Erik Demazières

Erik Demazières. Illustratie in ‘The library of Babel’ door J.L.  Borges. Boston, 2000.

Nogmaals ‘Ik Jan Cremer’

In de vorige aflevering berichtte ik dat het veilinghuis Adams Amsterdam Auctions van Piet van Winden (en zijn echtgenote, in samenwerking met vader en zoon Hesselink) na de veiling op 2 oktober onderhands het typoscript verkocht van de onverbiddelijke bestseller ‘Ik Jan Cremer’. Ofschoon het bedrag niet openbaar is gemaakt zou het Letterkundig Museum de helft van het aanvankelijk gewenste bedrag van 200.000 Euro hebben betaald. Nadat de aankoop publiek was gemaakt kwam J. Groenendijk uit Den Haag met een op zijn minst opmerkelijk ingezonden stuk, gepubliceerd in De Volkskrant van 23 oktober en overgenomen in o.a. vkblog als bericht 352867 onder de kop ‘Jan Cremers schelmenstreek’. Ik neem het hier letterlijk over: “Als 17-jarige, net van de mulo, was mijn eerste baan bij de knipseldienst van het Nederlands Letterkundig Museum. Dit was gevestigd in een 18de eeuws pand in de Juffrouw Idastraat in Den Haag. Duizenden literaire kritieken uit dagbladen heb ik uitgeknipt, op een A-4 geplakt en van bronvermelding voorzien. In de kelder van het museum lag een schat aan nog niet gebruikt materiaal, dat vele Nederlandse schrijvers, al dan niet na hun overlijden, aan het museum hadden toevertrouwd. De dozen en kisten droegen namen die ik kende van school van de Nederlandse les. Echter die ene naam kende ik vooral uit de media en van het schandaal dat hij teweegbracht en de weerzin van de leraar Nederlands om erover te spreken. Maar blijkbaar was Jan Cremer in 1968 al belangrijk genoeg bevonden om in het Letterkundig Museum te belanden. Met rode oortjes heb ik daar de getypte versie, met kanttekeningen van de schrijver doorgebladerd. Tot mijn verbazing las ik vorige week in de Volkskrant dat het getypte manuscript van Ik Jan Cremer te koop was, en dat het Letterkundig Museum het heeft gekocht voor een onbekend bedrag (Ten Eerste, 16 oktober). Dan vraag je jezelf af hoeveel manuscripten er zijn en of directeur Meinderts wel weet wat er in zijn schatkamers verborgen ligt en wat er zoal mee gebeurt. Gezien het karakter van de schrijver en het boek zou het me niet verbazen al ook hier sprake was van een schelmenstreek.’

Omdat een reactie vanuit het LM uitbleef deden vervolgens allerlei theorieën de ronde. Zo schreef het tijdschrift Boekenpost o.a..: “Wat ook nog kan, is dat het al vrij snel, vòòr dat het gearchiveerd kon worden, ontvreemd is en nu dus voor de tweede keer, voor toch wel veel geld, in het bezit van het museum is gekomen.’  Een mogelijkheid is uiteraard ook dat het typoscript destijds tijdelijk in bruikleen was. Bij de veiling van 2 oktober 2010 is ook het eerste deel van de collectie Joost Veerkamp geveild, ingebracht door Gert Jan Hemmink uit Amstelveen. Van de 51 nummers werden er 21 verkocht. Uitschieter betrof een olieverfdoek ‘La Réproduction Interdite Revisited (Parody on René Margritte: ‘La RéproductionInterdite’) geraamd op 3.000-4.000 euro dat voor 3.000 euro is geveild. Na drie veilingen, op 16 mei 2009, 24 oktober 2009 en 2 oktober 2010 is nog geen nieuwe auctiedatum bekend gemaakt.

