De Encyclopedisten bijeen in de koninklijke bibliotheek, Parijs. Schilderij van Eugène Fichel, 1860. Afgebeeld zijn o.a. Denis Diderot, J.L. d'Alembert, Jean-Silvain Nailly en Fréderique Melchior Grimm.

De Encyclopedisten bijeen in de koninklijke bibliotheek, Parijs. Schilderij van Eugène Fichel, 1860. Afgebeeld zijn o.a. Denis Diderot, J.L. d’Alembert, Jean-Silvain Nailly en Fréderique Melchior Grimm.

RECENT VEILINGNIEUWS

Het handschrift van het vers ‘Der Becher’ door J.W.von Goethe voor zijn geliefde Charlotte von Stein bracht eind juni van dit jaar 80.000 euro op.

Zeer gewild zijn manuscripten van Albert Einstein. Een manuscript en brief van zijn hand zijn in 2006 voor een half miljoen euro geveild. Afgelopen jaar werd een brief van de wetenschapper bij Bloomsbury auctions afgeslagen voor 170.000 pond. In dat schrijven geeft hij zijn mening over de religie en noemt Einstein de bijbel “nogal kinderachtig” en zag hij niets uitverkorens aan het Jodendom.

Het boek ‘Nachrichten von dem Leben des Seereises der berühmsten Captain Cook’(Leipzig, 1780) veilde Reiss & Sohn voor 110.000 euro.

14 augustus is bij veilinghuis Mullocks in Londen een door Adolf Hitler gesigneerd exemplaar van ‘Mein Kampf’ geveild voor 21.000 pond. Dat was 1.000 pond boven de verwachting. Het exemplaar is opgedragen aan Georg Maurer, die samen met de Nazi-leider in 1925 in de gevangenis zat.

Op de najaarsveiling van veilinghuis Bubb Kuyper bracht de W.F.Hermans-collectie van onderzoeker Rob Delvigne ruim 25.000 euro op. Het scenario van de Fons Rademakers-film ’Als twee druppels water’, gebaseerd op het boek ‘De donkere kamer van Damocles’ ging voor 10.000 euro naar een particuliere bieder.

Dure postzegels

Veiling van een zeldzame postzegel, de zogeheten ‘Rode Mauritius’ met het portret van de Britse koningin Victoria uit 1847, bracht 8 mei 2009 in Essen liefst 210.000 euro op. De postzegel was in het bezit van een Duitse vrouw, die na afloop liet weten zeer teleurgesteld te zijn, omdat zij een veel hogere opbrengst had verwacht. Nog zeldzamer is overigens de ‘Blauwe Mauritius’, van welke wereldwijd niet meer dan 12 stuks bekend zijn, waarvan sinds 1994 één in het Nederlands PTT Museum, tegenwoordig Museum voor Communicatie geheten in ’s-Gravenhage. De hoogste prijs voor een postzegel Alfred H.Caspary in 1996, die zijn geld belegde in kostbare postzegels aan een onbekende verzamelaar. De unieke postzegel met drukfout, een misdruk dus, bracht liefst 2,3 miljoen dollar op. De Zweedse zegel uit 1855 was ooit door een zekere William Backman door stom toeval bij een opruiming gevonden op een brief van zijn grootmoeder. Zeer kostbaar ook zijn de eerste postzegels van 1 mei 1840 en daarna uit Engeland evenals o.a de elf vroegste postzegels van de vroegere Britse kolonie Guyana. De zeldzame Duitse postzegel met daarop een rokende Audrey Hepburn is op 26 mei 2009 op een veiling van de firma Schlegel in Berlijn afgehamerd op 53.500 euro. Het totaalbedrag bedroeg na commissie en belasting 67.000 euro. Het minimumbod voor de postzegel had men vastgesteld op 30.000 euro. Dat enkel 5 exemplaren bekend zijn heeft te maken met het feit dat de zoon van de filmster weigerde copyright te verlenen, omdat zijn moeder rokend was afgebeeld [en op 63-jarige leeftijd aan kanker overleed]. Omdat hij het copyright bezat moest de oplage worden vernietigd, maar voor zover bekend ontkwamen 30 exemplaren aan de vernietiging omdat een medewerker van de Duitse post deze illegaal mee naar huis nam. Die onbekende medewerker heeft de postzegels als porto gebruikt om vanuit Berlijn brieven te versturen. In 2005 bracht al eens in Düsseldorf één van deze postzegels 53.000 euro op.

Toneelstuk en bundel van Hugo Claus blijven onverkocht

Het manuscript van een toneelstuk ‘Tand om tand’ van de Vlaamse letterkundige Hugo Claus, dat overigens nooit werd opgevoerd, zou 14 mei op een veiling bij Bernaerts in Antwerpen 3.000 tot 4.000 euro moeten opbrengen. De belangstelling was echter zo gering dat het toneelmanuscript is ingehouden.

Op 16 mei is bij veilinghuis De Vuyst in Lokeren de van Claus ongepubliceerde bundel ‘Herbarium’ (1949) met een schattingsprijs van 10.000 tot 14.000 euro ook al onverkocht gebleven. De laatste tijd duiken op Vlaamse veilingen regelmatig Clausiana op. Wèl verkocht zijn o.a. het manuscript van ‘Suiker’ en van andere toneelstukken, zij het veelal onder de taxatieprijs. Claus’ eerste gedicht (op 13-jarige leeftijd geschreven) bracht meer dan verwacht op, namelijk 2.400 euro.

Veiling Fortuyn

Bij de veiling van de inboedel van Pim Fortuyn door Hessink’s auctions [gespecialiseerd in bijzondere collecties en nalatenschappen] te Nijmegen bedroeg de opbrengst  495.000 euro. De hele inboedel was volgens Richard Hessink “aan de lage kant getaxeerd voor 850.000 euro”, zodat het eindresultaat tegenviel. Vastgoedhandelaar Ed Maas en voormalig geldschieter van de politieke partij van Fortuyn gaf 111.000 euro uit. Vriend van Fortuyn en makelaar/televisiepresentator kocht niets, boos omdat zijn bod van 400.000 euro voor de totale inboedel voorafgaande aan de veiling niet was geaccepteerd. Het archief was al naar het Rotterdams gemeentearchief verhuisd. Deze instelling legde ruim 44.000 euro neer voor de ruim 6.000 boeken uit de privé-bibliotheek van de vermoorde politicus.

AABP en Piet van Winden

Veel aandacht is al besteed [o.a. in Boekenpost, nummer 102 van juli/augustus 2009] aan de eerste boekenveiling op 16 mei van AABP = AioloZ Amsterdam Books & Print Auctions. Met de onder de hamer gebracht collectie(s) van een mysterieuze Mr. X (IJ, Z etc.). Volgens initiatiefnemer Piet van Winden bedoeld om zijn opvolger Laurens Heij wat op weg te helpen. Laatstgenoemde heeft de Leidse winkel inmiddels verruild voor een adres in Nieuwerbrug. Voor 15 euro verscheen een fraai uitgegeven catalogus. De zaal was behoorlijk bezet en met uitzondering van de ‘gewonere’ zaken die onverkocht bleven gingen de zeldzame bibliofielen goed van de hand, grotendeels voor circa driekwart van de taxatieprijs. Dat was voor een groot deel via schriftelijke biedingen. De opbrengsten zijn op het internet na te zien. Veel kritiek was er op de trage manier van veilen door Piet van Winden. Iemand vroeg zich af of hij zijn leesbril soms vergeten was omdat hij bij het oplezen steeds diep voorover boog. “Dat gaat bij Bubb Kuyper wel anders” werd gezegd. De vaste bezoekers kenden echter al zijn wijze van veilen. Bij een auctie bij Beijers had een antiquaar al eens de voor bijna iedereen hoorbare opmerking gemaakt: “Schiet godverdomme eens een beetje op” .Erg geholpen heeft dat kennelijk niet. De eerstvolgende veiling van AABP in Arti et Amicitiae aan het Rokin is gepland op 24 en 25 oktober 2009.

