“Veel mensen steken meer in een boek dan dat ze er van opsteken” (Charles Dickens)

UITGELEZEN VONDSTEN IN BOEKEN

In de loop van zo’n veertig jaar dat ik min of meer intensief boeken onder ogen krijg moeten minstens 3 miljoen boeken door mijn handen zijn gegaan. Ofschoon geen fetisjist heeft het me altijd geïntrigeerd wat mensen allemaal in boeken achterlaten. Iedere bibliotheek heeft wel een lade waar vondsten worden bewaard. Toen ik kortelings op de boekenmarkt in Deventer was zag ik dat in de openbare bibliotheek van die Hansestad de in bibliotheekboeken gevonden foto’s op een tentoonstellingsbord waren uitgestald.

Uiteraard worden boekenleggers het meest achtergelaten, in alle soorten en maten. Mijn eigen collectie, op velerlei manieren bij elkaar gebracht, omvat meer dan 20.000 verschillende. Een enkele zeer bijzondere zal ik via afdruk tonen. Op de tweede plaats komen foto’s en op de derde: notitiepapiertjes, boodschappenlijstjes en brieven. Het kan overigens zo gek niet zijn of ik ben het in de loop der jaren tegengekomen, niet slechts plat materiaal in de vorm van papier zoals men zou verwachten. Om enkele in boeken gevonden objecten te noemen: een damesslipje, een condoom, ongebruikte strippenkaarten, postzegels, staatsloten, een testament, een rijbewijs, etenswaren zoals een plak kaas, nylonkousen, entreekaartjes voor de schouwburg, een briefopener, een paspoort, een preek, pornografische plaatjes, belastingformulieren, papiergeld, een brief van de Franse schrijver Alphonse de Lamartine (1790-1867) aan Delafontaine

In een uitdragerswinkel/tweedehandsboekenwinkel aan het Waterlooplein gevonden brief in deel 1 van de 28-delige ingebonden serie boeken van Alphonse de Lamartine: ”Cours familier de littérature; revue mensuelle’. Paris, 1856-1869. Voorin met stempel: Bibl. Hageveld Plank F-1 – 28 Kast 63. Alle delen voor 100 gulden aangekocht. De ene brief door een Franse antiquaar voor minstens het tienvoudige gewaardeerd. O.a. De Volkskrant wijdde een artikel aan de vondst. 

Vondst van een brief van Franse letterkundige A. de Lamartine. Uit De Volkskrant van 24 december 1990.

Ook deze oude prentbriekaart is in een boek gevonden

Uit: Het Parool van 28 december 1990

In 1992 heb ik eenmaal een biljet van duizend gulden in een bibliotheekboek aangetroffen. De laatste vondst werd teruggehaald door een man die het briefje “per abuis” in een bibliotheekboek van zijn echtgenote had verstopt (1). Ik heb niet alles bewaard, enkel de bladwijzers alsmede curieuze en in literair opzicht belangwekkende vondsten. Zoals bekend heeft Bubb Kuyper eens alle leden van genootschap Het Beschreven Blad verblijd met een vondst uit boeken. In tegenstelling tot over belangwekkende boekenvondsten (in instellingen vaak ‘herontdekkingen’) waarover veel is gepubliceerd in boeken, tijdschriften en kranten bestaat voorzover mij bekend nauwelijks literatuur over het onderwerp ‘vondsten in boeken’.

De Amsterdamse publicist J.H.Kruizinga schreef hierover een aardig hoofdstuk in zijn nog altijd voor boekenliefhebbers lezenswaardige boekje: ‘Tussen papyrus en paperback’ (2) met allerlei bibliofiele wetenswaardigheden.

