Tags

Erik Desmazières: 'Salle hexagonale'. Uit: Jorge Luis Borges, the library of Babel (Boston, 2000)

Erik Desmazières: ‘Salle hexagonale’. Uit: Jorge Luis Borges, the library of Babel (Boston, 2000)

Scan

Kunstwerk ‘Die Buchstaben’ door Anselm Kiefer, vervaardigd als een eerbetoon aan Gutenberg

axel3

Axel Mebis en Angelique Krol bj sculptuur van Anselm Kiefer in Antwerpen

Letterkundig Museum verwerft typoscript van ‘Ik Jan Cremer’ voor vermoedelijk de helft van de vraagprijs

In het vorige nummer berichtte ik al dat op de derde veiling van Adams Amsterdam Auctions op 2 oktober een driedelige Blaeu-atlas een recordbedrag haalde van 330.000 euro, maar de oerversie van ‘Ik Jan Cremer’, ingezet op 200.000 euro onverkocht bleef. Dat laatste tot groot verdriet van veilinghouder Piet van Winden, die onze landgenoten krenterigheid verweet die cultureel erfgoed niet op waarde weten te waarderen. Teleurstelling ook bij het echtpaar Cremer voor wie de zorg voor het pakket zwaar viel en zowel Jan als zijn echtgenote Babette hadden ieder aparte ideeën hoe het geld te besteden. Van Winden liet de aanwezige pers weten het 227 pagina’s tellende typoscript met bijlagen onderhands te zullen verkopen aan het Letterkundig Museum. Dat lukte wonderwel, want binnen twee weken kon een dolgelukkige directeur Aad Meinderts berichten het manuscript te hebben verworven. Voor welk bedrag wilde hij niet zeggen, enkel mededelen: “Het is wel minder dan 200.000 euro” . Gesproken wordt van een bedrag van 100.000 euro, betaald uit eigen aanschafbudget, steun van enkele fondsen en een anonieme financier. Omdat van particuliere zijde geen belangstelling was en het definitieve omslagontwerp van Ik Jan Cremer vooraf werd verkocht aan het Rijksmuseum, zodat het LM slechts de afgekeurde voorontwerpen ontving nog altijd een rijkelijk hoog bedrag. Niettemin is hiermede een nieuw record gevestigd voor een modern letterkundig manuscript, dat sinds 1996 op naam stond van Reve’s ‘De Avonden’ dat voor 160.000 gulden, ofwel circa 72.000 euro via veilinghuis Bubb Kuyper werd aangekocht door het Letterkundig Museum.

Geen belangstelling voor plaatjesalbums en prenten op veiling in Groningen

Op 15 november zijn via veilinghuis Allbooks & Auctions [o.l.v. Geert Postma, in samenwerking met Job Kwakman] zo’n 470 kavels geveild. Daarbij een collectie plaatjesalbums van Verkade, Van Nelle, Droste etcetera met geschatte prijzen van 50 euro tot 250 euro. Niet meer dan één kavel vond een koper. Ook de verkoop van kaarten en prenten was bedroevend. Van 27 kavels werd enkel een schoolplaat ‘Aan de Hollandse Waterlinie’ voor het minimumbedrag van 30 euro afgeslagen. De volgende veiling vindt plaats in februari 2011, maar de vraag is hoelang het Groningse veilinghuis dit kan volhouden.

Beijers uit 1865 komt terug in maart 2011

Over de 145-jarige geschiedenis van antiquariaat-veilinghuis Beijers schreef prof. Piet J.Buijnsters uitvoerig in zijn boek ‘Geschiedenis van het Nederlandse Antiquariaat’ (2007). Onder H.L. Gumbert kwam het veilinghuis tot grote bloei. In 1968 verhuisde men naar het huidig historisch pand Achter Sint Pieter 140 en omstreeks 2007 naar een kleiner pand in dezelfde straat op nummer 190. Sinds 1964 trad Edgar Franco op tweede directeur-vennnoot. In 1994 overleed Gumbert, in 1999 Franco en in 2003 mevrouw Nel Franco-Schinkel. Vervolgens ging het snel bergaf. Weliswaar werden nieuwe investeerders gevonden in de Belgische zakenman J.R.C. Carton en Leidse antiquaar Piet van Winden, maar deze konden het veilinghuis niet redden. Huidig eigenaar is Kees Buijsert (tevens directeur van het Venduhuis op het Pieterskerkhof dat sinds 1811 bestaat) die afscheid nam van Lucienne Habets en Arnoud van der Wart, maar een nieuwe compagnon vond in Iris van Daalen van antiquariaat Acanthus. Naar ik meen had op 2 december 2008 de laatste veiling plaats, toen nog onder leiding van veilinghouder Lucienne Habets, die meer dan 30 jaar bij Beijers werkzaam was. Voorjaar 2011 is na een periode van stilstand een nieuwe boekenveiling voorzien.

