De Boekenwurm, geschilderd door Carl Spitzweg (1808-1885), omstreeks 1850

BOEKENVEILINGNIEUWS

Ik Jan Cremer en Joost Veerkamp onder de hamer en nieuwe opwindende initiatieven van Piet van Winden.

In Boekenpost nummer 109 (sept/okt 2010) maakte Caspar Wechgelaer zich wat zorgen over het veilinghuis Adams Book & Print Auctions. Herhaaldelijk bellen en mailen bleef zonder resultaat, maar toen Wechelaer zogenaamd aangaf te hebben gehoord dat de zaak op fles is, reageerde Piet van Winden wèl onmiddellijk met de mededeling dat op 2 oktober en begin december twee veilingen worden gehouden “waar de kranten vol over zullen staan”. En verder voorspelde Van Winden “dat met ingang van de nieuwe veilingen van Adams het gezicht van het vaderlandse veilinggebeuren in Nederland voorgoed zal veranderen.” Vanwege te beschermen sponsorbelangen kon hij op dat moment verder niets concreets zeggen. Nadien is op 13 september een ANP-persbericht verspreid dat op 2 oktober bij Adams de onverbiddelijke veiling plaatsvindt van het manuscript van het boek Ik Jan Cremer. Feitelijk gaat het om een typoscript. Het roemruchte boek verscheen in 1964 en wereldwijd zouden volgens het persbericht meer dan 12 miljoen exemplaren zijn verkocht (1) Piet van Winden laat weten dat de 70-jarige schrijver de zorg over dit manuscript nu graag aan een ander wil overdragen. Hij spreekt de verwachting uit dat de opbrengst ergens tussen de 200.000 en 250.000 euro zal bedragen. Volgens Van Winden zou er wereldwijd veel belangstelling zijn vanuit het buitenland “en de eerste Amerikaan heeft zich al gemeld”. Jan Cremer zei voor het radiojournaal dat hij van het boek niet rijk is geworden en voegde daar nog aan toe: “met de verkoop hoop ik een jaartje verder te kunnen schilderen”. Zijn vrouw Babette zei echter tussendoor het geld te willen gebruiken om “een put te dichten” met andere woorden om gaten in het huishoudboekje te dichten. Op maandag 27 september kregen Cremer, zijn levenspartner en de antiquaar-veilinghouder uitgebreid aandacht in het televisieprogramma De Wereld Draait Door om het “belangrijkste oer-boek” uit de moderne letterkunde aan te prijzen. En passant wees Piet van Winden er op dat bij de laatste veiling van Adams biedingen kwamen uit 35 landen. Een jaar geleden op de veiling van 24 oktober 2009 trachtte Adams het momenteel in gebruik zijnde monumentale pand Herenhuis 386 – ontworpen door Philips Vingboons en gedecoreerd door Jurriaan Andriessen– voor minimaal 7 miljoen euro te veilen, maar een bieder meldde zich niet. Achteraf blijkt het huis alsnog gekocht te zijn door Gerard Krans.  Op 30 augustus heeft Piet van Winden namens de beherende stichting Het Grachtenhuis bekend gemaakt dat met ingang van 1 april 2011 op dit adres een permanente expositie wordt geopend met als thema de aanleg van de grachtengordel in de Gouden Eeuw. Dat sluit prachtig aan op de plaatsing van deze vroegere stadsaanleg op de werelderfgoedlijst van Unesco. De financiering van restauratie en inrichting tentoonstellingen geschiedt door eveneens door ondernemer Gerard Krans, voorheen bestuurder van Pakhoed en tegenwoordig CEO van Transmark Fcx., internationaal distributeur van afsluiters en kleppen voor de olie-industrie. Op 2 oktober wordt voorts bij Adams deel 1 van de collectie van Gert Jan Hemmink geveild, helemaal gewijd aan het werk van Joost Veerkamp. Bestaande uit 55 nummers met geschatte bedragen van 50 tot 2.000 euro. Hemmink uit Amstelveen is sinds jaren verzamelaar en uitgever (AMO) van bibliofiele publicaties, die nu zijn collectie in delen te gelde maakt. Ter veiling komen verder enkele belangrijke atlassen van o.a. Blaeu en Ortelius, 17e eeuwse emblemataboeken, een verzameling zeldzame drukken van Gerard Reve, een brief van Albert Schweitzer aan Wilhelmina (afkomstig van haar particulier secretaris Thijs Booy), foto’s van Ed van der Elsken evenals schilderijen van o.a. Appel, Zadkine, Toorop, Mauve en Bart van der Leck.

ZIE ADDENDUM

(1) Al in het jaar van verschijning zijn meer dan 100.000 exemplaren verkocht. Toen in 2004 de 51ste druk uitkwam schatte literatuurrecensent Pieter Steinz het aantal verkochte exemplaren van de “onverbiddelijke bestseller” op ongeveer 1 miljoen exemplaren. Het Rijksmuseum verwierf onlangs het originele omslagontwerp van het boek: Jan Cremer op een geleende Harley Davidson. Cremer schreef zijn debuut grotendeels op Ibiza. In mei 1981 had Jef van Gool als eindredacteur van de Lezerskrant (voor bibliotheekgebruikers) een interview met Jan Cremer, waarbij uitvoerig op het typoscript is ingegaan. In april 1980 was de 40ste (her)druk verschenen, waarin talrijke wijzigingen zijn aangebracht, wat niet in het colofon is vermeld. De structuur is drastisch omgegooid en hele delen zijn onderling van plaats gewisseld. Cremer gaf toen aan dat bij gebrek aan paperclips bij het zetten en drukken in 1964 in de chronologische volgorde fouten zijn ontstaan, maar geen enkele criticus, ook internationaal niet, zou dat zijn opgevallen. Daarnaast zijn drukfouten verbeterd en onjuiste gegevens aangepast.