Vervolg van Bibliotheca Philosophica Hermetica (BPH)

In een addendum vermeldde ik in Librariana, deel 24, dat op 12 november 2010 de Friesland Bank beslag had gelegd op de BPH ofwel J.R.Ritman bibliotheek. Dat gebeurde nadat bekend werd dat een topstuk uit de collectie, het 14 eeuwse manuscript ‘De Graal van Rochefoucauld’ op 7 december 2010 zou worden geveild bij Sotheby’s in Londen. Met een geschatte opbrengst van 2 tot 2,5 miljoen euro bracht het topstuk 2,8 miljoen euro op. De eigenaar van de bibliotheek, ondernemer Joost Ritman, leende eerder 15 miljoen euro bij de Friesland bank met de boeken als onderpand. Aan de voordeur van de bibliotheek in de Bloemstraat kwam een briefje te hangen met tekst: ‘Geachte bezoeker, de bibliotheek is gesloten wegens het retrocatologiseringsproject.’ De site is nog op het internet te raadplegen, maar begint met de opmerking:’Door bijzondere omstandigheden is de bibliotheek tot nader order gesloten.’ Zoals bekend is Ritman eerder in financiële problemen gekomen en nam het Rijk vanwege het nationaal belang als cultureel erfgoed zo’n 4.000 van de meest waardevolle boeken over als afdoening van een belastingschuld voor 18,75 miljoen Euro. Deze werken zijn intussen op last van de staatssecretaris voor Cultuur in dozen gepakt en naar de Koninklijke Bibliotheek overgebracht. Jenny Mateboer van de KB zei daarover in de NRC van 4 januari dat hier voorlopig niets mee wordt gedaan, zolang besprekingen worden gevoerd met de bank. Hoogleraar hermetica Wouter Hanegraaff heeft in een brandbrief gewezen op de samenhang van de collectie die bij splitsing verloren zal gaan, maar de heer Zijlstra is daar niet van onder de indruk en ziet geen aanleiding meer “om de boel bij elkaar te houden”. Onderzocht wordt of bij de deal van 2005 bepaalde handschriften/boeken uit de ‘rijkscollectie’ zijn gehaald. De deadline die de Friesland bank heeft gesteld loopt af op 1 februari, waarna duidelijk zal worden of de bank het private deel uiteindelijk verkoopt dan wel een (financiële) oplossing is gevonden, zodat de bibliotheek alsnog al of niet geamputeerd tot ongeveer 16.000 boeken kan blijven voortbestaan, welke kans klein wordt geacht.

Interieur Bibliotheca Philosophica Hermetica

Interieur Bibliotheca Philosophica Hermetica

Bubb Kuyper veilt archief Gerard Reve?

Op zondag 16 januari 2010 ging een ANP-bericht uit waarin universeel erfgenaam Joop Schafthuizen wereldkundig maakte alle manuscripten en brieven van Gerard Reve te zullen veilen, waaronder ongepubliceerd materiaal. Dat allemaal – volgens Schafthuizen – voor het goede doel: de zorg voor blinden in Nederland. Zowel radio als televisie maakten hier melding van, en een dag later de vaderlandse pers. Op dat moment was nog niet bekend welk veilinghuis hiervoor in aanmerking zou komen. Dinsdag 18 januari kon het Haarlems Dagblad via directeur Thijs Blankevoort berichten dat het Haarlemse veilinghuis de literaire nalatenschap in november van dit jaar gaat veilen. Eerder is in 1996 het manuscript van ‘De Avonden’ bij Bubb Kuyper voor toen 160.000 gulden aangekocht door het Letterkundig Museum. Sinterklaasavond 2010 had Schafthuizen al aan de wereld laten weten ‘als rechthebbende’ geen toestemming te geven uit zijn Revearchief te citeren in het slotdeel 3 van de voorziene biografie. Via Het Parool liet hij weten niet met modder te willen gooien, maar liet hij blijken zeer teleurgesteld te zijn dat de biograaf dik wordt betaald via het Fonds voor de Letteren, terwijl aan hem niets is gevraagd.