Arie Molendijk, antiquaar-taxateur en veilinghouder

Sinds 1996 als taxateur en veilinghouder werkzaam geniet Arie Molendijk uit Ouddorp redelijke bekendheid op de markt van oude boeken. Hij heeft intussen al meer dan 400 taxatiebijeenkomsten achter de rug. Overal in het land taxeert hij in zaaltjes van kerken, musea, bibliotheken, maar bij voorkeur in horeca-etablissementen. Onlangs nog in Halfweg en Heemstede. Hij wordt daarbij vaak terzijde gestaan door de heer De Jong uit Oudemirdum voor het taxeren van oude ansichtkaarten, foto’s, albums e.d. Daarvoor wordt 3 euro per persoon gevraagd. Bezoekers kunnen terplekke hun meegebrachte boeken verkopen. Zijn grootste vondst was tot nu toe een 17e eeuwse ingekleurde atlas die op de veiling 60.000 euro opbracht. In het afgelopen jaar kon hij een antieke bijbel voor 5.000 euro aan de Vrije Universiteit doorverkopen. Op de vraag waar men een meegenomen boek kan verkopen is het standaardantwoord meer dan eens: “Via Marktplaats zou ik het proberen”. In het uiterste geval, zoals bij pocketromannetjes, adviseert bij een kringloopwinkel. Van de oude boeken voor 1800 komen vaak bijbels of theologische boeken te voorschijn. Mede dankzij zijn rondgang door Nederland en de vele contacten die hij daarbij legt is Molendijk in staat twee keer per jaar een boekenveiling te organiseren in het Hervormd Centrum te Hardinxveld

Boekentaxateur Arie Molendijk (links) en bijbelvertaler Marc Claeys bekijken een antieke bijbel

Boekentaxateur Arie Molendijk (links) en bijbelvertaler Marc Claeys bekijken een antieke bijbel

FONDS BUBB KUYPER VOOR BIBLIOGRAFIEEN

Veilinghuis Bubb Kuyper uit Haarlem heeft een stichting in het leven geroepen om bibliografieën en oeuvre-catalogi financieel te ondersteunen. Het veilinghuis doneert zelf 1 procent van de veilingomzet van mei dit jaar. De stichting heeft de naam ‘Waardevol Oud Papier’, zoals bekend ook de titel van een bundel die in 1996 bij gelegenheid van het tienjarig bestaan verscheen.

FACSIMILE ATLAS BLAEU-VAN DER HEM VOOR 79.500 EURO TE KOOP

De Amsterdamse advocaat Laurens van der Hem (16121-1678) was een verwoed verzamelaar van cartografische zee- en landkaarten. Zijn atlas bevatte uiteindelijk 2.400 kaarten. Ter vergelijking: de Atlas Maior van Blaeu die tussen 1662 en 1672 innegen tot twaalf delen in verschillende talen werd uitgeven – en als duurste boek van de 17e eeuw gold – bevat bijna zeshonderd kaarten. De atlas is in 1730 verworven van de Oostenrijkse prins Eugene van Savoie. Een erfgename verkocht deze in 1736 voor 150.000 gulden aan de instelling die tegenwoordig heet: Oesterreichische Nationalbibliothek. Na tien jaar onderzoek en medewerking van de Utrechtse faculteit Geowetenschappen verschijnt de officieel geheten ‘Atlas Blaeu-Van der Hem’ in acht delen. De eerste vier delen zijn intussen uit, de vier andere delen moeten voor 2010 klaar zijn. Volgens de uitgever zijn nu wereldwijd zestig exemplaren verkocht voor een set van 79.500 euro per stuk. Enkele instellingen hebben een bijpassende kersenhouten ladekast besteld, wat de prijs brengt op ruim 91.000 euro

EXIT ANTIQUARIAAT GYSBERS & VAN LOON IN ARNHEM

Rechts G.W.Gijsbers (1916-1999) tegennover zijn compagnon Johan van Loon (1819-1999) in het kantoor van hun antiquariaat te Aenhem (Uit: J.P.Buynsters)

Rechts G.W.Gijsbers (1916-1999) tegennover zijn compagnon Johan van Loon (1819-1999) in het kantoor van hun antiquariaat te Aenhem (Uit: J.P.Buynsters)

Na 68 jaar en 2.585 catalogi is de bekende firma ‘Gysbers & Van Loon’ in Bakkerstraat 7-7a te Arnhem; antiquariaat, import-boekhandel en uitgever definitief gestopt. Men was gespecialiseerd in boeken over geschiedenis, kunst en kunstnijverheid, Nederlandse topografie, folklore, heraldiek, genealogie e.d.  De enige firmant Fred van Loon heeft hiertoe om gezondheidsredenen [een onwillige voet] moeten besluiten. Omdat de zaak niet met de eisen van de tijd meeging is geen opvolging gevonden. Gert Gijsbers heb ik persoonlijk goed gekend omdat we beiden boeken en literatuur op postzegels verzamelden. Na zijn overlijden in 1999 heeft hij zijn collectie [ruim 4.000 zegels, eerste dag enveloppen e.d.] met een bedrag voor aanvullingen gelegateerd aan het Museum voor het Boek. Na een onoverbrugbaar conflict met zijn compagnon Johan van Loon – wiens zoon hij ongeschikt achtte – liet Gijsbers zich in 1979 uitkopen. Hij heeft nadien geen stap meer in de winkel gezet en hield zich tot zijn overlijden 20 jaar later bijna uitsluitend met zijn hobby de filatelie bezig.

De winkel Gysbers & Van Loon, Bakkerstraat 7-7a, Arnhem

De winkel Gysbers & Van Loon, Bakkerstraat 7-7a, Arnhem

Veilinghuis Hondius (firma Mevius Italiaander) – een afsplitsing van Hondius Auction House uit Almen – verzorgde afwikkeling en de meest kostbare boeken en prenten + ‘Overijssel’ worden op 29 september in Deventer geveild door Herman Tijenk. [in plaats van in het excentrisch gelegen Almen, waar als klapper in 2007 een atlas van Blaeu voor 150.000 euro naar een nieuwe eigenaar ging]. Tienduizenden boeken op bijna5 kilometerboekenplanken, verdeeld over vier etages, gingen voor spotprijzen de deur uit [maar een zeer aanzienlijk deel bleef op de planken], op de laatste dagen van openstelling voor prijzen van eerst 2 euro, daarna 1 euro en ten slotte op 27 en 28 mei zelfs voor 0,50 eurocent per stuk. Thans wordt het winkelpand gestript en verbouwd voor een nieuwe bestemming. Wat o.a. resteert is een vermelding in de Nederlandse Wikipedia. Voorts via google (eng.) 3.920 treffers op de naam ‘Gysbers & Van Loon’ [was de officiële naam], 731 op ‘Gijsbers en Van Loon’, 633 op ‘Gijsbers & Van Loon‘en 239 op ‘Gijsbers en Van Loon’.

De laatste promotiekaart van de Arnhemse boekenfirma Gysbers & Van Loon

De laatste promotiekaart van de Arnhemse boekenfirma Gysbers & Van Loon

HET LAATSTE ANTIQUARIAAT IN EDE GESLOTEN

Begin 2008 ging antiquariaat ‘Het Paard van Troje’(sic!) van eigenaar Theo Hofstede dicht. Op de voorpagina van dagblad De Gelderlander van 18 januari beklaagde hij zich er over dat helaas geen subsidie bestaat voor “lieve, romantische antiquariaatjes”. Op de eerste dag van de uitverkoop kostten de boeken 1 cent per pagina en op de tweede en laatste dag konden liefhebbers een vuilniszak met boeken volstouwen voor 5 euro. Damesmodezaak Belisse nam de winkelruimte over. Een deel van het boekenbestand ging over naar de webwinkel van Theo en Julia Hofstede:  http://www.webvantroje.nl

MICHAEL ZEEMAN EN ‘DE TILLE’