Nieuw: Allbooks Auctions in Groningen

Nieuw sinds 1 januari van dit jaar, ofschoon dat niet geldt voor de veilinghouder, is het veilinghuis Allbooks Auctions in Groningen. Veilinghouder is Geert Postma [veilingmeester ook bij Amsterdam Book Auctions in de Quellijnstraat], in samenwerking met Job Kwakman. Intussen zijn drie veilingen georganiseerd. Tot voor kort was men gevestigd op het adres Oude Kijk in ’t Jatstraat 42, maar in juni vond leegverkoop van de winkel plaats, met op zaterdag 16 juni alle resterende boeken voor 2 euro en een dag later voor 1 euro per stuk. Per 1 oktober is het nieuwe adres: Pelsterstraat 20, Groningen. De eerstvolgende boekenveiling vindt plaats op 15 november met kijkdagen op 13 en 14 november.

 ‘s- Werelds duurste boek wordt op 7 december geveild

Opengeslagen bladzijde uit boek van J.J.Audubon: 'Birds of America'

Opengeslagen bladzijde uit boek van J.J.Audubon: ‘Birds of America’

Op de decemberveiling 2010 van Sotheby’s in Londen wordt een exemplaar geveild van wat wordt beschouwd als het duurste boek ter wereld naast de 42-regelige bijbel van Gutenberg, waarvoor ruim 20 jaar geleden meer dan 5 miljoen euro is betaald. Het gaat om ‘Birds of America’ van John James Audubon (1785-1851), waarvan het Teijlers Museum een exemplaar bezit, terwijl geen enkele volledige Gutenberg zich in Nederlands bezit vindt, vermoedelijk ook omdat men zich in het verleden helemaal op Coster heeft gefixeerd. Van Birds of America zijn 119 exemplaren bekend, op 11 na allemaal in bezit van musea, (universiteits)bibliotheken en archiefinstellingen. De laatste keer dat een exemplaar werd geveild was in maart 2000 geveild en bracht toen 8,8 miljoen dollar op. Het boek met 435 handgekleurde platen en 90 bij 60 centimeter meet dat thans wordt geveild is afkomstig uit het bezit van Lord Hesketh, een boekverzamelaar die in 1955 overleed. Sotheby’s heeft de waarde geraamd op een bedrag tussen de 4,8 en 7.2 miljoen euro. Het te veilen exemplaar, nummer 11, is oorspronkelijk gekocht door de paleontoloog Henry Witham. Het is overigens een deel van de kostbare Fermor-Hesketh bibliotheek in Easton Neston (Northamptonshire) dat door de zoon en erfgenaam Lord Hesketh te gelde wordt gemaakt, De opbrengst is nodig is om het landgoed te kunnen onderhouden. Weliswaar is de bibliotheek sinds de 16e eeuw opgebouwd door opeenvolgende generaties, maar zijn vader schafte als bibliofiel verzamelaar de meest waardevolle boeken aan de boekerij toe. Andere publicaties die geveild worden zijn een Shakespeare First Folio [geschat op 1,54 miljoen dollar], beschouwd als het belangrijkste boek uit de Engelstalige letterkunde, waarvan 750 stuks zijn gedrukt en vandaag de dag nog 219 exemplaren resteren.

Voorts middeleeuwse manuscripten met miniaturen, brieven van Elizabeth I aan haar ministers over de gevangenneming van Mary, koningin van Schotland, boeken van William Caxton, Engeland’s eerste drukker etcetera.

Stripboek voor 1 euro in een kringloopwinkel gekocht is nu te koop voor 14.000 euro

Enige rijd geleden ontdekte iemand bij toeval een exemplaar van ‘De vrolijke avonturen van Doris Dobbel’ in een kringloopwinkel. Het uit 1952 daterende boek is van de Vlaming Marc Sleen, vooral bekend van de stripreeks Nero. Vermoedelijk zijn van dit stripboek honderd exemplaren gedrukt, en was enkel te winnen als prijs bij een wedstrijd. Voor zover bekend bestaan nog acht stuks, drie zonder kaft en vijf mét. In 2002 is voor het laatste een exemplaar geveild in Gent en bracht toen, inclusief veilingkosten, 9.735 euro op. De huidige eigenaar biedt zijn exemplaar nu aan voor 14.000 euro op het internet aan via de verzamelaarssite Catawiki. 25/26 september was te zien tijdens de Stripdagen in Houten. Tot op heden is nog geen bod niet op het boek uitgebracht.

Eerste druk van George Orwell brengt 95.000 euro op

Op 26 maart 2010 is een eerste druk van het boek ‘Down and out in Paris and London’ (1932)  van George Orwell voor86.000 pound, ofwel ongeveer 95.000 geveild bij Gorringes Auction House in Lewes. Deze min of meer novelle was eerder op hooguit 5.000 euro geschat en overtrof daarmee alle verwachtingen.

Brieven Oscar Wilde geveild

Op 24 september zijn bij veilinghuis Bamfords vijf brieven geveild van de negentiende eeuwse Britse schrijver Oscar Wilde (1854-1900). Deze zijn geschreven aan de hoofdredacteur van een tijdschrift en de homoseksuele schrijver deed daarin ‘oneerbare voorstellen’ aan Alsager Vian. De correspondentie is afkomstig van nakomelingen van Vian. De opbrengst bedroeg 33.900 pond ofwel bijna 39.000 euro.

Bloomsbury Auctions in Londen doet goede zaken met toppers van  Karl Marx, Lewis Carroll en Bram Stoker

Op 27 mei 2010 boekte Bloomsbury Veilingen drie records.

1) een gesigneerde ‘Das Kapital’ van Karl Marx, geraamd op 25.000 –35.000 pondbracht het ongelooflijk hoge gedrag op van140.300 pond  (bijna 165.000 euro). Het boek bevat een geschreven opdracht van de auteur “To Professor E. Beesly”, een historicus en vriend van Marx.