Enkele internationale veilingresultaten

– Begin december 2010 zijn 420 voormalige eigendommen van Napoleon door veilinghuis Osenat in Fontainebleau onder de hamer gebracht. Een zijden onderbroek die de verbannen keizer heeft gedragen tijdens zijn ballingschap op Sint Helena bracht 31.250 euro op. Verwacht werd dat het manuscript van de memoires van de kleine keizer, Mémoires pour servir a l’histoire de France sous Napoléon’ (gepubliceerd twee jaar na zijn dood in 1823) hooguit 20.000 tot 25.000 euro zou opbrengen, maar dankzij verschillende bieders werd het afgeslagen voor 125.000 euro.

–  De handgeschreven tekst van Bob Dylans beroemde lied ‘The times they are a-changing’ bracht op 10 december 2010 bij Sotheby’s in New York 422.500 dollar op, ofwel ruim 319.000 gulden. De koper van het verfomfaaide velletje met twee beschreven kantjes was belegger Adam Sender, eigenaar van een hedgefonds. Het lied bevat vier coupletten zonder de muziek, door Dylan in potlood geschreven. Het lied kwam op plaat uit in januari 1964 en werd een icoon voor jongeren die naar verandering streefden en de straat opgingen om te protesteren tegen rassenhaat, armoede en de oorlog in Vietnam.

– Qua verzamelinteresse kan het nog veel gekker. In 1891 stelde de Canadese oprichter van basketbal James Naismith als nieuwe sport 13 regels op. De twee, ondertekende typoscript pagina’s, zijn ook op10 december 2010 bij Sotheby’s in New York geveild. Dankzij talrijke belangstellenden werd een recordopbrengst opgehaald van 4,3 miljoen dollar. Een absoluut record voor een item van sport memorabilia. Tot dan toe gold dat voor een honkbal die op een veiling in 1999 liefst 3 miljoen dollar opbracht. Met dat balletje had sportheld McGwire in 1998 een honkbalrecord gevestigd. Aanzienlijk hogere bedragen worden met schilderstukken en diamanten gehaald. 16 november veilde Sotheby’s in Genève een uiterst zeldzame steen met een gewicht van 24,78 karaat. Deze roze diamant, geraamd op 27 miljoen dollar, bracht uiteindelijk 45,6 miljoen dollar op, gekocht door Graff, een Londense handelaar in sieraden.

16E EEUWS BOEK GESTOLEN OP FRANKFURTER BUCHMESSE

Foto van de boekenbeurs in Frankfurt

Foto van de boekenbeurs in Frankfurt

 (Belga/ma).

Aankopen en aanwinsten

 – De Koninklijke Bibliotheek kocht afgelopen jaar de uitgebreide papiercollectie van prentenhandelaar Theo Laurentius in Middelburg. Een collectie in enkele tientallen jaren bijeengebracht met belangrijke stukken uit de ontwikkelingsgeschiedenis van het papier. Theo Laurentius trekt zich terug uit zijn zaak ten gunste van zijn zoon Frans en vond in de KB met al een rijke papierhistorische verzameling een goed onderkomen.

–  Het laatste deel van het persoonlijk archief van Marten Toonder is najaar 2010 verhuisd naar het Letterkundig Museum in Den Haag. Daarmee komt het vrijwel gehele archief van de geestelijk vader van Tom Poes en Olivier B. Bommel op één plek te liggen. Behalve duizenden stroken en schetsen bevat de collectie correspondentie, versies van zijn autobiografie, familiefoto’s en memorabilia.

– De bibliotheek van het Vredespaleis beschikt over een beroemde Grotius-collectie.  Deze is in november 2010 verrijkt met een zeldzame eerste druk van het hoofdwerk ‘De Jure Belli ac Paces’ (over het recht van oorlog en vrede) van Hugo Grotius. Hiermede legde deze staatsgeleerde de basis voor het volkenrecht. Het in 1625 tijdens ballingschap in Parijs geschreven boek werd aangeschaft op een veiling van Ketterer Kunst in Hamburg en was ingebracht door een Duitse juristenfamilie. Geschat op 50.000 tot 75.000 euro bedroeg de koopsom uiteindelijk 105.000 euro, exclusief veilingkosten. Dankzij enkele fondsen en uitgeverij Brill kon het meesterwerk van De Groot worden aangeschaft. Van deze eerste ongecorrigeerde editie bestaat voor zover bekend slechts een ander exemplaar in de Bodleian library van de universiteit in Oxford. De allereerste druk werd in grote haast vervaardigd omdat De Groot het wilde presenteren op de Frankfurter Buchmesse van 1625. Daarom staan er veel zetfouten in en ontbreekt een register.

