoen dollar rechtstreeks aan de Amerikaanse miljardair Steven A.Cohen. De voorgeschiedenis is buitengewoon spannend en beschreven in het boek van Nicholas A.Basbanes: ‘A Splendor of Letters’ (New York 2004). Het schilderij van de Nederlands-Amerikaanse kunstenaar kwam in 1952-1953 tot stand. In 1959 kocht de Amerikaanse industrieel Arthur A.Houghton jr. een uniek handschrift, de Shahnameh. ‘Het Boek der Koningen’ is omstreeks 1010 geschreven door de Perzische dichter Firdausi. Het onderhavige manuscript met talrijke miniaturen dateert uit het begin van de 16e eeuw en is in Tabriz vervaardigd. Houghton leek het werk aan Harvard University te schenken, maar dat liep mis. Een aantal van de Perzische miniaturen zijn tussen 1976 en 1996 los verkocht voor in totaal enige miljoenen dollars. Het resterende maar nog altijd grootste deel is in 1993 op het vliegveld van Wenen overgedragen aan de Iraanse regering in ruil voor het doek ‘Woman III’ van Willem de Kooning met een toen geschatte waarde van 20 miljoen dollar. De Shahnameh belandde in de Nationale Bibliotheek van Iran, waar de miniaturen op dit moment worden tentoongesteld, tegelijk met enkele in bruikleen ontvangen schilderijen van Rembrandt. De waarde van ‘Woman III’ is blijkens een recente verkoop in nog geen dertien jaar bijna verachtvoudigd.

Een songtekst van Beatle Paul McCarthy die voor een bedrag tussen 150.000 tot 225.000 euro door Christie’s was geraamd bracht uiteindelijk op 5 december 2006 minder op dan verwacht, namelijk 144.000 euro. Een notitieboekje met krabbels van songteksten door Bob Marley bleek goed voor 54.000 euro.

Een brief van de Italiaanse kunstenaar Michelangelo uit 1521, geschat op een bedrag tussen 200.000 en 250.000 euro behaalde bij Sotheby’s in New York een aanzienlijke hogere prijs, namelijk 576.000 dollar, ongeveer 434.000 euro.

Een papierknipsel uit 1864 van de hand van de Deense sprookjesschrijver Hans Christian Andersen, ooit door een bakker uit Kopenhagen in een eerste editie van Andersen geplakt, bracht op een veiling liefst 70.000 euro op. Het is nu aanwezig in het Hans Christian Andersen Museum.

De verzameling erotische boeken en brieven van de Zwitserse industrieel Gérard Nordmann heeft bij Christie’s in Parijs medio december 2006 bijna 5,7 miljoen euro opgebracht. Dat zou het hoogste bedrag zijn dat in meer dan dertig jaar voor een collectie erotische teksten en afbeeldingen is betaald. Nordmann (1930-1992) verzamelde een duizendtal erotische documenten uit de periode van 1527 tot 1975. Tot de auteurs behoren Aretini, Flaubert, Markies de Sade, Dali, Rimbaud, Voltaire en Verlaine. Tot de kopers behoorde de Bibliothèque Nationale de France die o.a. 25 foto’s met persoonlijke aantekeningen aankocht.

Gerard Reve verslaat Willem Elsschot met duurste boek uit de moderne literatuur

Aldus ongeveer de kop van een bericht in verscheidene persmedia, zoals de Stem, en de Stentor van 7 december 2006.

In 2001 is een eerste druk van de roman ‘Villa des roses’ van Willem Elsschot voor 40.000 gulden (ongeveer 18.000 euro) verkocht. Via antiquariaat AioloZ te Leiden is nu door een anonieme verzamelaar 25.000 euro neergeteld voor het eigen exemplaar van Gerard Reves ‘De Avonden’. Het boek is in bruikleen gegeven aan het Gerard Reve  Museum, dat wordt voorbereid in de nieuwe centrale van de Openbare Bibliotheek Amsterdam, van welke de openstelling staat gepland op 7 juli 2007. De beknopte geschiedenis van het boek is als volgt weergegeven in een persbericht. “Op 1 november 1947 kreeg Reve, die zich toen nog Simon van het Reve noemde, het eerste exemplaar van zijn debuut overhandigd, uitgevoerd in een unieke halfperkamenten band. De directie van De Bezige Bij had het voorzien van een handgeschreven opdracht voor de jonge schrijver, die er op basis van het manuscript de Reina Geerligsprijs voor had gekregen. Zeventien jaar schreef Reve er op dezelfde pagina onder; ‘Thans voor grof geld afgestaan aan Johan Polak op 9.9.1964’. In 1989 kwam het boek in Amsterdam ter veiling en dit met een voor Nederlandse begrippen ongekende hoeveelheid publiciteit. Over de inzetprijs van 10.000 gulden werd schande gesproken. Zoals vaak was de veiling weinig spectaculair, met het enkele woord ‘geboden!’ mocht AioloZ zich voor het eerst over het bijzondere boek ontfermen, inclusief veilingkosten bedroeg de opbrengst rum het dertigvoudige van wat Reve er 25 jaar eerder voor had geboden.

Weer 17 jaar later, op 1 november 2006, kon het Leidse antiquariaat het boek – dat zich al die tijd in de collectie van de Amsterdamse meesterverzamelaar Kees Bressers had bevonden – opnieuw aangeboden en weer voor een recordbedrag. Mede dankzij de steun van de erven Bressers zullen ook twee andere opdrachtexemplaren (van Reves geschiedenisleraar Jacques Presser en van zijn vriend Lucas van der Land [Jaap Elderer in ‘De Avonden])in de koop worden meegenomen. Cabaretier Diederik van Vleuten bleek bereid uit zijn grote collectie gratis voor het toekomstig Reve-museum de brieven af te staan die Reve aan Presser stuurde. De overdracht in de Centrale Bibliotheek van Amsterdam heeft intussen plaatsgevonden.”