2) Een fraai exemplaar van de eerste druk van Dracula met opdracht door Bram Stoker [schatting 7.500 – 10.000 pond] werd afgeslagen voor53.680 pond, het hoogste bedrag ooit voor een exemplaar van deze titel.

3) Een brief van de schrijver Charles Lutwidge Dodgon (Lewis Carroll), gedateerd 1 juni 1870, aan de illustrator John Tenniel (raming 15.000 –20.000 pond) bracht een recordbedrag op van51.240 pond.

Van de veiling werd ongeveer 90% verkocht en de totaalopbrengst kwam uit op 1,7 miljoen pond ofwel bijna 2 miljoen euro.

Bijna half miljoen pond voor een Sherlock Holmes

In 1887 ontving sir Arthur Conan Doyle (1859-1930)25 pondvoor zijn eerste ‘Sherlock Holmes Adventure’, in ‘A Study of Scarlet’. Toen één van de twee exemplaren met een persoonlijke opdracht 15 juli van dit jaar bij Sotheby’s werd geveild had een verzamelaar daar bijna een half miljoen pond voor over. Ruim boven de raming van 250.000 tot400.000 pond. Van deze eerste druk resteren 31 exemplaren, de meeste aanwezig in bibliotheken. In 2007 ging een ongesigneerd exemplaar in New York voor150.000 pondvan de hand. Het extreem hoge bedrag is mede te danken aan het feit dat de persoonlijke aantekening van Doyle uit 9 januari 1914 dateert. De auteur noteerde: “This is the first independent book of mine which ever was published, Arthur Conan Doyle.”  Doyle schreef het verhaal in twee weken in 1886, op 27-jarige leeftijd. Het werd door talrijke uitgevers geweigerd, maar toen het in ‘Beetons’ Christmas Annual’ verscheen was het in veertien dagen uitverkocht. Van nadrukken ontving hij geen penny omdat Doyle voor25 pondalle rechten had afgestaan aan de uitgever. Van Sherlock Holmes en assistent  Dr.Watson zouden gedurende 40 jaar nog 60 verhalen verschijnen, waarmee de detectives uitgroeiden tot de meest succesvolle personages in de Britse literatuur.

Mark Twain in trek

In Librariana, deel 22, meldde ik de veiling bij Sotheby’s in New York van een collectie brieven en memorabilia van de Amerikaanse schrijver Mark Twain (pseudoniem van Samuel Clemens), ingebracht door de verzamelaar en mediatycoon James S. Copley die 1 miljoen dollar zou kunnen opleveren. De auctie op 19 juni realiseerde goede prijzen. Zo werd een niet eerder gepubliceerd werk ‘A Family Sketch’ geraamd op 120.000 tot 180.000 dollar Een bedrag op van 242.500 dollar. Het tweede deel van de verzameling wordt in november geveild, bij gelegenheid van Twain’s 175ste geboortedag.

Tegenvallende opbrengst voor manuscripten van John Steinbeck

John Steinbeck (1902-1968), o.a. Pulitzerprijswinnaar en Nobelprijslaureaat, blijft tot de verbeelding spreken. Afkomstig uit diens appartement in New York  zijn op 23 junieen aantal persoonlijke bezittingen en archiefstukken geveild bij Bloomsbury in New York. Naar verwachting zou het materiaal tussen de 200.000 tot 250.000 dollar moeten opbrengen. Vermoedelijk vanwege de kredietcrisis was er weinig animo en bleven veel memorabilia en originele documenten onverkocht, zoals het dankwoord dat Steinbeck hield toen hij de Nobelprijs aanvaardde. De opbrengst bleef steken op een schamele 74.000 dollar. De grootste Steinbeck-collectie bevindt zich in het National Steinbeck Center te Salinas, Californië, de geboorteplaats van de letterkundige.

Paris notebooks’ van Henry Miller geveild

In maart zijn te San Francisco enkele notitieboekjes van de Amerikaanse schrijver Henry Miller(1891-1980) geveild. Het zijn notieboekjes die Miller tussen 1932 en 1936 bijhield toen hij in Parijs verbleef. De opbrengst was respectievelijk 103.500 en 150.000 dollar, geboden door “a major American research institution” .

Sensationele verzameling eerste drukken Engelse drukken ter veiling

De Britse krant The Guardian meldt dat in oktober Sotheby’s London tegelijk met Sotheby’s New York een collectie van zeker 3.000 eerste drukken van vrijwel alle meesterwerken uit de Britse literatuur veilt. De geschatte opbrengt is tussen de 8 en 15 miljoen pond [9.385.000 tot 17.500.000 euro]. De anonieme verkoper heeft zijn collectie in bijna 40 jaar bijeengebracht en verkoopt deze nu integraal Literatuurspecialist Peter Selley spreekt van de meest indrukwekkende verzameling Engelse literatuur ooit in één leven bijeengebracht. Eén van de topstukken is een gesigneerd exemplaar van Charles Dickens’ ‘A Christmas Carol’(1844), waarvan de opbrengst op200.000 pondis geschat.

Saint-Exupéry

Bij het bekende veilinghuis Artcurial voor striptekeningen e.d. in Parijs is op 9 juni een manuscript met enkele hoofdstukken van ‘Pilote de guèrre’ van de Franse auteur Antoine de Saint-Exupéry geveild en is dit lot voor 74.900 euro afgehamerd.

Dure foto

Niet eerder is zo’n hoog bedrag voor een foto van de Amerikaanse fotograaf Ansel Adams. In 1938 legde hij een wintertafereel in Yosemite National Park vast en schonk deze aan Edwin Land, uitvinder en oprichter van Polaroid. In juni van dit jaar geveild bij Sotheby’s in New York haalde deze foto een recordbedrag van omgerekend 580.802 euro.