Boek van Darwin brengt 22.500 euro op

Succesvoller was het Groningse antiquariaat Berger & De Vries. Tijdens de Amsterdam Antiquarian Book, Map & Print Fair op 29 en 30 oktober werd een eerste druk aangeboden van Charles Darwins’ boek ‘The effects of cross and self fertilisation in the vegetable kingdom’(1876).  De zeldzaamheid betrof een handgeschreven opdracht van de auteur: ‘With the kind regards of the author’. Dankzij die paar woorden gericht aan de ontvanger destijds, de Duitse bioloog Robert Caspary (en het feit dat Darwin hoogstzelden opdrachten in zijn boeken schreef) bedroeg de vraagprijs 27.500 euro. Het boek maakte lange tijd deel uit van de collectie van de Friese familie Liemburg, die wilde dat het boek te koop werd aangeboden. Het boek is uiteindelijk verkocht voor 22.500 euro. De tweedaagse antiquarische beurs in Amsterdam zou volgens een persbericht in totaal circa 2 miljoen euro hebben opgebracht.

Staverden Map Fair

In het fraaie kasteel Staveren nabij Harderwijk had op 1 en 2 oktober van dit jaar de 1e Internationale kaartenbeurs plaats, georganiseerd door Cartografisch Antiquariaat Edward Wells b.v. Geëxposeerd werden antieke landkaarten, decoratieve grafiek, zeldzame atlassen en geografische boeken door 21 antiquariaten, van wie 1 uit België, 3 uit Duitsland en Bury Lawrence Ruderman uit Californië. Uit Haarlem was De Vries & De Vries vertegenwoordigd, die onder meer de mooiste atlas van Friesland had meegebracht: ‘Uitbeelding der Heerlijkheit Friesland; zoo in ’t algemeen, als in haar XXX bijzondere Grietenijen’ van Bernardus Schotanus á Sterringa, uitgegeven door François Halma te Amsterdam, a.d. 1718.

Dure boekenkasten

Een Sotheby’s veiling op 30 september2010 inNew York bracht – bij een verkooppercentage van 55% – in totaal 3.646.000 dollar op. Topstuk was een Corlis-Bowen familie Chippendale kast, bureau en boekenkast in één geheel, daterend uit 1770. Geschat voor een waarde van 800.000 tot 2 miljoen dollar bedroeg de veilingprijs 962.500 dollar. 10 oktober kwam bij Christie’s in New York een aan Thomas Chippendale persoonlijk toegeschreven boekenkast uit 1765 onder de hamer. Gewaardeerd op tussen de 700.000 en 1 miljoen dollar bracht dit meubelstuk 1,7 miljoen dollar op, het op één na hoogste bedrag ooit voor een boekenkast betaald. Mede dankzij het ivoren inlegwerk wordt de thans geveilde boekenkabinet als een meesterstuk beschouwd.

Ab van der Steur vol lof over Mark Rutte als stagiair in zijn antiquariaat

In het Leidse universiteitsblad Mare, nummer 06, 14 oktober 2010 vond ik een artikel ‘Tom Poes wordt premier; de Leidse studentenjaren van Mark Rutte’. Het is geschreven door Frank Provoost, die emeritushoogleraar vaderlandse geschiedenis Simon Groenveld (69) interviewde. Groenveld herinnert zich Rutte als een “hardwerkende, aangename student” die overigens zeven jaar over zijn studie deed, maar in zijn studententijd drie jaar voorzitter was van de JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD. Na het afsturen van prins Willem Alexander zijn alle geschiedenisscripties in Leiden niet openbaar verklaard. Vragen van journalisten om de afstudeerscriptie van Rutte ter inzage te geven kunnen sindsdien niet meer worden gehonoreerd. Het onderwerp, de opstand van de patriotten in Haarlem aan het eind van de achttiende eeuw wijst wel op Ruttes politieke interesse. Groenveld zegt daarover:“Zij wilden de invloed van de Oranjes terugdringen. Je zou ze kunnen zien als voorlopers van de liberalen”.  Ondanks onderzoek in het toenmalig gemeentearchief beschikt het Noord-Hollands Archief niet over een kopie.  Uit het artikel blijkt dat Mark Rutte in 1991 enkele maanden stage liep in het Haarlemse antiquariaat van Ab van der Steur, waar hij iets deed met de ontsluiting een uitgebreide portrettencollectie van vòòr 1850. In Mare 06 zegt Ab over Mark: ”Hij heeft zich goed gedragen.” (…) “Het is een kwestie van goed zoeken, zegt Van der Steur. Namen die niet zijn gelatiniseerd, moet je terugvertalen. Ik heb zelf een uitgebreide bibliotheek met handboeken, maar soms ging Mark naar de Leidse universiteitsbibliotheek of de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Ik vergoedde zijn reiskosten en gaf hem te eten. Maar hij kreeg verder geen stagevergoeding. Rutte was een sympathieke vent, die erg serieus was en zijn stage grondig deed.”  Herkauwer’s Blog die enige passages uit het artikel in Mare overneemt voegt daar bij Ab van der Steur aan toe: “een uitstekend en zeer deskundig heerschap, wat Herkauwer betreft.” Zoals bekend is een zoon van Ab, Ard van der Steur (in 1969 te Haarlem geboren), ‘kasteelheer’ in Warmond, sinds 17 juni 2011 Tweede Kamerlid voor de VVD en heeft hij in korte tijd al diverse malen van zich, uitsluitend in positieve zin, van zich laten horen.