Kort na elkaar zijn drie coryfeeën van dagblad De Volkskrant, tevens promotors van het boek, overleden. Achtereenvolgens op 22 april Martin Bril (49), 13 juni Kees Fens (78) en 27 juli Michaël Zeeman (50). Van Kees Fens had ik van 1968-1970 drie jaar les Nederlandse letterkunde aan de Frederik Muller Academie in Amsterdam. Het eerste was hij me destijds vroeg was: “Bent u familie van Gerrit Krol?”. Neen, dus. Hij was een inspirerend docent en eenmaal wijdde ik onder pseudoniem in het tijdschrift ‘Barbarber’ een stukje aan een voorval, waarbij hij tot twee maal toe iets vergat en via het raam op het bord in een klas elders in het gebouw ging kijken wat hij oorspronkelijk had opgeschreven. Mijn correspondentie met Jan Hanlo vanaf 1960 had zijn belangstelling en Fens las de brieven van Hanlo alvorens deze in 1989 in twee delen dundrukuitgave bij Van Oorschot zijn gepubliceerd. [Toen in de boekhandel voor ƒ 140,- ;sinds december 1998 voor ƒ 80,- en nu voor 10 euro te koop bij De Slegte]. In later jaren kwam ik hem nog enige keren tegen, soms op het station, tijdens een reünie en de laatste keer alweer tien jaar geleden toen hij in Haarlemse Gravenzaal de Laurens Janszoon Costerprijs kreeg uitgereikt. Meer dan Kees Fens was Michaël Zeeman een verzamelaar van boeken Vanaf 1974 werkte hij bij boekhandel De Tille in Leeuwarden. In 1986 is hij door de directeur aangeklaagd wegens diefstal van boeken ter waarde van circa 200.000 gulden. In 1993 werd de zaak geschikt. Over deze kwestie is veel gepubliceerd. Het meest uitvoerig wellicht in 1995 door Ton van Dijk in het boek ‘Hier gebeurt nooit iets’, in het hoofdstuk ‘De bizarre boekencollectie van een bibliomaan’, blz. 152-191. Zelf zei Zeeman over dit hoofdstuk in zijn leven in ‘De tien geboden van Zeeman’: ‘Gij zult niet stelen’(Dagblad Trouw, 14 oktober 2000): “In 1986 werd ik gearresteerd op verdenking van verduistering in dienstbetrekking. Ik vond het verschrikkelijk om in die cel te zitten, maar ik dacht ook: ik heb de tijd. Als jullie vinden dat ik gejat heb hoor ik wel hoe dat proces verder gaat verlopen. Ik werkte bij boekhandel de Tille in Leeuwarden en hield zelf de administratie bij van de gewerkte uren en de boeken die ik in ruil daarvoor mee naar huis nam. Dat was niet mijn bewuste keus geweest. Het begon ermee dat iemand zei: ‘We moeten je die uren nog uitbetalen’ en ik antwoordde: ‘Goed, maar ik wil ook deze boeken nog hebben’.  Dat werd tegen elkaar weggestreept. Het wegstrepen werd informeler en uiteindelijk iets wat ik zelf deed. Ja, het is goed mogelijk dat de verhouding tussen uren en boeken op een gegeven moment is scheef gezakt – het rare is alleen dat ik het niet meer weet, Ik heb voor mijn gevoel ook geen principiële grens overschreden. Pas achteraf dacht ik: god, wat had ik die mensen kunnen bestelen… Natuurlijk begreep ik onmiddellijk wat er aan de hand was toen een agent mij kwam vertellen dat ik van diefstal werd verdacht. En ik begreep ook hoe stom het is om controleur en gecontroleerde in één te zijn. Diefstal was een hard verwijt, maar ik zie wel wat de grijze kanten zijn geweest. Als de controleur niet wordt gecontroleerd sukkelt de boel in, wordt alles onduidelijk en speel je de mensen dus ook een wapen in handen. Na vier dagen werd ik vrij gelaten. Na een half jaar werd de zaak geseponeerd  en ben ik, op advies van de officier van justitie, een procedure gestart voor het verkrijgen van een schadevergoeding die ik, als principieel gereformeerd jongetje, tot de Hoge Raad heb uitgevochten en gewonnen.”

Michaël Zeeman aan het werk in Leeuwarden tussen de boeken.

Michaël Zeeman aan het werk in Leeuwarden tussen de boeken.

Over diefstallen, vooral uit bibliotheken in binnen- en buitenland, heb ik in de loop van de jaren, een map vol documentatie vergaard. Deo Volente hoop ik daarover ooit een of meer artikelen aan te wijden.

GESTOLEN TEKENINGEN TERUG NAAR SPANJE

In mei van dit jaar heeft de Universiteit van Amsterdam elf gestolen achttiende-eeuwse tekeningen van planten en dieren teruggegeven aan het ‘Museo de Ciencias Naturales’ in Madrid. Ze waren ooit eigendom van de Zweedse apotheker en ichtoloog Albertus Seba (1665-1736) die in Amsterdam woonde. Aan het eind van de 18de eeuw werden deze aan de Spaanse koning Carlos III aangekocht. De kunstwerkjes kregen een plaats in het Madrileens Natuurhistorisch Museum. Daar zijn deze tussen 1980 en 1985 uitgesmokkeld en uiteindelijk in het bezit gekomen van een Britse verzamelaar. Die bood deze in 1992 ‘op zicht’ te koop aan aan de Artis Bibliotheek. Daar ontdekte conservator mw. Florence Pieterse, dat deze gestolen waren. De resterende tekeningen zijn in het bezit van de Brit gebleven, die volhoudt dat hijzelf de kunstwerken op een legale manier heeft verworven.

ONRUST IN BOEKENSTADJE BREDEVOORT

Op 20 mei 2009 berichtte dagblad De Gelderlander dat de boekhandelaren en andere ondernemers van Bredevoort Boekenstad snel opheldering eisen over de positie van de Stichting Bredevoort Boekenstad. Gesproken werd van een dreigend faillissement van de overkoepelende stichting. In een persbericht van 18 juni laat de gemeente Aalten weten dat is besloten tot opheffing van de stichting per 1 september 2009. De stichting kampt met financiële problemen en het ontbreekt aan middelen om promotionele en andere (nieuwe) activiteiten te starten. Thans worden de samenwerkingsmogelijkheden van de lokale VVV’s met Regio VVV Achterhoek onderzocht, waarbij in samenwerking met de gemeente naar een andere opzet van de activiteiten in het kader van Bredevoort  Boekenstad wordt gestreefd. Het Reformatorisch Dagblad publiceert sinds enige tijd een zeer lezenswaardige serie over boekensteden, die op het internet zijn na te lezen. Al verschenen zijn de delen:

1) Koning Richard wil nieuwe filosofie van het toerisme (15 juli 2009) [over Hay-on-Wye en een interview met de 70-jarige nestor van de Booktown Movement Richard Booth. Het begon allemaal in1977 indit stadje op de grens van Engeland en Wales: Het Belgische Redu volgde in 1984 als eerste op het Europees vasteland. Thans is sprake van enige tientallen al of niet officiële boekensteden – vrijwel uitsluitend dorpen – wereldwijd.]

2) Boeken in bakken (22 juli 2009) [Over de dreigende teloorgang van Boekenstadjes tengevolge van boekaanbiedingen op het internet]

3) “Deutsche boeken” in voormalig spookstadje Bredevoort (22 juli 2009) [In Bredevoort ontstond in 1998 het eerste International Booktown Festival georganiseerd, ter gelegenheid van het eerste lustrum als Nederlandse Boekenstad. Daarna volgden:

Mühlbeck-Friedersdorf (Duitsland, 2000)

Sysma (Finland, 2002)

Wigtown (Engeland, 2004)

Fjaerland (Noorwegen 2006)

Montereggio (Italië, 2008)].

4) Boeken, beelden en bidprentjes in de stad van Uilenspiegel (29 juli 2009) [over Damme en de tegengestelde belangen van de aanwezige antiquaren]

5) Frans dorpje Bécherel wil meer zijn dan een boekenstadje (5 augustus 2009) [In 2011 zal een ‘Huis van het Boek’ geopend worden, dat plaats gaat bieden aan (internationale) conferenties, exposities en cursussen].

6) In St-Pierre-de-Clages zijn boeken goed over het toerisme (12 augustus 2009) [over het enige boekendorp van Zwitserland, waar slechts 1 antiquaar van zijn handel kan overleven en de anderen met nevenwerkzaamheden bijverdienen].

7) Grasduinen in het eerste boekendorp van Duitsland (19 augustus 2009) [over Mühlbeck-Friedersdorf waar intussen alweer drie van de 15 boekwinkels hun zaak sloten].

8) Op 26 augustus een artikel over boekenstad Graiguenamanagh, Ierland.

BOEKENHOTEL DOLDERSUM SLUIT PER 15 NOVEMBER 2009

Per half november sluit het boekenhotel in het Drentse Doldersum. Over de verschillende kamers staan in totaal 7.000 boeken verspreid. De kredietcrisis en zwaarte van het werk hebben het echtpaar Joost en Nanny Mastboom, die het hotel tien jaar runden, tot het besluit doen komen om het huurcontract niet te verlengen. Van een dreigend faillissement is overigens geenszins sprake. Sinds de sluiting bekend is gemaakt loopt het storm met reserveringen. Wat er met de boeken, de privécollectie van Mastboom, na de sluiting gaat gebeuren is nog niet bekend. “Ach, we kunnen altijd nog een antiquariaat beginnen”, liet hij het Dagblad van het Noorden weten.