Bibliotheek van het Vredespaleis

Bibliotheek van het Vredespaleis

–  Antiquaar Gert W.Gijsbers (1916-1999) van het Arnhemse antiquariaat Gijsbers & Van Loon – van 1942 tot zijn pensionering in 1977 – liet behalve zijn omvangrijke postzegelverzameling boeken en drukpersen op postzegels ook een collectie industriële boekbanden na aan Museum Meermanno. Omvattende ruim 800 banden van voornamelijk linnen uitgeversbanden uit de periode 1920-1940 met ontwerpen van J.B.Heukelom, A.A.Lion Cachet en vele anderen. Deze boekbandencollectie is nu ontsloten en online te raadplegen. Mevrouw G.M.Pot-van Regteren Altena (1914-2009), bekend als ontwerpster en o.a. uitgeefster van de Flora Pers liet een legaat van 60.000 euro na aan het Haagse boekmuseum. Meermanno bezit zeven boekjes waarop zij op haar eigen trapdegelpers in Schoorl drukte in de periode 1969-1983. Deze handpers ontbreekt in het nieuwe standaardwerk ‘Het ideale boek; honderd jaar private press in Nederland, 1910-2010’.

– In de openbare bibliotheek van het Franse Nantes is in december 2010 een manuscript ontdekt van de Italiaanse kunstenaar en wetenschapper Leonarda da Vinci (1452-1519). Het stukje papier uit de 15 eeuw heeft anderhalve eeuw in het archief van de Franse bibliotheek gelegen. De zeer moeilijk leesbare tekst is in spiegelschrift geschreven wordt nu door schrift- en taaldeskundigen ontcijferd. Intussen is duidelijk geworden dat het handschrift onderdeel heeft uitgemaakt van een groter werk, maar welk werk is nog onduidelijk. Twee jaar geleden werd in dezelfde bibliotheek ook al een onbekend muziekstuk van Mozart gevonden.

Varia

 – Oud HBB-lid Jeroen Vullings van weekblad Vrij Nederland schrijft een biografie over journalist Henk Hofland (83). Hieraan werkt hij sinds twee jaar en op zijn publicatie hoopt hij te promoveren aan het Biografie Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen.

– Ook ex HBB-lid is Wim Cerutti, die de laatste jaren het ene boek na het andere publiceert. In 2009 ‘De “Haerlemsche Augustyn”  Pastoor Bloemert (1585-1659) en zijn broodkantoor’ en vorig jaar ‘Haarlemse Jeruzalemvaarders’. Voor 2011 staat een publicatie over de Hoofdwacht op het programma.

– Op verzoek van het Comité Herdenking Februaristaking vervaardigde Joost Swarte dit jaar het affiche. De herdenking vindt op 25 februari bij het monument van De Dokwerker in Amsterdam plaats. Na de Toneelschuur ontwiep Joost ook het Enschedéhofje, in de volksmond ook Joost Swarte hofje genoemd. Daarvan verscheen in 2010 een mooi boekje als vijfde deel over kunstprojecten van Ymere. Hoofdmoot vormt de bijdrage van Bert Sliggers die het persoonlijke verhaal van zijn oma koppelt aan een historische schets van huisvesting voor ouderen. Deze prachtuitgave is voor 19.95 euro te koop bij boekhandel De Vries.

– Afgelopen jaar verscheen het boek ‘De levensloop van Adriaan van Willigen (1766-1841); een autobiografie uit een tijdperk van overgang’. Een uitgave verzorgd door C.J.M.van der Heijden en J.G.M.Sanders. Als deel 27 verschenen in de reeks Egodocumenten. Bij gelegenheid van de presentatie op 7 oktober in het Brabants Historisch Informatie-Centrum (BHIC) in Den Bosch overhandigde Ab van der Steur een deel van het archief van Adriaan van der Willigen aan het Noord-Hollands Archief.

