bibliotheekdag

                     Foto van deelnemers aan de eerste Bibliotheekdag, op 17 mei 1917 in Zwolle

LIBRARIANA           Deel 13

Een openbare bibliotheek in Bogota, Colombia

AMSTERDAM WERELDBOEKENSTAD  2008 Na Antwerpen (2004), Montreal (2005), Turijn (2006), Bogota (2007) is Amsterdam door UNESCO voor 2008 uitverkoren tot World Book Capital City – Wereldboekenstad. In 2009 volgt de Libanese hoofdstad Beiroet, Van april 2008 tot april 2009 zijn talrijke activiteiten gewijd aan het boek en ter promotie van het lezen door middel van colloquia, boekuitgaven, exposities, en allerlei festiviteiten. Op zondag 18 mei is de grootste boekenmarkt ter wereld gepland in het oude stadshart waarbij gestreefd wordt naar minimaal duizend boekenkramen verspreid over een lengte van ongeveer5 kilometer. Tevens vinden diverse boek- en auteursactiviteiten plaats rond het Zuiderkerkhof [De 20ste editie van de Deventer boekenmarkt vindt dit jaar plaats op 3 augustus met 878 kramen en streeft naar 900 kramen. De 13e Dordtste boekenmarkt met circa 550 kramen is voorzien op zondag 6 juli]. Een voorlopig totaalprogramma verscheen als bijlage van het Parool en is tevens op het internet te vinden: www.amsterdamwereldboekenstad.nl De opening in de Westerkerk geschiedde door prinses Laurentien, boegbeeld van de alfabetisering in ons land en als drie iconen van Amsterdam Wereldboekenstad heeft men gekozen voor Spinoza, Anne Frank en Annie M.G.Schmidt. Met twee joden en twee vrouwen tot groot ongenoegen van Gerrit Komrij [zie zijn blog: ‘Lucifer in het hooi’]. Nelleke Noordervliet schreef een prachtig geïllustreerd boek onder de titel: ‘Een stad vol boeken – City of books’. (Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2008, 25 euro). Daarin staan foto’s van Amsterdamse boekhandels en zijn profielen opgenomen van een vijftiental bijzondere bibliotheken en boekencollecties, zoals de Artis Bibliotheek, de Bibliotheca Philosophica Hermetica, Ets Haim – Livraria Montezinos etc. Een aan te bevelen expositie is ‘Lectori Salutem, Boek en Oudheid’ tot 7 september2008 inhet Allard Pierson Museum. Daarbij verscheen een boek waarin schrift en boek in de klassieke oudheid in diverse bijdragen op deskundige wijze zijn beschreven als mooie aanvulling op de publicatie van dr.P.Schneiders: ‘Papieren geheugen; boek en schrift in de Westerse wereld’ uit 1985. Lange tijd was – buiten kleitabellen in Mesopotamië – papyrusrol het middel bij uitstek om teksten op te schrijven, pas in de vierde eeuw verdrongen door de huidige codex. Door de Katholieke Universiteit Leuven is een gegevensbank, de Leuven databank of ancient books (LDAB) in het leven geroepen met bewaard gebleven (fragmenten) papyrus of perkament vanaf de vierde eeuw voor Christus tot de achtste eeuw na Christus, tot eind 2007 bestaande uit 12.300 stuks, intussen vermeerderd tot 12.976, Griekse, Latijnse, Koptische en Demotische literaire teksten. Het blijkt dat de 2 dichtwerken van Homerus en Bijbelboeken de meest populaire werken uit de oudheid zijn: Ilias van Homerus      1517 Oude Testament          964 Nieuwe Testament       938 Homerus, Odyssea       285 Euripides                     189 Demosthenes               187 Menander                    163 Hesodius                     146 Isocrates                     115 Plato                            86 Callimachus                  81 Pindarus                       51 Dat Griekse schrijvers als Euripides, Sophocles, Plato en Homerus het meest zijn vertaald in het Nederlands is niet verwonderlijk, wèl dat de Romein Cicero bovenaan staat met tot op heden 102 verschillende Nederlandse vertalingen. In de universiteitsbibliotheek, Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt 129 [naast het Allard Pierson Museum] is tot 1 juni een tentoonstelling te zien: ‘Boek zoekt lezer. Reclame uit de boekenwereld vanaf de 17e eeuw. In de centrale openbare bibliotheek is in de tentoonstellingsruimte ‘Amsterdam in woorden’ te bezichtigen met o.a. grote fotoportretten van Nederlandse letterkundigen fotograaf Friso Keuris.

Op 28 oktober 2008 vond bij Boekhandel Blokker de presentatie plaats van 'Focus op Heemstede'. V.l.n.r.: burgemeester Marianne Heeremans, co-aueur Michel Bakker, voorzitter van de historische vereniging Heemstede Bennebroek: Jaap Verschoor en co-auteur Hans Krol

Op 28 oktober 2008 vond bij Boekhandel Blokker de presentatie plaats van ‘Focus op Heemstede’. V.l.n.r.: burgemeester Marianne Heeremans, co-auteur Michel Bakker, voorzitter van de historische vereniging Heemstede Bennebroek: Jaap Verschoor en co-auteur Hans Krol

NIEUW STANDAARDWERK OVER VERNIETIGING VAN BOEKEN EN BIBLIOTHEKEN IN DE LOOP VAN DE EEUWEN Op het Archievenforum van de site Archieven.org  had kortgeleden een discussie plaats over boekverbrandingen en verwoeste collecties in Nederland. Eind maart van dit jaar werd in de bibliotheek van de Theosofische Vereniging in de Tolstraat (Amsterdam) brand gesticht, nadat eerst een steen door het raam was gegooid. De brand kon op tijd worden gedoofd. Vorig jaar gingen bijna 10.000 boeken in de Franse abdijbibliotheek van de Augustijnen in Lagrasse (departement Aude) verloren. Onverlaten overgoten na een inbraak de boeken met motorolie. Kenner bij uitstek van de vernietiging van boekcollecties is de Venezolaan Fernando Alberto Baez, dichter, essayist en boekhistoricus. Hij is tegenwoordig adviseur van verscheidene (Arabische) regeringen in relatie tot de verwoesting en verwaarlozing van cultureel erfgoed als boeken en museumartefacten. Van hem verscheen een Spaanstalige uitgave, die in maart in het Frans uitkwam onder de titel: ‘Historie universele de la destruction des livres’. Binnenkort verschijnt ook een Engelstalige editie: ‘A Universal History of the Destruction of Books: From Ancient Sumer to Modern-dayIraq’. Op het internet is door Baez een uitvoerige ‘Bibliography about the destruction of books’ gezet op de site: http://palimpsest.stanford.edu/byform/mailing-lists/exlibris/2002/11/msg00081.html In dat overzicht ontbreekt overigens een ander standaardwerk dat in 2007 zowel in het Frans als Engels verscheen van de Franse schrijver en (boek)historicus Lucien X.Polastron: ‘Books on Fire; the Destruction of Libraries throughout History’.