Obligatie van een boekverkoper. Vondst in boek. (Uit: J.H.Kruizinga, Tussen papyrus en paperback)

In de jaren zeventig lag het bij De Slegte. Kruizinga schrijft dat in het schoolboek van een kind het manuscript van ‘The Adventures of the Greek interpreter’ door de Engelse schrijver sir Arthur Conan Doyle werd gevonden. Men heeft niet kunnen achterhalen hoe het ooit daarin is gekomen. Het handschrift is op 18 december 1964 bij Christie’s in Londen geveild voor 4,500 pond, ongeveer 45.000 gulden – vandaag de dag een heel wat hoger bedrag in euro’s waard. Beschreven wordt ook de in dozen bewaarde collectie van de eigenaar van antiquariaat ‘Dat Narrenschip’  in de Molsteeg 5-7 te Amsterdam (3). Ik citeer hieruit een enkele passage over wat de heer P.R.Rienks tussen 1944 en 1964 in bij particulieren aangekochte boekerijen zoal aantrof:

“Kranten uit alle werelddelen kwamen in Nederlandse boeken terecht (o.a. uit Griekenland, Japan en China), evenals distributiebonnen uit de twee wereldoorlogen, St. Nicolaas gedichten, dreig-, sollicitatie- en liefdesbrieven, tekeningen, kalenders, roosters van lagere-, middelbare- en hogere scholen, feestliederen, menu’s, sigarenbandjes en lucifermerken, gedroogde bloemen, illegale-, vacantie- en bruidsfoto’s, bidprentjes, beloningskaartjes, pamfletten, rekeningen, loterij-, pokken- en begrafenisbriefjes.

De heer Rienks vond in zijn aanwinsten: Russische aandelen, prentbriefkaarten, manifesten van bijna alle politieke partijen, nood- en gewoon geld, illegale bladen en NSB uitgaven (o.a. de Gil), speldjes van voetbal- en andere sportverenigingen, pauweveren, liederenbundels, kerst- en nieuwjaarskaarten, negatieven, suikerzakjes, entreebewijzen, horoscopen, alle mogelijke folders, reclamebiljetten en uitgeknipte geboorte-, verlovings-, huwelijks- en overlijdensberichten”. Kortom vrijwel alles tussen geboorte en dood. In het boek van een goochelaar zat zelfs een opgevouwen toverstok.

“De heer Rienks heeft geconstateerd dat kinderen de boeken van hun ouders verkopen, zonder dat ze van te voren gekeken hebben of er soms nog iets van waarde in zit. Hij vraagt zich elke morgen af ‘wat zal ik vandaag weer in boeken ontdekken?’”.

In 1976 kocht ik voor 6 pond in een antiquariaat te Londen het boek: Franz Hals, door Edgcumbe Staley. (Londen/New York, s.a.). Dat bevat het volgende inschrift: Rotterdam, 2 juni 1939. Dear  uncle. Many happy returns of the day. Hetty Rodriques. XXXX. Voor in het boek ligt al bijna zeventig jaar een los briefje van de Haarlemse Betsie ten Boom, die het boek aan een echtpaar gaf met een voor haar typerend bijbelcitaat. Aan Jenny en Sal Rodrigues van Betsie ten Boom Sept. 1933. “Hij is om onze overtredingen verwond. Om onze ongerechtigheid is hij verbrijzeld: de straf die ons den vrede aanbrengt was op Hem en door zijne striemen is ons genezing geworden” Jes. 53 03 5” . De familieleden Rodrigues waren van oorsprong Portugese joden. Salomon Rodrigues  (geboren in 1904) kwam op 30 september 1942 om in Auschwitz. Het lot van zijn echtgenote heb ik nog niet kunnen achterhalen. Betsy ten Boom (1892-1983) is bekend geworden als verzetsstrijdster van de groep BeJe maar vooral als evangeliste. In 1922 was zij de eerste vrouw in ons land die het diploma voor horlogemaakster behaalde. Nadat zij kamp Ravensbruck overleefde heeft zij zich ingezet als evangeliste, die in 64 landen lezingen hield, en vooral in de Verenigde Staten succes had. Het lijkt er soms op dat zij in de USA bekender is als in Haarlem. Van en over haar bestaan meer dan 200 boeken, waarvan ongeveer eenkwart is bijeengebracht in de bewaarcollectie. “The Hiding Place” (titel van een boek en film), de geheime schuilplaats is nog te zien in het onlangs gerestaureerde Corrie ten Boomhuis in de Barteljorisstraat, dat jaarlijks door gemiddeld 12.000 personen wordt bezocht, waarvan ongeveer de helft Amerikanen.