Op 14 december maakte Piet van Winden bekend dat zijn bedrijf AioloZ in Leiden te koop wordt aangeboden. Overnamekandidaten kunnen zich melden op het e-mail adres: verkoop@aioloz.com

Ook een exemplaar van het officieuze debuut van Reve, het gestencilde dichtbundeltje ‘Terugkeer’ uit 1940 behaalde eerder een recordbedrag. Het kwam op 7 december 2005 ter veiling bij Beijers. De richtprijs lag tussen de 9.000 en 12.000 euro, maar het werd na enkele biedingen, waaraan 4 personen meededen, afgehamerd voor 17.000 euro en aangekocht door een particulier. Reve nam dit jeugdwerk op in zijn ‘Verzamelde gedichten’ (1987) en in 1999 verscheen het in een herdruk bij uitgeverij Conserve (+ lange inleiding van Tom Rooduijn). Bovendien verscheen in 1993 een fotomechanische herdruk in 500 exemplaren bij De Nieuwe Grafische in Rotterdam.

Uitgever en boekenverzamelaar Martin Ros in zijn element (foto Frans van Ameijde/cubra)

Uitgever en boekenverzamelaar Martin Ros in zijn element (foto Frans van Ameijde/cubra)

Familie van Saddam Hussein wil een ‘Saddam-bibliotheek’

AWJA/ANP  Op de plaats waar Saddam Hussein ligt begraven, komen een religieuze school en in navolging van de Verenigde Staten een presidentiële gedenkbibliotheek. Dit heeft zijn familie zondag 1 januari 2007 bekendgemaakt, in de persoon van Muayad-al-Hazaa, een neef van de ter dood gebrachte dictator. Saddam die zaterdag 31 december op 69-jarige leeftijd werd opgehangen las veel boeken, een gewoonte die hij voortzette gedurende de drie jaar dat hij in detentie zat, gedurende welke periode hij poëzie en korte verhalen schreef. Tot zijn favoriete auteurs behoorde de Sovjetdictator Josef Stalin. Saddam Hussein las zijn kinderen ook altijd voor uit jeugdboeken.

Voormalig standbeeld van Saddam Hussein in academisch gewaad voor het gebouw van de uitgebrande nationale Bibliotheek van Irak in Bagdad (foto Abbas)

Ford-bibliotheek verwacht meer bezoekers

 De Amerikaanse oud-president Gerald R. Ford, die op Tweede Kerstdag 2006 overleed, is de enige die – vanwege het aftreden van Nixon – niet gekozen werd. Ofschoon slechts 2,5 jaar president beschikt  hij als enige over twee presidentiële centra: de Gerald R.Ford Library in Ann Arbor, Michigan (waar hij in de jaren dertig de Universiteit van Michigan bezocht), en het Gerard R.Ford Museum in Grand Rapids, Michigan (waar hij opgroeide). Ford is intussen begraven nabij zijn presidentiële bibliotheek. Beide locaties zijn in 1981 opengesteld voor het publiek. In het fiscaal jaar 2006 zijn deze gezamenlijk bezocht door zo’n 60.000 personen, een aantal dat naar verwachting het komend jaar zal verdubbelen. Men baseert zich daarbij op het Ronald Reagan Presidential Library and Museum in Simi Valley, Californië, dat na diens overlijden in juni 2004 het jaar daarop meer dan verdubbelde. In het Ford-archief te Ann Arbor bevinden zich 21 miljoen pagina’s van documenten en ongeveer 500.000 audiovisuele media, zoals foto’s, films, video- en geluidsbanden.

Boekendingen is de naam van een nieuwe website welke voor bibliofielen de moeite van het raadplegen waard is. De site bevat actuele en achtergrondinformatie betreffende musea, bibliotheken en boeken. De webmaster, woonachtig in Dordrecht, is geen vakbroeder maar heeft bijzondere belangstelling voor alles rond het boek. Hij schreef me “Bibliotheken vind ik iets fascinerends hebben. Ik heb er nog niet veel bezocht, maar kan er zeer van genieten. Ook van hun geschiedenis. Ik lees nu bv. Magna Commoditas, over de Leidse Universiteitsbibliotheek. Het idee van de website is dat ik met een soort magazine-achtige manier van presenteren anderen kennis wil laten nemen met uiteenlopende onderwerpen.” In de rubriek ‘Trivia’ wordt melding gemaakt van de ‘thumbthing’ ofwel ‘boek-open-houder’, een noviteit die het lezen van boeken, met name in bed, in bad of op het strand comfortabel maakt en sinds april 2006 wereldwijd verkrijgbaar is.

Zie: www.boekendingen.nl

Nieuwe kinderboekensite voor goede doelen

Willem Nooij uit Heemstede is sinds kort een initiatief gestart dat is gericht op goede doelen. En dan met name goede doelen voor kinderen. Zo heeft hij een winkel op internet opgezet waar jeugdboeken gekocht kunnen worden. “Een beetje zoals Bol.com” vertelt hij, “maar dan anders want bij ons gaat de winst naar goede doelen” De website is te vinden op:  http://www.zoekkinderboek.nl

Professor dr. Arnold Heertje met emeritaat en nu (onbezoldigd) beheerder van zijn enorme economiebibliotheek

Een groot liefhebber van boeken is de bekende econoom professor Heertje, van wie de volgende uitspraak uit 1995 is: “Bibliotheken zijn de belichaming van de cultuur en tegelijk de inspiratie voor vernieuwing van wetenschap en samenleving.”

In 2006 nam hij op 72-jarige leeftijd afscheid als hoogleraar geschiedenis van de economische wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Na vier jaar studie was Heertje gedurende 51 jaar in dienst van de universiteit als assistent, docent en hoogleraar staathuishoudkunde aan de juridische faculteit.

Arnold Heertje in een van zijn twee bibliotheekkamers

Overal in zijn Naardense woning liggen boeken, in de hal, alle vertrekken en  twee speciale bibliotheekkamers. Arnold Heertje geldt als een belangrijk privé-verzamelaar van economische boeken.