– De publiciste Annejet van der Zijl, succesvol met haar boeken over prins Bernhard (2010) en Sonny Boy (2004) publiceerde in 2002 een biografie over Annie M.G.Schmidt. Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van de tekstdichteres en kinderboekenschrijfster zal zij op 20 mei 2011 een selectie uit ruim 800 brieven van Annie M.G. Schmidt publiceren.

– 1 september 2010 overleed dr. Wim Gielen (1935-2010), huisarts in Hulst, met een passie voor Reynart de Vos, hoofdfiguur in het befaamde middeleeuwse dierenepos. Vanaf zijn jeugd verzamelde hij ‘alles’ over Reynart: boeken, grafiek, beelden. Vlak voor zijn overlijden kocht hij nog een boek uit 1577 van Cornelis Jansenius, geboren te Hulst, dat voor de Oudheidkundige Kring te duur was. Op zijn sterfbed nog een net verschenen stripboek over Reynart de Vos. Gielen was jarenlang lid van het Reynaertgenootschap, de Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis en van de Maatschappij der Antwerpse bibliofielen en was een vaste klant bij het antiquariaat van Peter Everaers in Terhole, gemeente Hulst, die zelf over Reinaertuitgaven publiceerde. Ik ontmoette de aimabele Gielen tweemaal, in Hulst en tijdens een bijenkomst van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen in de Heemsteedse bibliotheek.

Teylers Museum bij de tijd met Audubon en Egypte

 7 december van het afgelopen jaar veilde Sotheby’s in Londen een exemplaar van  ‘Birds of America’, waarvan 119 complete exemplaren bewaard zijn gebleven, waarvan1 inons land. In het verleden zijn verscheidene exemplaren van het meerdelige boek stuk gesneden om per ets te verkopen De vorige keer in 2002 dat een exemplaar van dit monumentale vogelboek met werk van de befaamde ornitholoog en schilder John James Audubon (1785-1851) met 435 platen onder de hamer kwam bracht het 8,8 miljoen dollar op. Koper was sjeik Saoud bin Mohammmed bin Ali al-Thani uit Qatar, een neef van de emir van dat Arabische oliestaatje. Grondlegger van enkele musea en de nationale bibliotheek van Qatar, wiens vermogen op rond 1,5 miljard dollar wordt geraamd. Thans werd een recordbedrag van omgerekend 8.715.408  euro behaald. Afkomstig uit de boekencollectie van de Britse aristocraat Lord Hesketh is Michael Tollemache, een Londense handelaar de nieuwe eigenaar. Teyler haalde bij die gelegenheid het ‘duurste boek ooit’ (1) uit depot om tot  januari 2011 tentoon te stellen, een aantal keren  opengelegd op andere illustratie. Reinjan Mulder schreef in 2007 een boek ‘Vogels van formaat’ dat voor 17,5 euro in de museumwinkel te verkrijgen is. Momenteel vindt in Teylers Museum tot 8 mei een tentoonstelling plaats van ‘Egypte na Napoleon’. In het spoor van de (uiteindelijk mislukte) verovering van Egypte door keizer Napoleon volgden in zijn spoor talrijke Franse wetenschappers en kunstenaars, zoals de geleerde Jean François Champollion, die op basis van de steen van Rosetta het hiëroglyphenschrift ontcijferde. Het meest prestigieuze boek dat tussen 1809 en1829 in 23 delen verscheen was ‘Description de l’Egypte’, dat meer dan 7.000 bladzijden en ruim 3.000 afbeeldingen bevat, is in 1828 door Teyler aangeschaft en wordt nu tentoongesteld in het boekenkabinet.

==========

(1) Het allerduurste boek ooit verkocht blijft een manuscript: de zogeheten Codex Hammer ofwel Codex Leicester geschreven door Leonardo da Vinci, dat Bill Gates in 1994 voor 30,8 miljoen dollar kocht en thans eenmaal per jaar telkens in een andere Amerikaanse stad wordt geëxposeerd.