Tweede kamerlid Ard van der Steur biedt namens zijn vader Ab van der Steur aan premier Mark Rutte een portret aan van de staatsman Thorbecke. De gravure hangt momenteel in het Torentje.

Nog een portret uit het antiquariaat Van der Steur siert het parlement in Den Haag, namelijk van de politicus mr. Cort van der Linden, premier van 1913 tot 1918, getekend door H.J.Haveman

Aandacht voor zeven letterkundigen

1. Godfried Bomans

32-hans-krol-in-bibliotheek-heemstede-foto-hans-bartels-18-juli-2011-2

Hans Krol in leeszaal van bibliotheek Heemstede met portret van Godfried Bomans door Aleid Slingerland

Beeld van Godfried Bomans door Wim Jonker in Haarlem

De Godfried Bomans tentoonstelling die deze zomer in De Hallen plaatsvond heeft uiteindelijk 14.700 bezoekers getrokken. Een redelijk aantal voor de zomerexposities bijna vergelijkbaar met een eerdere tentoonstelling gewijd aan Isaac Israels aan zee in 2007 en enkel overtroffen door Anton Pieck in 2008 met circa 25.000 bezoekers.  Conservator Antoon Erftemeijer schreef een terugblik dat wordt gepubliceerd in het tijdschrift ‘Godfried’. Op zondag 14 november is het gerestaureerde groepsportret van de Rijnlandsche Academie, in 1952 vervaardigd door de Eindhovense kunstschilder Peer van den Molengraft (1922), opnieuw onthuld en het heeft nu een vaste plaats gekregen in de Stadsbibliotheek van Haarlem. Afgebeeld zijn president Godfried Bomans (aan het klavier) en verder algemeen secretaris Harry Prenen, de Haarlemse componist Jan Mul en Utrechtse musicoloog Wouter Paap. Laatstgenoemde gaf opdracht voor het olieverfdoek, dat via de Toonkunstbibliotheek in Amsterdam nu in Haarlem terechtkwam. Jammer is dat corresponderend lid van het genootschap de leraar Nederland Arnold Schneiders op het groepsportret ontbreekt.

De Rijnlandse Academie bijeen met Godfried Bomans aan de piano, geschilderd door Peer van den Molengraft

Een geschilderd portret van de kunstenares An Luthard met afbeelding van de Heemsteedse dichter/performer Johan Brouwer (1914-2007) is geschonken aan de openbare bibliotheek Heemstede en krijgt daar een ereplaats.

Het portret van Johan Brouwer door An Luthard geschonken wordt in de leeszaal van de Heemsteedse bibliotheek opgehangen (23 december 1910).

De uitgave ‘Bomans in Beeld’ met 40 portretten, tekeningen en karikaturen, is uitverkocht en vanwege de grote vraag wordt een bijdruk vervaardigd.

Bomans in Beeld met op de voorzijde het portret van Godfried Bomans door Aleid Slingerland, in 1986 geschonken aan de gemeentelijke openbare bibliotheek Heemstede

Voorts zal in 2012 een tweede deel verschijnen met nogmaals 40 portretten van deze vermoedelijk meest afgebeelde letterkundige uit de vorige eeuw.

Lezers van het Haarlems Dagblad riepen eind vorige eeuw Godfried Bomans uit tot de belangrijkste Haarlemmer van de twintigste eeuw, vòòr verzetsstrijdster Hannie Schaft.

Het aantal naar Godfried Bomans vernoemde scholen is intussen gedaald van 6 naar 4 (Ede, Enschede, ’s-Gravenzande en Rijswijk), maar wèl zijn intussen al omstreeks 25 straten naar hem vernoemd in o.a. Almere, Amstelveen, Culemborg, Eindhoven, Gorinchem, Grootebroek, Haarlem, Heemstede, Heerhugowaard, Hengelo, Hilvarenbeek, Kloetinge, Landgraaf, Leiderdorp, Lichtenvoorde, Lommel (België),  Nijverdal, Oud Beijerland, Rijswijk, Roelofarendsveen, Tiel, Vogelenzang, Weert, Woerden.

2. Maarten ’t Hart

Op 25 november opent schrijver Maarten ’t Hart (1944) het Nationaal Documentatiecentrum Maarten ’t Hart. Het heeft een website en een bezoekerscentrum in de openbare bibliotheek van Maassluis. Bij die gelegenheid zal het eerste exemplaar van een publicatie ‘Dienstreis naar Maassluis’ door de burgemeester in ontvangst worden genomen en houden Anton Korteweg en Maarten van Buuren inleidingen over het werk van de auteur.