DRIE NIEUWE BOEKENBLADEN

 Scripta Periodica

Het Curiositeiten Archief van Brian Twint in Assendelft biedt via het internet voor belangstellenden lijsten aan met antiquarisch en bijzonder papier en drukwerk (boeken, boekrollen, waardepapieren, kranten, relikwieën, ansichtkaarten, kleitabletten, documenten uit Afrika en Azië etc.) Sinds 1 januari 2009 verschijnt op zijn initiatief en met medewerking van Bram Wisse (BDG tekstproducties) ieder kwartaal een digitaal tijdschrift ‘Scripta Periodica’, dat op verzoek gratis digitaal wordt toegezonden. Voor een papieren editie worden de kosten in rekening gebracht. Enkele beschreven onderwerpen zijn: ‘Nieuw gedicht van Nicolaas Beets’, ‘Interview: Bredevoort Boekenstad gaat de uitdaging met internet aan’, ‘Het formaat van een boek’, ‘Reliquieën in papier en perkament’, ‘Lontarboeken uit Indonesië’, ‘Toverrollen uit Ethiopië’,’Werkelijke vondsten van oude Darwin-boeken zijn zeldzaam’, ‘De bijzondere collectie van Louis Niernynck’, ‘Almanakken: klein maar fijn’ .

Nw Adammagazine
Uitgeverij Nieuw Amsterdam introduceerde blijkens een mededeling op Customer Media (weblog Sak van den Boom) begin juni een nieuw tijdschrift voor de boekenliefhebber. Het is onder meer verspreid als bijlage Viva.

Inkt!

Van deze nieuwe titel met als onderschrift ‘De glossy voor liefhebbers van lezen’ is nummer1 inmei/juni 2009 verschenen. In losse verkoop voor 5,95 euro. Het is een initiatief van uitgever Erik Kaizer van Boekwinkeltjes.nl en de redactie van Inkt! In het eerste nummer schrijft Lydia Rood een verhaal: ‘’Rogi Krog’ . Wetenschapper en voorzitter KNAW Robbert Dijkgraaf vertelt over de eisen die hij stelt aan wetenschappelijke boeken. Er zijn rubrieken van Simon Vinkenoog [zijn laatste bijdrage] en Theodor Holman. Arnon Grunberg komt uitvoerig aan het woord. Aardig is de bijdrage van Bert Natter, die als bijlage van deze Beschreven Bladen is toegevoegd.

HRLM: EEN STADSGLOSSY EN COLLECTOR’S ITEM

December 2008 rolde het eerste nummer van HRLM (Haarlemse stadsglossy) van de persen. Weliswaar een commercieel blad, dat kan bestaan door reclame van winkels en bedrijven, maar toch met fraaie fotografie en goede (culturele en historische) bijdragen een lust is voor het oog en de geest. Ieder nummer bevat aan het slot een topografisch geïllustreerd vers van George Moormann. In de augustuseditie 2009 (nummer 5) gewijd aan molen De Eenhoorn langs het Spaarne. In dat nummer zijn verder interviews opgenomen met o.a. de schrijver P.F.Thomése, de theatrale duizendpoot Rieks Swarte, de Haarlemse Diva’s, kunstschilder Léon Spierenburg, Helga Koper (na tien jaar in het boekenvak sinds 1998 beleidsmedewerker in de Tweede kamer en ook gemeenteraadslid), hoofdredacteur Ellen Stamer van lokaal radiostation Haarlem105. Verder met dichter en Haarlemkenner George Moormann “die er heilig van overtuigd is dat de Bakenessergracht de as van de wereld is.”  De furore makende Haarlemse striptekenares Gerrie Hondius – nazaat van de 17e eeuwse cartograaf en uitgever van atlassen Judocus Hondius (1563-1612) die in 1609 met Hudson meevoer op het schip ‘de Halve Maen’ –  tekende op haar eigen wijze een plattegrond van New York (vh. Nieuw Amsterdam), inclusief de wijk Harlem (Nieuw Haarlem). Het ‘Statue of Liberty’ wordt in haar plattegrond abusievelijk als ‘Statue of Library’ omschreven, wat gelet op talrijke hits bij het intikken van laatstgenoemd trefwoord op zoekmachine google meer voorkomt.

HRLM nummer 1; 31 juli 2015 verschijnt nummer 40 van deze glossy

HRLM nummer 1; 31 juli 2015 verschijnt nummer 40 van deze glossy

 ‘EEN BED TUSSEN DE BOEKEN’: ‘SHAKESPEARE AND COMPANY’ IN PARIJS

In de Franse hoofdstad is ‘Shakespeare and Company’ een bekende boekhandel, in het centrum gelegen, rue de la Bûcherie37, nabij de Notre Dame kathedraal. In 1919 opgericht door de Amerikaanse Sylvia Beach. Talrijke beroemde letterkundige haalden hier hun boeken of bezochten de winkel, zoals Marcel Proust, Pablo Neruda, Anais Nin, Lawrence Durrell, Ernest Hemingway, Gertrude Stein, James Joyce, Allan Ginsberg, en vele anderen In 1941 moest de winkel op last van de Duitse bezetters sluiten. Een andere Amerikaan George Whitman (zwerver en schrijver) begon later een boekwinkel die hij in 1964 omdoopte tot ‘Shakespeare and Company’ om de legende levendig te houden. Daarbij had hij al de boekencollectie van Beach opgekocht. De winkel sluit om 24.00 uur, maar men kan hier slapen tussen de boeken, van welke mogelijkheid intussen vele duizenden personen gebruik hebben gemaakt. Dat was aanleiding voor Jeremy Mercer een boek te schrijven dat nu ook in een Nederlandse vertaling uitkwam: ‘Een bed tussen de boeken; Herinneringen aan een verblijf in het Parijse Shakespeare & Co. Liefdesbetuiging aan een monument in Parijs’. Tegenwoordig is Sylvia Whitman, dochter van George Whitman, eigenaresse van de boekwinkel.

Hans Krol op weg naar de Parijse boekhandel Shakespeare & Co.

Hans Krol op weg naar de Parijse boekhandel Shakespeare & Co.

 DEVENTER BOEKENMARKT 2009 TEN DELE VERREGEND

 Dit jaar bezocht ik de boekenmarkt in Dordrecht op 5 juli, waar Wim Vogel als tevreden kraamhouder weer aanwezig was. Verder op 2 augustus de 21e editie in Deventer – ooit in 1989 met ruim 100 boekenkramen begonnen – waar de weergoden minder gunstig gestemd waren, want op ongeveer 1,5 uur na regende het vrijwel de hele dag aan de IJssel. ’s-Middags kwam het water met bakken uit de hemel en ik zag een kraam waar alle boeken dermate drijfnat raakten dat deze als onbruikbaar kunnen worden beschouwd. Toch nog wat aardige aanwinsten gescoord, of om met Cees van Steijnen te spreken ‘vosjes’ gevonden. [À propos: waar komt dat begrip in hemelsnaam vandaan?] Onder meer een boek waarin ik gepensioneerd gynaecoloog en muziekliefhebber dr. Dirk Bloemers met een foto en beschrijving tegenkwam; een publicatie die de persoon in kwestie helemaal onbekend was. Tussen de buien door kwamen we Theo Hopman tegen zijn toegewijde compagnon en bewonderde levensgezel Ab van der Steur telefonisch trachtte te bereiken, die zich op dat moment elders op de markt bevond. Vanwege het slechte weer bezochten we een mooie tentoonstelling ‘De Propagandaoorlog’ met oorlogsaffiches en verzetsdrukwerk 1940-1945 inde Athenaeumbibliotheek. De Deventer antiquariaten deden goede zaken. Vast op het programma staat een bezoek aan het antiquariaat van Goos Görtemöller met twee winkels in de Kleine Overstraat en een grote hoeveelheid oude ansichtkaarten. In de openbare bibliotheek werd een dag gewijd aan Annie M.G.Schmidt. Ter gelegenheid van de opening van de nieuwe bibliotheek op 1 oktober1964 inDeventer maakte de voormalige leeszaalassistente een gedicht ‘Het Huis op de Brink’. Het vers van 8 strofen bevat allerlei verwijzingen naar boeken (Bartje, Dik Trom) en schrijvers als Reve, Bomans, Vestdijk en Beets. Die rijmprent is thans heruitgegeven in de vorm van een leporelloboekje. Het voornemen van de bouw van een hypermoderne bibliotheek in combinatie met een nieuw raadhuis is afgelopen maanden na veel politiek geharrewar voorlopig afgeblazen. Als de grootste inwoner die in de koek- en boekenstad het licht zag wordt vrij algemeen godgeleerde, schrijver en boeteprediker Geert Gro(o)te (1340-1384) beschouwd. Op 20 augustus is zijn 625ste sterfdag met een herdenkingsdienst herdacht in de Broederenkerk en een lezing in de Bibliotheca Launiana, de universiteitsbibliotheek van de Geert Grote Universiteit. 3 september 2009 wordt de eerste Geert Groote Dag georganiseerd met lezingen van professor Herman Pleij en dr. Jeroen Buve en vindt presentatie plaats van een nieuw boek ‘Contra Turrim’, een uitgave van de Deventer Universitaire Pers. De stad eert zijn grootste zoon verder met een te bouwen ‘Geert Groote Huis’ op het Lamme van Dieseplein, waar zich onder de grond de crypte bevindt van een vroegere kapel van de Moderne Devotie. Het pand krijgt een cultuurhistorisch karakter en wordt een informatiecentrum over Geert Groote en de Moderne Devotie. Vorig jaar werd het aantal bezoekers aan de Deventer boekenmarkt op 125.000 en dit jaar op 75.000 geschat, maar hoe men aan deze cijfers komt is mij een raadsel.

