UITGELEZEN VONDSTEN IN BOEKEN

Over het fenomeen van ongewilde bladwijzers bestaat, althans in het Nederlandse taalgebied, nog geen monografie. Dat wordt bevestigd door boekenexpert Ed Schilders. Meestal komen er in boeken over boeken slechts sporadische, anekdotische voorbeelden van voor. Digitaal Navorser-eindredacteur Jaap Engelsman meldde hem tot zijn stomme verbazing tussen de pagina’s van een vuistdik naslagwerk een bako te hebben aangetroffen. Schilders meldt ook de anekdote over de Engelse rechtsgeleerde Selden, die vele brillen verloor doordat hij ze in boeken als bladwijzer gebruikte. In de jaargang 1928 van het tijdschrift ‘Bibliotheekleven’ van 1928 staat een artikeltje “Roekelooze lezers” over leden van de Haagse Openbare Leeszaal en Bibliotheek die op de ergerlijkste wijze de bibliotheekboeken beschadigen. Dat het hierbij overigens niet om een specifiek Nederlands probleem gaat blijkt uit het volgende bericht:

“Een paar weken geleden schreef een man aan de Times en klaagde over de slordigheden van boekenlezers en van menschen die boeken leenen. Het onvermijdelijk gevolg was dat in het blad, als steeds weken lang elken dag ingezonden stukken verschenen waarin een of andere kant van de kwestie werd belicht. Boekerij-beheerders voegden hun ervaringen bij die van het publiek in het algemeen: en eigenaardige zaken zijn aan het licht gekomen. Gewoonte-lezers zijn – tot die slotsom moet men komen – de slordigste menschen van de wereld. Zij gebruiken liefdesbrieven als leestekens en vergeten ze uit het boek te nemen, wanneer het teruggaat naar de boekerij. In de boeken die terugkeeren naar “Mudie’s” (1), een oude en beroemde leenbibliotheek van Londen, vindt men als leesteekens gouden horloges, schouwburgkaartjes, brillen, dozijnen liefdesbrieven, onbezorgde brieven en briefkaarten en tram- en buskaartjes.

De onderneming zendt al deze gevonden voorwerpen naar de eigenaars terug, wanneer deze kunnen worden achterhaald. Een speciale afdeling van de administratie is voor dit werk nodig (…)”. Een andere hinderlijke gewoonte is het maken van (soms boze) aantekeningen in bibliotheekboeken. Bij Mudie’s waren op het hoogtepunt zes mensen de gehele dag bezig met het uitgummen of reinigen van ingeschreven teksten. Uit mijn eigen stage eind jaren zestig bij de Universiteitsbibliotheek herinner ik me dat één persoon (een broer van oud premier Cals) een fulltime job had aan deze taak. De London Library heeft de kanttekeningen van bekende schrijvers en geleerden met gomwater behandeld, teneinde deze voor de toekomst te behouden. De Britse historicus Thomas Carlyle had de merkwaardige gewoonte een paar ezelsoren te tekenen in de marge bij passages die naar zijn mening te dom voor woorden waren. In zijn commentaren komen we, vertaald, o.a. de volgende kort maar krachtige marginale kritiek tegen: “onbegrijpelijk “,“een warhoofd”, “dun”, “lieve hemel”, en “volstrekte onzin”.

Bookmark Mudie’s Line of Libraries

Een veel voorkomend euvel is dat mensen iets in boeken verstoppen en dat later niet meer terug kunnen vinden. Een recent voorbeeld daarvan las ik in het ochtendblad ‘Zondag’ van 1 september jongstleden. Alexander van Galen schrijft in een column dat zijn vrouw ooit in de jaren zeventig als au pair in Engeland een papier ontving met daarop de handtekeningen van de Beatles: John, Paul, George en Ringo. Men besloot het blaadje op een veilige plek te bewaren in een boek. Twintig jaar later ging men zoeken, maar in welk boek was het ook weer opgeborgen? Enkele boeken werden uit de kast gepakt, maar niets gevonden. “Maar ergens in onze met boeken volgestouwde stulp bevindt zich een exemplaar met daarin de beroemde handtekeningen. We gaan ooit nog wel eens zoeken”.

(1) Bijgaand een uitvergroting van het exterieur en wagenpark van Mudie’s library, booksellers, binders, stationers & exporters in Londen. Mudie’s leenbibliotheek, opgericht in 1842 door een zakenman heeft in de tweede helft van de 19e eeuw een enorme invloed gehad op de Victoriaanse literatuur. Zijn voorraad bestond voor ongeveer een-derde uit non-fictie.Voor één guinea konden lezers ongelimiteerd lenen, weliswaar slechts 1 boek per keer. De prentbriefkaart uit circa 1920 kocht ik ooit voor dertig gulden. Een afbeelding van het interieur is bijna de dubbele prijs waard. À propos: gaarne dank voor de ansichten van bibliotheken die ik de afgelopen zomer van leden van het Beschreven Blad  mocht ontvangen, zelfs hele mapjes van Bubb Kuyper.