NA EEN TE BOUWEN GEORGE W.BUSH LIBRARY OOK EEN ‘BIBLIOTEKA’ VOOR VLADIMIR POETIN Eerder schreef ik over de officieel 12 Presidentiële Bibliotheken die onder verantwoordelijkheid vallen van het Nationaal Archief in Washington, D.C. Feitelijk gaat het bij de nalatenschap van de Amerikaanse presidenten [sinds Herbert Hoover als 31ste president] om een museum, bibliotheek en archief in één instituut. De jongste ‘library’ is gewijd aan William J.Clinton, gevestigd in Little Rock (Arkansas), kostte 165 miljoen dollar en werd geopend op 19 november 2004. Het eerste jaar zijn meer dan een half miljoen bezoekers geteld. Het is een traditie geworden dat de presidenten voor zover mogelijk na hun ambtsperiode zelf via sponsoring en schenkingen hun eigen instelling financieren. Van Clinton is bekend dat hij bijdragen van 1 miljoen dollar of meer ontving van o.a. de Saudische Koninklijke familie en 3 afzonderlijke Saudische zakenlieden. Tevens van de regeringen in Dubai, Kuwait en Qatar evenals van de vice-premier van Libanon. De George W.Bush Library is gepland op het terrein van de Southern Methodist University (SMU) in Dallas. Het is de Alma Mater van Laura Bush, die er onderwijskunde studeerde en later de mastersgraad in bibliotheekwetenschappen haalde aan de University of Texas in Austin. De Bush-library moet ongeveer 200 miljoen dollar kosten. De fondsenwerving is begonnen, maar enigszins omstreden omdat de zittende president niet de namen van de geldschieters wil noemen. Hij gebruikt voor de geheimhouding een bepaling in de terrorismewetgeving die bepaalt dat de president bepaalde documenten uit een oogpunt van staatsveiligheid kan verzegelen. In navolging van wat in de USA usance is geworden is door het Russische parlement ingestemd met de oprichting van een stichting die de ‘erfenis’ van president Poetin levend moet houden in een museum, bibliotheek en archief. Het wordt een bewaarplaats voor documenten die tijdens zijn achtjarige ambtsperiode werden verzameld. Poetin trad op 7 mei af als president om door te regeren als premier en partijleider van Verenigd Rusland.

STATIONS- EN METROBIBLIOTHEKEN Zoals bekend bevindt zich op Schiphol een filiaal van het Rijksmuseum. Thans zijn plannen, in ontwikkeling, zij het nog in een pril stadium, om op de luchthaven een moderne openbare bibliotheek – uiteraard met veel apparatuur – in te richten. Een andere intentie in het kader van de innovatie is om in Noord- of Zuid-Holland een filiaal van de openbare bibliotheek in een NS-station te installeren. In het buitenland heeft men daar al enige ervaring mee opgedaan. Sinds 1990 bevindt zich in het metrostation Castellane in Marseille een bibliotheek in de vorm van een grote kiosk. Deze bevat ongeveer 7.000 boeken voor volwassenen, 2.600 voor kinderen en 4.600 cd’s en andere audiovisuele media. De bibliotheek wordt dagelijks door enige honderden personen bezocht. Sedert 2005 zijn in Madrid op 9 metrostations bibliotheekjes opgericht met in totaal circa 60.000 boeken, ‘Bibliometro’ genoemd als samenvoeging van bibliotheek en metro. Een zestal van dergelijke ‘biblioestaciones’ zijn ook te vinden in Bogota, Colombia. De Spaanstalige Wikipedia bevat zelfs onder het lemma ‘Bibliometro’ een overzicht van de stations/metro-bibliotheken in Santiago de Chile, Madrid, Valencia en Medellin (Colombia).

Voorbeeld van een nieuwe metrobibliotheek in Sao Paulo, Brazilië, waar passagiers gratis boeken kunnen lenen (2012)

Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw hebben in stadswijken, maar vooral op het platteland de bibliobussen een grote vlucht genomen, aanvankelijk gestart met deze service in Noord-Holland en Friesland. Thans dreigt deze dienstverlening voor een groot deel verloren te gaan nu o.a. ProBiblio [gesubsidieerd door de provincies] met deze service op 1 januari 2009 uit een oogpunt van bezuiniging stopt en slechts verder gaat wanneer de gemeenten het subsidiebedrag bijpassen.

ONDERZOEK NAAR VERVALSTE DOCUMENTEN IN NATIONAL ARCHIVES LONDON  “Acht bekende Britse historici dringen aan op een officieel onderzoek naar de vervalste documenten die vanaf 1999 zijn binnengesmokkeld bij de National Archives in het Verenigd Koninkrijk. Een dergelijk onderzoek is in het algemeen belang, aldus de historici in een ingezonden brief aan de “Financial Times”. Vervalsingen verstoren ons beeld van het verleden. Volgens een intern onderzoek van het nationale archief van Groot-Brittannië gaat het om 29 stukken die zijn gerelateerd aan de Tweede Wereldoorlog. De stukken waren ondergebracht in twaalf verschillende dossiers. In de vervalste documenten werd onder meer gezegd dat Heinrich Himmler is vermoord door een medewerker van de Britse geheime dienst op last van Winston Churchill. Deze bewering dook later op in het boek “Himmler’s Death” van de Amerikaanse auteur Joseph Bellinger. Onder historici bestond altijd consensus over de zelfmoord van Himmler, die hoofd van de SS was” (InformatieProfessional, 08-05-2008)

ENKELE BIBLIO-VONDSTEN EN ACQUISITIES In het voorjaar werd in stadsarchief van het Vlaamse Mechelen is door twee literatuurhistorici een tot nu toe onbekend vers ontdekt uit de periode rond 1325. Het is daarmee een van de vroegst bewaarde handschriften uit de lage Landen. Het oude stuk tekst zat verborgen in de band van een vijftiende-eeuwse stadsrekening. Het anonieme gedicht, geschreven op perkament, telt ruim 150 verzen. Behalve de boekrol zijn ook 400 verzen van de ridderroman ‘Van Jonathas ende Rosafiere’ aangetroffen. De Mechelse versie is een eeuw ouder dan het tot nu oudste bekende fragment uit 1480 dat in de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam wordt bewaard.