BOL.COM DRAAIT RECORDOMZET IN 2008/BRILL MAAKT WINST

Webwinkel Bol.com, waarop nu ook antiquarische boeken staan draait goed. In 2008 is 224 miljoen euro omgezet, een groei van 53 miljoen euro. Nederlandstalige boeken zijn de bestsellers met tussen de 40 en 50% van de omzet, maar grootste groei komt van het elektronicasegment met de verkoop van cd’s, dvd’s en games. Op de drukste dag in november waren er 400.000 bezoekers van de webwinkel. Ondanks de kredietcrisis meent directeur Daniël Ropers dat 2009 een recordjaar wordt.

Uitgever Koninklijke Brill in Leiden heeft ondanks de kredietcrisis in het eerste halfjaar dertig procent meer winst gemaakt. De omzet van de wetenschappelijke uitgever steef met 4% omhoog tot 11,5 miljoen euro. Ongeveer driekwart van de omzet wordt gehaald uit de verkoop van boeken; de rest uit elektronische uitgaven en online tijdschriften.

UITGEVERIJ BZZTOH FAILLIET

Op de drempel van zijn veertigste verjaardag ging de Haagse uitgeverij Bzztôh failliet. Per jaar werden 100 tot 120 publieksboeken uit. De uitgeverij gaf van 19173 tot 2004 het literaire tijdschrift Bzzletin uit. Vanaf begin 2008 gingen de zaken slecht en te laat is het roer omgegooid om te kunnen overleven. Boekblad meldde dat de naam van de uitgeverij gezien de laatste ontwikkelingen een bittere bijsmaak kreeg. “Bzztôh is genoemd naar het geluid dat de valbijl van de guillotine maakt in zijn vaart naar en zijn aankomst op het hakblok.”

NA AMSTERDAM IS BEIROET NU BOEKENSTAD

Amsterdam Wereldboekenstad is op 22 april 2009 feestelijk afgesloten in de Passengers Terminal. Prinses Laurentien overhandigde het ‘Boek van Belang’ (waaraan 50 prominente Nederlanders een bijdrage leverden over het belang van lezen en schrijven) aan staatssecretaris Timmermans. Daarna werd de UNESCO-titel Wereldboekenstad door burgemeester Job Cohen symbolisch overgedragen aan Beiroet, de hoofdstad van Libanon. In de evaluatie wordt gemeld dat in Amsterdam in totaal 298 activiteiten zijn georganiseerd, die ruim 1 miljoen bezoekers hebben getrokken. Verderop staat dat aan de  298 manifestaties  bijna 490.000 mensen deelnamen en dat bij de tentoonstellingen e.d. van zeker 500.000 passanten sprake was. Het totale bestede budget bedroeg 2,7 miljoen euro. Niet geënquêteerd is hoeveel Amsterdammers op de hoogte zijn van Amsterdam Boekenstad in de periode van 23 april 2008 tot 22 april 2009. Dat zou nog wel eens lelijk tegen kunnen vallen.

OBA: CIVIC BUIDING OF THE YEAR 2009

De nieuwe hoofdbibliotheek van Amsterdam, ontworpen door Jo Coenen, is naast het Manchester Civil Justice Centre, door ‘World Architecture News.com’ bekroond als het meest aansprekende openbare gebouw van het jaar 2009. Het aantal bezoekers in Amsterdam overstijgt alle verwachtingen en was met 1,6 miljoen gedurende het eerste jaar twee keer zo hoog als voorheen. Opvallend is dat ook veel buitenlanders het gebouw bezoeken. Zelf ontvang ik het weekend van 26 september twee bibliothecarissen uit Storrs, Connecticut, op bezoek om de OBA met eigen ogen te aanschouwen. Op de Amerikaanse site ‘What’s new in the Netherlands? ‘staat  vermeld: “Amsterdam’s towering yet relaxed Central Library, a short walk from its train station, offers hundreds of fast Internet terminals and welcomes tourists as well as locals to get online for free. While you’re there, enjoy the dramatic views from its terrace and a reasonable meal from its slick top-floor cafeteria”.  Het twintigjarig jubileum van Ruud Douma in zijn gedaante als Dolly Bellefleur is aanleiding voor een tentoonstelling van 10 oktober tot en met 6 december 2009 bij het IHLIA Homodok op de zesde etage van de OBA. Opvallend is dat Amsterdam qua gebouwen zowel het grootste stadsarchief (circa30.000 m2) als de grootste openbare bibliotheek van Europa bezit. De bibliotheek telt 28.000 vierkante meter.

Het Delftse architectenbureau Mecanoo heeft opdracht gekregen voor een nieuwe prestigieuze bibliotheek van 212 miljoen euro in Birmingham – ongeveer 3 maal zo duur als Amsterdam – met een vloeroppervlak van31.000 vierkante meter. Die bibliotheek gaat in 2013 open voor het publiek

 SHORT-TITLE CATALOGUE NETHERLANDS  (STCN) AFGEROND

Aan de recente (voorlopige) afronding van de STCN, waaraan de afgelopen jaren door 24 bibliotheken en archieven werd gewerkt, is al veel aandacht besteed, o.a. met twee artikelen in ‘De Boekenwereld’ van het julinummer 2009. Bijna 200.000 titels in een half miljoen exemplaren uit de periode 1540 en 1800 zijn in een elektronische catalogus raadpleegbaar. Het was een project van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag waaraan 27 jaar is gewerkt. Bij de introductie verscheen een tas met gadgets waarvan Kees Thomassen me een exemplaar deed toekomen. Bij gelegenheid van voorlopige voltooiing van het project komt bij de Walburg Pers een uitgave ‘Boekenwijsheid’ uit, waarin medewerkers en andere wetenschappers hun favoriete boek presenteren. Begin oktober opent daarover een tentoonstelling in boekenmuseum Meermanno.

Het Archief in Alkmaar heeft bovendien een expositie ingericht: “Van Wiegendruk tot Buizenboekje”; bijzondere boeken uit het Regionaal Archief Alkmaar, 1479-1800.

 FOTOBOEK ‘ON READING’ VAN ANDRE KERTESZ HERDRUKT.