3. Toon Kortooms

De bronzen kop van Toon Kortooms voor de openbare bibliotheek in Deurne

reniers

Plaquette aan de voet van het bronzen borstbeeld Toon Kortooms door Jos Reniers

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Intussen is de bibliotheek verhuisd naar het cultureel centrum Martien van Doorne en het borstbeeld van Toon Kortooms door Jos Reniers naar het Toon Kortooms Museum in Griendtsveen, gemeente Horst, grenzend aan Deurne

Onlangs was ik in Deurne waar de herinnering aan de in 1999 te Bloementaal overleden auteur van de in zijn tijd veelgelezen Beeldromans levendig wordt gehouden. Kortooms is begraven op het kerkhof van Griendtsveen, gemeente Horst (L.) Op het Marktplein in het centrum van Deurne bevindt zich een monumentaal pand dat als restaurant fungeert onder de naam ‘Beekman en Beekman’. Het gelijknamige boek bereikte in november 1993 de magische grens van 2 miljoen verkochte exemplaren en het boek wordt daarmee als de best verkochte Nederlandse roman beschouwd, uitgegeven door Gottmer. Tegenover het restaurant tegenover ligt de openbare bibliotheek met een speciale kast literatuur over de Peel, met behalve Coolen, Ouwerling en Maas uiteraard ook Kortooms-boeken. ‘Goud van de Peel’ [waarmee turf werd bedoeld], de titel van een van Kortooms’ boeken is ook de titel van een project voor kinderen, door de bibliotheek georganiseerd in samenwerking met de lokale Heemkundekring. In ontwikkeling is het Toon Kortooms Park waar in 2009 het Toon Kortoomsmuseum is geopend.

kortooms2

Het Toon Kortooms Park omvat o.a. een museum, theetuin, blotevoetenpad en veenderij

kortooms3

Activiteiten in het Toon Kortooms Park in het tweede halfjaar 2016en een afsluiting van de herdenkingen 1n het Toon Kortooms-jaar 15 januari 2017

 

 

Later volgden de theetuin/-schenkerij, met het berkenpad waarover de jonge Toon zich dagelijks naar school en kerk spoedde, en het blotevoetenpad waarmee de eerste fase van de plannen van het echtpaar Gerald en Angélique Willems werden afgerond. Het Toon Kortooms Park is geopend van 1 april tot 1 november. Iemand schreef in het gastenboek: “Ik heb na jaren weer zin om te lezen!”.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In et Toon Kortooms Museum met allerlei relicten afkomstig van Toon Kortooms uit diens Bloemendaalse huis

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Uit archief-bibliotheek van Toon Kortooms, nu in het Toon Kortooms museum te Griendtsveen, gemeente Deurne

 

kortooms5

Initiatiefnemers en promotors van het Toon Kortooms Park en herdenkingsactiviteiten in Grienstsveen zijn Gerard, Angelique en Davy Willems

 

 

 

 

Kortooms2

Toon Kortooms en Mies Bouwman bij een door Gottmer in Bloemendaal uitgegeven boek

beekman

Vooromslag van een van de drukken van ‘Beekman en Beekman’, voor het eerst verschenen in 1949.

 

 

kortooms2

Vooromslag van succesroman ‘Help! de dokter verzuipt…’ van Toon Kortooms, geïnspireerd op de Deurnese (wonder)dokter Hendrik Wiegersma, in 1974 verfilmd door Nikolai van der Heyde. In België kwam het boek uit onder de titel:’Help! de dokter verdrinkt…’

wiegersma

Boven: Hendrik Wiegersma (1891-1969), medicus-pictor. Onder: Huize ‘De Wieger’in Oud-Hollandse neo-Reanaissance stijl in 1922 gebouwd onder architectuur van Cor Roffelsen in opdracht van Wiegersma, voortgebouwd op huize ‘De Romein’ waar onderwijzer-journalist-historicus-emancipator Hendrik Nicolaas Ouwerling (1862-1932) woonde. Tegenwoordig museum De Wieger, Oude Liesselseweg 29, Deurne

 

kortoomsturf

Vooromslag van de Peelroman ‘Mijn kinderen eten turf’ door Toon Kortooms

kortooms3

Vooromslagen van links: “Parochie in de Peel en rechts: De kleine emigratie; door Toon Kortooms

kortooms4

Links: Als beminnen zondig is en rechts: Deze jonge man; door Toon Kortooms

 

 

 

faaskek

Stripboek ‘Faaske’, deel 1 In het land der Peelreuzen; door Toon Kortooms

 

kortooms2

Toon Kortooms: Leven als de bliksem (over coureur Maus Gatsonides) Gottmer, 1995

 

 

 

 

 

Toon Kortooms en voorflappen van zijn successen bij uitgeverij Gottmer in Bloemendaal