Deel van pagina uit het Gruuthuse-handschrift, dat o.a. het Egidiuslied bevat en Alouette mèt muziek in een streepjesnotatie. Aanwinst in 2007 van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag

Nadat het Gruuthuse-handschrift met het ‘Egidius waer bestu bleven’ begin 2007 vanuit België naar de K.B.-Den Haag verhuisde is men nu in Vlaanderen alert op het befaamde Antifonarium Tsgrooten. Dit koorboek is vernoemd naar de opdrachtgever abt Antonius Tsgrooten en was bestemd voor de abdij van Tongerlo. Het bevat 52 prachtige miniaturen en 21 gehistorieerde initialen, rond 1522 vervaardigd door de Leuvense scribent Francisus van Weert. Dat dreigde vorig jaar uit België te verdwijnen omdat de prijs die de Belgische familie De Mérode vroeg aan o.a. de Koninklijke Bibliotheek in Brussel te hoog was voor deze en andere Belgische bewaarinstellingen. Om te voorkomen dat het op de veiling in Londen of New York voor een veelvoud verkocht zou worden stelde de Vlaamse Minister van Cultuur Bert Anciaux  400.000 euro beschikbaar voor het fraai verluchte handschrift dat 337 perkamenten vellen bevat. Het wordt vijf jaar in bruikleen gegeven aan de Gentse universiteit. In Vlaanderen worden bewaarbibliotheken tegenwoordig aangeduid met ‘erfgoedbibliotheken’. De oudste Stadsbibliotheek van Antwerpen (SBA) zal met ingang van 18 mei een nieuwe naam krijgen: ‘Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience’(EHC). [De bibliotheek ligt aan het Hendrik Conscienceplein met standbeeld van deze Vlaamse letterkundige]. Zie ook de fraaie boekensite:  www.boekendingen.nl Openbaar Kunstbezit Vlaanderen heeft het februari-maartnummer 2008 gewijd aan ‘Erfgoedbibliotheken in Vlaanderen’, met portretten van 1) Stadsbibliotheek Antwerpen, 2) Openbare Bibliotheek Brugge, 3) de bibliotheek van het Ruusbroecgenootschap (Antwerpen), 4) Abdij van Averbode, 5) K.U.Leuven, 6) Universiteitsbibliotheek Gent, 7) Provinciale Bibliotheek van Limburg in Hasselt, 8) Bibliotheca Wasiana in Sint Niclaas en 9) de bibliotheek van baron de Betune in Marke (Kortrijk), verzameld door vier generaties, met nadruk op publicaties over West-Vlaanderen. In maart van dit jaar zijn zes preken van kerkvader Augustinus ontdekt in de bibliotheek van Erfurt. Deze werden door een Augustinusexpert Isabella Schiller uit Salzburg ontdekt in een pakket van zeker 1.000 manuscripten, bekend als ‘Bibliotheca Ampiona’, en waren niet eerder als zodanig opgemerkt. De preken zaten in een middeleeuwse codex, die vermoedelijk oorspronkelijk afkomstig is uit Engeland. De christelijke denker en theoloog Augustinus hield vermoedelijk tussen de 6.000 en 8.000 preken, waarvan hooguit tien procent is overgeleverd. Zodra de tekst is geredigeerd en uitgeven zal deze vanuit Wenen naar paus Benedictus XVI in het Vaticaan worden overgevlogen. In het Vaticaan is enige tijd geleden ook een interessante vondst gedaan van een verloren gewaande tekening van Michelangelo. Deze bleek te zitten tussen papieren over de kosten van de bouw van de basiliek. Michelangelo vernietigde veel van zijn tekeningen, deze schets van de bouw van de basiliek is vrijwel zeker op de bouwplaats getekend en bevat instructies voor de werklui. De Oesterreichische Nationalbibliothek heeft  een bedrag 500.000 euro betaald voor de archieven en bibliotheek van de Oostenrijkse schrijver Peter Handke, die sinds 1991 in de omgeving van Parijs (Chaville) woont. Handke is in het Westen enigszins controversieel vanwege zijn verdediging van de voormalige Joegoslavische president Milosevich. De British Library verwierf het archief van de toneelschrijver Harold Pinter en betaalde daar 1.4 miljoen euro voor. Het materiaal van de Nobelprijswinnaar 2005 is in 150 dozen overgebracht en bevat onder meer brieven van Samuel Beckett en dichter Philip Larkin, handgeschreven manuscripten en een versie van Pinters ongepubliceerde autobiografie ‘The Queen of all the Fairies’. Van regionaal belang is dat Leo van der Ster uit Rijssen zijn complete Theun de Vriesbibliotheek (verzameld in 57 jaar) in april heeft geschonken aan het Theun de Vriesgenootschap in de Stiertins te Veenwouden, geboorteplaats van Theun de Vries. Zelf beschik ik nog over het stamboek van de bibliotheek Sneek, waar Theun de Vries die in de jaren dertig van de vorige eeuw bibliothecaris was en ook zijn eigen boeken persoonlijk inschreef.