Eén van de belangrijkste fotografen uit de vorige eeuw was de in Hongarije geboren André Kertész (1894-1985), die in zijn werkzaam leven over de gehele wereld reisde. Een favoriet thema was lezende mensen, die hij vastlegde in parken, op balkons, op treinstations, in boekhandels en bibliotheken. In 1971 verscheen een fotoboek ‘On Reading’ met een selectie van 66 foto’s uit de periode 1915 tot 1970 . Een tentoonstelling in ‘The Photographers Gallery’ dit voorjaar in Londen was aanleiding voor een herdruk door W.W.Norton & Company. ISBN  978-03-393-06656-2

Bijzondere Collectie Universiteitsbibliotheek Utrecht

De Universiteitsbibliotheek Utrecht gaf in 2009 een bijzonder fraai boekwerk uit onder de titel: ‘Bijzonder onderzoek; een ontdekkingsreis door de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek Utrecht’, onder redactie van Marco van Egmond, Bart Jaski en Hans Mulder. Het rijk geïllustreerde boek bevat 36 bijdragen rond thema’s als: 1. Utrecht in de wereld, 2. Op zoek naar god, 3. Hemel en Aarde, 4, Lichaam en Geest. Aanleiding voor de uitgave was het 425 jarig bestaan van de Universiteitsbibliotheek Utrecht, in 1584 aangevangen als stadsbibliotheek in de Sint Janskerk met een collectie bestaande uit ongeveer 600 banden. Drs. Bas Savenije, oud-bibliothecaris van de UB-Utrecht, algemeen directeur van de Koninklijke Bibliotheek schreef het voorwoord en het boek wordt afgesloten met een register op personen.

Voorzijde van het boek: 'Bijzonder onderzoek' , Universiteitsbibliotheek Utrecht

Voorzijde van het boek: ‘Bijzonder onderzoek’ , Universiteitsbibliotheek Utrecht

MINIATUURBOEKEN

Deze zomer bracht ik bezoeken aan bibliotheken in Griekenland, Valencia, Berlijn en Potsdam. In Berlijn bezocht ik de enige winkel in Europa, uitsluitend gespecialiseerd in miniatuurboekjes: Minibuchhandel Falk Thielicke Minilibris. Zie site: www.minilibris.de Gelegen in de Spandauer Strasse27 inOost-Berlijn. In de voormalige DDR werden verhoudingsgewijs veel miniatuurboeken uitgeven. Daaronder worden boekjes verstaan die niet groter zijn dan 10 bij10 centimeter. Ze moeten in principe zonder vergrootglas of andere hulpmiddelen leesbaar zijn. De eigenaar vertelde me dat jaarlijks een klein aantal Nederlandse verzamelaars zijn zaak bezoeken en dat de dichtstbijzijnde vergelijkbare winkel in Tokio is te vinden, de Miniature Book Oval Saloon. Het motto van de Berlijnse boekenzaak luidt: “Kleine Bücher  schenken grosse Freude” . Sinds 23 jaar verschijnt een blad ‘Das Miniaturbuch’ als uitgave van ‘Freundeskreis Miniaturbuch Berlin e.V.’ Het bevat artikelen over dit onderwerp, een agenda van activiteiten en beschrijvingen van nieuwe uitgaven. Ook in Stuttgart en enkele andere Duitse steden zijn verzamelkringen te vinden. In 2008 gaf een Duitse verzamelaar Walter Steinert het langste miniatuurboek uit in de vorm van een leporello met een lengte van17,01 meteren een formaat van 4,5 x7 centimeter. In een oplage van 10 exemplaren en in een cassette met opschrift ‘Typorello’. Een instelling met een aanzienlijke collectie miniatuurboeken, meer dan 16.000, is de Lilly University Library te Bloomington. Sinds 1983 bestaat in deUSA‘The Miniature Book Society’ . Hèt standaardwerk over dit thema is ‘Miniature Books: 4,000 Years of Tiny Treasures’, geschreven door Anne C.Bromer en Julian I.Edison. (New York, Harry N.Abrams, 2007).

In ons land bevindt zich in Den Bosch de ‘Bibliotheca Thurkowiana Minor’. Het is de collectie van een oud-antiquaar in ’s-Hertogenbosch Guus Thurkow (1942), die momenteel op zoek is naar een Bossche instelling of een persoon die zijn levenswerk – en dat van zijn echtgenote Luce – wil voortzetten. Zelf gaf hij onder de naam ‘Catharijne Press’ talrijke miniatuurboekjes uit. Zijn collectie bevat intussen ver over de 2.000 exemplaren. Begin 2003 is The Catharijne Press overgenomen door Trijnie Duut en Gertjan Heij in Velp. Ed Schilders schreef een artikel over de unieke bibliotheek van Guus Thurkow op 25 november 2007, dat op volgende site kan worden gelezen – met foto’s van de replica van een klassieke achttiende eeuwse bibliotheek, waarin alle boekjes zijn opgeborgen: http://www.cubra.nl/thurkow/welcome.htm   Een andere uitgever sinds 1990 was Philip Elchers van de Micro reeks, onlangs afgesloten met deeltje 22.

Bibliotheca Thurkowiana Minor

Bibliotheca Thurkowiana Minor

En in België vervaardigde minibibliotheek

En in België vervaardigde minibibliotheek

Boekjes in luciferdoosjes

Nieuw sinds maart van dit jaar is uitgever Bookbox, een initiatief van galeriewinkel Ton de Boer, Czaar Peterstraat 139 hs in Amsterdam. Men geeft boekjes uit die in een luciferdoosje passen in de harmonicavorm van de oude leporello. Inmiddels zijn al 26 boekjes uitgekomen met werk van o.a. Ronald Giphart, Sylvia Witteman, Bert Wagendorp, Arthur Japin en Wilfried de Jong. De kosten bedragen 9,95 euro per stuk.

Joost Veerkamp:  Mijn Hemel 

Doos 'Mijn Hemel', samengesteld door Joost Veerkamp

Doos ‘Mijn Hemel’, samengesteld door Joost Veerkamp

Van geheel andere aard is de zwarte doos ofwel black box van de in Heemstede woonachtige illustrator Joost Veerkamp ‘Mijn Hemel’. De doos is bedoeld als praktische ondersteuning voor hemelvaarders, waarvan ik voor alle zekerheid een exemplaar aanschafte. Het bevat een plattegrond met eindbestemmingen, brandzalf, onschuldzeep, een hemelkompas enz. De tekeningen op de postzegels zijn van Eric Coolen, bekend als illustrator en vormgever van het Ampzing Genootschap en momenteel met een tentoonstelling in het Haarlemse ABC Architectuurcentrum. In het colofon van een bijgesloten boekje staat: “Mijn Hemel is feitelijk het 16e supplement, behorend bij het postzegelalbum van Joost Veerkamp, Het werd in 2008 uitgegeven door Editions Obscures en opgedragen aan vormgever en multitalent  André Olgers die eraan zou helpen maar stierf, nog voor het project was begonnen.” Zeer de moeite waard en van harte aanbevolen ook voor iemand die als cadeau de hemel op aarde verdient.

ANALYSES VAN PRIVE-BOEKERIJEN

Hitler

Veel studie is verricht naar het privé-boekenbezit van Adolf Hitler. 1.200 boeken staan als ‘Third Reich Collection’ in de leeszaal op de tweede verdieping van het Jefferson-gebouw, nabij Capitol Hill in Washington DC. Deze komen (oorspronkelijk 3.000 stuks) uit een zoutmijn in Berchtesgaden en zijn daar in 1945 door de Amerikanen gevonden en meegenomen. Enkel die met Hitlers ex-libris zitten nu in de ‘Collection’, het restant in de Library of Congress. Zeker is ook dat veel boeken verloren gingen. 80 boeken uit de Berlijnse bunker zijn tegenwoordig te vinden in de Universiteitsbibliotheek Brown van Providence, Rhode Island. Hitler bezat minstens 16.000 boeken en was in literair opzicht een liefhebber van Don Quichotte, Robinson Crusoe, Gulliver’s Travels, Uncle Tom’s Cabin en Shakespeare. De boeken van Shakespeare las hij in een in het Duits vertaalde editie uit 1925 en hij beschouwde de Engelse schrijver als een groter talent dan Goethe en Schiller. Van de Duitse auteurs was hij vooral een liefhebber van Karl May. Over de boekerij van Hitler is informatie te vinden in o.a. de boeken:

– Philipp Gassert en Daniel Mattern. The Hitler library.GreenwoodPress, 2001.

– Ambrus Miskolczy. Hitler’s library. 2003.