Hans Krol (Heemstede)

Brief van Jozef Israëls. Vondst in boek. Uit: J.H.Kruizinga, Tussen papyrus en paperback.

Noten

(1)  Het kan nog gekker. In december 1992 miste een inwoner van de Johan Wagenaarlaan te Heemstede een bedrag van 50 mille. De man, verkoper van caravans, had het geld in de zak van zijn colbert gestopt. ’s-Avonds voor het naar bed gaan verborg hij het jasje in de prullenbak. Zijn vrouw was hiervan niet op de hoogte en leegde de volgende ochtend de prullenbak in de rolemmer. Toen de man ‘s-ochtends  zijn jasje wilde pakken, was de vuilnisman al langs geweest. Hij meldde zich bij de reinigingsdienst. Daarop werd de vuilniswagen opgespoord en van de weg gehaald. De inhoud van de wagen werd op het terrein van de reinigingsdienst gestort. Daar heeft de man, samen met zijn vrouw, kinderen en een aantal medewerkers twee dagen lang in het afval gezocht naar zijn geld, waarvan uiteindelijk het grootste deel is teruggevonden.

(2) J.H.Kruizinga. Tussen papyrus en paperback: lotgevallen van boeken. Amsterdam, Broekman & De Meris, 1965. Hoofdstuk VII: vondsten in boeken, blz. 123-130.

(3) ‘Dat Narrenschijp’ bestaat tegenwoordig als gesloten antiquariaat in Vinkeveen, gespecialiseerd in theologie, de Vechtstreek en Amsterdam, en wordt gedreven door de heer Th.Rienks.

Over vondsten van een Belgische bibliothecaris. Uit het Nieuwsblad online.

Vervolg bericht uit Het Nieuwsblad online

Andere vondsten: verloren brillen in de Rotterdamse bibliotheek. Uit: het Haarlems Dagblad van 4-4-2004

Bibliotheek vindt pistool in boek

Een medewerker van een Amerikaanse bibliotheek heeft in december 2012 een pistool gevonden in een gedoneerd boek. Het pistool werd aangetroffen in een uitgeholde versie van een roman uit 1988, ‘Outerbridge Reach’ van Robert Stone. Het gaat om een antiek .31 kaliber vuurwapen waar één kogel in kan. Het is niet duidelijk of het pistool werkt of onklaar was gemaakt. Ook is niet bekend of het was geladen. De politie in de staat Indiana heeft het vuurwapen in beslag genomen, maar denkt de dader niet te kunnen achterhalen; er wordt geen administratie gehouden van de honderden boeken die maandelijks worden gedoneerd aan de bibliotheek.

Het boek met daarin verborgen pistool

Het boek met daarin verborgen pistool

=====================================================

ENIGE ADDENDA

In nummer 7 van jaargang 11 (september 2001) schreef ik over een Boekshop & koffiebar Brocatus in het centrum van Antwerpen, waar je een kop koffie of glas nat kunt drinken, een lunch bestellen, kwaliteitssigaren stallen in zogeheten humidors maar ook antiquarische boeken kan kopen.

In ‘The Library’ aan het Houtplein kon je naast drinken enkel boeken ter plaatse lenen. De zaak was om diverse redenen geen lang leven beschoren.