ANTIQUARIA Van het beroemde handvest de Magna Carta (waarbij de macht van de Engelse koning werd ingeperkt) bestaan van de oorspronkelijke versie uit 1215 nog vier exemplaren. Eén in de kathedraal van Lincoln, één in de kathedraal van Salisbury en twee in de British Library. Inclusief de latere exemplaren zijn er in totaal 17 bekend. Daarvan is er slechts één in particuliere handen. De stichting van de Amerikaanse miljardair Ross Perot kocht dat in 1984 voor 1,5 miljoen dollar van nazaten van de Graaf van Cardigan. Het document werd tot voor kort tentoongesteld in het Amerikaanse Nationale Archief. De ‘foundation’ liet het eind vorig jaar veilen bij Sotheby’s New York. De opbrengst bedroeg 21,3 miljoen dollar [schatting was 20-30 miljoen dollar] ofwel ongeveer 14,8 miljoen euro. De nieuwe eigenaar, miljardair David Rubinstein, wil het stuk in de National Archives laten. Verwachting is dat in de toekomst de geldelijke waarde van het document alleen maar zal toenemen. Op 20 mei wordt bij veilinghuis Sotheby’s het manifest van de Franse dichter André Breton uit 1924 geveild, dat het begin markeerde van het surrealisme als kunststroming. De opbrengst daarvan wordt geraamd op tussen de 300.000 en 500.000 euro. Tevens worden acht andere manuscripten van Breton geveild, die zijn ingebracht door familie van Simone Collinet, Bretons eerste vrouw. Bij veilinghuis Christie’s in Amsterdam zijn in april twee globes van Blaeu verkocht voor een recordbedrag van 793.850 euro. De wereldbollen – een hemelglobe en een aardglobe – van Willem Janszoon Blaeu (1571-1638) waren met een schatting van 200.000 tot 300.000 euro het topstuk van de veiling. De globes zijn gekocht door ‘een Europese particulier’ en kwamen uit de collectie van de Prins van Liechtenstein. In april had nog een klapper op veilinggebied plaats, nu bij De Eland/Van Gendt Book Auctions in Diemen. Een getijdenboek uit Reims uit 1460, met een richtprijs van 40.-80.000 euro bracht uiteindelijk 316.051 euro op. De nietsvermoedende inbrenger had dit manuscript met nog een tweede getijdenboek jarenlang in een kast liggen. Taxateur Jaap van Eesteren herkende de waarde tijdens een taxatiedag en vond dat het boek eerder in 1876 bij Sotheby’s was geveild, afkomstig uit de collectie van een Britse bibliofiele verzamelaar. Ook op de komende mei-auctie van Bubb Kuyper komen enkele 15 eeuwse getijdenboeken in de veiling, zij het dat hier enkel om losse bladen/miniaturen gaat afkomstig uit Brugge, Parijs en Rouen. Opmerkelijk is ditmaal een collectie handschriften van de Italiaanse componist Giacomo Puccini, naast o.a. een vroeg muziekhandschrift van ‘Le Nozze di Figaro’ uit 1800, van de opera die Mozart in 1786 componeerde [geraamd op 8.000 tot 10.000 euro]. Enige tijd geleden zocht ik naar Geert Postma en Martijn Steenbergen (1) uit Groningen, die van de aardbodem leken verdwenen: geen adres, telefoon of e-mail adres. Uit een recent ontvangen folder blijkt Postma welhaast te zijn herrezen. Voor 14 mei wordt door hem een veiling aangekondigd van boeken en prenten in het Venduhuis van het Noorden. Op 2 juni bovendien een veiling van (moderne) kunst en grafiek, reclameaffiches, boeken met betrekking tot kunst en fotografie en op 16 juni een vervolgveiling van boeken en prenten bij ‘Amsterdam Book Auctions’ in Amsterdam. De eerste veiling had daar op 3 maart plaats, omschreven als zeer succesvol, maar met een beperkt aanbod. Zoals eerder gemeld heeft antiquariaat AioloZ te Leiden, gespecialiseerd in literaire handschriften, na een kwart eeuw Piet van Winden een nieuwe eigenaar in Laurens Heij. Op 8 april kon laatstgenoemde melden een typoscript van de tien oudst bekende gedichten van Gerard Reve te kunnen aanbieden, waarvan er één ‘Stad aan de Zuiderzee’ niet eerder bekend was. Het debuut van Reve is door Reve in 1940 aan zijn jeugdvriendin Christina Amende geschonken. Het Letterkundig Museum moet passen “omdat al het beschikbare geld aan een renovatie op gaat”.  Het zelfgefabriceerde bundeltje, dat door de erven Amende is aangeboden, moet 35.000 euro opbrengen. Belangstelling genoeg, maar een koper is nog niet gevonden. In 2007 verscheen van de Nederlandse Boekverkopersbond de boekuitgave ‘Boekhandels in Beeld’, waarin ook De Vries in Haarlem terecht is opgenomen. Begin 2008 publiceerde de journalist Sean Dodson van de Britse krant The Guardian een top tien van mooiste boekhandels in de wereld. Als nummer 1 plaatste bij ‘Selexys Dominicanen’ in het centrum van Maastricht, gehuisvest in een 800 jaar oude kerk van de Dominicanen. [Ook het Regionaal Historisch Centrum Limburg is na een grondige verbouwing in een kerkgebouw gevestigd van de vroegere Franciscanenminderbroeders in Maastricht]. Als tweede fraaiste boekhandel koos hij voor El Ateneo in Buenos Aires en als derde Livraria Lello in Porto, Portugal. Posada Art Books in het centrum van Brussel neemt de zesde plaats in. Eind februari deed de Belgische Rijkswacht bij een huiszoeking in Neerpelt een bijzondere vondst. Een luxe-uitgave van Hitlers boek ‘Mein Kampf’ heeft men in beslag genomen met een geschatte waarde van 50.000 euro. Tijdens het Derde Rijk zijn er slechts 15 van dergelijke bibliofiele exemplaren vervaardigd. De 15 luxueuze exemplaren zijn door Hitler persoonlijk geschonken aan zijn naaste medewerkers. Eén boek ontving Arthur Seyss-Inquart, die tijdens de Duitse bezetting rijkscommissaris van Nederland was. Het gevonden exemplaar zou gestolen zijn bij een inbraak in januari2004 inhet Nederlandse Oorlogs- en Verzetsmuseum in Overloon. Onlangs verscheen bij uitgeverij Vorroux (Bodegraven) de roman ‘Wit licht’ van Harry Oltheten. De hoofdfiguur Rob de Keizer is een belezen man die een antiquariaat drijft in een provinciestad. Het Haarlems Dagblad wijdde een gunstige recensie aan het boek in de editie van 9 april 2008. In de verspreiding van boekenlectuur in ons land sinds de Tweede Wereldoorlog zijn de boekenclubs van een niet te onderschatten betekenis geweest. Toch bestaat hierover slechts weinig literatuur. ECI, European Club International, in 1967 begonnen als postorderbedrijf telde in 1995 nog 1,8 miljoen leden. Dertien jaar later is dat aantal als gevolg van diverse oorzaken, niet in de laatste plaats het internet, tot de helft ofwel ongeveer 900.000 gedaald. NRC Handelsblad van 18 april wijdden een artikel aan het fenomeen van de boekenclub naar aanleiding van het voornemen van mediaconcern Bertelsmann om zijn boekenclubs te verkopen. Huidig directeur Oktay Erciyaz blijft niettemin optimistisch over de toekomst: “Onze clubomzet over 2007 was 100 miljoen euro. ECI is rendabel”. ECI werkt vanouds per post en telt in Nederland en België nog 29 winkels, onder meer in Haarlem, Stationsplein 64. Ten slotte dit: de nieuwe hoofdvestiging op het Oosterdokseiland, geopend op 7-07-2007 had ingeschat het eerste jaar 1,4 miljoen bezoekers te tellen. Al na ruim zeven maanden kon wethouder Carolien Gehrels van cultuur op zaterdag 16 februari 2008 de miljoenste bezoeker verwelkomen. (1) Van  heer Roel Steenbergen vernam ik dat zijn zoon Martijn op 14 mei 2014 plotseling en onverwacht op slechts 43-jarige leeftijd is overleden aan een hartstilstand. Informatie over Martijn Steenbergen is te vinden op de website:  www.roelsteenbergen.nl Hans Krol, Heemstede                         

