110 jaar Koninginnedagviering in Heemstede (1898-2008) / radio de Branding / kermis / Wilhelminaboom Wilhelminaplein / Julianaboom op het Julianaplein

Tags

biggenvangen, kermis, Koninginnedag, Oranjeconité, radio de Branding, Rob Schreuder, Simon Paagman, vrijmarkt

Gemeentesecretaris mr. Willem van den Berg was tot 2012 gedurende 5 jaar interim-voorzitter van het stichtingsbestuur Nationale Feestdagen Heemstede. Hier is hij op Koninginnedag aan het werk bij een zangfestijn op het Wilhelminaplein

110 JAAR KONINGINNEDAGVIERING/KRONINGSFEESTEN IN HEEMSTEDE (1898-2008)

Heemstede heeft één van de oudste Oranjeverenigingen van ons land. Deze werd opgericht toen de feestelijkheden rond de inhuldiging van Wilhelmina in 1898 voorbereid moesten worden.

In 2008 organiseerde de Oranjevereniging voor de de 110^e keer de feestelijkheden rond Koninginnedag. Volgens de Bond van Oranjeverenigingen in Nederland is het allereerste Oranjecomité van ons land in1896 inWijdewormer opgericht. Twee jaar later volgden tien andere gemeenten. Behalve Heemstede waren dat Dalfsen, Schiedam-Kethel, Epe, Ermelo, De Bilt, Makkum, Hengelo, Assen, IJsselstein en Vorden. Al die verenigingen bestaan nog steeds. In Heemstede hadden tien plaatselijke notabelen zitting in de ‘Regelingscommissie voor de Inhuldigingsfeesten’. Schoolhoofd P.J. Staal was de eerste secretaris. 110 jaar geleden vond de allereerste Koninginnedag op en rond het Wilhelminaplein plaats. Dat was op 31 augustus 1898, de verjaardag van de nieuwe koningin Wilhelmina. De inhuldiging vond plaats op 6 september in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. Voordat Koninginnedag gevierd werd, waren er al andere volksfeesten.

Een Heemsteeds volksfeest: het biggenvangen

In 1874 besloot toenmalig burgemeester J.Ph.Dólleman de jaarlijkse kermis te verbieden  Redenen waren de toenemende zedenverwildering en het drankmisbruik en de vechtpartijen die ten tijde van de kermis het gevolg waren. Hiervoor in de plaats kwamen, eigenlijk als voortzetting van het verleden, de volksfeesten met onder andere harddraverijen en wedstrijden voor bokkenrijders. Veder werden er kinderspelletjes gespeeld zoals tonkruien, zaklopen, touwtrekken, mastklimmen en koekhappen en ook toen al werd de dag afgesloten met vuurwerk. Erg in trek was het vangen van losgelaten biggen, een typisch Heemsteeds volksvermaak. Wie een met zeep ingevet varkentje ving, kreeg als prijs een ham of een bedrag van één gulden. (In Zandvoort speelden ze het spel ook, maar daar werd het varkentje niet ingevet.) Ook jonge vrouwen in wijde rokken namen aan dit spektakel deel. Het opmerkelijke schouwspel trok bezoekers uit de verre omgeving. “Uit het oogpunt van volksveredeling” werd het echter beschouwd als een “weinig verheffende folklore”. Na 1910 is het biggenvangen verboden en werd de kermis in ere hersteld. Het jaarlijkse volksfeest had plaats op de weilanden vlakbij het vroegere Kerk- of Dorpsplein waar tegenwoordig de huizen staan van de Bosboom Toussaintlaan en omgeving. Na de bebouwing van deze terreinen in 1921/1922 werd het Oranjefeest naar het wandelbos Groenendaal verplaatst. Overigens vierde men ook in Bennebroek in de 19^e eeuw een jaarlijks volksfeest, soms mét en andere jaren zonder kermis. Na 1898 kwam hiervoor in de plaats het Koninginnefeest in zwang, bovendien veelal een afzonderlijk kinderfeest. De oranjevereniging is in 1913 opgericht.

Biggen vangen door vrouwen in Heemstede naar een litho uit 1909

Troonsbestijging van Koningin Wilhelmina

Bericht van jaarlijks volksfeest op 22 september 1896 (Haarlem’s Dagblad, 21-9-1896)

Schrijven via teen telegram door secretaris M.H.de Ranitz namens de koningin-regentes Emma aan de burgemeester van Heemstede, 24 september 1892.

Na het overlijden van haar vader koning Willem III in 1890 was Wilhelmina als enig kind automatisch troonopvolgster. Omdat Wilhelmina pas 10 jaar was, is Koningin Emma toen als regentes aangewezen. Nadat Wilhemina op 31 augustus 18 jaar was geworden, vond op 6 september 1898 de officiële kroning plaats. Op initiatief van het dagelijks bestuur van de gemeente Heemstede werd op 18 mei 1898 een Regelingscommissie in het leven geroepen om de kroningsfeesten voor te bereiden en ook een subcommissie voor de Kinderfeesten. Het hoofdcomité kwam wekelijks bijeen in één van de lokale koffiehuizen ‘De Dorstige Kuil’, ‘Bloemoord’ of ‘Landzicht’; de subcommissie vergaderde in een schoollokaal. Een verzoek vanuit de bevolking om tijdens het feest een optocht te houden van alle blekersknechten in de gemeente werd “minder wenschelijk geacht” en afgewezen. Ongeveer 80 “behoeftige ingezetenen” ontvingen op 30 augustus een extra bedeling in het gebouw van de openbare school aan de Voorweg. De eendaagse festiviteiten hadden plaats op 1 september van dat jaar, vijf dagen voor de daadwerkelijke Inhuldiging in Amsterdam. De dag begon om half negen in de ochtend met een optocht van ruim zeshonderd schoolkinderen, begeleid door muziekklanken van een Beierse Kapel. De route liep langs de Glipperweg via buitenplaats ‘Meer en Berg’ naar de Gedenknaald aan de Herenweg. Daar werd het lied ‘Witte van Haemstede’ gezongen ter ere van de dappere mannen die volgens de overlevering in 1304 de onafhankelijkheid van Holland hadden bevochten tegen de binnengedrongen Vlamingen. Na het leggen van een lauwerkrans hield burgemeester D.E. van Lennep, gekleed in ambtskostuum, een gloedvolle toespraak. Daarop trok de stoet naar het raadhuis (Overlaan) op het Raadhuisplein. Daar bood Anna Cornelia van Amstel namens de schooljeugd een schilderij van de nieuwe Koningin aan het gemeentebestuur aan. Het was geschilderd door Thérèse Schwartze.