Van Gogh

Algemeen bekend is dat Vincent van Gogh (1853-1890), die ook korte tijd in een Dordrechtse boekhandel werkzaam was, een passie voor boeken had. In de correspondentie met zijn broer Theo komen verwijzingen voor naar zeker 150 schrijvers en 200 literaire werken. Dat blijkt uit een onlangs gepubliceerd onderzoek naar de briefwisseling van Van Gogh door schrijver en uitgever Wouter van Veen. De resultaten van zes jaar onderzoek verschijnen in het tweede deel van de Engelstalige reeks: Van Gogh: a Literary Mind, uitgebracht door het Van Gogh Museum in Amsterdam.

Constantijn Huijgens

In het recent uitgekomen Jaarboek voor Nederlandse Boekgeschiedenis (16/2009) is een artikel van Ad Leerintveld (KB-Den Haag) opgenomen over de bibliotheek van Constantijn Huijgens.

Lucebert

De dichter en kunstschilder Lucebert had ruim 6.500 boeken in zijn te Bergen (NH). Lisa Kuitert, hoogleraar Boekwetenschap, heeft met studenten en vrijwilligers deze boekerij in kaart gebracht en het resultaat is vervolgens dor kenners van diens werk van context voorzien. Vantilt gaf het boek uit onder de titel “De lezende Lucebert; bibliotheek van een dichter’. Aan het boek is een cd-rom toegevoegd met een database waarin alle boeken zijn beschreven.

RECENTE VONDSTEN EN HERONTDEKKINGEN VAN VERLOREN GEWAANDE DOCUMENTEN

Pianostuk Mozart

Op 2 augustus 2009 zijn twee ontdekte pianostukken van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) voor het eerst gespeeld in Salzburg. Ze waren enkele maanden eerder geïdentificeerd als werken van Mozart in het archief van de International Mozarteum Stichting. De composities kwamen tot stand toen de componist zeven of acht jaar jong was en zijn door diens vader in een muziekboek opgeschreven.

Pianostuk Schumann

In de bibliotheek van de Duitse stad Überlingen aan de Bodensee is in april 2009 een dusver onbekend werk ontdekt van de componist Robert Schumann (1810-1856). Het gaat om een ongedateerd stuk bladmuziek met de titel ‘Ahnung’. Volgens musicologen stamt het pianostuk uit 1838.Op de bladmuziek staat een opdracht aan de fotograaf Julius Allgeyer (1829-1900). Een broer van Allgeyer stopte het stuk in een map, in 1888 aan de bibliotheek geschonken.

John Osborne

In de British Library (Londen) zijn in mei 2009 door Jamie Andrews twee verloren gewaande toneelstukken van de vermaarde Britse schrijver John Osborne (1929-1994) teruggevonden. Het betreft ‘The Devil Inside Him’ (1950) en ‘Personal Enemy’. Lange tijd ging men er van uit dat de manuscripten door Osborne vernietigd waren. Het hoofd van de collectie moderne handschriften trof ze echter aan in het archief van Lord Chamberlain, staffunctionaris van het Britse Koninklijk Huis, die tot 1968 de taak had om toneelstukken te censureren. In het archief zaten ze geordend onder schuilnaam “John Caborne”.

Victor Hugo

In de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen [de vroegere Stadsbibliotheek] zijn twee handgeschreven brieven van de Franse schrijver Victor Hugo teruggevonden. Deze waren al in1957 inde collectie van de bibliotheek toegevoegd, maar de cataloguskaart die hiernaar verwees was verdwenen. En wat via de catalogi niet is ontsloten lijkt niet te bestaan, ook al lagen in dit geval de brieven keurig in het beveiligde magazijn. ‘De papieren man’ schrijft in maart 2009 inzijn veelgelezen blog over boeken en literatuur: “Dat bibliotheken niet altijd meer precies weten wat ze allemaal in hun collectie hebben, komt wel vaker voor. Onlangs kwam aan het licht dat de British Library van ruim 9.000 collectiestukken niet meer weet waar ze zich bevinden.”

Barokmuziek

In april van dit jaar is men in het aartsbisschoppelijk archief in Mechelen een unieke collectie Italiaanse barokmuziek op het spoor gekomen. Dat gebeurde bij de inventarisatie van een onaangeroerde verzameling van 140 handschriften uit de periode van 1700-1720. Afkomstig uit Napels, Milaan en Rome. Ze werden door een Mechelse notabele aan het kapittel van de Sint-Romboutskathedraal geschonken. Uit invoering hiervan in de internationale databank van het RISM (het Répertoire International des Sources Musicales) bleek dat 90% van de werken uniek zijn.

Schindler’s List gevonden in Australië

Medewerkers van de State Library of New South Wales in Sydney hebben in april van dit jaar een versie gevonden van de wereldberoemde lijst die de inspiratiebron was voor de film ‘Schindler’s List’. Op dertien vergeelde vellen doordrukpapier staan 801 namen, die door de Duitse industrieel Oskar Schindler zijn behoed voor transport naar vernietigingskampen. De lijst werd aangetroffen tussen aantekeningen en krantenknipsels van de schrijver van ‘Schindler’s Ark’ waarop de film van Steven Spielberg was gebaseerd: de Australische auteur Thomas Keneally. Die had het document dertig jaar geleden gekregen van één van de geredde Joden: Leopold Pfefferberg, nummer 173 op de lijst. Een andere lijst met zo’n 1.200 namen is in 1999 aangetroffen op de zolder van een huis in Duitsland waar vrienden van de in 1974 overleden Schindler hebben gewoond.

AANWINST VOOR BIBLIOTHEEK VAN HET BOEKENVAK

Van de Stichting Bibliotheek van het Boekenvak (Universiteitsbibliotheek van Amsterdam UBA – Bijzondere collecties) verscheen het Jaarverslag 2008. Het bestuur met uitgever Laurens van Krevelen [voormalig directeur van Meulenhoff] als voorzitter telt twee HHB-leden: Bubb Kuyper en Arie Lenoir. In het verslag wordt al melding gemaakt van het gegeven dat directeur Arie Lenoir van kwaliteitsdrukkerij LenoirSchuring in Amstelveen in 2009 zijn complete reeks Salamanderpockets vanaf 1958 aan de Bibliotheek schenkt. Deze verzameling wordt als een aanvulling beschouwd op het grafische archief van uitgeverij Querido dat sinds 2007 bij de ‘Bijzondere Collecties’ is ondergebracht.

K.B. VERWERFT KARL MAY-COLLECTIE

Alweer het vorig jaar is dankzij een legaat de Koninklijke Bibliotheek in het bezit gekomen van een collectie van zeshonderd Nederlandstalige boeken van de legendarische Duitse schrijver van avonturenboeken over indianen Karl May (1842-1912).   Deze zijn nagelaten door Joan C.Oosterbaan, in 2006 oprichter van de Karl May Vereniging.  Zelf publiceerde hij onder meer het Karl May verzamelaars compendium, in samenwerking met Frits Roest (2000).

ARNHEMSE BIBLIOTHEEK ONTVANGT GETIJDENBOEK

Februari 2009 ontving de openbare bibliotheek van Arnhem [met een Gelderse bewaarcollectie] een 15e eeuws gebedenboek, dat vermoedelijk in een klooster te Keulen is vervaardigd. De tekst bestaat uit een aantal door Geert Grote vanuit het Latijn vertaalde teksten. Geert Grote, grondlegger van de Moderne Devotie, woonde van 1374-1378 in het klooster Monninkenhuizen te Arnhem. Het geschonken boek is afkomstig van de Arnhemse kno-arts Willem van Dalfsen, in 1978 overleden, en is door zijn kinderen aan de bibliotheek gegeven. Een ander getijdenboek dat men al bezat dateert uit 1469 en is afkomstig uit het Arnhemse Bethaniënklooster.

ZELDZAME PSALMENBOEKEN NAAR VRIJE UNIVERSITEIT

De bibliotheek van de V.U. Amsterdam heeft in mei 2009 een bijzondere verzameling psalmenboeken gekregen. De universiteit ontving vierhonderd boeken uit een nalatenschap van verzamelaar Gert-Jan Buitink, die in 2008 overleed.

BOEKEN VOL ZILVERWERK NAAR AMSTERDAM

De bibliotheek van de Vrije Universiteit en het Bijbels Museum in Amsterdam kochten in maart van dit jaar voor 3 ton een collectie kerkboeken met zilverbeslag uit. Het benodigde bedrag was afkomstig van de BankGiroLoterij. De collectie is afkomstig uit het bezit van de familie Van Noordwijk.