ARCHIEF- EN BIBLIOVONDSTEN

– Veel aandacht in de media kreeg in september de ontdekking door de Utrechtse geschiedenisstudent Ruben Schalk in het Westfries Archief te Hoorn van het oudste tot nu toe bekende aandeel van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Daterend van 9 september 1606 en uitgegeven door de VOC-kamer Enkhuizen. Het oudste aandeel tot dan toe dateerde van 27 september 1606 uit het Stadsarchief Amsterdam. Op een archievensite tekende voormalig rijksarchivaris professor em. Eric Ketelaar aan: “Prachtige vondst en mooie publiciteit. Maar…het is eigenlijk geen aandeelbewijs: die kende de VOC niet (het enige bewijs waren de door ieder VOC-kamer apart bijgehouden aandeelhoudersregisters). Het gaat om een recepisse: het bewijs van betaling van de ingelegde bedragen, met de belofte de inleg na verloop van tijd terug te betalen (meer een obligatie dan een aandeel). Verder verdient aandacht dat het hier om een recepisse van de kamer Enkhuizen gaat; de vroeger in het Amsterdamse stadsarchief bewaarde rcepisse is afgegeven door de kamer Amsterdam, de in het Nationaal Archief bewaarde recepissen (1622) zijn van de kamer Zeeland.”

 – Een Nederlandse onderzoeker, Erik-Jan Bos, heeft in juni met behulp van google een vermiste brief van de Franse filosoof René Descartes opgespoord. Google leverde hem een link op naar de bibliotheek van het Haverford College in de Verenigde Staten. Het leverde aldaar een brief van 4 pagina’s op 27 mei 1641 vanuit kasteel Endegeest geschreven en gericht aan Descartes’ uitgever Mersenne in Parijs. De bewuste brief was al 150 jaar vermist en is intussen vanuit Haverford overgedragen aan de rechtmatige eigenaar, het Institut de France. Dit schrijven is ruim 1,5 eeuw geleden met 70 andere brieven van Descartes gestolen door de Italiaanse graaf Guglielmo Libri (sic!), vermoedelijk de grootste boekendief aller tijden, die duizenden oude werken en manuscripten uit Franse bibliotheken stal. Onbekend is gebleven hoe de brief in de bibliotheek van Haveford College terecht kwam. Bos promoveerde op Descartes en werkt momenteel aan een nieuwe uitgave van de brieven van de Franse wijsgeer.

– Bij het Museum Martena in Frankeker dacht men jarenlang een uniek portret van de Friese edelman Hessel van Martena (ca. 1460-1517) in handen te hebben. Uitgever Manfred Nippel onthulde in mei van dit jaar na onderzoek in Duitsland de ware identiteit. De uitgever van kunstboeken werkt aan de beschrijving van een om omvangrijke bibliotheek. In een van de 12.000 boeken kwam Nippel een gravure tegen met dezelfde persoon als op het schilderij. Het blijkt te gaan om een portret van de gewelddadige Kroatische krijgsheer Johann Ludwig Hektor von Isolani (1586-1640), die veelvuldig voorkomt in de geschiedschrijving van de Dertigjarige oorlog, maar niet verbonden is aan Nederland of Friesland. Dankzij deze ontdekking kon een tweede doek worden geïdentificeerd, in bruikleen van het Gemeentemuseum te Helmond. Ook daarop zou Van Martena zijn, maar het blijkt nu eveneens Von Isolani te zijn. Dat portret is vervaardigd door de 17e eeuwse Vlaamse schilder Gaspar de Crayer.

– In het archief van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) in Den Haag zijn drie glasnegatieven teruggevonden met foto’s van het levenloze lichaam van Marietje Kessels. Het 11-jarige meisje is op 22 augustus 1900 misbruikt en vermoord aangetroffen in de Tilburgse Heilig Hart kerk van de parochie Noordhoek. Deze nooit opgeloste zaak heeft destijds veel opzien gebaard. Ed Schilders publiceerde in 1988 het boek: ‘Moordhoek – de moord op Marietje Kessels in een katholieke kerk’. Hij behoort tot degenen die menen dat de pastoor de dader was. Intussen is bekend geworden dat het dossier betreffende Marietje Kessels is gestolen uit het Regionaal Archief Tilburg. Overigens werd al in maart 2005 is vastgesteld dat de stukken verdwenen waren. Niet meer achterhaald kon worden aan wie het dossier voor het laatst ter inzage is gegeven.

– In Engeland is een zeer zeldzaam exemplaar van ‘The Jungle Book’ gevonden. Het betreft een eerste druk met een handgeschreven bericht uit mei 1894 van schrijver Rudyard Kipling, gericht aan zijn jongste dochter, die in 1899 op 6-jarige leeftijd overleed. Dat maakte de BBC in april bekend Het boek werd door bibliothecarissen gevonden in Cambridgeshire, waar Kiplings oudste dochter heeft gewoond.

– In september deed de Zweedse Rijksrecherche een vondst in de Zweedse Koninklijke Bibliotheek, die deze instelling in verlegenheid bracht. De recherche ontdekte 21 tijdschriften met kinderporno. Probleem is dat de Zweedse KB de plicht heeft al het drukwerk uit dat land, ongeacht de inhoud, te verzamelen voor het nageslacht. Voorts dat de tijdschriften dateren uit de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw toen kinderporno nog niet officieel verboden was. Ander pornografisch materiaal blijft voor raadpleging en uitleen gewoon beschikbaar; met het ministerie van Onderwijs is men in overleg getreden over de ontstane bezwaarlijke situatie ten aanzien van de aanwezige kinderporno.

BIBLIO-AANWINSTEN

– Na de spectaculaire overdracht van de hutkoffer met reclameontwerpen van Reinier Saul (1910-1977), tegelijk met de presentatie van een boek op 22 april, is Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam onlangs verrijkt met twee nieuwe verzamelingen:

1) Ruim 120 zeldzame vrijwel uitsluitend Amsterdamse nieuwjaars- en kermisprenten, geschonken door de familie uit de collectie Nico Boerma, voormalig docent klassieke talen in Landsmeer.