Kinderfeesten bij de inhuldiging van koningin Wilhelmina in 1898. Uit: HeerlijkHeden, nummer 159, pagina 18.  De festiviteiten hadden plaats op het landje van Van Schagen onder leiding van bovenmeester Staal van de Voorwegschool. Tussen de bomen is het huis van de heer J.P.Verkerk zichtbaar aan de Achterweg, na 1927 parochiehuis Anno Sancto

Boogschieten Koninginnedag 1898 Heemstede

De jeugd van Heemstede vermaakt zich met tonkruien bij de viering van Koninginnedag 1898

Kroningsfeesten te Heemstede (O.H.C., 29 augustus 1898)

Het Kroningsfeest van 1898; een eeuw Koninginnedagviering in Heemstede. Door Hans Krol. Uit; Programma 30 april 1998: 100 jaar Koninginnedag in Heemstede (Stichting Nationale Feestdagen Heemstede).

Vervolg van Het Kroningsfeest van 1898.

Koekslaan tijdens kermis op Koninginnedag, 1900. Foto van een oud volksvermaak op het Wilhelminaplein. De jongeman rechts met de knuppel staat klaar om het voorwerp op kruk, een koek, met een paar welgemikte slagen in stukken te slaan. Dit spel, het zogenaamde koekhakken kwam al voor de in 17de eeuw. Vroeger hakte men met een bijl, maar omdat daar teveel ongelukken mee gebeurden, werd die vervangen door een knuppel. De koek was taai en stroperig en dus niet zo eenvoudig door te slaan als de hedendaagse ontbijtkoek. Herinnerimg van Gerad Smit, desrijds bekend van het Heemsteedsch Woningbureau op het Raadhuisplein.

De viering van Koninginnedag te Heemstede. De schoolkinderen brengen een bloemstuk naar het nieuwe raadhuis en worden door de burgemeester, de heer D.E.van Lennep, toegesproken (Opr. Haarlemsche Courant en stadseditie O.H.C., 9 september 1907)

Koninginnedagviering door kinderen op het landje van Van Schagen met bovenmeester P.Staal , 31 augustus 1910 (NHA).

(Nieuwe Haarlemsche Courant, 17-8-1911)

Koninginnefeest 1911 Heemstede met waterfestijn aan het Zuider Buiten Spaarne (NHA)

Het planten van de Wilhelminaboom

Eén van de feestelijkheden rond de inhuldiging was het planten van een boom. De oudste inwoonster van Heemstede, mejuffrouw E. Tulkens, weduwe Van Tongeren, plantte voor hotel ‘Het Wapen van Heemstede’ de Wilhelminalinde, ‘bedoeld voor de eeuwigheid’.  In een verslag in het Haarlems Dagblad valt te lezen dat de bejaarde dame, omschreven als ‘oudje’  verzocht werd “een schep aarde in de kuil te werpen, waarop het vrouwtje met een van vreugde stralend gelaat den versierden schop ter hand nam en met een vlugheid die een werkman beschaamd zou maken, eenige scheppen aarde in de kuil wierp”. 

Mevrouw E.van Tongeren-Tulkens (*1803), die in 1898 de Wilhelminaboom plantte.

Tijdens het planten zongen kinderen uit volle borst de liederen ‘Onder den Wilhelminaboom’ en het ‘Wilhelmus’. Vervolgens nam mejuffrouw Tulkens plaats in een rieten leunstoel die speciaal voor deze gelegenheid was aangeschaft. Ter herinnering kreeg zij “behalve de zetel tevens een geborduurd kussen” aangeboden. De lindeboom werd geleverd door bloemist W. van Dort en kostte 25 gulden en 5 cent. In een harstenen omranding is de naam ‘Wilhemina’ en ’31 augustus 1898’ gebeiteld. De prijs van het gietijzeren hek was een eeuw geleden ongeveer ƒ 100,-. Dit groen geschilderde hek zou oorspronkelijk met goudkleurige rozetjes en oranje knoppen zijn versierd geweest. Dat de inflatie heeft toegeslagen moge blijken uit het feit dat de ongeveer 15 jaar geleden uitgevoerde restauratie meer dan het 200-voudige vergde. De letters in de rand verdienen overigens inmiddels een opknapbeurt. Ze zijn niet goed leesbaar meer.

Het aartsconservatieve raadslid Hendrik van Wickevoort Crommelin vond het destijds een dwaasheid zo’n jonge boom in dat jaargetijde te planten. De burgemeester liet zich echter niet uit het veld slaan en zei toe indien nodig een nieuwe boom uit eigen zak te zullen betalen. Zover is het niet gekomen. De boom werd door de dorpsbewoners gekoesterd totdat geparkeerde auto’s bezit namen van het Wilhelminaplein. Het vervolg is bekend. Op 2 december 1996 legde de vorstelijke linde door mensenhand het loodje. Een koel persbericht gaf aan dat deze boom het slachtoffer was geworden van bacteriën en bovendien een gevaar vormde voor passanten. Een nieuwe oude koningslinde (afkomstig van de Kerklaan) moet sinds 1998 op een iets andere plaats de herinnering aan de troonsbestijging van Koningin Wilhelmina levendig houden. Om de groeiruimte te bevorderen is toen het herstelde hekwerk in twee helften gedeeld. De Winkeliersvereniging en VOHB ondersteunden dit initiatief van het gemeentebestuur dat ƒ 26.000,- kostte en op 30 april 1998 is de nieuwe geplante boom feestelijk ‘onthuld’.