Zijn collectie omvat tussen de 15.000 en 20.000 boeken. In één ruimte zijn de antiquarische boeken en handschriften opgesteld, in een andere de moderne bibliotheek. Het geheel is zoveel mogelijk geordend, maar toch is hij regelmatig veel tijd kwijt met het zoeken van een bepaalde publicatie. “Hier word ik elke dag geconfronteerd met wat ik allemaal niet weet. Dat maakt mij niet nerveus. Als het moet, kan ik een boek in een kwartier doorgronden door razendsnel te lezen.” Heertje verzamelt op het terrein van de theoretische economie vanaf ongeveer 1500 en dan in het bijzonder eerste drukken en grote namen als Adam Smith, John Stuart Mill, Say, Ricardo, Malthus, Cournot, Keynes, Schumpeter etcetera. In een interview, gepubliceerd in ‘Boekenpost’ nummer 51, van jan./febr.2001, zei hij onder meer: “Ik zie de bibliotheek niet als een bezit. De schoenen die ik aan heb, zijn mijn schoenen. Met de bibliotheek ligt dat anders: je bent een tijdelijke passant en je krijgt iets aangereikt uit het verleden, dat eerst in handen van een ander is geweest. Neem het geval van Adam Smith die zijn boek heeft aangeboden aan Turgot, de Franse minister van financiën. Dat betekent dat Adam Smith dat boek in zijn hand heeft gehad, hij heeft hem de tweede druk van ‘The theory of moral sentiments’ in 1784 gegeven. Het is heel lang in de bibliotheek van Turgot geweest. Ik heb nu trouwens contact met de afstammelingen van Turgot. Op een bepaald moment zijn veel van Turgots boeken verkocht en dat boek is hoe dan ook in een klooster terechtgekomen en van daaruit is het bij een Parijse boekhandelaar terechtgekomen, een jaar of vijfentwintig geleden. Dat boek heeft een geschiedenis doorgemaakt en is tijdelijk bij mij geparkeerd. Opde een of andere manier wordt het doorgegeven. Ik heb in principe het besluit genomen dat de bibliotheek als zodanig moet blijven bestaan. Ik ga niet stukken ervan verkopen. De vraag hoe je dat doet is een heel lastige. Aan wie, hoe, aan een universiteit, zo ja, welke? Als je ziet hoe slordig men op sommige universiteiten met boeken omgaat, ze vallen uit elkaar vanwege de verzuring, zijn slecht opgeborgen. Ik heb wel eens gedacht dat ze naar de Universiteit van Amsterdam zouden kunnen gaan. Door dit soort dingen, de slechte berging met grote dreiging van vocht en schimmel heb ik daar steeds meer twijfels over. Daar moet ik nog een goede oplossing voor vinden”

André Olgers blijft voortleven dankzij boek, cd en internet

Scan0133Een recente uitspraak is dat wie niet op het internet voorkomt eigenlijk niet geleefd heeft. Tot voor kort kwam de naam van de te vroeg overleden talentvolle grafisch vormgever André Olgers niet of nauwelijks voor op het wereldwijde net. Dankzij enkele leden van het Beschreven Blad en in het bijzonder van Joost Veerkamp [die zoals ik weet altijd laaiend enthousiast was over het werk van zijn collega] is daar alsnog verandering in gekomen. In de Krantenbank komt zijn naam 2 keer voor. Eenmaal op 31 mei2000 inhet Parool naar aanleiding van een tentoonstelling tijdens de Stripdagen bij SBK Haarlem van gewone postzegels (o.a. door Joost Swarte ontworpen) en kunstpostzegels van Joost Veerkamp, André Olgers en 7 andere ontwerpers. Verder verscheen een artikeltje door Henk Langerak onder de titel ‘Kwade opzet bij No Way, José!’, gepubliceerd in het Algemeen Dagblad van 22-11-1991. Een bespreking van het 0-nummer van een nieuw blad met ingesloten bandje. De recensent schreef vol bewondering : “het is grafisch een lust voor het oog en doet enigszins danken aan het werk van Piet Schreuders.’

doos

In 2006 verscheen de grafische André Olgers verzameldoos

André Olgers door Joost Veerkamp

Ondanks een recente expositie en het zojuist verschenen boek is het vooralsnog bij deze twee vermeldingen gebleven, maar op het internet is het aantal treffers toegenomen van 3 [met o.a. het nieuw beeldmerk voor publicaties van de gemeente Bloemendaal, van zijn ontwerpbureau IJs en Weder Producties te Haarlem] naar 16. De verwachting is gewettigd dat dit aantal in de toekomst zal toenemen [Zoekmachine Google geeft onder André Olgers weliswaar 47 treffers, maar een aantal heeft betrekking op een naamgenoot, werkzaam als hoofd P&O bij VNO/NCW].

Openingskaart tentoonstelling André Olgers 2006 in Kunstcentrum Haarlem

Openingskaart tentoonstelling André Olgers 2006 in Kunstcentrum Haarlem

Een interessant artikel over André Olgers ‘Americana in Haarlem’ is opgenomen in BeursBerichten, op 10 december 2006 verschenen bij gelegenheid van de 19de Beurs van Kleine Uitgevers in Paradiso.

Kaart van André Olgers uit mapje van 10 'IJs & Weder producties' Haarlem, 2001

Kaart van André Olgers uit mapje van 10 ‘IJs & Weder producties’ Haarlem, 2001

Nog 1 ansicht uit serie van 'IJs & Weder producties', 2001

Nog 1 ansicht uit serie van ‘IJs & Weder producties’, 2001

Uit serie: ijs & weder presenteert orangoetang (André Olgers), 2001

Uit serie: ijs & weder presenteert orangoetang (André Olgers), 2001

Uit mapje: ijs & weder presenteert orangoetang; door André Olgers, 2001.

Uit mapje: ijs & weder presenteert orangoetang; door André Olgers, 2001.

Uit serie: ijs & weder presenteert orangoetang. Kaart van André Olgers uit 2001.

Uit serie: ijs & weder presenteert orangoetang. Kaart van André Olgers uit 2001.