 

kortooms1

Toon Kortooms na 45 boeken vijftig jaar getrouwd. In: Haarlems Dagblad, 15 juni 1996

 

 

2016 VIERT NOORD-BRABANT  100ste GENOORTEDAG VAN TOON KORTOOMS

kortooms1

Toon Kortooms-jaar Deurne 2016

kortooms1

Wandelroute Toon Kortooms in Deurne

kortooms10

Het tijdschriftnummer D’n Uytbreundel, nummer 88,  van februari 2016 is gewijd aan Toon Kortooms (1916-1999)

 

 

kortooms100

Bezoek van Toon Kortooms en zijn vrouw Mia Arts aan boekhandel Hub Berkers in Deurne (1976)

 

 

Kortooms 1

 Gerard en Lem Berkers van boekhandel Berkers in Deurne bij een stapel van circa 1.000 ‘Beekman en Beekman’- boeken (foto Jurriaan Bulle). Met circa 2 miljoen door Gottmer uitgegeven boeken wordt  Beekman en Beekman’  beschouwd als de meest succesvol in Nederland verschenen roman.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Een van de talrijke vlaggen en affiches in relatie tot het Toon Kortooms Jaar in Deurne anno 2016

PC080119.JPG

Grand-café  Beekman & Beekman in het centrum van Deurne, sinds 2000 aldus geheten na vier eeuwen herberg ‘De Zwaan’ (8-12-2016)

 

 

kortooms1

Illustratie van Henk Kneeplens uit Beekman en Beekman, 1976

 

Kortooms1

                                    Toon Kortooms in de werkkamer van zijn huis te Bloemendaal

wapenkaartje

Visitekaartje met wapen Toon Kortooms

Scan1729

De familie Kortooms in Bloemendaal Toon en Mijkje Kortooms-Arts, twee dochters en kleinkinderen. Dochter Ingrid Touw-Kortooms, staande rechts van haar vader schreef enkele kinderboekjes in samenwerking met Toon Kortooms onder de titel: ‘Dik Doruske en dun Drieske’.

toon

Gedenksteen Toon Kortooms, gemeente Horst (L.)Een

bidprentje

Voorzijde bidprentje Toon Kortooms

 

 

PC080129.JPG

Graf van Toon Kortooms op het kerkhof in Griendtsveen, met een gesloten boek en autobiografische teksten naar een ontwerp van de Helmondse beeldhouwer Jos Reniers

PC080131.JPG

Graf Toon Kortooms en zijn echtgenote in Griendtsveen (8-12-2016)

 

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Nog een foto van monumentaal graf Toon Kortooms door Jos Reniers  bij kerkhof Griendstsveen (8-12-2016)

4. Geerten Meijsing

Ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Geerten Meijsing (geb. 9 augustus 1950) is of all places in Woubrugge een genootschap per ere van hem opgericht.  ‘De Vrienden van de Vorm’ heet de vereniging, waarbij de leden zich toeleggen op bestudering van leven en werk van de in Eindhoven geboren auteur, die opgroeide in Haarlem en tegenwoordig teruggetrokken leeft en werk in Syracuse, op het eiland Sicilië. Twee HBB-leden zijn actief binnen het nieuwe genootschap: Jan Keijser en Thomas van Grafhorst. De 60ste verjaardag van de letterkundige is gevierd met een bijzondere uitgave: ‘Erwins wake’, het laatste verhaal dat Meijsing onder schuilnaam Joyce & Co. heeft geschreven.  De Avalon Pers gaf bovendien een bibliofiele uitgave ven een nieuw kerstverhaal uit, getiteld ‘Eenden uit de vijver’.

5. Willem Bilderdijk

Op 18 december 2010 vindt in de Grote of St. Bavokerk de tweejaarlijkse, thans derde Bilderdijk-lezing plaats, sinds 2008 georganiseerd door George Moormann. Deze toespraak wordt thans verzorgd door Peter van Zonneveld.

6.  Harry Mulisch

Geheel in overeenstemming met wat hij zou hebben gewild kreeg het overlijden van Harry Mulisch zeer veel aandacht in de media. In het Haarlems Dagblad werd gesuggereerd dat de letterkundige een standbeeld verdient, maar dat Amsterdam vermoedelijk op dat punt de loef zal afsteken. Anderen menen overigens dat een standbeeld niet van deze tijd is en zijn ook weinig gelukkig met het feit dat Mulisch – als enige ooit – het ereburgerschap ontving, gelet op het feit dat hij in zijn politieke overtuiging [pro Fidel Castro en contra dissident Heberto Padilla] weinig gelukkig was en zich over Haarlem meestal in ongunstige zin uitliet. Intussen wordt een portretbuste vervaardigd door de Heemsteedse beeldhouwster Ellen Wolff, die eerder een beeld vervaardigde van o.a. J.P.Thijsse. In 1992 maakte Lancelot Samson uit Gelselaar (G.) een bronzen borstbeeld van Mulisch dat hij aan de gemeente Haarlem aanbod, maar het stadsbestuur liet weten geen belangstelling te hebben. Nadien hebben drie scholen een kopie besteld, in Voorburg en Leeuwarden evenals het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en is het originele werk (met lauwerkrans) opgenomen in de collectie van het Letterkundig Museum. Ook in de centrale Openbare Bibliotheek van Amsterdam (OBA) bevindt zich een borstbeeld.