Na 98 jaar is in 1996 is de Wilhelminaboom geveld. Daarvoor kwam in 1998 een jonge linde afkomstig uit de Kerklaan in de plaats (artikel van Eric van Bakel, IVN Zuid-Kennemerland,  in Heemsteedse Nieuwsblad, 31 maart 2021)

Kadetjes en vuurwerk

Terug naar het begin van de Koninginnefeesten in 1898. Op het feestterrein, waar een poffertjeskraam en biertent gretig aftrek vonden, zijn in 1898 allerlei wedstrijden gehouden en zongen de Protestants-Christelijke zangvereniging ‘Ex Animo’ en de zangvereniging van de Rooms-Katholieke Volksbond, beide uit Heemstede. De Beierse Kapel onder directie van H. Ulrich speelde in de muziektent. De kinderen kregen “verversingen” (melk en kadetjes) aangeboden en een herinneringsbeker. (De VOHB heeft één zo’n beker in het archief.) ’s Avonds was er een groots vuurwerk met ten nummers (tien?), afgewisseld door luchtvuurwerk zoals luchtslangen, vuurpijlen, zwermpotten en bommen. Aan het eind van het geslaagde feest deelde de burgemeester mede dat Adjudant jonkheer G.J.van Tets namens Hare Majesteit een telegram had gezonden, waarin de Koningin bedankte voor de aangeboden hulde. Wat de financiën betreft kon worden gemeld dat een circulaire naar de gegoede burgers ƒ 1.501,75 had opgeleverd, Dat was minder dan verwacht, reden waarom men de aanvankelijke plannen moest beperken. De rijke baron Van Verschuer van de ‘Hartekamp’ gaf ƒ 60,- en de eveneens gefortuneerde maar superzuinige bewoners van ‘Leeuw en Hooft’ bij hoge uitzondering ƒ 25,-. Een collecte langs de huizen van minvermogende ingezetenen bracht ƒ 116,54 op. Op een begroting van ƒ 1.796,41 bedroeg na afloop het batig saldo ƒ 4.71. Dit bedrag werd gestort in de kas van de permanente feestcommissie voor de volksfeesten, het latere Oranjecomité. Van alle festiviteiten werd alleen het (kostbare) vuurwerk uit de gemeentekas betaald. Op 23 september 1898 besloot de Heemsteedse gemeenteraad de oude naam Kerkplein te wijzigen in Wilhelminaplein

Gratie voor een moordenaar: leve de Willemien!

Het Koninginnefeest van 1898 heeft in ieder geval één plaatsgenoot nog lang geheugd. Deze persoon, een zekere Van T., had in 1885 op de Molenwerf een moord gepleegd. Hij was café ‘Buitenrust’ (later Toledo) binnen gevlucht en had daar de klok met één uur verzet om zich aldus een alibi te verschaffen op het tijdstip van de moord in die tapperij te zijn geweest. Toenmalig veldwachter Timmer wist niettemin de dader te ontmaskeren en het gevolg was een bijna levenslange gevangenisstraf. Bij gelegenheid van het Kroningsfeest verkreeg de veroordeelde gratie en heeft hij nog lange tijd in eenzaamheid aan de Voorweg gewoond.

Traditie tot in onze tijd voortgezet

Vereniging opgericht ter blijvende viering van Koninginnedag (Haarlem’s Dagblad  21 augustus 1905) met baron A.G.A.Collot d’Escury als voorzitter en de leden  E.A.van Amstel, J.v.d. Berg, J.Beelen Sr., dr. M.Colenbrander, A.M.Brouwer, A.A.Dolleman, G.Klijn Sr., N.J.Visser, W.G. v.d.Wal, C.v.d. Weiden, A.de Wilde en L.Zieren. Burgemeester jhr. mr.D.E.van Lennep als burgemeester erevoorzitter.

Knipsel van Koniginnedagviering in 1909: “Te Heemstede, waar men den Koninginnedag dit jaar ook zeer opgewekt vierde, werd de jeugd onder meer verrast met een wedstrijd in het tonkruien, waarbij de jongens drie los op elkar gelegde tonnetjes over een zeer hobbelig pad moesten voortrijden, zonder dat ze van elkaar gleden. een heele toer voor de kleine bengels, die er zich kostelijk mee vermaakten.”

Tijdens het concours hippique op het Koninginnefeest te Haarlem behaalde jonkheer Sminia van Coehoorn met zijn paard ‘Martina’ een vierde prijs. We zien hem hier tijdens het springconcours met zijn schimmel een van de hindernissen nemende. (Uit: Nieuwe Haarlemsche Courant van 9 september 1911).

Tijdens de Koninginnefeesten van 1911 in Haarlem en Heemstede hield de jeugdige aviateur Antony Fokker schitterend geslaagde vliegdemonstraties

‘Een veelbelovend aviateur is de heer Anthony Fokker, die op een door hem vervaardigd vliegtuig te Haarlem met zeer veel succes dezer dagen gevolgen heeft.’ (Uit: Nieuwe Haarlemsche Courant, 16 september 1911)

Viering van Koninginnedag eind augustus 1907. De schoolkinderen brachten een bloemstuk naar het nieuwe raadhuis en werden vervolgens door de burgemeester, mr.D.E.van Lennep, toegesproken. (Zondagsblad Opr. Haarl. Courant en Stads-editie, 9 september 1907)

November 1918 trok door Heemstede een optocht als blijk van aanhankelijkheid aan koningin Wilhelmina. Honderden royalistische Heemstedenaren liepen mee. Op de foto passeert men de Van Merlenlaan richting Herenweg. Voorop lopen de politieagenten v.l.n.r. Zwartkruis, Silvis, Uittenboogaard en Veen. Op de bok de gebroeders Floris en Cornelis van Schagen.  In het rijtuig zit de heer Pronk, hoofd van de Sint Josephschool en penningmeester van het Comité Viering Koninginnefeesten. Daarachter volgt de nog altijd florerende harmonie Sint Michaël

Voor festiviteiten op Koninginnedag was men afhankelijk van vrijwilligers. Die staan hier bij elkaar in 1919 toen het feest werd gehouden op de weilanden van Groenendaal.