2) Archiefmateriaal van het grafische handelshuis Tetterode. Al in 1971 werd de Typografische bibliotheek van Tetterode door de UB verworven.

– De nazaten van de eerste directeur G.F.Westerman (1807-1890) laten Artis een aantal kostbare plaatwerken na, evenals een twintigtal legpenningen, schilderijen, o.a. van Jacob Maris, en een rijkgegraveerde glazen bokaal.  Deze nalatenschap is tijdelijk te bewonderen in de Artisbibliotheek, onderdeel van de universiteit van Amsterdam.

– De Athenaeumbibliotheek in Deventer, die in 2010 550 jaar bestaat, heeft een collectie van 300 boeken en circa 1.000 artikelen overgenomen van de Deventer schrijver Cees Wilkeshuis (1896-1982). De onderwijzer en auteur heeft 72 publicaties op zijn naam staan, waarvan 56 kinderboeken. De bibliotheek beheert ook de collectie van andere Deventer auteurs als Korteling en Van Vloten.

– Het Letterkundig Museum in Den Haag heeft in september het literaire archief verworven van Gerrit Komrij (1944), in 1993 bekroond met de P.C.Hooftprijs en van 2000 tor 2004 Dichter des Vaderlands.

– In Zweden zijn twee nieuwe teksten gevonden van de internationaal succesvolle schrijver Stieg Larsson. De manuscripten zijn overhandigd aan de Nationale Bibliotheek van Zweden in Stockholm. Larsson overleed in 2004 aan een hartinfarct nog voordat zijn succesvolle Millennium Trilogie verscheen. Verfilmd en vertaald in meer dan dertig talen. Tussen de erven van Larsson woedt al jaren en juridische strijd. Hij woonde 30 jaar lang samen met Eva Gabrielsson, maar omdat zij niet officieel getrouwd waren, kon zij geen aanspraak maken op de opbrengst. De thans gevonden teksten schreef Stieg Larsson op 17-jarige leeftijd en had hij gezonden naar het tijdschrift Jules Verne Magazine, waar deze in het archief opdoken.

– Tussen de Joodse Nationale en Universiteitsbibliotheek in Jeruzalem is een conflict gaande met de zussen Eva en Ruth Hoffe, met als inzet manuscripten van de in1924 inWenen overleden Tsjechisch-Duitse schrijver Frans Kafka. De dames Hoffe kregen de documenten in 1970 van hun moeder Esther, die deze op haar beurt had ontvangen van Max Brod, vriend van Kafka en uigever van diens werk. De in Praag geboren Kafka bepaalde in zijn testament dat Brod alle manuscripten moest verbranden. Daaraan heeft hij niet voldaan en de manuscripten bevinden zich nu in een kluis van de UBS-bank in Zürich. Minstens één manuscript is niet eerder gepubliceerd. Israël claimt de handschriften omdat het werk van Kafka deel uitmaakt van het Joods nationaal erfgoed en het publiek toegang moet krijgen tot de stukken. Aanleiding om naar de rechter te stappen was dat de zussen Hoffe materiaal verkochten onder meer via veilingen aan verzamelaars en archieven “voor miljoenen euro’s”. De rechter in Tel Aviv gaf de strijdende partijen opdracht een compromis te bereiken. Dat werd niet (nog) bereikt, reden waarom tegen de wil van de gezusters Hoffe op 19 september 2010 vier bankkluisjes zijn geopend voor een inventarisatie. Wat in de toekomst verder gaat gebeuren blijft vooralsnog in het duister gehuld. In de buitenlandse pers wordt refererend naar Kafka’s boek ‘Der Prozess’ over Kafka’s laatste proces geschreven.

RECENTE BOEKEN OVER BOEKEN, BIBLIOFIELEN, SCHRIJVERS, UITGEVERS, BOEKHANDELS EN BIBLIOTHEKEN

 – de Bibliotheek van de 100 talenten.  Boekcassette met drie boeken in relatie tot innovatief bibliotheekwerk met kinderen. Problio, 2010.

– Boekengeluk. Vijftig hoogtepunten uit het Museum Meermanno. ‘Museumgids’ met teksten van Ewoud Sanders, verschenen naar aanleiding van gelijknamige tentoonstelling van 26 juni tot en met 24 oktober. Prijs: 9.95 euro; luxe editie 19,95 euro. [P.S. Van taalhistoricus Ewoud Sanders zijn sinds kort op het internet de meeste boeken die hij publiceerde gratis als pdf binnen te halen. Zie: www.ewoudsanders.nl

– Irma Boom [Tekst tevens Matthieu Lommen].  Biography in Books. Books in reverse chronological order 2010-1986. Uitgave van Bijzondere Collecties Universiteit van Amsterdam in samenwerking met Grafische Cultuurstichting [voorzitter Arie Lenoir].

– Aernout Borms. Centsprenten. Massaproducten tussen heiligenprent en stripverhaal. Een publicatie van uitgeverij d’Jonge Hond in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek, onder redactie van Saskia de Bodt. Verkoopprijs 22,50 euro.

– Herman Brusselmans. Trager dan de snelheid. Uitgeverij Prometheus, 2010. 17,95 euro. [Derde boek waarin Louis Tinner de hoofdrol speelt. In deze cultklassieker ‘De man die werk vond’(1985) leerden we Rinner kenner als bibliothecaris van een recreatiebibliotheek in een Belgisch ministerie. Met autobiografische aspecten, want Herman Brusselmans werkte zelf in een ministeriebibliotheek te Brussel.  Dertien jaar later verscheen deel 2 ‘Nog drie keer slapen en ik word wakker’. Na zijn vorige baan te hebben ingeruild voor het beheer van een tweedehandsboekenwinkel hoeft hij uiteindelijk niet meer te weken omdat zijn vrouw een lucratieve baan vindt als personal shopper en wordt verveling de belangrijkste bezigheid van Brusselmans’ pantoffelheld].