André Olgers (1953-2005)

André Olgers (1953-2005)

Kaart 'Beschreven Bladen' André Olgers. Uit mapje 2006

Kaart ‘Beschreven Bladen’ André Olgers. Uit mapje 2006

Kaart 'Beschreven Bladen' André Olgers. Uit mapje 2006

Kaart ‘Beschreven Bladen’ André Olgers. Uit mapje 2006

Affiche ontworpen door André Olgers (1953-2005)

Affiche ontworpen door André Olgers (1953-2005)

Olgers1

Vooromslag ‘Little Splendours, a tribute to Dork Bogarde; door André Olgers, 2000, vooe jaaruitgave van ‘Het Beschreven Blad

Olgers2.jpg

                                   achteromslag Dirk Bogarde; door André  Olgers (2000)

Olgers4

Lobby-card ‘No way José’ door André Olgers (bijlage bij Beschreven Bladen, jrg. 10, nummet 4, mei 2000

Olgers5

No Way, José! ‘Music and lyrics’ door André Olgers, cd (bijlage Beschreven Bladen, jrg. 10, nr.4, mei 2000)

Olgers6

No  way, José! & the smooth entertainers quartet; cd door André Olgers (bijlage Beschreven Bladen, jrg. 10, nr. 4, mei 2000)

 

Scan1555

“In trek’, tijdschrift voor modieuze mensen. Grafisch vormgegeven als brochure en opgevouwen affiche door André Olgers voor ‘Het Beschreven Blad’,  2004. Druk: LenoirSchuring.

Boven: voorzijde; onder achterzijde

Scan1556

Scan1558

                                                Boekenleggers André Olgers uit 2004

Olgers2

Scan1548

Vooromslag van een boek gewijd aan 50 jaar Kunst & Cultuurt in Heemstede, een uitgave van de Heemsteedse Kunstkring. Geschreven door Ko van Leuwen, verzothde André Olgers de grafische vormgeving van deze in 2003 verschenen publicatie.

André Olgers tijdens een diner in 1999 van Het Beschreven Blad. Links van hem Yvonne Krol-Ramakers. Voorzitter Wim Vogel houdt een toespraak.

André Olgers (rechts) tijdens een diner in 1999 van Het Beschreven Blad. Links van hem Yvonne Krol-Ramakers en daarnaast Sak van den Boom. Voorzitter Wim Vogel houdt een toespraak.

Olgers

Bijeenkomst van leden van ‘Het Beschreven Blad’ met staande helemaal rechts André Olgers

Vooromslag van boek: 'André Olgers, alles is altijd anders geweest'; door Joost Veerkamp e.a.

Vooromslag van boek: ‘André Olgers, alles is altijd anders geweest’; door Joost Veerkamp e.a.

Uit: André Ol;gers; door Joost Verrkamp e.a.

Uit: André Olgers; door Joost Veerkamp e.a.

Uit: André Olgers; door Joost Veerkamp e.a.

Uit: André Olgers; door Joost Veerkamp e.a.

Olgers3

Zegeltjes door André Olgers ontworpen bij zijn omslag voor: Beschreven Bladen, jaargang 10, nummer 1, januari 2000

Olgers2

Titelblad van jubileumnummer Beschreven Bladen nummer  100, jaargang 13, nummer 2, februari 2003, samengesteld door Cees van Steijnen, Jan Dekker en André Olgers (1983/84 – 2003)

Bilderdijk-herdenkingen in Amsterdam, Leiden en Haarlem

De veelzijdige en geniale letterkundige Willem Bilderdijk is op 7 september 1756 in Amsterdam geboren en alvorens op 76-jarige leeftijd op 18 december1831 in Haarlem de ogen definitief te sluiten verhuisde hij in totaal 37 keer. In 1827 is hij vanuit de Sleutelstad naar de Damstraat in de Spaarnestad vertrokken, mei 1828 betrok hij een pand op de Bakenessergracht en een jaar later ten slotte een huis op de Grote Markt (nu Grote Markt 11, waaraan een gedenkplaat herinnert). Zijn 250ste geboortejaar en 175ste sterfdag zijn in Amsterdam, Leiden en Haarlem herdacht.

In 1908 is de Vereniging Het Bilderdijk Museum opgericht, gehuisvest in de bibliotheek van de Vrije Universiteit. Andere grotere Bilderdijk-collecties bevinden zich in de bibliotheek van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, de Stads- of Atheneumbibliotheek in Deventer en de U.B.Leiden (bibliotheek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Zelf verzamelde ik voor de Haarlemse regioverzameling ruim 100 primaire en secundaire publicaties, een aantal afkomstig uit het in 1932 opgeheven Leesmuseum aan het Rokin in Amsterdam.

Op 6 september 2006 presenteerde de Vrije Universiteit in Amsterdam een analytische Bilderdijk-bibliografie van ruim 400 bladzijden, samengesteld door de boekhistoricus Lesley Monfils. Deze vermeldt 450 zelfstandige werken en ruim250 inbloemlezingen, periodieken e.d. verschenen publicaties. Van 7 september tot en met 27 november was in de Tielehal van de U.B.Leiden een tentoonstelling te zien ‘O bloem der steden’; Bilderdijk en Leiden. Een begeleidende catalogus is geschreven door Peter van Zonneveld en Rick Honings en kwam uit in de reeks Kleine publicaties van de Universiteitsbibliotheek Leiden. Eerstgenoemde stelde veder een bloemlezing uit de gedichten samen: ‘Lezen ach! Wat zijt gij toch?’, uitgegeven bij Querido.

Op initiatief van Haarlems stadsdichter George Moormann en zijn artistieke levensgezel Ruud Douma is de organisatie Stichting Bilderdijk Haarlem in het leven geroepen. Op 18 december 2006 hield Piet Gerbrandy een lezing in de Grote of St.Bavokerk, waar Bilderdijk ligt begraven: ‘Een leven vol sukkelingen, het levenslange sterfbed van Willem Bilderdijk.’ Voorts gaf De Zingende Zaag, het Bilderdijk (graf)kistje uit,18 centimeterbreed en31 centimeterlang. Deze maten vormen het sterfjaar van de geniale ‘brulpoëet’, waaraan dagblad Trouw op 20 december een lovende recensie wijdde. Eerder berichtte Arjan Peters in De Volkskrant van 8 september

“Eindelijk bloemen op het graf van onze enige geniale idioot”. Van de diverse Bilderdijk-curiosa worden nog regelmatig door de Porceleyne Fles in Delft vervaardigde wandborden met spreuken van Bilderdijk aangeboden op veilingsites als Marktplaats. Op dit moment o.a. 1932/1941

“Verlang niet meer dan God u geeft,

Hij weet wat ieder noodig heeft”

1940

“Weldadigheid heeft grooter zoet

Dan al ’t genot van overvloed”

1934

“Geleerdheid is een groote stut

Dan al ’t genot van overvloed”

1943

“Zo iemand deugd of wijsheid heeft…

Het is Gods goedheid die ze geeft”

Een mecenas van Bilderdijk was de vermogende staatsman Johan Valckenaer (1759-1821), die enige jaren op de buitenplaats Meer en Bosch in Heemstede woonde (1805-1810) en na 1812 op Huis te Bijweg in Bennebroek, waar eerstgenoemde een geziene gast was. Drs. Marca Bultink wijdde in 1988 een voortreffelijke doctoraalscriptie aan ‘Willem Bilderdijk en zijn weldoener; zijn vriendschap met Johan Valckenaer’ (R.U.Leiden).