Pagina met illustratie uit de Codex Hammer ofwel Codex Leicester, door Leonardo da Vinci

Pagina met illustratie uit de Codex Hammer ofwel Codex Leicester, door Leonardo da Vinci

Gevolgd door het evangeliarum van Hendrik de Leeuw dat in 1983 voor 32,5 miljoen mark is aangekocht door de Duitse staat en zich nu bevindt in de Herzog August Bibliotheek te Wolfenbüttel.

 Suske en Wiske 65 jaar en levensgroot in CODA, Apeldoorn

In 1945 verscheen in De Nieuwe Standaard de eerste aflevering van de Belgische strip Suske en Wiske door Willy Vandersteen, dat later het album ‘Op het eiland van Amoras’ werd,  december 2010 65 jaar geleden. Reden voor een expositie tot en met 30 oktober ‘De tomeloze tijdreizigers’ in museum CODA te Apeldoorn. Uit onderzoek is gebleken dat elk Vlaams gezin met kinderen minstens één Suske en Wiske stripboek in huis heeft. Bedroegen de oplagen van een nieuwe titel in deze reeks in het verleden rond de 400.000 exemplaren, na een terugval bedraagt de verkoop nog altijd zo’n 190.000 exemplaren. Al enkele tientallen jaren wordt geschreven dat het slecht gaat met strips en jongeren nog voornamelijk belangstelling hebben voor games e.d. Ondanks de schijnbare malaise – in Haarlem verdween midden 2007 helaas stripwinkel De Jacobijn – verschijnen nog altijd jaarlijks ongeveer 1.500 Nederlandse stripboeken. Een grootverzamelaar is stripfanaat en uitgever van luxe stripuitgaven Hans Matla (61) die liefst 70.000 stripboeken bezit ofwel ongeveer600 meteraan boekenplank – niettemin onvermeld bleef in Buijnsters’ ‘Geschiedenis van de Nederlandse bibliofilie’.

Dwarsliggers en MatchBoox in de lift

In handzaam zakformaat (8 x12 centimeter) en dundruk, dat deed de protestantse Bijbel-uitgever Jongbloed al jaren. Maar sinds Ambo/Anthos er ook een paar probeerde en ze dwarsliggers noemde, is het een succesformule bij NDC/VBK uitgevers. Ze worden niet verticaal maar horizontaal leest en zo gebonden zijn dat de bladzijden makkelijk open blijven liggen. Zozeer dat in 2009 uitgeverij Dwarsligger van start ging, gepresenteerd op Manuscripta 2009. Daarmee begonnen de dwarse boeken aan een gestage zegetocht, want vijf maanden na de introductie gingen ruim 150.000 exemplaren over de toonbank. Als nummer 50 verscheen in najaar 2010 de bestseller ‘Het Verloren Symbool’ van Dan Brown. Na het succes in Nederland gaat Dwarsligger zich nu ook richten op de Spaanse markt, te volgen door Italië. Zie o.a. www.boekendingen.nl

Ook de MatchBoox –collectie in harmonica- (of leporello)vorm dat in een lucifersdoosje past breidt zich razendsnel uit. Het idee van uitgevers Xavier en Emmanuel van Leeuwe werd in een Frans kelderatelier te Metz geboren bij hun oom en kunstboekenmaker Richard Meier. Intussen zijn in deze serie geïllustreerde verhalen verschenen van o.a. Ronald Giphart, Arthur Japin, Ramsey Nasr, Abdelkader Benali, Herman Brusselmans, Sylvia Witteman, Jan Mulder, Anna Enquist, Marion Bloem, Leo Vroman en K.Schippers uitgekomen. Ze zijn opgenomen in de collecties van het Centre Pompidou, de Bibliothèque Nationale in Parijs, Museum voor Moderne Kunst te Straatsburg en de Library of Congress.