Harmonie Sint Michaël te Heemstede, in 1909 opgericht, bij het 10 jarig bestaan in 1919

Ook in omliggende plaatsen van Heemstede zoals Haarlem en Bloemendaal is in het verleden Koninginnedag gevierd. Het familieblad Panorama publiceerde 24 september 1919 bovenstaande foto’s van de viering in Bloemendaal, door het houden van en bloemencorso, waaraan werd deelgenomen van alle scholen daarna. De linker foto toont de versierde hittenwagen der school ’t Kopje en op de rechter foto ziet men de versierde fietsen van de openbare school.

De gewoonte van een feest op Koninginnedag is een jaarlijks terugkerend evenement geworden. Op 31 augustus 1916 werd tijdens het vuurwerk een groot portret van de scheidende burgemeester mr. D.E. van Lennep geprojecteerd met daarom omheen Bengaals vuurwerk. Het was een onverwachte hulde aan de regent die in een kwart eeuw veel voor Heemstede heeft betekend en lid van Gedeputeerde Staten was geworden.

Een foto gemaakt aan het begin van de Van Merlenlaan tijdens de roerige dagen in november 1918. De optocht was een uitdrukking van sympathie voor het Koninklijk Huis en georganiseerd door het Oranjecomité (in het eerste rijtuig gezeten). Links op de foto vier Heemstede politieagenten. Van links naar rechts de heren Zwartkruis, Silvis, Uijtenboogaard en Veen. Het rijtuig is van stalhouder Van Schagen (van 1890) met de op bok de gebroeders Cornelis en Floris van Schagen. Rechts van het rijtuig loopt toenmalig hoofdinspecteur van politie Ch. Kemper

Begin jaren dertig van de vorige eeuw berichtte de Commissie Koninginnedag dat de bijdragen van particulieren geen gelijke tred hielden met de groei van de bevolking. Het gemeentebestuur zuiverde het ontstane tekort aan. Pas onder koningin Juliana, ingehuldigd op 6 september 1948, is Koninginnedag een nationale feestdag geworden met een vrije dag. Bovendien verplaatste zij deze feestdag van 31 augustus naar 30 april, haar eigen verjaardag. Op 30 april 1980 liet de zojuist ingehuldigde koningin Beatrix weten dat 30 april Koniginnedag zou blijven als een eerbetoon aan haar moeder.

Koniniginnedag 31 augustus 1921. Voor de bloemenwinkel van H.H.Ruijsenaars aan de Binnenweg

Wilhelmina 25 jaar koningin

Het zilveren regeringsjubileum van koningin Wilhelmina op 15 september 1923 is overal in het land herdacht. Heemstede deed dat wel op een wel heel bijzondere wijze met de opvoering van een historisch openluchtspel. Hiervoor was zelfs op provisorische wijze de buitenzijde van het Oude Slot met het Tecklenburgse Poortje in Groenendaal nagebouwd naar een ontwerp van Jan Wiegman. Na een optocht vanuit Ipenrode werd de visite van de Engelse koningin Henriëtte Maria aan kasteelheer Adriaan Pauw in 1642 nagespeeld. Telgen uit de adellijke en patricische kringen (Van Lennep, Teding van Berkhout, Dorhout Mees, Van Riemsdijk, Beels van Heemstede, Texeira de Mattos, Aberson, Quarles van Ufford) speelden figuren uit de hogere kringen, terwijl plaatselijke arbeiders en middenstanders als voetvolk een bijdrage leverden aan het spectaculaire schouwspel.

Politie-inspecteur Ch. Kemper begeleidt op zijn stalen ros de historische optocht, in 1923 georganiseerd bij gelegenheid van het zilveren ambtsjubileum van koningin Wilhelmina. Foto genomen op de Vrijheidsdreef.

Schrijven van de secretaris (Witsen Elias) namens H.M. Koningin-Moeder Emma, omtrent het beschikbaar stellen van een zilveren medaille voor de FLORA bloemententoonstelling, 10 maart 1925

Verslag van Koninginnedagviering 31 augustus 1929

“De koninginnedagviering te Heemstede, met kinderspelen, volksspelen, kermisvermakelijkheden, concerten, illuminatie en vuurwerk, “elck wat wils” biedend, verloopt steeds zonder buitensporigheden, wel een bewijds dat het gebodene de feestgangers smaakt. En ook de herinnering aan den laatste Koninginnedag zal ongetwijfeld bij ieder een aangename zijn. Nadat des morgens de gebruikelijke kinderspelen in Groenendaal hadden plaatsgevonden begonnen om half drie de volksspelen in Groenendaal. Het aardigste nummer was het geconstumeerd ringrijden. Er waren onder de 32 deelnemers prachtige costumes. De daarvoor beschikbaar gestelde prijzen werden gewonnen door de dames: 1. Corrie Schutte, voorstellende de zee; 2. Mej. H.de Carpentier, fantasiepakje; 3. Mej. A.de Rooy, pierrette. Door de heeren: 1. Piet Stienstra als beer; 2. Piet Quarles van Ufford, cowboy; 3. W.de Zwart, paljas. Voor de andere wedstrijden ringrijden, zaklopen, touwtrekken enz. waren ook veel deelnemers. De harmonie ‘Eensgezindheid’ luisterde deze feesten op. Na afloop richtte de heer P.N.Quarles van Ufford de prijzen uit. ’s Avonds was het Raadhuisplein  het middelpunt van de feestviering. Het geheel electrisch verlichte raadhuis maakte een schitterend effect. Het concert van het fanfarecorps ‘Excelsior’ en de Chr. gemengde zangvereeniging ‘Sursum Corda’ werd door honderden bijgewoond. Vooral het slotnummer ‘Het Geuzenveld op den thuismarsch’, gezongen door ‘Sursum Corda’ , begeleid door een deel van ‘Excelsior’ was bijzonder mooi en oogstte luiden bijval. De dag werd besloten met een schitterend gesaagd vuurwerk, dat door duizenden vol belangstelling werd gadegesalgen. Het was in alle opzichten een schitterende dag.” Uit: De eerste Heemsteedsche Courant van 6 september 1929.