BIBLIOFILIE/BIBLIOMANIE IN 100 AFBEELDINGEN

De Hellenistische bibliotheek van Alexandrië (Mouseion en Serapeion) bevatte nog boeken op papyrusrollen.

De Hellenistische bibliotheek van Alexandrië (Mouseion en Serapeion) bevatte nog boeken op papyrusrollen.

De profeet Ezra schrijft. Frontispice in een 8e eeuwse kopie van een zesde eeuwse Latijnse vertaling van de bijbel, Codex Grandior, door de Romeinse senator Cassiodorus. (Manuscript met miniatuur in de Biblioteca Laurenziana, Florence)

De profeet Ezra schrijft. Frontispice in een 8e eeuwse kopie van een zesde eeuwse Latijnse vertaling van de bijbel, Codex Grandior, door de Romeinse senator Cassiodorus. (Manuscript met miniatuur in de Biblioteca Laurenziana, Florence)

In de hand een exemplaar van 'Philobiblon (de liefde voor boeken) door Richard de Bury (1287-1345), een Britse monnik, diplomaat en bisschop met een voorliefde voor het verzamelen van boeken.

In de hand een exemplaar van ‘Philobiblon (de liefde voor boeken) door Richard de Bury (1287-1345), een Britse monnik, diplomaat en bisschop met een voorliefde voor het verzamelen van boeken.

De boekennar. Ingekleurde houtgravure uit het boek van Sebastian Brant (1457-1521). Latijnse editie uitgegeven in Bazel, 1498. (in Stadsbibliotheek van Colmar)

De boekennar. Ingekleurde houtgravure uit het boek van Sebastian Brant (1457-1521). Latijnse editie uitgegeven in Bazel, 1498. (in Stadsbibliotheek van Colmar)

Das Narrenschiff. Een nieuwe heruitgave (Köln, 1011) van het boek door Sebastian Brandt (1494)

Das Narrenschiff. Een nieuwe heruitgave (Köln, 1011) van het boek door Sebastian Brandt (1494)

Der Büchernarr. Illustratie uit een uitgave van 1909, oorspronkelijk gepubliceerd in: 'Etwas für alle

Büchernarr. Illustratie uit een uitgave van 1909, oorspronkelijk gepubliceerd in: ‘Etwas für alle” van Johann Ulrich Megale (1644-1709), Wurzburg, 1699. [Piet Perkament] Heruitgave door Karl Wolfskehl (1869-1948)

De bibliomaan door J.J.Grandville, 1841

De bibliomaan door Brugnot (J.J.Grandville, 1841)

Frauen-Zimmerbibliothecken. Anonieme boekuitgave in Güstrow in 1705 verschenen 'Zu finden im Rüdigerschen Buchhandlung'

Frauen-Zimmerbibliothecken. Anonieme boekuitgave in Güstrow in 1705 verschenen ‘Zu finden im Rüdigerschen Buchhandlung’

'De boekenworm' door Carl Spitzweg (1808-1885)

‘De boekenworm’ door Carl Spitzweg (1808-1885) in Schweinfurth

Bücherwurm von Spitzweg in Museum Georg Schäfer, Schweinfurt (foto Galerie P.J.Scherer)

Bücherwurm von Spitzweg in Museum Georg Schäfer, Schweinfurt (foto Galerie P.J.Scherer)

Van het romantische olieverfschilderij 'Der Bücherwurm' (1848-1850) door Carl Spitzweg bestaan 3 versies. Deze afbeelding bevindt zich (nog) in de Milwaukee Public Library, USA

Van het romantische olieverfschilderij ‘Der Bücherwurm’ (1848-1850) door Carl Spitzweg bestaan 3 versies. Deze afbeelding bevindt zich (nog) in de Milwaukee Public Library, USA