– Marcel Bulte en Sis Hoek-Beugeling. Lezen op het zand en in het veen. Bibliotheek Emmen, een uitgelezen voorziening. Uitgeverij Drenthe. 12.50 euro.

– Documenten die de wereld veranderden. Het Unesco-erfgoed van boeken, handschriften, kaarten, partituren en beeldarchieven. Arnhem, 2010.[‘Memory of the World’ richt zich op voornamelijk op archief- en bibliotheekcollecties . Intussen hebben 193 documenten/verzamelingen een officiële erkenning gekregen; in ons land: het dagboek van Anne Frank, de Ets Haim Bibliotheek van de Portugees-Israëlische synagoge in Amsterdam en archieven van de Vereenigde Oostindische Compagnie in het Nationaal Archief].

– DOK Delft ‘Create stories tell stories keep stories; liefde, ambitie, innovatie, verbinding en ontmoeting’. [= verslag 2009 van openbare bibliotheek Delft, 2010].

– Roeland Harms. De uitvinding van de publieke opinie – pamfletten als massamedia in de zeventiende eeuw. Dissertatie R.U.Utrecht.

– Dolf Hell. Cor van Velzen; op eigen koers naar pakkende beelden. [Monografie over affichemaker Cor van Velzen (geb. 1921)]. Eindhoven, [Z]OO producties 18 euro.

– W.F. Hermans. Volledige Werken. Op 15 september is onder grote belangstelling deel 3 gepresenteerd in de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA). Een uitgave van het Huygens Instituut KNAW, geredigeerd door Peter Kegel en Jan Gielkens. Deel 3 kost 35 euro. [Op de tweede etage van de OBA worden in het Reve-museum de foto’s gemaakt die Teigetje en Woelrat, tussen 1964 en1971 inen rond Huize Het Gras in het Friese Greonterp maakten. De opening geschiedde op 8 september door cabaretier Herman Finkers].

– Lotte Hellinga. Vroege drukken Librije Zutphen. Paperback 14,50 euro; gebonden editie 24,50 euro. [Deel 1 van 4 voorgenomen delen als vervolg op de in 2008 verschenen: Catalogus Librije Zutphen, de kettingbibliotheek van de Walburgiskerk. Uitgeverij Philip Elchers. 85 euro. [Ofschoon in minstens 10 (klooster)bibliotheken in Europa nog restanten van vroegere kettingboekerijen bestaan, zijn er slechts drie volledig in oorspronkelijke staat: 1) de Biblioteca Malatesta in Cesena, Italië (1447-1450), 2) de Librije in Zutphen (1561-1564) en 3) de kathedraalbibliotheek van Hereford, Engeland (met als oudste handgeschreven boek uit circa 8000].

– Lambert Hermkens: 1) Kunstenaars, ex-libris en Bloemendaal. In: Ons Bloemendaal, 33e jaargang, nummer 3, najaar 2009, blz. 16-18 en 2) Verborgen in boeken. In: HeerlijkHeden (Heemstede), 37e jaargang, juli 2010, nr. 145, blz. 27-32.

–  Jan van Herrewege. Manieren van ordenen. Over het verzamelen van boeken en de ‘problemen’ die ermee gepaard gaan. Van feitelijk gebeuren tot conceptueel idee.[Presentatie op 16 oktober in cultureel centrum van Harelbeke. Na lezing van het manuscript schreef boekenfreak Gerrit Komrij het volgende aan de auteur: “Beste Jan, Ik heb het derde deel van je cyclus ontvangen en opnieuw met plezier gelezen. De verzamelaar kan zichzelf alleen genezen door zijn ongeneeslijkheid. Op weg weg naar zijn goddelijke status, de status van de ma die alle boeken heeft, is hij al een beetje een halfgod. Je Gerrit Komrij.” Van Jan van Herrewege, bibliothecaris van Harelbeke, verscheen in 2008: ‘Zot van boeken. over boekengekte als levensdrang’ en in 2009 ‘Het syndroom van Spitzweg. Mijn leven als boekenwurm.’ Drie delen van de boekencyclus: “Het menselijk tekort bij een teveel aan papier’].

– Uwe Jochum. Geschichte der abendländischen Bibliotheken. Darmstadt, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 2010.

– Bob Th.W.Jongschaap. Van Stockum sinds 1933 –  177 jaar boekhandel, veilinghuis, uitgeverij en literair leven in Den Haag.  35 euro.

– Hans Kienhorst. Verbruikt verleden. Handschriftfragmenten in en uit boeken van klooster Soeterbeeck. Edam, Orange House, 2010. [Voortzetting van een in 2005 verschenen catalogus. De oude bibliotheek van de zusterpriorij Soeterbeeck bij Ravenstein is in 1997 overgedragen aan de Radbout Universiteit].

– Joke Linders. Ik hou zo van…de Gouden Boekjes – Het verhaal van de Gouden Boekjes in Nederland. Rubinstein. 24.95 euro.

linders

Vooromslag van ‘Ik hou zo van…de Gouden Boekjes’ door Joke Linders

– Walter Mehring. De verloren bibliotheek. Autobiografie van een cultuur. Vert. Louis Houët. Uitg. Voltaire in ’s-Hertogenbosch, 2010. 27.50 euro. [De Joodse Duitser Walter Mehring (1896-1981) vluchtte in 1933 uit Duitsland naar Frankrijk, later naar Oostenrijk. De Geheime Staatspolizei nam zijn bibliotheek, geërfd van zijn vader, in beslag. Mehring vergat deze niet en maakte er een reconstructie van en zoomde in op de cultuur die achter deze boeken schuilgaat.]