7. Willem Elsschot

Nog tot 31 december 2010 vindt in het Letterenhuis te Antwerpen een expositie plaats ‘Dicht bij Elsschot’. Tevens is een gelijknamige publicatie voor 14.95 euro verkrijgbaar. Dit jaar wordt in Vlaanderen met theater, muziek, film, publicaties, literaire wandelingen en lezingen herdacht dat Willem Elsschot (1882-1960), de auteur van onder Lijmen, het Been en Kaas, een halve eeuw geleden overleed. De Telegraaf meldde onlangs dat een bed van Elsschot uit de jaren ’30 is geveild voor 4.300 euro. Normaliter zou het bed vermoedelijk nog geen 10 euro hebben opgebracht. De opbrengst gaat naar een organisatie die zorgt dat zieke kinderen online contact kunnen houden met hun school.

Stedelijk Museum exposeert dertig best verzorgde boeken 2009

Tot en met 9 januari 2011 worden in een zaaltje van het tijdelijk heropende gebouw van het Stedelijk Museum te Amsterdam de 30 geselecteerde boeken tentoongesteld. Uitgekozen uit ruim 400 inzendingen door de Stichting Best Verzorgde Boeken. De jury bestaat uit de ontwerpers Volken Beck en Ben Laloua, uitgever Nina Post, drukker Paul van Mameren en designpublicist Frederike Huygen. Trends die kenner bij uitstek Just Enschedé (voor de dertiende keer betrokken bij de organisatie) signaleert zijn: meer ruimte en aandacht voor het ontwerp, meer nadruk op de beeldcultuur en volgens hem zijn de glossy uitgevoerde boeken uit de gratie. Ook nu is een catalogus uitgegeven met daarin onder meer een juryrapport over alle geselecteerde boeken (ontwerp Hansje van Halem, 27.50 euro, ISBN 978 90 5965 125 8).

Enkele nieuwe publicaties rond boeken over boeken en bibliotheken

– Bibliomania. Ein listenreiches Buch über Bücher! Zusammengestellt von Steven Gilbar. 160 S. ISBN 978 3 908777 24 3.

'De boekennar'. Uit: Sebastian Brant, Das Narrenschiff, 1494/1498.

‘De boekennar’. Uit: Sebastian Brant, Das Narrenschiff, 1494/1498.

Boekennar. Gravure van Johann Christoph Weigel uit 1710.

Boekennar. Gravure van Johann Christoph Weigel uit 1710.

De dood van een bibliofiel. Kopergravure van Johann Rudolf Schellenberg, 1785

De dood van een bibliofiel. Kopergravure van Johann Rudolf Schellenberg, 1785

– Cecile van Eijden-Andriessen. ‘Moralinezuur’ en voorlichting. De twee gezichten van Idil in het katholieke debat om de moderniteit 1937-1970. Proefschrift Universiteit van Tilburg, 2010.

– Paul van Capelleveen en Clemens de Wolf (red.) Het ideale boek. Honderd jaar private press in Nederland. 256 p. Uitgeverij Van Tilt. 34.95 euro.

Vele Nederlandse private press-uitgaven zijn ook digitaal te bekijken via www.kb.nl/privatepress

– Kester Freriks. Verborgen wildernis – Ruige natuur & kaarten in Nederland. Met medewerking van Jan W.H.Werner, conservator kaarten en atlassen van de Bijzondere Collecties (UB-Amsterdam). 256 p. 29.95 euro. ISBN 978 253 6770 1

– Peter Manseau. De bibliotheek van onvervulde dromen. A.W.Bruna, 2010 22.95 euro.

– Albena Yaneva. Made by the office for Metropolitan Architecture. An ethnography of design. 128 p. 010 Publishers 19.50 euro [o.a. the Seattle Public Library].

VONDSTEN EN AANWINSTEN

– In de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag is het oudst bewaarde medisch handboek uit de westerse wereld ontdekt. Het gaat om een elfde-eeuws medische handboek van de ‘monnik-arts’ Constantijn de Afrikaan (overleden voor 1099), een Latijnse vertaling van een Perzisch werk.  Het manuscript is afkomstig uit het beroemde klooster Monte Cassino in Italië. De Leidse boekhistoricus dr.Erik Kwakkel mag de vondst op zijn naam schrijven. Tot voor kort werd verondersteld dat het boek 12e eeuw zou zijn. Het Perzisch werk dateert van voor het jaar 977. Het bevat gedetailleerde ziekte- en anatomische beschrijvingen en recepten voor geneesmiddelen. Liefdesverdriet is hier als een ziekte getypeerd.