Jan van Herreweghe, gewaardeerd bibliothecaris van Harelbeke, wijdde een hoofdstuk aan Spitzweg en ‘Der Bücherwurm’ in het boek ‘Het syndroom van Spitzweg. Hij vermeldt dat van het doek drie versies bestaan: 1) in het Museum Georg Schäfer te Schweinfurt (Beieren), 2) een exemplaar in particulier bezit, 3) het derde doek is in bezit van de Milwaukee Public Library. In 1972 schonk de oorspronkelijk uit Duitsland afkomstige kunstverzamelaar René von Schleinitz zijn collectie aan het Milwaukee Art Museum, met uitzondering van ‘De boekenworm’ dat hij aan de openbare bibliotheek gaf. De waarde van het doek is onlangs geraamd op 400.000 dollar. Blijkens een bericht in ‘Journal Sentinel’ van 21 april 2014 overweegt het bestuur van de bibliotheek het doek van Spitzweg te verkopen. Uit een persbericht van de Milwaukee Public Library van 29 mei 2014 blijkt dat voorlopige overeenstemming is bereikt dat het schilderij in blijvende uitleen gaat naar het Grohmann Museum in Milwaukee en de bibliotheek hiervoor een bedrag van uiteindelijk 1 miljoen dollar zal ontvangen. Het genoemde museum is vernoemd naar de stichter en schenker dr. Eckhart Grohmann en omvat meer dan 1.000 schilderijen en sculpturen vanaf circa 1580, voornamelijk afkomstig uit Duitsland en Nederland. Het Grohmann museum overweegt een speciale Carl Spitzweg galerij in het leven te roepen.

Schildering naar Carl Spitzweg's 'Der Bücherwurm' in een restaurant te Krakau (Roos Debrabandere)

Schildering naar Carl Spitzweg’s ‘Der Bücherwurm’ in een restaurant te Krakau (Roos Debrabandere)

'Eet eerst, lees later', in een restaurant te Krakau, Polen (Roos Debrabandere, Kortrijk)_

‘Eet eerst, lees later’, in een restaurant te Krakau, Polen (Roos Debrabandere, Kortrijk)_

'Bücherwurmdenkmal der Murhardtbibliothek', Kassel

‘Bücherwurmdenkmal der Murhardtbibliothek’, Kassel

Fritz Werner (1827-1908): Bibliothek

Fritz Werner (1827-1908): Bibliothek

William Fetter Douglas. Schilderij van Bibliomania

William Fetter Douglas. Schilderij van Bibliomania

Anonieme tekening van een boekenliefhebber

Anonieme tekening van een boekenliefhebber

bibliomania3

Vooromslag van boek 'Bibliomanie' door Gustave Flaubert. Oorspronkelijk verschenen in 1837. In 1982 in vertaling uitgegeven bij 'de Mandarijn' in Gorinchem.

Vooromslag van boek ‘Bibliomanie’ door Gustave Flaubert. Oorspronkelijk verschenen in 1837. In 1982 in vertaling uitgegeven bij ‘de Mandarijn’ in Gorinchem.

Gravure in 'Das Narrenschiff' van Sebastian Brant, 1494-1498.

Gravure in ‘Das Narrenschiff’ van Sebastian Brant, 1494-1498.

BookBub(BookBub)

 

Variatie bibliofilie; tekening door Willy Lohman

Variatie bibliofilie; tekening door Willy Lohman

 

 

bookbub1

 

Sculptuur gebaseerd op het boek van Seb. Brant 'Das Narrenschiff' in Neurenberg/Nuremberg

Sculptuur gebaseerd op het boek van Seb. Brant ‘Das Narrenschiff’ in Neurenberg/Nuremberg

De boekennnar. Gravure van Johann Christoph Weigel, 1710

De boekennar. Gravure van Christoph Weigel, 1710

Heinricht Stelzner (1833-1910) Der Büchernarr

Heinricht Stelzner (1833-1910) Der Büchernarr

Der Büchernarr. Sculptuur in Kornhaus, stadsbibliotheek Wangen (D.).

Der Büchernarr. Sculptuur in Kornhaus, stadsbibliotheek Wangen (D.).

De dood van een bibliomaan. Kopergravure van Johann Rudolf Schellenberg, 1785

De dood van een bibliomaan. Kopergravure van Johann Rudolf Schellenberg, 1785

Boekverzamelaar bekijkt zijn nieuwste aanwinst. Illustratie in: London Illustrated News, 1891.

Boekverzamelaar bekijkt zijn nieuwste aanwinst. Illustratie in: London Illustrated News, 1891.

'Bookworm' Painting by Hermann Fenner Belmer

‘Bookworm’ Painting by Hermann Fenner Belmer

Boekworm

Boekworm

Bibliophile...

Bibliophile wants…

'Bookworm' Painting by Henry Stacy Marks (1829-1898)

‘Bookworm’ Painting by Henry Stacy Marks (1829-1898)

De bibliomaan. Door I.Zodalma

De bibliomaan. Door I.Zodalma

Catalaanse boeken fetisjisten

Catalaanse boeken fetisjisten

Charles Nodier: le Bibliomane. Illustratie van Maurice Leloire. Paris, L.Conquet, 1893.

Charles Nodier: le Bibliomane. Illustratie van Maurice Leloire. Paris, L.Conquet, 1893.

Poolse bibliofielen in hun element

Chromolitho uit een serie boeken van Pul Lacroix, Lettres, Sciences et Arts, 1878. Voorstelling van bibliofielen in de bibliotheek van Versailles.

De bibliofiel, schilderij van de Oostenrijkse kunstenaar Johann Hamza (1850-1927)

De bibliofiel, schilderij van de Oostenrijkse kunstenaar Johann Hamza (1850-1927)

De Bibliomaen, een gedicht van Prudens van Duyse (1804-1859), stadsarchivaris van Gent. Herdruk door de bibliofiele Carbolineum Pers (Perkamentus)

De Bibliomaen, een gedicht van Prudens van Duyse (1804-1859), stadsarchivaris van Gent. Herdruk door de bibliofiele Carbolineum Pers (Perkamentus)

Vooromslag van 'The book about books; the anatomy of bibliomania' by Holbrook Jackson.1950. Reprint 1981

Vooromslag van ‘The book about books; the anatomy of bibliomania’ by Holbrook Jackson.1950. Reprint 1981

Old newsletter 'Bibliomania' with reviews of books

Old newsletter ‘Bibliomania’ with reviews of books

Vooromslag van 'Bibliomania' door T.F.Torrey, 2014.

Vooromslag van ‘Bibliomania’ door T.F.Torrey, 2014.