Bilderdijk als (non)bibliothecaris

Willem Bilderdijk had vele (bij)baantjes, maar een hoogleraarschap in Leiden of Amsterdam was hem niet gegund. Te Leiden werkte hij een aantal jaren privaatdocent in de Vaderlandse Geschiedenis. Ten tijde van de Bataafse Republiek is in 1798 een Nationale Bibliotheek in Den Haag gesticht, aanvankelijk gevestigd op de eerste verdieping in het ‘Nationaal Hotel’. Als eerste bibliothecaris is de Fransman Charles Sulpice Flament aangesteld, die later tevens als leraar en secretaris van koningLodewijk Napoleon werkzaam was. Sinds 1806 is de officiële benaming Koninklijke Bibliotheek (K.B.). Op 22 januari 1807 schreef Flamant in zijn functie van ‘Bibliothécaire général’ aan Johan Meerman, directeur-generaal van het Openbaar Onderwijs en de Wetenschappen, dat de koning hem had bevolen Mr. Bilderdijk als collega-bibliothecaris  van de “grande Bibliothèque” aan te stellen, zodat Flamant zich meer met secretariaatswerk voor de koning zou kunnen bezighouden Het bibliothecariaat was voor Bilderdijk niet anders dan een sinecure. Hij klaagde steen en been en liet zich ontvallen: “Wat deug ik voor de bibliotheek?” Nog in hetzelfde jaar is Bilderdijk van de hem zo drukkende “last” door de Koning bevrijd en verhuisde hij met zijn gezin naar Leiden. In oktober 1807 is de bibliotheekcollectie naar het Mauritshuis overgebracht. Op 24 oktober van dat jaar beval Meerman in plaats van Bilderdijk de jonge mr. Adam Anthony Stratenus als bewaarder van de K.B. aan te stellen. Bilderdijk zou behalve als privé-leraar en meer algemeen “literair adviseur” eveneens als bibliothecaris van de privé-boekerij van Lodewijk Napoleon zijn aangesteld, maar ook hier is het volstrekt onduidelijk of dat tot praktische daden heeft geleid. Dankzij koning Lodewijk Napoleon is in 1808 het Koninklijk( Nederlandsch) Instituut van Letteren, Wetenschappen en Schoone Kunsten opgericht, naar het voorbeeld van de Académie Française. Door koning Willem III omgedoopt tot Koninklijke Academie van Wetenschappen. Eerste bibliothecaris (tot 1812) was A.A. Stratenus, tevens “Bibliothecaris-Generaal van Zijne  Majesteit Koning Lodewijk Napoleon”. De basis voor de bibliotheek werd gelegd door een gift van Lodewijk Napoleon. Deze collectie bleef aanvankelijk wegens ruimtegebrek onder bewaring van Stratenus in het Mauritshuis in Den Haag. Van 1815 tot 1817 staat mr. W. [Willem] Bilderdijk officieel als bibliothecaris vermeld. Ook in deze periode beklaagt Bilderdijk zich en schrijft hij aan zijn levenslange vriend Valckenaer “Ik  ga den Minister schrijven, hoe ongeschikt ik in mijne zoo na aan krankzinnigheid palende toestand daartoe ben, maar gy zijt de eenige die my redden kunt, door uw getuigenis. Gy kent my, gy weet dat zoo iets de dood voor my is, en duizend maal erger dan de dood.’

Van der Kolff constateert: “Het is onduidelijk of de dichter-geleerde Willem Bilderdijk (1756-1831) als bibliothecaris voor de Akademie werkzaamheden verrichtte.’

Ook als secretaris van het Koninklijk Ned. Instituut nam hij ontslag en in 1817 is Bilderdijk vanuit Amsterdam verhuisd naar Leiden. In dat jaar is hij als bibliothecaris opgevolgd door classicus en letterkundige professor dr. David Jacob van Lennep [tot 1851], die het grootste deel van de werkzaamheden liet uitvoeren door onderbibliothecaris D.Groebe.

Literatuur:

– L.Brummel. Geschiedenis der Koninklijke Bibliotheek. Leiden, Sijthoff, 1939.

– F. van der Kolff. Geschiedenis van de Akademiebibliotheek. Op website van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

– P. Schneiders. Nederlandse bibliotheekgeschiedenis; van librije tot virtuele bibliotheek. Den Haag, NBLC, 1997

Koningin Beatrix opent nieuwe bibliotheek van het Vredespaleis

In 1903 schonk de Amerikaanse staalmagnaat Andrew Carnegie het destijds enorme bedrag van 1,5 miljoen gulden voor een ‘Vredestempel’ en een bijbehorende bibliotheek. Dit geld werd ondergebracht in de Carnegie-Stichting en in augustus 1913 is het Vredespaleis officieel geopend. In de bibliotheek, uiteraard vooral gericht op internationaal recht, is de beroemde Grotius-collectie aanwezig. De bibliotheek van het nieuwe pand, ontworpen door het Brits/Duitse architectenbureau Wilford Schupp, beschikt ondergronds over22 kilometervoor boekenopslag. Daarnaast is een nieuwe leeszaal met 120 studieplaatsen ingericht. De bibliotheek is door middel van een loopbrug direct verbonden met het Vredespaleis. De nieuwe vleugel is achter het paleis gebouwd en bevat tevens de Haagsche Academie voor Internationaal Recht. Op 18 januari 2007 opent koning Beatrix de nieuwbouw