NATIONAAL DOCUMENTATIECENTRUM MAARTEN ’T HART IN MAASSLUIS

Op 25 november 2009 wordt de in Maasssluis geboren schrijver Maarten ’t Hart 65 jaar. Dat is mede aanleiding om eind van dit jaar in de openbare bibliotheek onderdak te bieden aan een landelijk documentatiecentrum gewijd aan deze schrijver. De oprichtingskosten die op 66.500 euro zijn begroot worden dankzij fondsen en sponsors opgebracht. Tevens zullen in de toekomst activiteiten rond het werk van Maarten ’t Hart worden georganiseerd door middel van lezingen, symposia, tentoonstellingen en publicaties. Naast het fysieke documentatie- centrum komt er ook een website.

PRINSES MAXIMA OPENT NIEUWE BIBLIOTHEEK WASSENAAR

Op 30 juni 2009 opende plaatsgenote prinses Máxima het nieuwe gebouw van de openbare bibliotheek Wassenaar. Als dank zijn haar meteen vijf lidmaatschapskaarten aangeboden voor haar man en drie dochters. Bibliotheekdirecteur Rob Vellinga: “Ze lopen wel eens hier in de winkelstraat, maar zijn nog nooit binnen geweest.” Met de Oranjes als nieuwe klanten hoopt hij dat een traditie terugkeert. “Prinses Christina, en kinderen kwamen vroeger regelmatig. Zij waren vaste klant.”

Prinses Maxima bij opening bibliotheek Wassenaar

Prinses Máxima bij opening bibliotheek Wassenaar

75STE IFLA-CONGRES 2009 in MILAAN MET POSTZEGEL VAN VATICAANSTAD HERDACHT

In 1927 is de International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) in het Schotse Edinburgh opgericht. Toen als overkoepelende organisatie van bibliotheek- verenigingen in 14 Europese landen en de Verenigde Staten. Nu met ruim 1.700 leden in zo’n 155 landen. Het hoofdkantoor is gehuisvest in het gebouwencomplex van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Bij gelegenheid van het 75ste jaarcongres in Milaan van 23 tot 27 augustus heet Vaticaanstad op 20 mei 2009 een speciale postzegel uitgegeven met een waarde van 1.40 euro. Deze stelt een tekening voor van de 16e eeuwse Biblioteca Apostolica Vaticana, gebouwd naar een ontwerp van Domenico Fontana, en een vierde eeuws Grieks manuscript ‘Codex B’ (Codex Vaticanus 1209), één van de belangrijkste bijbelse handschriften. De Vaticaanse bibliotheek wordt momenteel grondig gerenoveerd en zal in 2010 weer voor het publiek worden geopend. De instelling bevat ongeveer 75.000 handgeschreven manuscripten, 1,1 miljoen gedrukte boeken en 8.300 incunabelen. Ter gelegenheid van IFLA-jubilea en congressen zijn eerder herdenkingspostzegels uitgegeven door de posterijen van België in 1972, Kenya 1984 en Japan 1986.

AUGSBURG VERWERFT ‘VERBRANDE BOEKEN’

Monument voor in 1933 verbrande boeken op de Bebelplatz in Berlijn.

Monument voor in 1933 verbrande boeken op de Bebelplatz in Berlijn.

De universiteit van Augsburg heeft in juli van dit jaar de zogeheten ‘Bibliothek der verbrannten Bücher’ verworven. Een verzameling van 12.000 boeken die door de nazi’s in 1933 inDuitsland zijn verboden. De Duitse deelstaat Beieren heeft de collectie voor 410.000 euro aangekocht van George P.Salzmann, die meer dan dertig jaar geleden begon met het verzamelen van eerste drukken van de verboden boeken. Dit jaar bezocht ik voor het eerst in Berlijn het (verborgen) Monument voor de boekverbranding op de Bebelplatz (vroeger Opernplatz geheten) nabij de ‘Alte Bibliothek’(‘Kommode’) en tegenover de Humboldt Universiteit. Op 10 mei 1933 vond hier een door de nazi’s georganiseerde boekverbranding plaats. Onder het plein is een parkeergarage en in het midden zijn vanachter glas op de grond in de diepte lege boekenkasten zichtbaar met ruimte voor 12.000 boeken. Bij het monument van de Israëlische kunstenaar Micha Ullmann is het bekende citaat van Heinrich Heine gegraveerd: “Wo man Bücher verbrennt, verbrennt man am Ende auch Menschen”.

Lege boekenkasten (ondergronds) in herinnering aan de nazi-boekverbranding op 10 mei 1933

Lege boekenkasten (ondergronds) in herinnering aan de nazi-boekverbranding op 10 mei 1933

Inscriptie monument 'Bibliothek', Bebelplatz Berlijn

Inscriptie monument ‘Bibliothek’, Bebelplatz Berlijn

INGESTORT STADSARCHIEF KEULEN VOOR EEN GROOT DEEL GERED

Keulen bezit vanouds een van de rijkste stadsarchieven in Europa met 2.000 jaar geschiedenis en onder meer 65.000 oorkonden, 104.000 kaarten en plattegronden, 50.000 affiches, en een half miljoen foto’s. O.a. ook het schrijversarchief van Heinrich Böll. Het historisch archief overleefde de Tweede Wereldoorlog maar zakte 3 maart van dit jaar voor een aanzienlijk deel in een28 meterdiepe schacht van aan te leggen metro. De ramp werd al vergeleken met de Duitse vernietiging van de Leuvense universiteitsbibliotheek in de nacht van 25 op 26 augustus 1914 en nogmaals op 16 mei 1940. Van overal uit Duitsland en ook uit ons land gingen vrijwilligers naar Keulen om te redden wat nog te redden viel. Achteraf valt alles nog redelijk mee omdat ongeveer 80% van de documenten is teruggevonden in het puin.15 tot 20% moet als onherroepelijk verloren worden beschouwd omdat de papieren te lang in het grondwater lagen. Gered werden onder meer de nalatenschap van de vroegere kanselier Konrad Adenauer, handschiften van Böll en de oudste charter die uit 992 stamp. Veel geredde documenten moeten wel gerestaureerd worden

Opgravingen in het ingestorte stadsarchief van Keulen

Opgravingen in het ingestorte stadsarchief van Keulen

EERSTE DEEL VAN REVE-TRILOGIE VERSCHIJNT 30 OKTOBER 2009

Uitgeverij Van Oorschot – die eind augustus het 1000ste boek in eerste druk uitgaf – laat weten dat het eerste deel van de door dr.Nop Maas te schrijven biografie op 30 oktober uitkomt onder de titel: ‘Kroniek van een schuldig leven. De vroege jaren 1923-1962. Deel twee is maart 2010 en deel 3 oktober 2010 voorzien. Via de site van Van Oorschot Uitgeverij kan een gratis voorpublicatie worden aangevraagd

Project Reboot in Rotterdam van beeldend kunstenaar Bas van Vlijmen

Project Reboot van Bas van Vlijmen (0)

Project Reboot van Bas van Vlijmen 2008-2009 (0)

Project Reboot (7)

Project Reboot (7)

Project Reboot (8)

Project Reboot (8)

Project Reboot (9)

Project Reboot (9)

Project Reboot nabij het Erasmus-standbeeld Rotterdam (slot)

Project Reboot nabij het Erasmus-standbeeld Rotterdam (slot)

TENSLOTTE DIT……

Het duurste nieuwe boek is sinds eind november 2008 in bezit van de openbare bibliotheek van New York. Het is een biografie van Michelangelo. Het boek weegt 30 kilo, heeft een cover van marmer, en kost 80.000 euro. Voor vrijwel hetzelfde bedrag is ingetekend op een exemplaar van de facsimile-uitgave van de Atlas Van der Hem.

Het grootste boek wordt uitgegeven door Kraken Opus, gespecialiseerd in bijzondere boekuitgaven. Bij gelegenheid van de opening september 2009 van de Burj Dubai toren – met818 meter de hoogste toren ter wereld – zal een boek over deze wolkenkrabbers in verschillende luxe uitvoeringen verschijnen. De grootste versie meet 5 meter hoog en krijgt een plaats in de hal van de toren.

Hans Krol (Heemstede)

Strahov (klooster)bibliotheek in Praag: de theologische zaal

Strahov (klooster)bibliotheek in Praag: de theologische zaal

Strahov bibliotheek in Praag, Tsjechië: de filosofische zaal

Strahov bibliotheek in Praag, Tsjechië: de filosofische zaal