Een eigen boek gedrukt in vijf minuten dankzij Amerikaanse boekmachine

Met het American Book Center aan het Spui heeft Amsterdam een Europese primeur met de aanschaf van de in de Verenigde Staten ontwikkelde Espresso Book Machine (EBM), een investering van ongeveer 100.000 dollar. Het drukken geschiedt op de tweede verdieping waar een medewerker de machine bedient, een kwestie van een pdf-bestand laden [via een meegebracht schijfje of memorystick] en de knop indrukken. Eén printer drukt de bladzijden, een andere het kleurenomslag. Het apparaat drukt 30 pagina’s per minuut. Bij circa 150 pagina’s komt na 5 minuten een kant en klare paperback uit de machine.   De eerste versie van de EBM werd in2007 ingebruik genomen in de New York Public Library. In dat jaar riep Time Magazine het apparaat uit tot de beste uitvinding van het jaar. Wereldwijd zijn intussen 40 van deze boekdrukmachines te vinden.  Er is overigens al een geavanceerder apparaat op de markt dat in dezelfde tijd 112 pagina’s afdrukt, maar de aanschaf hiervan is een stuk duurder. De kosten bedragen gemiddeld 12,5 euro. Bij een boek van meer dan 200 pagina’s wordt zes cent per bladzijde in rekening gebracht.

Succes Nederlandse architectenbureaus in het buitenland

Mecanoo architecten in Delft, ontwerper van de Universiteitsbibliotheek in Delft bereidt momenteel de bouw voor van een nieuwe hoofdbibliotheek in Birmingham die in 2013 met 31.000 vierkante meter de grootste openbare bibliotheek wordt van Europa, nu nog de OBA met28.000 vierkante meter. Intussen heeft Mecanoo ook een ontwerpopdracht voor de nieuwe bibliotheek van Kaohsiung in Taiwan, die een cultureel landmark van de stad moet worden. De 38.000 vierkante meter tellende bibliotheek bestaat uit leeszalen, depots, conferentiezaal, tentoonstellingsruimte, openluchttheater, boekhandel en een ondergrondse parkeergarage. Mecanoo werkt voor dit grote project amen met architectenbureau Artech uit Taipei.

Architectenbureau OMA van Rem Koolhaas bouwt de nieuwe mediatheek van de Franse stad Caen met een vloeroppervlak van12.000 vierkante meter. Het gebouw zal niet in het centrum maar in een nieuw te ontwikkelen stadswijk verrijzen.

Ontwerp voor mediatheek in Caen door Rem Koolhaas

Ontwerp voor mediatheek in Caen door Rem Koolhaas

Een Gents-Catalaans architectenvennootschap heeft de ontwerpwedstrijd gewonnen voor een nieuwe bibliotheek van de 21ste eeuw, bestaande uit 5 verdiepingen, in de Vlaamse stad Gent, gesitueerd op een terrein van 40.000 vierkante meter aan de Waalse Krook (Gentse Zuidkwartier). De totaalinvestering bedraagt ongeveer 65 miljoen euro [vergelijkbaar met de kosten van de hoofdbibliotheek in Amsterdam]. De eerste steenlegging is voorzien in 2012 en openstelling in 2015. Het was de droom van architect Goris zoiets groots in zijn geboortestad te realiseren. Daarover zei hij in een krant: “Ik zie mezelf, als ik 80 jaar ben, wel een boekje lezen in de nieuwe bibliotheek. Daar kijk ik wel naar uit”. Overigens is ook de huidige hoofdbibliotheek van Gent al de moeite waard te bezoeken. Ik kom daar in de regel 1 keer per jaar, tevens om verzamelaarswinkel ‘The Fallen Angels’ – met duizenden nostalgische objecten – te bezoeken in de Jan Breydelstraat 29-31. Eén winkel gedreven door moeder Isabella sinds 1980 en het pand daarnaast sedert 1999 door haar dochter Ganesha.