Cultuur Onder Dak Apeldoorn (CODA) ter discussie

In Groot-Brittannië waren vanouds het plaatselijk museum en de bibliotheek in één gebouw gehuisvest. Dat is tegenwoordig lang niet overal meer het geval. In Apeldoorn zijn in 2003 het vroegere Van Reekum museum, de centrale openbare bibliotheek en het Apeldoorns Archief in één nieuw gebouw gehuisvest. Per 1 januari jongstleden is ingevoerd dat men met een bibliotheekpas gratis toegang heeft tot het museum, waarmee wordt gehoopt dat deze regeling het museumbezoek [in 2005 met 52.150 personen terwijl men minimaal 80.000 had geprognosticeerd] zal stijgen. Een meerderheid van de partijen in de gemeenteraad vindt nu dat de geldstromen naar de drie instellingen transparanter moet zijn. Het is nu aan het college om samen met CODA een heldere koers uit te zetten, daarna is de raad weer aan het woord, aldus de Stentor van 8 december 2006.

Vrouw laat 600.000 euro na aan bibliotheek van Belgische bibliotheek van Ieper

In Nederland vrij zeldzaam komt het in de Verenigde Staten nog vrij regelmatig voor dat een ‘public library’ geld krijgt gelegateerd. Toen ik enkele jaren geleden in Los Angeles was vernam ik via de lokale televisie aldaar dat een burger 1 miljoen dollar aan de bibliotheek had nagelaten. Dat het boekenmanna soms onverwacht uit de hemel valt ondervond in december 2006 de Openbare Bibliotheek van Ieper. De bibliotheek ontvangt een legaat van 600.000 euro van een overleden oude dame uit Geraardsbergen, volgens de laatste wens van haar eerder overleden echtgenoot. De naam blijft naar buiten anoniem, maar hij wordt omschreven als een ‘monomane bibliofiel’. De man zou de bibliotheek van Ieper tijdens zijn leven veelvuldig bezocht hebben. Van het te ontvangen geld dienen wel nog 3.609 euro aan kosten plus de successierechten ad 6,6% te worden afgetrokken. Enige voorwaarde in het testament is dat het geld aan nieuwe boeken dient te worden gespendeerd. Het jaarlijks aankoopbudget van de bibliotheek van Ieper bedraagt 100.000 euro.

Barbarij in Baden-Württenberg voorkomen.

De Badische Landesbibliothek in Karlsruhe beschikt over een kostbare verzameling van rond de3.500 middeleeuwse handschriften. Ofschoon Baden-Württenberg één van de rijkste Bundesländer is hebben politici het plan opgevat deze uitzonderlijke collectie te verkopen om met de opbrengst andere zaken te financieren. Na eerst een storm van protest vanuit de deelstaat zelf hebben andere nationale en internationale gremia hun stem laten horen teneinde “een plundering van cultuurgoed in vredestijd te voorkomen”. Daarin is men voorlopig geslaagd. Tot voor kort was een extra-expositie ingericht in de Landesbibliothek van enkele markante schatten onder meer uit de vroegere kloosterboekerij van Reichenau.

400 jaar Rembrandt in Teheran herdacht

 De voorgeschiedenis van de Nationale Bibliotheek van Iran begint in 1851, maar officieel eigenlijk pas in 1937. Sinds kort is de instelling in een nieuw gebouw gehuisvest van meer dan 90.000 vierkante meter en is daarmee een van de grootste bibliotheken geworden van het Nabije Oosten. De bibliotheek omvat 5 grote hallen, elk gewijd aan een bepaald gebied van wetenschap en kennis: 1) Geesteswetenschappen, 2) Sociale wetenschappen, 3) Rechten, 4) Natuurwetenschappen en Onderwijs, 5) Gezondheidsstudies. In het kader van het streven naar meer culturele samenwerking met Nederland bracht volksdichter Driek van Wissen [in een persbericht aangeduid met ‘Von Vissen’] voor een poëziebijeenkomst een bezoek aan de bibliotheek te Teheran. In samenwerking met de ambassade van Nederland in Iran is per medio december 2006 een expositie geopend ter ere van 400-jaar Rembrandt. Vier schilderijen, vijftien tekeningen en etsen zijn daar thans te bezichtigen in de tentoonstellingsruimte van de Nationale Bibliotheek. Het Iraanse nieuwsagentschap Mehr News Agency meldt dat onder de titel ‘Iraanse en Nederlandse schilderijen’ de organisatoren willen stilstaan bij kunstwerken uit de twee landen in de zestiende en zeventiende eeuw. Naast enkele doeken van Rembrandt kunnen bezoekers zich vergapen aan miniatuurschilderingen uit het boek Tahmasbi Shahnameh, in totaal 258 nog miniaturen bevattend.

Istanbul in de Nieuwe Kerk van Amsterdam

Officieel geopend door koningin Beatrix vindt tot 15 april 2007 de tentoonstelling plaats: Istanbul, de Stad en de Sultan. Bijna 300 voorwerpen uit de Ottomaanse tijd zijn uitgestald. Voor wie het Topkapi museum in het gelijknamig paleis van de sultans aan de Bosporus uit eigen aanschouwing kent valt de expositie als geheel wat tegen. Eén afdeling, ‘Bibliotheek’ genoemd, toont o.a. manuscripten en miniaturen. Meest interessant vond ik een ‘Prospect van Constantinopel’ uit 1559, door de Deense kunstenaar Melchior Lorichs (Lorck) vervaardigd en in bezit van de Universiteitsbibliotheek Leiden. Het bevat 21 bladen met een totale afmeting van45 centimeter(hoogte) en een lengte van11,5 meter. Adriaen Pauw beschikte over een vergelijkbaar panorama van Istanbul, dat hij had uitgestald in een speciale ruimte ‘Kamer Constantinopelen’ geheten, in zijn Huys te Heemstede. Deze tekening heeft helaas de tand des tijds niet doorstaan. De gelegenheidsdichter Henricus Bruno maakte voor een inscriptie de volgende tekst, die vertaald uit het Latijn als volgt luidt: “Deze zeer oude stad aan de grenzen van Thracië gegrondvest, is eertijds Byzantium en Argos genoemd geweest. Zij is aan de Bosporus recht tegenover Azië gelegen. Na de inneming door Mohammed, de Keizer der Turken, in het jaar 1453 is zij de zetel van het Ottomaanse Keizerrijk geweest. Zij wordt thans door de Grieken Stamboili en door de Turken Stamboul genoemd. De doorluchtige Heer Cornelis Haga, gezant bij de Porte, heeft dit aan de Staten-Generaal ten geschenke gegeven en toegezonden.”