– De Koninklijke Bibliotheek heeft recent een bijzondere stedenatlas uit de Gouden eeuw verworven met ruim honderd ingekleurde kaarten van Frederick de Wit. Tot voor kort was de atlas sinds lange tijd in bezit van een Nederlandse familie.

– Door aankoop via een veiling is de K.B. kortgeleden in het bezit gekomen van drie brieven van Béatrix de Cusance, hertogin van Lotharingen in de periode 1614-1633. Zij correspondeerde o.a. met Constantijn Huygens.  Een promovenda is bezig met een proefschrift over Béatrix. [Ad Leerintveld, in: KB.nl; magazine van de Koninklijke Bibliotheek, jrg. 9, nr.3, oktober 2010].

– Onlangs zijn in een familiearchief in de Waalse plaats Enghien twee onbekende aria’s ontdekt van de Italiaanse barokcomponist Antonio Vivaldi (1678-1741). Volgens de ontdekster Marie Cornaz van de K.B. in Brussel zijn de aria’s afkomstig uit een opera waarvan eerder in Berlijn al drie andere delen werden gevonden. Het toeval wil dat in september in het Nationaal Archief van Schotland tussen een stapel stoffige papieren een niet eerder bekend fluitconcert ‘De Grootmogol’ van Vivaldi is ontdekt. Het maakte deel uit van een serie van vier concerten waarvan de andere drie zijn verdwenen.

– Het laatste manuscript van de schrijver Louis Couperus (1863-1923) ‘Elyata, een spoke van de Historie’ uit 1915 is geschonken aan het Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek in Deventer. Het handschrift was in particulier bezit en kon worden verworven door de Vereniging Vrienden van de bibliotheek.

– Literatuurhistoricus Remco Sleiderink heeft een tot op heden onbekend fragment ontdekt van ‘Der naturen bloeme’ van Jacob van Maerlant. Bij de verhuizing van de bibliotheek van de voormalige Katholieke Universiteit Brussel naar de nieuwe Centrale Bibliotheek van de HUB in Brussel kwamen een aantal oude drukken te voorschijn die niet gecatalogiseerd waren. In een boek dat in1620 inKeulen was gedrukt vond Sleiderink in de rug twee stukjes perkament met daarop enkele verzen in veel ouder middeleeuws Nederlands, afkomstig uit Van Maerlants’ natuurencyclopedie. [Bron: persbericht/De Papieren Man].

Marcel Brocatus na bijna tien jaar teruggevonden

In nummer 7 van jaargang 11 (september 2001) schreef ik over een Boekshop & koffiebar Brocatus in het centrum van Antwerpen, waar je een kop koffie of glas nat kon drinken, een lunch bestellen, kwaliteitssigaren stallen in zogeheten humidors maar ook duizenden antiquarische boeken kon kopen. Drie jaar later was de zaak toen ik deze wilde bezoeken leeg en gesloten. Brocatus, een van de grootste boekenverzamelaars van België verloor ik daarmee uit het oog. Met het internet had hij niets. Totdat ik dit jaar voor de zoveelste maal de 74ste boekenbeurs in Antwerp Expo bezocht, naar mijn mening de gezelligste boekenbeurs van de Benelux.

Tijdens de Antwerpse boekenbeurs combineert brouwerij Grimbergen bier met antieke boeken.

Tijdens de Antwerpse boekenbeurs combineert brouwerij Grimbergen bier met antieke boeken.

Veel belangstelling voor het nieuwe boek van Jan Mulder 'Tot u spreekt' tijdens de boekenbeurs in EXPO-Antwerp van 2014

Veel belangstelling voor het nieuwe boek van Jan Mulder ‘Tot u spreekt’ tijdens de boekenbeurs in EXPO-Antwerp van 2014