– Dik van der Meulen, Cees Fasseur. Multatuli, een zelfportret. Het leven van Eduard Douwes Dekker door Multatuli verteld. Uitgeverij Bert Bakker, 2010. Verkoopprijs 24.95 euro. [Bij gelegenheid van het feit dat 150 jaar geleden de Max Havelaar verscheen is dit jaar ook het volgende boek gepubliceerd: Pas verschenen: Ik heb u den Havelaar niet verkocht. Multatuli contra Van Lennep. Met bijdragen van 8 personen, onder wie Marita Mathijsen en Dik van der Meulen. Uitg. Lubberhuizen. Prijs 29,50 euro. HBB-lid Dik van der Meulen houdt op 4 oktober een lezing over Multatuli in de openbare bibliotheek van Brummen].

– de Nieuwe Bibliotheek. Almere, 2010. Foto’s door Wim Ruigrok; teksten: Connie Franssen. 25 euro. [Op 27 maart werd de nieuwe bibliotheek in Almere geopend, naar een ontwerp van architecten Meyer en Van Schooten. Dit boek brengt het bouwproces in beeld van de eerste steen tot de opening. Voorts zijn de betrokken partijen geïnterviewd: van architect tot lezer].

– Carla Obbens. Lizzie and the the Library. [Engelstalig prentenboek voor kinderen van de basisschool].

– Albert Pasma. Honderd jaar Bibliotheek Sneek. 1910-2010. [Met informatie over Theun de Vries die in Sneek als bibliotheekassistent werkzaam was].

Vooromslag van het fraaie door oud-recteur Albert H.Pasma samengestelde boekwerk: '100 jaar bibliotheek Sneek'

Vooromslag van het fraaie door oud-directeur Albert H.Pasma samengestelde boekwerk: ‘100 jaar bibliotheek Sneek’

De voorgeschiedenis van het bibliotheekwerk voor 1910 in Sneek komt in het boek niet aan de orde. In de Friese plaats is al in 1850 een rooms-katholieke leesbibliotheek gesticht. Bij het 75-jarig bestaan verscheen deze foto van de bestuurders in de Katholieke Illustratie van 25 februari 1925

De voorgeschiedenis van het bibliotheekwerk voor 1910 in Sneek komt in het boek van Pasma niet aan de orde. In de Friese plaats is al in 1850 een rooms-katholieke leesbibliotheek gesticht. Bij het 75-jarig bestaan verscheen deze foto van de bestuurders in de Katholieke Illustratie van 25 februari 1925

– Gerd Rensdorf. Old bindings in oil. Boekstillevens. Zeist, Christofoor. 17.50 euro. [Bevat schilderijen van oude boeken].

– Schrijversportretten. Catalogus van 400 portretten in het vernieuwde Letterkundig Museum in Den Haag. Samengesteld door Sjoerd van Faasssen. Uitg. De Bezige Bij, 2010. 15 euro.

– L.Ph. Sloos (samenst. en red.). Boeken met krijgshistorie. Op verkenning in het oudste boekbezit van Defensie. Delft, 2010. 10 euro. [Deze uitgave bevat teksten van het symposium Warfare and the age of printing, dat in 2009 te Breda plaatsvond ter gelegenheid van het verschijnen van de catalogus van oude drukken aanwezig in het cultureel erfgoed van Defensie. Bevat o.a. een bijdrage door Berry Dongelmans: Bibliofielen, verzamelaars en gebruikers. Militaire en maritieme boeken in particuliere boekveilingcatalogi, een verkenning + van Paul Hoftijzer: Boeken met geschiedenis. Sporen van lezers en gebruikers in de bibliotheken van Defensie].

– Kees Snoek. E.du Perron, Den Haag en uitgever Boucher. Woubrugge, Avalon Pers, 2009. 24,95 euro. Verkrijgbaar via museumwinkel Meermanno.

– Gabri van Tussenbroek. Amsterdam in 1597. Kroniek van een cruciaal jaar. [Geschiedschrijving van de gebeurtenissen in de stad aan de hand van de Brabander Cornelis Claeszoon, die zich in1588 inAmsterdam vestigde als boekbinder en onverbrekelijk verbonden is met het begin van de opbloei van de stad als centrum van uitgeverij, boekhandel en drukkerij. H.dela FontaineVerweyschreef over hem in zijn 4 delige serie ‘Uit de Wereld van het Boek’].

Zie ook: Boeken over boeken/books about books. www.boekendingen.nl

Nota Bene

– In november verschijnt bij uitgeverij Van Tilt: Het ideale boek. Honderd jaar private press in Nederland 1910-2010. Onder redactie van Paul van Capelleveen en Clemens de Wolf en met bijdragen van o.a. Kees Thomassen. Het boek komt uit bij de gelijknamige tentoonstelling in Museum Meermanno, in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek, van 19 november 2010 tot en met 20 februari 2011.

Ten slotte: onlangs kon ik de 20.000ste bladwijzer bemachtigen. Dat was een boekenlegger van H. de Vries boeken in Haarlem: Kwetterende Letteren, gewijd aan o.a. Wim Vogel in gesprek met Maarten ’t Hart over Verlovingstijd, zaterdag 19 september en Nop Maas over de biografie Gerard Reve; deel 1: De vroege jaren, zaterdag 21 november (2009).