40-jarig regeringsjubileum

Bezoek van koningin Wilhelmina en prins Hendrik aan FLORA-bloemententoonstelling in Groenendaal Heemstede (1935)

Koninginnedag viering Heemstede ‘gestreden wordt om hert eerst in een plaats in de draaimolen te krijgen. In de cafés nodigen de jazz-bands en accordeons tot een bezoek’ (Nieuwe Haarlemsche Courant, 1-9-1937)

Ook in 1938 is er een historisch-allegorische optocht gehouden en werd aan de Vrijheidslaan een gedenkteken ter ere van de koningin onthuld. Dat monument was gemaakt door de Heemstedenaar H.A. van den Eijnde, die het nog juist voor zijn overlijden voltooide. Een kleindochter van de beeldhouwer onthulde de beeltenis van hare majesteit en burgemeester jhr. J.P.W. van Doorn hield een toespraak in aanwezigheid van enige honderden personen. In het begin van de Tweede Wereldoorlog zijn hier regelmatig bloemen neergelegd. Dat was tegen het zere been van de Duitse bezetters. In een brief van 21 oktober verordonneerde de hoogste politiechef H.A. Rauter, dat het monument zou worden vernietigd als het verbod om bloemen te leggen nog eens overtreden werd. Korte tijd later is dat helaas werkelijkheid geworden. Ongeveer op dezelfde plaats onthulde minister mr. P.J. Witteveen op 4 mei 1948 het Vrijheidsmonument ofwel ‘monument voor de gevallenen’ van beeldhouwer Mari Andriessen.

Burgemeester J.P.W.van Doorn (links) naast de heer E.Lefevre, voorzitter der vereniging Koninginnedag op 30 april 1939 na de plaatsing van een zitbank nabij de op 7 januari 1937 geplante Julianaboom op het Julianaplein (Panorama, 4 mei 1939)

Vooromslag Oranjefeesten Heemstede-West, 31 augustus 1945 (Catawiki)

Kermis  op het Wilhelminaplein door A.C.van Noort (AmstelArt)

Leerlingen van de Bronsteeschool op 31 augustus 1945 bij de viering van de eerste Koninginnedag na de Bevrijding

Leerlingen van de Bronstee-school op Koninginnedag op weg naar Groenendaal, circa 1950

Langer dan enig ander was tekenaar en boekillustrator Jan Wiegman bestuurslid van het Comité Koninginnedag Heemstede, namelijk van 1923 tot 1953, wat op 30 april van laatstgenoemd jaar is herdacht. Op 20 september 1963 overleed Jan Wiegman.

Het Oranjecomité van Heemstede in 1960 voor het raadhuis met links vooraan de heer Oscar Brink, destijds bekend wijnhandelaar aan de Zandvoortselaan. Hij was ook gemeenteraadslid van 1946 tot 1962

Begin van de Koninginnedagviering voor het raashuis van Heemstede met de harmonie Sint Michaël in 1974 (Noord-Hollands Archief)

Vooromslag van programmaboekje Koninginnedag/Bevrijdingsdag viering Heemstede 1980.Leden va de Commissue Nationale Feestdegen waren: A.C.M.van der Drift, R.Hilbrands, H.Kuijk, mw.C.E.Roest-Reijer, G.B.M.M.Anink, mej.L.Visser, G.M.Wellenberg, E.P.Bakker en W.de Nie. Vaste adviseurs: A.J.Polak en R.Stegeman.

Programmaoverzicht Koninginnedag 1980 en Bevrijdingsdag 1980.

Affiche Oranjefeest Koninginnedag  aan de Vrijheidsreef Heemstede: touwtrekken en polsstokspringen

Kermis Heemstede op het Wilhelminaplein Koninginnedag 1984 (NHA)

Kermis Heemstede, Wilhelminaplein, eind april 1994 (NHA)

AfficheFeest Sporthal Groenendaal 30 april 1986. Optreden van Dutch Swing College Band!

Mej. E.C.M.Visser, beter bekend als Lies Visser was jarenlang actief vele terreinen, zoals ten aanzien van het Blekersvaartkwartier, als akela bij scouting ‘De Heemsteedse Trekkers’ en bij de organisatie van viering en herdenking bij de Nationale Feestdagen. In 1986 ontving zij op Koninginnedag een koninklijke onderscheiding. Voorts in 2007 een bronzen erepenning van de gemeente Heemstede

Ringsteken tijdens Koninginnedag omstreeks 1980 in de Valkenburgerlaan met paard en wagen van Van Schagen van 1980. Op de bok Jaap van Schagen en Leen Bader (Noord-Hollands Archief)

Kermis op het Wilhelminaplein rond 30 april 1984 (Noord-Hollands Archief)

Ringsteken op de Van Merlenlaan tijdens Koninginnedag 20 april 1991 (Erik Seylhouwer)

Het comité van de Stichting Nationale feestdagen in 1997. Van links naar Rechts: Piet de Groot, Herman Rosendal, Lies Visser, Ad Vreeburg, Tiny Nijboer-Verdonschot en Marie-José Nelissen (Het Weekblad van Heemstede, 17 april 1997)

Touwtrekken op Koninginnedag in 1987. Hier het team van café ’t Okshoofd met als tweede van voren Maarten Divendal, sinds 2011 burgemeester van De Ronde Venen, en twee plaatsen daarachter Harry Borghouts. Zo’n tien jaar eerder hielden de ambtelijke ploegen van Haarlem en Heemstede een touwtrekwedstrijd in de Haarlemmerhout onder leiding van respectievelijk burgemeester drs. Reehorst en jhr.Quarles van Ufford. ‘Overeenkomstig de verwachtingen moest Haarlem het loodje leggen tegen de veel krachtiger Heemstedenaren van oudsher mannetjesputters wanneer het op touwtrekken aankomt’, aldus berichtte het Haarlems Dagblad.