Bookmark Mudie’s : the Premier Circulating Library, London

Dit keer een bladwijzer én bidprentje, gevonden in een exemplaar van ‘Mein Kampf’. De boekenlegger geeft een typerend citaat van schrijver-staatsman Aldolf Hitler weer: “Leben heisst kämpfen”. Het bidprentje van “Unteroffizier” Alois Urlberger, gesneuveld op 14 januari 1945 geeft op de voorzijde een graf (met bloemen) weer met een kruis en daarop een helm geplaatst. Verder twee briefjes uit 1943-1945 van Nederlandse origine

Vondst in een boek: bidprentje Alois Urlberger.

Vondst in een boek van een bladwijzer

—————————————————————————————–

In het schoolboek ‘Hundert Deutsche Gedichte 1’ (Den Haag, Van Goor, 1939) in het bekende bruine kaftpapier beschermd vond ik dit briefje waarin het hoofd van de ULO in Haarlem in het kader van de heersende distributie van voedsel en kleding een verklaring tekende om een paar gymnastiekschoenen te leveren aan een van zijn leerlingen.

Uit het boek van G.W.Kernkamp: ‘De regeeringe van Amsterdam (1653-1672) uit 1897 kwam het volgende briefje te voorschijn, daarin gestopt enkele dagen na de Bevrijding met een verwijzing naar het bekende gedicht Mei van Herman Gorter

Nota met bijzonder briefhoofd van de eerste rubberfabiek in Nederland van de Gebr. Merens in Haarlem uit 1905.

Nota met bijzonder briefhoofd van de eerste rubberfabiek in Nederland van de Gebr. Merens in Haarlem uit 1905.

———————————————————————————————

  ADDENDA BOEKENHORECA

In de vorige aflevering schreef ik over het vermoedelijk eerste BOEKENHOTEL in Europa. BOEKENRESTAURANTS blijken intussen gemeengoed te zijn in de regio Rotterdam. Mooie boeken in combinatie met culinaire genietingen. Er bestaan intussen drie horecabedrijven die de sfeer van een oud-Engelse bibliotheek uitademen. De eerste vestiging startte in1996 in Capelle aan den IJssel (Stadsplein 3) onder de naam: ‘Grandcafé Restaurant in den Boekenkast’ In Rotterdam-Kralingen volgde een het ‘boekenrestaurant Hoofdstuk II’ op het adres: Oostmolenwerf 14-14. Na het succes van de hoofdstukken I en II kon een vervolg via hoofdstuk III niet uitblijven. In een gloednieuw pand dichtbij het NS-station Dordrecht Stadspolder vindt men een eetgelegenheid temidden van sfeervolle hoge kasten boordevol boeken, in ‘Grandcafé Restaurant Boekmans”. Op de site van ‘Smakelijke Boekenkasten”op het Internet las ik: “Het grappige is dat Boekmans naast de bibliotheek van Dordrecht is gelegen. Wat in het begin nog wel eens misverstanden veroorzaakte onder de Dordtenaren; ze dachten dat het restaurant bij de bibliotheek hoorde. Inmiddels is Boekmans zeer bekend in Dordrecht en weet men dat je er gewoon heel lekker met veel afwisseling kunt eten in een cottage huiskamersfeer van donkere houten kasten met duizenden boeken”. Hoofdstuk IV is vermoedelijk een kwestie van tijd.

Er zijn tweedehands boekhandelaren, zoals “Kees Kist”, een vaste gast op boekenmarkten, die wanneer de mogelijkheid zich voordoet, maar al te graag een café-restaurant in combinatie met boeken willen beginnen. Vrij luizig is overigens een boekencafé in de Witte de Withstraat te Rotterdam die deze titel eigenlijk niet verdient.

In New York bevindt zich een innovatief LIBRARY HOTEL  aan de 41st en Madison Avenue, volgens kenners behorend tot de top-10 van New Yorkse hotels. De ruim 6.000 boeken in eikenhouten kasten zijn over de kamers verdeeld, met 10 hoofdrubrieken: literatuur, technologie, sociale wetenschappen, talen, natuurwetenschappen, kunsten, geschiedenis, algemene kennis, wijsbegeerte en theologie. De boeken zijn ingedeeld volgens het Dewey-classificatiesysteem en de gediplomeerde Adele Gutman fungeert als “honorary librarian” van de zaak. De dagtarieven variëren van 295 tot 395 dollar per kamer. Bijgaand een overzicht van het “Room Menu’ en een afbeelding van de leeszaal in het boekenhotel. In het cultureel supplement van NRC Handelsblad  van 6 september staat een interview met Donna Tart naar aanleiding van haar nieuwe – volgens Sander Knol na ongeveer 100 pagina’s tegenvallende boek ‘De kleine vriend’. Ik citeer: “Aangezien Tarrts New Yorkse pied-a-terre (in 1974 nog bewoond door John Lennon tijdens zijn kortstondige scheiding van Yoko Ono) door lekkages in een ‘kartonnen-dozenmagazijn’ schijnt te zijn veranderd, spreek ik Tarrt na onze ontmoeting in de studio op neutraal terrein: in een door haar uitgekozen Japans restaurant en daarna in de Reading Room van het Library Hotel in midtown Manhatten”.  Via het internet (www.libraryhotel.com) bestaat de mogelijkheid een virtuele tour door het bibliotheekhotel te maken.

Hans Krol, Heemstede