Jacques Bonnet. Meine vielseitigen Geliebten. Bekenntnisse eines Bibliomans', - vertaling uit het Frans (Boekendingen)

Jacques Bonnet. Meine vielseitigen Geliebten. Bekenntnisse eines Bibliomans’, – vertaling uit het Frans (Boekendingen)

A passion for books. A. Book Lover's Treasury. New York, 1999 (Perkamentus)

A passion for books. A. Book Lover’s Treasury. New York, 1999 (Perkamentus)

Bibliolexicon (Perkamentus)

Bibliolexicon (Perkamentus)

Moderne boekenworm (Motivjäger)

Moderne boekenworm (Motivjäger)

bibliomania1

Naughty Librarians’ Convention 2008 in San Francisco Public Library

 

Harvey Nichols: de Bibliofiel

Harvey Nichols: de Bibliofiel

Booklover

Booklover

'Plaisir de Bibliophile', 1926 (Improblables Libraries, Improbales Bibliothèques)

‘Plaisir de Bibliophile’, 1926 (Improblables Libraries, Improbales Bibliothèques)

(The Reading Room)

(The Reading Room)

Romy Schneider en Woody Allen kussend in een Parijse bibliotheek [Uit: What's New Pussycat', 1965]

Romy Schneider en Woody Allen kussend in een Parijse bibliotheek [Uit: What’s New Pussycat’, 1965]

 

Jose Gutierrez Solano: El bibliofilo (Spanje)

Jose Gutierrez Solano: El bibliofilo (Spanje)

Norman Rockwell (1894-1978). De boekenwurm 1926

Norman Rockwell (1894-1978). De boekenwurm 1926

The Book Worm. Puck Publishing Corporation. May 6, 1914

The Book Worm. Puck Publishing Corporation. May 6, 1914

De mysterieuze bibliomaan

De mysterieuze bibliomaan

Bookworm (foto FStop/GlowImages)

Bookworm (foto FStop/GlowImages)

David Hinchliff: Art for the Bibliophile (2012)

David Hinchliff: Art for the Bibliophile (2012)

Johann Hamza (1850-1927), schilderij van 'de bibliofiel'.

Johann Hamza (1850-1927), schilderij van ‘de bibliofiel’.

Bibliothèque Idéale; par J.F.Rauzier

Bibliothèque Idéale; par J.F.Rauzier

Vrouw met een gebrek aan boekenkasten

Vrouw met een gebrek aan boekenkasten

De slaapkamer annex bibliotheek van een verdoemde schrijver uit Los Angeles

De slaapkamer annex bibliotheek van een verdoemde schrijver uit Los Angeles

'Bibliothèque de la Cité': muurschildering in Lyon, Frankrijk

‘Bibliothèque de la Cité’: muurschildering in Lyon, Frankrijk

 

Gebouw in Amsterdam-West met keramische boeken

Gebouw in Lootsstraat Amsterdam-West met circa 250 boeken in keramiek, romans en poëziebundels

Nog een foto van de Lootsstraat Amsterdam (Improbables Libraries Improbables Bibliothèques)

Nog een foto van de Lootsstraat Amsterdam (Improbables Libraries Improbables Bibliothèques)

Ademloos dromen met Maria Jose Garcia Michel

Ademloos dromen met Maria Jose Garcia Michel

Verdrinken in boekenbezit

Verdrinken in boekenbezit

Antonio Magliabechi (1653-1714), vermoedelijk Italië's grootste bibliofiel aller tijden was ook bibliothecaris. Borstbeeld in de Nationale Bibliotheek Florence.

Antonio Magliabechi (1653-1714), vermoedelijk Italië’s grootste bibliofiel aller tijden was ook bibliothecaris. Borstbeeld in de Nationale Bibliotheek Florence.

Boekenverzamelaar onderzoekt zijn laatste aanwinsten in aanwezigheid van zijn vrouw. Cartoon uit 1891

Boekenverzamelaar onderzoekt zijn laatste aanwinsten in aanwezigheid van zijn vrouw. Cartoon uit 1891

Online fantasie op een Boomerang free card

Online fantasie op een Boomerang free card

 juana1

De bibliotheek van professor Richard A.Macksey van de Hopkins Universiteit in de USA

De bibliotheek van professor Richard A.Macksey van de Hopkins Universiteit in de USA

De gepensioneerde professor Richard Mackey in zijn boekerij (foto Bryan Burrin)

De gepensioneerde professor Richard Macksey in zijn boekerij (foto Bryan Burrin)

Theodore Dalrymph, 'Struinen, lezen en denken; notities van een liefhebber' met op vooromslag deel van de boekerij van Richard Macksey

Theodore Dalrymple: ‘Struinen, lezen en denken; notities van een liefhebber’ met op vooromslag deel van de boekerij van prof. Richard Macksey.

De Britse culinair schrijfster Nigella Lawson (geb. 1960) aan het werk

De Britse culinair schrijfster Nigella Lawson (geb. 1960) aan het werk

Een jonge Boudewijn Büch en een bibliotheek (foto C.Barton van Flymer)

Een jonge Boudewijn Büch in een bibliotheek (C.Barton van Flymen)

De voormalige huisbibliotheek [Bibliotheca Didina et Pinguina] van Boudewijn Büch, in 2004-2005 geveild bij Bubb Kuyper in Haarlem

De voormalige huisbibliotheek [Bibliotheca Didina et Pinguina] van Boudewijn Büch, in 2004-2005 geveild bij Bubb Kuyper in Haarlem

Boudewijn Büch in zijn huisbibliotheek

Boudewijn Büch in zijn huisbibliotheek

Uitgever en auteur Martin Ros in zijn bibliotheek, ten dele ook in een Hilversumse garage opgeslagen (foto Han Roggen, 2005)

Uitgever en auteur Martin Ros in zijn bibliotheek, ten dele ook in een Hilversumse garage opgeslagen (foto Hans Roggen, 2005)

Gerrit Komrij in zijn bibliotheek te Portugal, na zijn overlijden geveild bij Bubb Kuyper

Gerrit Komrij in zijn bibliotheek te Portugal, na zijn overlijden geveild bij Bubb Kuyper (foto Vrij Nederland)

Christopher Simon Sykes. hertog van Devonshire, rustend in zijn bibliotheek in Chatworth

Christopher Simon Sykes. hertog van Devonshire, rustend in zijn bibliotheek in Chatworth

Pools bibliofielenpaar (foto Bartosz Bobkowski)

Pools bibliofielenpaar (foto Bartosz Bobkowski)

Lorick Spring, 2009 in kamer met open haard

Lorick Spring, 2009 in kamer met open haard

Karl Lagerfeld in zijn privébibliotheek

Karl Lagerfeld in zijn privébibliotheek

Ayolt Brongers beschikt met circa 80.000 boeken over een van de grootste privébibliotheken van Nederland. Hij is auteur van het boek: Boekwoorden woordenboek; een handleiding voor boekensneupers.