In het Drenthse Doldersum (67 inwoners), dichtbij Vledder en Dwingeloo, bevindt zich tegenwoordig (sinds twee jaar) vermoedelijk als eerste in Europa een BOEKENHOTEL.  De vele honderden gelezen en – nog – ongelezen boeken en tijdschriften staan of liggen overal in kasten of tafels over het hotel verspreid: de lounge, kamers, de gangen, toiletten. Enkel in de eetzaal ontbreken publicaties. Overal waar je verder kijkt staan of liggen stapels boeken. Ter voorkoming van diefstal zijn de meest kostbare werken , zoals eerste drukken en erfstukken, in een vitrine geplaatst. Behalve een grote leestafel  is er een afzonderlijke bibliotheek/TV kamer. Ten slotte bestaat een mogelijkheid voor digitaal lezen via het Internet. De boeken zijn afkomstig uit de privé-verzameling van eigenaar Joost Mastboom. Hij propageert zijn hotel met de slogan: “ongelimiteerd lezen in bed”.  Wat de boeken betreft is sprake van een gevarieerd aanbod van Asterix tot Goethe, van Couperus tot Suske en Wiske, reisgidsen, fotowerken, hobbyboeken, naslagwerken, kinderliteratuur enz. Kortom voor elk wat wils. Er zijn ook arrangementen zoals twee nachten halfpension met een toegangsbewijs voor bijvoorbeeld een Shakespearevoorstelling, wetenschappelijke boeken op de kamer of een literaire wandeling/fietstocht door het land van Bartje. Het Boeken Hotel is ook een ideale plaats voor de auteur om met een garantie van het Fonds der Letteren ongestoord aan een boek te werken.

De dag voorafgaande aan de grote Boekenmarkt in Deventer bezocht ik de laatmiddeleeuwse librije in de St.Walburgiskerk alsmede o.a. het naast dit godshuis gelegen grafisch museum. Op de boekenmarkt zelf was het mobiel grafisch museum uit het Limburgse Susteren present, waaraan het 8-uur journaal 5 seconden of daaromtrent wijdde. Thuisgekomen las ik in een advertentie: “Te koop drukkerijmuseum; van de boekdrukkunst die toegepast is van 1440-1970”. 19e eeuwse persen en aanverwante machines, veel loden letters en ca. 500 vakboeken. Demontage in het museum te Leiden, transport, montage en instructie ter plaatse is mogelijk. Informatie bij de eigenaar: C.L.Schenk”.

Een slimme uitvaartverzorger heeft boekenkastdoodkisten laten ontwerpen. Tijdens het leven van de boekenliefhebber kunnen op de planken boeken gezet worden en na zijn overlijden vormen de 7 boekenplanken tezamen het deksel op de kist. Voor liefhebbers is een exemplaar tentoongesteld in de openbare bibliotheek van Beverwijk. Het moet toch niet veel gekker worden. Geef mij dan maar crematie, hoewel, zo’n zerk met een gebeeldhouwd boek heeft toch ook wel wat. Ik kijk daar graag naar op begraafplaatsen.

Voorbeeld van een  doodskist als boekenkast

Voorbeeld van een doodskist als boekenkast

Bovenstaande noviteit deed me denken aan de paardenliefhebber mr.Aarnoud Hendrik van Wickevoort Crommelin (1797-1881) van het landgoed Berkenrode in Heemstede. Op Driekoningen van zijn sterfjaar reed hij met paard en rijtuig de Leidsevaart in en verdronk aldus in stijl, zoals meer leden uit dit geslacht een hippische dood stierven. Al enkele decennia voor zijn overlijden had de zuinig levende man een doodkist laten maken. Die werd zolang hij nog leefde in zijn werkkamer op Berkenrode gebruikt om appels op te slaan. Toen het moment van het levenseinde was aangebroken kon de kist niet meer gebruikt worden omdat deze zo vermolmd was, dat de familie het niet verantwoord achtte het stoffelijk overschot daarin naar de begraafplaats in Schoten te vervoeren. Ik vraag me af of boekenwormen vergelijkbare schade kunnen berokkenen.

vondst1

                                           Titelblad van boek met diverse bibliotheekstempels