Het thans tentoongestelde (ten dele beschadigde) prospect hing vroeger aan de noordwand van de oude bibliotheek, destijds gehuisvest op de bovenverdieping van de Faliede Bagijnkerk, en is zichtbaar op de bekende gravure van Woudanus uit 1610, die later herhaaldelijk is gekopieerd.

[Onlangs verscheen een fraai uitgegeven boekwerk: ‘Bronnen van kennis; wetenschap, kunst en collecties van de Leidse Universiteitsbibliotheek’, waarin 29 auteurs over hun vondsten vertellen]. Eén afdeling in de Nieuwe Kerk is gewijd aan ruim vier eeuwen betrekkingen tussen Turkije en Nederland en toont veel materiaal uit het Nationaal Archief in Den Haag. De Turkse schatten zijn voornamelijk afkomstig uit vier musea in Istanbul, maar de echte topstukken ontbreken.

Ritman-bibliotheek wil breder publiek trekken

Zoals eerder bericht heeft zakenman Joost Ritman het pand het ‘Huis met de Hoofden’ aan de Keizersgracht aangekocht, dat in de toekomst o.a. voor tentoonstellingsdoeleinden zal worden ingericht. In 2005 is de monumentale bibliotheekcollectie voor 18,75 miljoen euro door de Nederlandse Staat gekocht, teneinde versnippering te voorkomen. De Bibliotheca Philosophica Hermetica, gevestigd in de Amsterdamse Jordaan in de Bloemstraat 13-19, wil haar collectie op het gebied van ‘alternatieve’ filosofie en religiositeit toegankelijk maken voor een breder publiek. De bibliotheek presenteerde een gebruikersgids die wegwijs moet bieden in het kostbare boekenbezit. Huidig directeur is, na eerder professor Frans A. Janssen, mevrouw Esther Oosterwijk, de dochter van Ritman. De collectie omvat momenteel ruim 20.000 titels, waaronder honderden zeer oude drukken en handschriften, voornamelijk op het terrein van de gnosis en de hermetische filosofie.

De collectie, officieel eigendom van de Staat, is sinds 1984 toegankelijk voor het publiek, maar de eerste twintig jaar heeft de bibliotheek vooral gewerkt aan de wetenschappelijke ontsluiting. Inmiddels is

de catalogus via de website www.ritmanlibrary.nl te raadplegen.

De bibliotheek heeft sinds kort een borstbeeld van de in maart 2006 op 89-jarige leeftijd overleden geleerde Gilles Quispel, een internationaal vermaard kenner van de gnosis. Hij heeft onder meer de Nederlandse vertaling verzorgd van de hermetische geschriften uit de tweede en derde eeuw die worden toegeschreven aan de legendarische auteur Hermes Trismegistus, aan wie de hermetische stroming haar naam dankt.

Vaticaan leent atlassen uit aan expositie in de Kunsthal

De Bibliotheca Vaticana is één van de rijkste bibliotheken in de wereld. Met het uitlenen van materiaal is men altijd zeer terughoudend geweest. Toch leent de pauselijke bibliotheek thans drie atlassen uit van de 17de eeuwse Nederlandse cartograaf Johannes Vingboons voor een tentoonstelling begin2007 in de Kunsthal te Rotterdam. Daar toont met in samenwerking met het nationaal Archief in Den Haag een overzicht van werk van Johannes Vingboons (1616/17-1670).

1 januari 2007 ‘cinderella’ moment voor Amerikaanse archiefonderzoekers

 Met ingang van middernacht 31 december 2006 zijn meer dan 100 miljoen archiefdocumenten in de V.S. openbaar geworden. Het gaat daarbij om papieren ouder dan 25 jaar, voordien met een zogenaamd ‘classified status’. Documenten van de FBI, de communistenjagers, de CIA, buitenlandse politiek met name Koude oorlog en Camp David etcetera. Het Nationaal Archief van de USA (NARA) zal maanden nodig hebben om alle documenten geclassificeerd te krijgen. Uiteraard zal in verband met onderzoek naar prins Bernhard en andere zaken het vrijgeven van deze documenten voor Nederlandse wetenschappers en journalisten van belang zijn.

ROBOTS

(1) Bibliotheekrobot in actie via het internet

Een team van Japanse onderzoekers heeft een robot ontwikkeld die informatie kan opzoeken in boeken in een bibliotheek nadat hij instructies daartoe heeft ontvangen via internet. Dit meldt Kyoto News. De robot kan boeken zoeken, pagina’s omslaan en de gevonden informatie via internet. De robot bestaat uit een voertuig met wielen van 50 bij45 centimeteren is voorzien van een digitale camera, een mechanische arm met hand en een laser om te kunnen navigeren tussen de boekenkasten en andere obstakels. Het apparaat is bedoeld voor hulp aan mensen die zelf niet naar de bibliotheek kunnen komen.

(2) Robots sorteren boeken bij UB in Chicago

Een nieuwe vorm van bibliotheekautomatisering in de VS gaat een stapje verder als de reeds bestaande magazijnautomatisering in de Universiteitsbibliotheken van Delft en Rotterdam. In de nieuwe universiteitsbibliotheek van Chicago State University worden robots gebruikt om boeken en andere materialen te sorteren. Alle boeken, cd’s, dvd’s enz. zijn voorzien van een RFID-chip. Zodra een werk wordt teruggebracht, wordt de chip gelezen en door een robot weer op de goede plek gezet. De robots, die eruit zien als een soort heftrucks, doen het veel beter dan de studenten die dit werk eerst deden. De robotische bibliothecarissen verplaatsen zich met een snelheid van ruim 11 kilometerper uur door de magazijnen van de bibliotheek. Ze hebben slechts 2,5 minuut nodig om vijf boeken terug te brengen. Een werkstudent doet daar gemiddeld twee uur over. “De robots verdoen bovendien minder tijd met zoenen tussen de bibliotheekrekken”, aldus een persbericht vanuit Chicago.