Ayolt Brongers beschikt met circa 80.000 boeken over een van de grootste privébibliotheken van Nederland. Hij is auteur van het boek: Boekwoorden woordenboek; een handleiding voor boekensneupers.

Tjebbe van Tijen: bibliomania scroll 2006.

Tjebbe van Tijen: bibliomania scroll 2006.

Is de bibliomaan een uitstervend ras? (Christoph Roos)

Is de bibliomaan een uitstervend ras? (Christoph Roos)

'Of all things, I like books most' Quote of inventor and scientist Nikola Testa (1856-1943).

‘Of all things, I like books most’ Quote of inventor and scientist Nikola Testa (1856-1943).

Van bibliothecaris en bibliofiel Jan van Herreweghe uit Harelbeke is de cyclus: 'Het menselijk tekort bij een teveel aan papier. Deel 2 uit 2009 heeft 'Het syndroom van Spitzweg; mij leven als boekenwurm en bevat lezenwaardige brieven omtrent bibliofilie

Van bibliothecaris en bibliofiel Jan van Herreweghe uit Harelbeke is de cyclus: ‘Het menselijk tekort bij een teveel aan papier. Deel 2 uit 2009 heeft ‘Het syndroom van Spitzweg; mij leven als boekenwurm en bevat lezenwaardige brieven omtrent bibliofilie

'Boekenliefde' .Schilderij door Mibráy Bodó (1957)

‘Boekenliefde’ .Schilderij door Mibráy Bodó (1957)

Iranian bibliophile

Iranian bibliophile

Vers: bibliomanie of boekenliefde door Boudewijn Büch. In 1985 gedrukt door Piet C.Cossee op de Duindoornpers (Perkamentus)

Vers: bibliomanie of boekenliefde door Boudewijn Büch. In 1985 gedrukt door Piet C.Cossee op de Duindoornpers (Perkamentus)

Professor Denise Gigante van Stanford University is een expert op het gebied van de 19e eeuwse bibliomanie

Professor Denise Gigante van Stanford University is een expert op het gebied van de 19e eeuwse bibliomanie

Karissa Hodgins uit Australië als boekennerd gefotografeerd door Bobbi Fox.

Karissa Hodgins uit Australië als boekennerd gefotografeerd door Bobbi Fox.

Vooromslag van een boek door Danny Lamang (Gent, 1993) met afbeelding van de latrine bij een bibliomaan

Vooromslag van een boek door Danny Lamang (Gent, 1993) met afbeelding van de latrine bij een bibliomaan

Postzegel Association Internationale de Bibliophilie. Monaco, 1982

Postzegel Association Internationale de Bibliophilie. Monaco, 1982

'Boekenwurm' door Agnès Snitker (1994-1994). Illustratie door Freek Op 't Einde. Als ansichtkaart uitgegeven door Amstelodamum, Amsterdam

‘Boekenwurm’ door Agnès Snitker (1994-1994). Illustratie door Freek Op ’t Einde. Als ansichtkaart uitgegeven door Amstelodamum, Amsterdam

Vooromslag van 'De Geheugenbewaarders' (Vrij Nederland, 17 december 1968). Universiteitsbibliotheek Amsterdam. Midden conservatot dr. Ton Croiset van Uchelen en rechts conservator dr.Kees Gnirrep

Vooromslag van ‘De Geheugenbewaarders’ (Vrij Nederland, 17 december 1968). Universiteitsbibliotheek Amsterdam. Midden conservatot dr. Ton Croiset van Uchelen en rechts conservator dr.Kees Gnirrep

Vooromslag van boek: 'De bibliothecaris van Franekers Hogeschool' door J.Kuiper (Nijkerk, Callenbach).

Vooromslag van boek: ‘De bibliothecaris van Franekers Hogeschool’ door J.Kuiper (Nijkerk, Callenbach).

Vooromslag van 'The Librarian' by Penny Moran Van Horn, 1992.

Vooromslag van ‘The Librarian’ by Penny Moran Van Horn, 1992.

Vooromslag van 'De Bibliomanen'(bijlage Het Parool, 13 maart 2004)

Vooromslag van ‘De Bibliomanen'(bijlage Het Parool, 13 maart 2004)

De bibliomaan: Martin Ros (2004)

De bibliomaan: Martin Ros (2004)

De bibliomaan: Ayolt Brongers (2004)

De bibliomaan: Ayolt Brongers (2004)

De bibliomaan: Atte Jongstra (2004)

De bibliomaan: Atte Jongstra (2004)

De bibliomaan: Ed Schilders (2004)

De bibliomaan: Ed Schilders uit Tilburg (2004)

Jan van Herreweghe, schrijver over bibliofilie en bibliomanie, hier gefotografeerd als bibliothecaris van Harelbeke, België.

Jan van Herreweghe, schrijver over bibliofilie en bibliomanie, hier gefotografeerd als bibliothecaris van Harelbeke, België.

Bibliofiel Karl Lagerfeld ontwikkelde een parfum gebaseerd op de geur van boeken.

Bibliofiel Karl Lagerfeld ontwikkelde een parfum gebaseerd op de geur van boeken.

Recente wetenschappelijke onderzoeken wijzen uit dat boeken op papier beter beklijven dan e-books via tablet-readers

Recente wetenschappelijke onderzoeken wijzen uit dat boeken op papier beter beklijven dan e-books via tablet-readers

Twee bibliomanen (foto Hans Bartels)

Twee bibliomanen (foto Hans Bartels)

book2