Druk bezocht, met talrijke lezingen, evenementen, schrijvers, (strip)tekenaars etc. vrijwel uitsluitend uit Vlaanderen, in een enkel geval uit Noord-Nederland [bijv. Midas Dekkers en dit jaar Adriaan van Dis]. Wat opvalt is dat sommige auteurs/illustratoren geen belangstelling trekken, voor anderen daarentegen lange rijen wachtende staan voor een handtekening op tekeningetje. Druk was het bijvoorbeeld bij seksuologe en vm. Miss België Goedele Liekens, en tennis(s)ter Kim Clijsters en dit jaar voor een in Vlaanderen kennelijk beroemde kok, waarvoor een rij stond van minstens 100 personen. Het bezoekersaantal bedroeg dit jaar 184.206, inclusief kroonprins Philip en prinses Mathilde en hun twee zonen. De Gazet van Antwerpen gaf in de weekendeditie van 30 oktober een bijlage uit met erkende boekenvrienden als Luc Daems (68) uit Brasschaet, Mark Eyskens (77) uit Heverlee, Johan Vercruysse (60) uit Willebroek, Patrick van Gompel (53) uit Turnhout en Marcel Brocatus (80) uit Antwerpen. Van jongs af verzamelde laatstgenoemde boeken en in 1962 startte Brocatus een boekhandel in de Balansstraat. Tot voor enkele jaren woonde hij nog in een groot huis met achttien kamers en zo’n 200.000 boeken. Bij de verkoop van dat herenhuis gaf hij zijn zoon de opdracht een selectie te maken en de rest in containers te deponeren. Op die manier heeft hij ongeveer 70.000 boeken van de vernietiging gered, de meeste opgeslagen in 800 bananendozen in een gehuurd magazijn te Borgerhout, waarvoor hij tweehonderd euro per maand betaalt.  Dagelijks, ook op zon- en feestdagen, is Marcel Brocatus ’s middags te vinden in de Oude Beurs 3 inde buurt van het stadhuis van Antwerpen. Zijn motto is: “Wij weten precies waar alle boeken te vinden zijn en helpen U daar graag mee verder.” Thuis heeft hij nu nog 15.000 boeken staan in een ruimte waar er eigenlijk maar vijfduizend in kunnen. Hij zegt: ”Ge moet zien dat ge in uw leven een bezigheid hebt, zeg ik altijd, maar ge moet opletten dat het niet ontaardt in werken. Eerlijk, ik zou een boek kunnen schrijven over alles wat ik al heb meegemaakt.”

Marcel Brocatus, tegenwoordig op het adres Oude Beurs 3 in Antwerpen

Ten slotte: in ons taalgebied wordt Vondel als de grootste beschouwd, al door zijn 17e eeuwse collega’s “de prins der dichters” genoemd. In de Engelstalige literatuur Shakespeare vrij algemeen als de belangrijkste schrijver beschouwd. De eer van de ‘slechtste dichter aller tijden’ komt toe aan de Schots/Ierse dichter William McGonagall (1825-1902). Zijn poëzie is houterig, een deugdelijk metrum ontbreekt en zijn onvermogen tot beeldspraak bijna legendarisch. Pas op 52-jarige leeftijd begonnen met dichten liet hij 200 werken na. Uit een BBC enquête kwam McGonagall te voorschijn als de meest bekende dichter uit Schotland na de grote Robert Burns. Recent onderzoek heeft geleerd dat de dichter leed aan het syndroom van Asperger. Dat staat beschreven in een september gepubliceerd boek van Norman Watson: The biography of William McGonagall.  ISBN 9781841588841.

Hans Krol (Heemstede)

Arabische bibliotheek in Bassora, Irak. Manuscript/miniatuur uit 1237 in Bibliothèque Nationale de France

Arabische bibliotheek in Bassora, Irak. Manuscript/miniatuur uit 1237 in Bibliothèque Nationale de France

De Stads- en Athenaeumbibliotheek van Amsterdam omstreeks 1650. Als drukkersmerk gebruikt door uitgever-boekhandelaar Lodewijk Spillebout

De Stads- en Athenaeumbibliotheek van Amsterdam omstreeks 1650. Als drukkersmerk gebruikt door uitgever-boekhandelaar Lodewijk Spillebout

18e eeuwse boekhandel van De Wit op de hoek van de Molsteeg en Nieuwezijds Voorburgwal. Gravure 'Officina Wittiana' door Reinier Vinkeles, 1763

18e eeuwse boekhandel van De Wit op de hoek van de Molsteeg en Nieuwezijds Voorburgwal. Gravure ‘Officina Wittiana’ door Reinier Vinkeles, 1763

Franse boekhandels gevestigd bij de Amsterdamse beurs

Franse boekhandels gevestigd bij de Amsterdamse beurs

Tekening van boekwinkel Pieter Meijer Warners aan de Vijgendam, Amsterdam

Tekening van boekwinkel Pieter Meijer Warners aan de Vijgendam, Amsterdam

Interieur boekhandel van Pieter Meijer Warners, Amsterdam op een schilderij door Johannes Jelgershuis, 1820.

Interieur boekhandel van Pieter Meijer Warners, Amsterdam op een schilderij door Johannes Jelgershuis, 1820.

Het voormalig 'Bibliopolium' in Amsterdam van de firma Johannes Muller. Gravure uit 1884

Het voormalig ‘Bibliopolium’ in Amsterdam van de firma Johannes Muller. Gravure uit 1884

In een Antwerpse boekhandel. Gravure naar een schilderij van A.Wirth

In een Antwerpse boekhandel. Gravure naar een schilderij van A.Wirth

Cartoon uit Punck van de vrije openbare bibliotheek als alternatief voor de kroeg. Door J.Williams Benn, 1886

Cartoon uit Punck van de vrije openbare bibliotheek als alternatief voor de kroeg. Door J.Williams Benn, 1886

Boekhandel Lello & Imao bookshop, Porto, Lissabon

Boekhandel Lello & Imao bookshop, Porto, Lissabon

Boekhandel Maastricht in de voormalige Dominicaner kerk

Boekhandel Maastricht in de voormalige Dominicaner kerk