 Negende eeuws Iers boek in turf gevonden: het Faddan Moeras Psalter

Uit de middeleeuwen dateert het beroemde ‘Book of Kells’, de grootste boekenschat van Ierland en aanwezig in Trinity College Library, Dublin. Afgelopen jaar vond een oplettende bulldozermachinist, druk doende met graafwerkzaamheden in een moeras, het restant van een oud boek. Een conservator van het Nationale Museum in Dublin werd ingeschakeld en deze stelde vast dat ‘het blubberige geval’ een psalter is uit omstreeks 800, ongeveer uit dezelfde tijd als het ‘Book of Kells’. Probleem is om de ‘klomp boek-en-turf’ te ontwarren. Turf heeft het boek nagenoeg afgesloten; er kan dan geen zuurstof bij. Men gaat thans in een laboratorium proberen het gevonden document te ontleden, waarbij niet of nauwelijks zuurstof kan worden toegelaten omdat anders het eeuwenoude perkament alsnog vergaat. Verondersteld wordt dat het boek met 104 (mogelijk 108) bladzijden afkomstig is uit een klooster dat zich vroeger ongeveer7 kilometer van de vindplaats Faddan bevond. Mogelijk is het Keltische boek in het moeras terechtgekomen na een inval van Vikingen vanuit Noorwegen, die de kloosterbibliotheek hebben verwoest.

Faddan

Bellettrie versus lectuur in Amerikaanse openbare bibliotheken: Washington Post zwengelt discussie (opnieuw) aan

Al in het begin van de vorige eeuw is gediscussieerd over ‘constanten’ en ‘passanten’ in openbare bibliotheekcollecties. Boekenfanaat Martin Ros maakte zich in de jaren 70 van de vorige eeuw erg boos toen de Openbare Bibliotheek Hilversum een rijke collectie Franse literatuur die niet meer werd uitgeleend in de opruiming deed (en zich nu nog voor een groot deel in een garage van Ros is opgeslagen). Op 2 januari zwengelt stafreporter Lisa Rein de discussie opnieuw aan in de gezaghebbende krant ‘Washington Post’ onder de titel “Hello, Grisham – So Long Hemingway?” Als voorbeeld worden de Fairfax bibliotheken met 21 filialen genomen, waar op basis van computercijfers enige duizenden niet uitgeleende boeken [zoals van Abraham Lincoln: ‘His Speeches and Writings’ en ‘The Education of Henry Adams’] uit de collecties zijn verwijderd om plaats te maken voor populaire (roman)schrijvers. Ter verdediging wordt vanuit de bibliotheekstaf gesteld dat de toneelstukken van Shakespeare en literaire werken als ‘The Great Gatsby’ en ‘The Grapes of Wrath’ altijd in de bibliotheek zullen blijven. Ondanks het feit dat ‘klassieken’ als ‘For Whom the Bell Tolls’ van Ernest Hemingway en Harper Lee’s ‘To Kill a Mockingbird’ gedurende twee jaar niet zijn uitgeleend, heeft men besloten deze niet af te schrijven. Als een zwakte wordt vastgesteld dat geen nationale standaard bestaat die aangeeft over welke titels een openbare bibliotheek in ieder geval dient te beschikken.

Bibliotheek Billy Graham wekt beroering vanwege een sprekende koe

De familie van de befaamde evangelist Billy Graham is bang dat een bibliotheek die momenteel in zijn naam te Charlotte, North Carolina, wordt gebouwd, verwordt tot een toeristische attractie, vergelijkbaar met een Disney-pretpark. De opening is voorzien in het voorjaar van 2007. Het aantal bezoekers wordt op minimaal 200.00 per jaar geraamd. Eigenlijk wilde evangelist in ruste Billy Graham (88), die aan de ziekte van Parkinson lijdt, niet hebben dat er een gebouw in zijn naam zou worden opgericht. Zijn zoon – en opvolger – Franklin wist hem er echter van te overtuigen dat een bibliotheek met boeken en materialen over evangelisatie een belangrijke bijdrage zou kunnen leveren aan het zendingswerk. Nu de bouw van de bibliotheek, in Grahams woonplaats Charlotte, vordert ontstaat  discussie over de functie van het gebouw. Het gaat om een enorme replica van het huis waar Graham in zijn jeugd woonde. Naar verwachting zal de bouw in het voorjaar van 2007 worden afgerond. In de plannen is onder meer voorzien in een sprekende koe, met de naam Bessie, die in de hal van de bibliotheek moet komen te staan. Het idee is dat ‘Bessie’ de bezoekers welkom heet en, vooral aan kinderen, uitlegt wie Billy Graham precies is. Ook wordt er momenteel een tuin aangelegd, waar men ruimte vrijhoudt voor de graven van Billy en Ruth Graham.  (Christian Post/RKnieuws.net)

Ten slotte: rond de Kerstdagen zijn 41 boeken per seconde geplaatst op de boekensite van amazon.com, ofwel 2.542.400 boeken per dag. Daaruit mag worden geconcludeerd dat boeken nog altijd een populair cadeau zijn.

Hans Krol

Openbare bibliotheek Vancouver, Canada

Openbare bibliotheek Vancouver, Canada

Bibliotheek in de vorm van een coloseum in Vancouver

Bibliotheek in de vorm van een colosseum in Vancouver

Interieur van hoofdbibliotheek in Toronto, Canada

Interieur van hoofdbibliotheek in Toronto, Canada

Boston Public Library, USA

Boston Public Library, USA

Reading room Boston public library

Reading room Boston public library

Centrale van Los Angeles Public Library, USA

Centrale van Los Angeles Public Library, USA

Demonstrant tegen sluiting van een wijkbibliotheek Westwood in Los Angeles

Demonstrant tegen sluiting van een wijkbibliotheek Westwood in Los Angeles