Burgemeester mr. O.R.van den Bosch spreekt voor de laatste keer voor zijn pensionering in 1993 op Koninginnedag de bevolking toe. Rechts zijn echtgenote jkvr. Julie van den Bosch-Feith en links Simon Paagman, oprichter van radio de Branding

Een traditie in Heemstede ter gelegenheid van Koninginnedag is de samenzang onder leiding van koordirigent Leny van Schaik uit Haarlem  met medewerking van Maria Benerink. Bovenstaand in 1994 in de Burgerzaal van het Raadhuis te Heemstede

Kermis Heemstede op parkeerterrein aan de Sportparklaan Koninginnedag 1997 (NHA)

Viering Koninginnedag 1997 Raadhuisplein Heemstede (NHA)

Viering Koninginnedag Camplaan Heemstede voor de Pinksterkerk in 1997 (NHA).

Simon Paagman (vanaf de rug gezien) interviewt wethouder drs. Jos Hardesmeets (2003)

Simon Paagman van radio de Branding interviewt burgemeester Cohen bij gelegenheid van de presentatie van het boek ’50 jaar Kunst & Cultuur in Heemstede'(2003). Commissaris van de Koningin drs. Roel, de Wit die zijn leven lang zeer ‘Heemstede minded’ was kijkt toe,

Portret van journalist en organisator Simon Paagman uit Heemstede. Uit: ODE AAN HEEMSTEDE, 2005, pagina 142.

Paagman gaat nu door met BeterBusiness (Heemsteedse Courant, 11-1-2012)

Simon Paagman: actief als organisator binnen BETER BUSINESS in Haarlem en Zuid-Kennemerland, zowel als in de Haarlemmermeer. Op bovenstaande foto links met burgemeester Bernt Schneiders en rechts met Robert Bloemers, algemeen directeur van de Imbema Groep.

SIMON PAAGMAN, geboren in 1940 overleed op 22 februari 2019  op 78-jarige leeftijd in een Haarlems ziekenhuis. In Heemstede zal hij niet worden vergeten. 

Simon Paagman bracht Red Sun surfkleding op de markt en was manager van meervoudig wereldkampioen windsurfen [deelnemer aan de Olympische Spelen in Seoul en Barcelona] Stephan van den Berg (*1962).  (Het Parool, 28-8-1984)

Organisator Simon Paagman overleden (Haarlems Dagblad, 27-2-2019)

Overlijdensadvertentie Simon Paagman (Haarlems Dagblad, 27februari 2019)

Graf Simon Paagman en Ria Paagman-Sweerts, begraafplaats Herfstlaan Heemstede

Knipsels betreffende Simon Paagman aanwezig in Heemstede-collectie van het Noord-Hollands Archief, locatie Kleine Houtweg:

-S.Paagman onderscheiden met een gouden brandingsspeld, uitgereikt door oud-burgemeester van Haarlemmermeer C.van Stam (Haarlems Dagblad, 24 maart 1983)

-Simon Paagman, voorzitter van de Branding “Mensen bij elkaar brengen met radio”(Haarlems Dagblad, 12-12-1989)

-Direkteur Simon Paagman stuwende kracht van Stichting Zandvoort Promotie (Heemsteeds Weekblad, 27 december 1989)

-Simon Paagman, nieuwe directeur Stichting Zandvoort Promotie (Haarlems Dagblad, 28-12-1989)

– ‘Zandvoort moet evenementen van niveau organiseren'(Haarlems Dagblad, 28-12-1989)

-Ruzie De Branding en Zoo (H.D., 11-7-1990)

-Directeur S.Paagman van de Stichting Zandvoort Promotie timmert ambitieus aan de weg. (Haarlems Weekblad, 20 juni 1990)

-‘Zandvoort  is op de goede weg’ (Heemsteedse Koerier, 20-6-1990)

-Ondernemers geërgerd over plan Promotion (Haarlems Dagblad, 23 juni 1990)

-‘Kerst-In’ Zandvoort gered (Haarlems Dagblad, 18-12-1990)

-Stichting Zandvoort Promotie volwassen (Heemsteeds Weekblad, 1990)

-Simon Paagman heeft z’n buil vol van negatieve verhalen: ‘Zandvoort is niet voor gokkers en drinkers’ (Haarlems Dagblad, 6-7-1991)

-In gesprek met Simon Paagman, voorzitter van Radio de Branding: Hebben lokale omroepen een bestaansrecht in de toekomst (Heemsteder, 10-5-1991)

-Simon Paagman moet Zandvoort een beter imago geven (Heemsteeds Weekblad, 22-5-1991)

Filmster Britt Eklund loves Sendvoort (Haarlems Dagblad, 27-5-1992)

Britt Eklund in gezelschap van links Han in ’t Veld en in het midden Simon Paagman, directeur van de Stichting Zandvoort Promotie (foto H.D, Gerald van Daalen)

-Simon Paagman: ‘Zandvoort meer dan bescheiden plaatsje op strand voor handdoek'(Haarlems Dagblad, 9-6-1992)

-‘De Tien’ Simon Paagman (51), directeur Stichting Zandvoort Promotie (Haarlems Dagblad, 17-6-1992)

-Nieuwe promotieleus moet badplaats voortstuwen in vaart der volkeren (Heemsteedse Courant, 10-6-1992)

-Burgemeesters bij Popov (de Telegraaf, 20 augustus 1992)

-Subsidie stopt voor Zandvoort promotie (Haarlems Dagblad, 27-6-1992)

-Stichting Zandvoort Promotie knokt verder (Haarlems Dagblad, 8 april 1993)

-circulaire: nominatie Simon Paagman als Beste vrijwilliger van Heemstede (21 januari 2002)

-Simon Paagman nu langs de lijn bij RTV De Branding (de Heemsteder, 19 december 2007)

-De aanpakmentaliteit van Heemstedenaar Simon Paagman. Drijvende kracht Branding Radio stopt ermee (Haarlems Dagblad, 21-12-2007)

-‘Radioman’ Simon Paagman gehuldigd; door Eric van Westerloo (de Heemsteder, 9 januari 2008)

-Radioman op nieuwjaarsreceptie in de bloemetjes gezet; door Betty Schreuders. (Heemsteedse Courant, 9 januari 2008)