Hans Krol (Heemstede)

ADDENDUM

‘Ik Jan Cremer’ blijft onverkocht, maar veel geld voor een 17e eeuwse atlas

Veel kijkers op de veiling zaterdag 2 oktober bij Adams, maar daar waren geen kopers bij voor het manuscript, eigenlijk typoscript van de oerversie van ‘Ik Jan Cremer’. Dat tot grote teleurstelling van zowel de auteur als de veilinghouder. Het kavel werd ingezet op 200.000 euro, maar het bleef stil en niemand deed een bod. Ook het Letterkundig Museum niet, waarop Piet van Winden stilletjes had gerekend. Het eerste commentaar van een zwaar teleurgestelde Piet van Winden na afloop was: “We leven blijkbaar in een land met krenterige mensen die erfgoed niet op waarde weten te schatten.” Hij liet verder weten het werk van 227 pagina’s onderhands aan het Haagse museum te gaan verkopen. Reve’s ‘De Avonden’ waarvoor genoemd museum in 1996 bij veilinghuis Bubb Kuyper 160.000 gulden (circa 72.000 euro) betaalde blijft –  vooralsnog – het duurste moderne Nederlandse manuscript. ‘Erik of het klein insectenboek’ van Godfried Bomans behaalde drie jaar eerder bij dezelfde veilinghouder een bedrag van 26.000 gulden en ging van veelschrijver Ted van Turnhout over naar een Belgische houthandelaar. Toch was er voor veilinghuis Adams Book & Print Auctions nog een behoorlijke meevaller. Een driedelige atlas van Joan Blaeu, Tooneel der steeden van de Vereenighde Nederlanden met hare beschrijvinghen, met 350 Nederlandse en Belgische kaarten en stadsgezichten, vooraf geraamd op een bedrag tussen de 90.000 en 120.000 euro, behaalde het recordbedrag van 330.000 euro.

 

 

Gravure uit: J.Gay, Fables. London, J.Tonson and J.Watts, 1727. 'De olifant en de boekverkoper'. Gravure van W.Kent naar P.Fourdinier.

Gravure uit: J.Gay, Fables. London, J.Tonson and J.Watts, 1727. ‘De olifant en de boekverkoper’. Gravure van W.Kent naar P.Fourdinier.

 ===================================================================

In 1996 verscheen als uitgave van het Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven in Antwerpen een publicatie ‘Boekenmensen’ . Geredigeerd door Diana ’s Heeren en Nora de Smet en met foto’s van Marc Cels. Opgenomen met foto’s en beschreven zijn 45 particuliere bibliotheken van Vlamingen. Onderstaand twee illustraties uit voornoemd boek met de boekerijen van Emmanuel de Bethune en het echtpaar Ludo en Leentje Simons.

 Emmanuel de Bethune in zijn bibliotheek. Deze burgemeester van Kortrijk richtte de orangerie en het koetshuis van zijn kasteel volledig als bureau en bibliotheek in.

Emmanuel de Bethune in zijn bibliotheek. Deze burgemeester van Kortrijk richtte de orangerie en het koetshuis van zijn kasteel volledig als bureau en bibliotheek in.

De bibliotheek van Ludo en Leentje Simons. Ludo erfde duizenden boeken van

De bibliotheek van Ludo en Leentje Simons. Ludo erfde duizenden boeken van zijn vader, de literator Jozef Simons. Leentje Simons-Vandemeulebroecke, beter bekend als Jo Gisekin, de dichteres, is dochter van de oudste dochter van Stijn Streuvels, en doordat die Guido Gezelle als oom had, ook met dat hoofdstuk van de Vlaamse letteren gelieerd.

REDERICO DA MONTEFELTRO (1422-1482) mecenas van kunst en wetenschap

Het was Frederico da Montefeltro, hertog van Urbino, die een leidende rol speelde in de vroeg-Renaissance van Italië. Zijn paleis in Urbino en buitenverblijven in Urbania en Saaocorvaro kunnen nog bezocht worden. Aan zijn hof werkten kunstenaars als Bramante, Santi en Piero della Francesco. Hij was een groot verzamelaar van oude handschriften, had een scriptorium in zijn paleis en zijn bibliotheek van 2.060 manuscripten is in 1657 in de Vaticaanse Bibliotheek terecht gekomen.

Schilderij  uit 1475 van hertog Frederico da Montefeltro met zijn zoon Guidobaldo. Naar wordt aangenomen vervaardigd door Justus van Gent in samenwerking met Pedro Berruguete.

Schilderij uit 1475 van hertog Frederico da Montefeltro met zijn zoon Guidobaldo. Naar wordt aangenomen vervaardigd door Justus van Gent in samenwerking met Pedro Berruguete.

Dit 'studiolo' (kabinet) is in opdracht van de hertog van Urbina, Frederico da Montefeltro na circa 140 vervaardigd  voor zijn paleis in Gublio.

Dit ‘studiolo’ (kabinet) is in opdracht van de hertog van Urbina, Frederico da Montefeltro na circa 1480 vervaardigd voor zijn paleis in Gublio. Na opslag en restauratie is het in 1939 naar New York overgebracht en bevindt zich tegenwoordig als Renaissance-pronkstuk in het Metropolitan Museum of Art in New York.

Uit: studiola van Frederico da Montefeltro. Het inleg-hout lijkt drie-dimensionaal om de indruk van ruimtelijkheid te geven (trompe l'oeil). Het perspectief is afkomstig van de architect Filippo Brunelleschi

Uit: studiola van Frederico da Montefeltro. Het inleg-hout lijkt drie-dimensionaal om de indruk van ruimtelijkheid te geven (trompe l’oeil). Het perspectief is afkomstig van de architect Filippo Brunelleschi

Deel van het kabinet van Frederico da Montefeltro, tegenwoordig in het Metropolitan Museum of Art in New York. Boeken, muziek- en wetenschappelijke instrumenten de interesse van de hertog van Urbino voor boeken en wetenschap

Deel van het kabinet van Frederico da Montefeltro, tegenwoordig in het Metropolitan Museum of Art in New York. Boeken, muziek- en wetenschappelijke instrumenten de interesse van de hertog van Urbino voor boeken en wetenschap

Wand van het renaissance-kabinet van Frederico da Montefeltro in New York.

Wand van het renaissance-kabinet van Frederico da Montefeltro in New York.