Feliciaties voor Simon Paagman (Heemsteedse Courant, foto Robert van Rijn)

-Organisator  Paagman trots op populariteit HD cup (Haarlems Dagblad, 16 mei 2009)

-Eminence grise van de radioprogramma’s geeft zijn mening (de Heemsteder, 24-2-2011)

Commissaris van de Koningin complimenteert Meerbusiness Haarlem-IJmond (Haarlems Dagblad, 25-1-2011)

Ondernemersplatformen gaan samenwerken (de Heemsteder, 10 december 2014)

Geanimeerd jaardiner van BeterBusiness Haarlem-IJmond (Haarlems Dagblad, 10 februari 2015)

-Lustrum Duin & Kruidberg Conventie 2016 met Annemarie Jorritsma: ‘Ondernemen en Politiek’ (Haarlems Dagblad, 12 april 2016)

Simon Paagman met Annemarie Jorritsma en Martin Schröder) (H.D., foto Onno van Middelkoop)

Radio de BRANDING; hoe een huisomroep een lokale omroep werd (artikel van Marco Snel, in: Meerhistoirie, december 2015, p.24-25)

(Radio de Branding, Meerhistorie, december 2015, pagina 24)

Vervolg van Radio de Branding, Meerhistorie, december 2015, pagina 25.

Flyer van radio De Branding Heemstede

Radio de Banding

Deel van het team van lokale omroep de Branding in de studio in het voormalig ‘zusterhuis’ van het Diaconessenhuis. V.l.n.r. (achter het glas) Chris de Bruin, Cees de Braber (programmaker), oprichter en voorzitter Simon Paagman, journalist en onderwijzer Har Wolters en vooraan de actieve medewerker Peter Giltay Veth. (NHA, 1987)

Radio de Branding Heemstede 1987

Radio de Branding 1987

radio de Branding 1987

De radioprogramma’s van Rob Schreuder (Krant van Branding RTV de regionale omroep van Heemstede & Bennebroek , december 2005)

Rob Schreuder verzorgde jarenlang een wekelijks jazzprogramma via radio De Branding NAAST ‘TOPPERS VAN TOEN’ (Haarlems Dagblad, 17-10-2001)

Branding RTV ontvangt bronzen erepenning tijdens 40-jarig jubileum (Koerier, 25 oktober 2006)

=====================================================

KERMIS HEEMSTEDE

Kermis de Glip nabij Glitpervaart. Aquarel door Hermannus van Brussel

Kermis op het Wilhelminaplein Heemstede 1984

Kermis Wilhelminaplein Heemstede 1984

De Koninginnedag-vrijmarkt aan de Vrijheidsdreef in Groenendaal in 1994

Traditionele samenzang onder leiding van Leny van Schaik en Maria Benerink in de burgerzaal van het raadhuis van Heemstede, Koninginnedag 1994, in later jaren op Wilhelminaplein.

Viering van Koninginnedag op het Raadhuisplein in Heemstede, 30 april 1995

Viering Koninginnedag op trapveldje bij de Vrijheidsdreef, 1995

Koninginnedagviering met vrijmarkt op de Vrijheidsdreef, 1996

Dammen langs de Vrijheidsdreef op Koninginnedag in 1996 (NHA)

Kermis Heemstede Sportparklaan 30 april 1997 (NHA)

Viering Koninginnedag Heemstede op de Camplaan voor de Pinksterkerk met die dag ook een groot festijn op het Wilhelminaplein (NHA)

De vrijmarkt is een jaarlijkse traditie op Koninginnedag in Heemstede. Bovenstaand de kraam van de Junior Kamer Kennemerland in 1993 op de Vrijheidsdreef.

Vrijheidsmarkt aan de Sportparklaan, 30 april 1998

30 april 2009: 111^de Koninginnedagviering

Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Commissie Koninginnedag vanwege de toegevoegde organisatie van de viering van de bevrijding op 5 mei een nieuwe taak en naam gekregen: Commissie Nationale Feestdagen Heemstede; sinds 1997 is het een stichting. In 1998 is het eeuwfeest ‘Honderd jaar Koninginnedag in Heemstede’ met extra activiteiten gevierd. Jarenlang was de Oranje-wielerronde een trekpleister op Koninginnedag. De activiteiten hadden en hebben op diverse locaties plaats, zoals op het Wilhelminaplein, in wandelbos Groenendaal (Vrijheidsdreef), op het RCH-terrein en dat jaar het sportcomplex aan de Sportparklaan. Omdat het vernieuwde en uitgebreide raadhuis in 2007 niet bruikbaar was vond de aubade van 30 april op het Wilhelminaplein plaats. Dit jaar was dat weer op de vertrouwde plek voor het gemeentehuis, gevolgd door een klinkend programma, georganiseerd door de Stichting Nationale Feestdagen. Ook in 2008 waren er op 30 april talrijke festiviteiten: de traditionele kermis en het vuurwerk, de altijd drukbezochte vrijmarkt (volgens sommigen de beste in de verre omgeving) en last but not least alweer voor de 18^e maal een geslaagde community singing onder de bezielende leiding van Lenie van Schaick. Mede dankzij de commissieleden en de inzet van veel vrijwilligers van scouting, sportverenigingen, het muziekkorps St. Michaël en vele anderen worden al voorbereidingen getroffen voor het 111^e festijn in 2009.

Koninginnedag Heemstede 2014. Aubade voor het raadhuis. Met een kinderkoor en traditioneel harmonie Sint Michaël. Op de achtergrond de uitgenodigde dragers van een koninklijke onderscheiding. Voor het raadhuis staan v.l.n.r. gemeentesecretaris Willem van den Berg, wethouder Christa Kuiper, wethouder Jur Botter en burgemeester Marianne Heeremans (archieffoto Dichtbij).

Drukte tijdens Koningsdag 2016 op het Wilhelminaplein in Heemstede (foto Carel le Brun)

Kermis Heemstede, Haarlems Dagblad 27 mei 2023)

Kermis Heemstede 25-29 mei 2023 weer aan de Sportparklaan nabij sportcomplex

Kermis Heemstede 2023

Pagina uit: ‘400 jaar Oude Kerk’; het hart van Heemstede‘, in bijdrage door Marloes van Buuren ‘Kermis op het plein’ p. 162 en 163.

DE WILHELMINABOOM OP HET WILHELMINAPLEIN; door Marloes van Buuren

De Wilhelminaboom. Uit: ‘400 jaar Oude Kerk; het hart van Heemstede‘, door Marloes van Buuren, 2024, pagina’s 154.

Vervolg van ‘De Wilhelminaboom‘, pagina 155.

===============

DE PLANTING VAN EEN JULIANABOOM OP HET JULIANAPLEIN HEEMSTEDE

Op 12 juni 2025 wordt op het Julianaplein een boom onthuld, gewijd aan Anne Frank.

Het in mei 2025 in herinnering aan Anna Frank geplante boompje op het Julianaplein tegenover de bibliotheek Plein1 in Heemstede

De in 1998 geplaatste Wilhelminaboom op het Wilhelminaplein heeft het op een gegeven moment begeven en bestaat niet meer. Wèl heeft Heemstede verscheidene monumentale bomen – helaas ook niet meer de 18e eeuwse Libanese ceder bij Bronstee – en nog veel meer (enige honderden) bijzondere bomen, die in particulier dan wel gemeentelijk bezit zijn. Deze zijn geregistreerd op een BOMENKAART te vinden op het internet. Daaronder 7 op het het gazon van het Julianaplein, waaronder 4 (zilver)lindebomen.Over het algemeen is vandaag de dag weinig bekend dat op het Julianaplein op Prinsessedag 30 april 1935 een zilverlinde is geplant. Veel meer wordt geweten van de sculptuur ‘De bokspringers’, vervaardigd door beeldhouwer Kees Verkade en tegenwoordig opp op het Julianaplein geplaatst.

Plaatsing Julianaboom op Prinsessedag 30 april in Heemstede (Nieuwe Haarlemsche Courant van 11 maart 1935)

6 januari 1937 werd nogmaals een boom geplant ter gelegenheid vn het huwelijk van prinses Juliana met Prins Bernhard. 1 mei 1939 volgden op instigatie van gemeenteraadslid H.J.Voors een gietijzeren hek om de boom, en zijn twee nieuwe zitbanken geplaatst.

Uit gemeenteraadsverslag van 27 april 1937. De banken en het hek zijn vervaardigd door werklozen in het kader van ambachtelijke cursussen, De losse letters J B in het midden kunnen worden geïnterpreteerd worden als Juliana Boom, maar ook als Juliana & Bernhard.

Werklozen tijdens de crisis aan het werk in Heemstede. Arie Kramer wist de meeste personen te identificeren, Van de eerste twee mannen van links af zijn de namen onbekend, daarnaast J.Kottman, Arie Geels, nog een onbekende, P.Kemp, H.Meeuwenoord, P.Mertens, H.Tiggelman, A.Peperkoorn, J.Moonen, terwijl ook van de laatste niet kon worden achterhaald, (Uit: ‘Kent u ze nog…de Heemstedenaren…. Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1973, nummer 41).

Verslag over o.a. het panten van de Julianaboom (De Volkskrant van 7 januari 1937)

Foto uit 1939 van de Julianaboom met een hek en 2 zitbanken. Daarachter de Julianalaan, Links de voormalige Dreefschool, gebouwd in 1930 sinds 1995 bibliotheek, Plein 1 (foto NHA)

Foto uit boek ‘Heemstede in beeld van 1900 tot nu’, samengesteld door Hans Krol, 1993, pagina 33

Zowel deze als andere bomen op het plein en elders in de gemeente, vooral in wandelbos Groenendaal, zijn tijdens de brandstoffenschade in de bezettingsperiode 1944-1945 gekapt.

Nieuwe Julianaboom te Heemstede (Uit: Haarlem’s Dagblad van 3 oktober 1945)

Vervolg uit Haarlem’s Dagblad van 3 oktober 1945

Na de Bevrijding heeft het comité HEEMSTEDE VRIJ een inzameling gehouden, o.a. voor enkele gebrandschilderde vredes glas-in-loodraam in het Raadhuis Koninginnedag 1949 is een nieuwe linde geplant met gietijzeren hekje en de letters J & B. Die kunnen geïnterpreteerd worden als Juliana Boom , maar evenzeer als Juliana en Bernhard.

Vredesramen in raadhuis Heemstede herplaatsing Juliana- boom (Haarlem’s Dagblad, 30 september 1948)

De Julianaboom op een foto uit 1979. (NHA)

De Juliana lindeboom op het Julianaplein in volle bloei. De foto is gemaakt op zaterdag 31 mei na de drukbezochte ochtendviering van het 70 jarig bestaan van boekhandel Blokker aan de Binnenweg Heemstede

Het hekje uit 1949 voor de Julianaboom, dat zou zijn vervaardigd door Arie Geels

Hans Krol bij de Julianaboom, 31 mei 2025

Vooromslag van een boek door Theo Out, ‘Bomen op de Heemsteedse Dreef’

===========

Anne Frankboom op het Julianaplein in 2025 geplant

Anne Frank Boom vertelt haar verhaal door (Heemsteder , 18 juni 2o25)

Toelichting op een ‘nazaat’ van de Witte Paardenkastanjeboom achter het Achterhuis in Amsterdam , 12 juni 2025 onthuld op het Julianaplein Heemstede. De geboortedag van Anne Frank is 12 juni 1929 in Frankfurt am Main, en op 12 juni 1942 kreeg zij een dagboek voor haar verjaardag. Februari 1945 is zij door de nazi’s vermoord in vernietigingskamp Bergen-Belsen.

Een eerste druk van het dagboek van Anne Frank het Achterhuis’ is ontdekt tijdens een taxatiedag bij Dorcas Heemstede en wordt juni geveild door veilinghuis ‘Onder de Boompjes’ in Leiden. Verwachte verkoopprijs circa 4.000 euro. Eerder is een exemplaar mét stofomslag geveild bij venduhuis Rotterdam vor 16,500 euro.