Airport library Schiphol bekroond

De in 2010 door prinses Laurentien geopende Schipholbibliotheek is door De Travel Top 50 van het internationale tijdschrift ‘Monocle’ uitverkoren in de categorie ‘beste nieuwe voorziening op een luchthaven’.Airport Library is de eerste bibliotheek op een luchthaven, dit jaar gevolgd door de internationale luchthaven Gianxi in China. Passagiers kunnen op Schiphol boeken vinden in 29 talen, muziek luisteren, foto’s en filmpjes bekijken en gratis downloaden. Alle media hebben betrekking op de Nederlandse cultuur. De collectie is onder regie van de openbare bibliotheken samengesteld met medewerking van een aantal culturele instellingen in Nederland. Airport Library is gelegen achter de paspoortcontrole op de Holland Boulevard, de verbindingsgang tussen de E- en de F-Pier nabij de dependance van het Rijksmuseum. Bij de voorbereiding was ook OBA betrokken. Deze Amsterdamse bibliotheek heeft een primeur met Rotunda, een digitale etalage, bestaande uit een groot beeldscherm, voorzien van een touchscreen. Met de hand beweegt men de getoonde boekenplanken van boven naar beneden, van links naar rechts, desnoods diagonaal. Op de boekenplanken worden de omslagen van de geselecteerde boeken getoond, naast informatie over schrijver, uitgever etc. is tevens een korte recensie van het boek toegevoegd. Verder kan men het boek van keuze reserveren.

Stadsarchief van Amsterdam bestolen door medewerker

Over diefstallen uit archiefinstellingen en vooral bibliotheken verzamelde ik in de loop van de jaren veel documentatie uit tijdschriften en kranten. Over het onderwerp verschenen intussen ook diverse boeken, waarbij ik verwijs naar een uitvoerige biografie over de geleerde bibliomaan en notoire boekendief Libri – nomen est omen! – (1803-1869) en een boek over de onverbeterlijke John Charles Gilkey: ‘The man who loved books too much’ door Allison Hoover Bartlett.

Vooromslag van 'The man who loved books too much' over boekendief Gilkey.

Vooromslag van ‘The man who loved books too much’ over boekendief Gilkey.

Eerder schreef ik o.a. over diefstallen van boeken en gravures in 2003 uit de bibliotheek van het Legermuseum van Delft, ontvreemding van een uniek VOC-aandeel uit het Amsterdamse gemeentearchief, boeken in de privé-collectie Jaap Meijer afkomstig uit Ets Haim, de kwestie Zeeman-De Tille evenals over allerlei onduidelijkheden inzake antiquariaat De Friedesche Molen waarover ook dagblad Het Parool publiceerde. O.a. Het Parool en De Volkskrant berichtten op 17 en 18 januari over de diefstallen in 2009 van gepubliceerde gelegenheidsgedichten uit de 17e en 18e eeuw, ontdekt door medewerkers van de afdeling Bijzondere Collecties van de UvA. die deze onder meer op de sites van Amsterdamse antiquariaten hadden aangetroffen. Na onderzoek is een medewerker met een dienstverband van dertig jaar aangehouden en in 2010 ontslagen. Hij is door de rechter veroordeeld tot een taakstraf. Hij bleek behalve gedichten ook boeken en almanakken uit de bibliotheek van het Stadsarchief in zijn bezit te hebben met een waarde van enkele duizenden euro. In totaal zijn zes gelegenheidsgedichten, negen boeken en dertig almanakken bij drie verschillende antiquariaten teruggevonden en deze bevinden zich nu weer in het archief. Intern zijn voor zover mogelijk maatregelen genomen ter voorkoming van diefstallen in de toekomst door middel van camerabewaking en medewerkers hebben autorisatie nodig om bij de archiefstukken te komen. Binnenkort verschijnt bovendien een lijst van vermissingen online.

EERSTE KATHOLIEKE OPENBARE BIBLIOTHEEK IN ROTTERDAM

De Eerste Katholieke Openbare Leeszaal [in Rotterdam]. Uit: Nieuwe Haarlemsche Courant, 4 maart 1911

De Eerste Katholieke Openbare Leeszaal [in Rotterdam]. Uit: Nieuwe Haarlemsche Courant, 4 maart 1911

Vervolg: De eerste katholieke Openbare Bibliotheek

Vervolg: De eerste katholieke Openbare Bibliotheek

Slot: de eerste Katholieke Openbare Leeszaal [in Rotterdam]. Uit: Nieuwe Haarlemsche Courant, 4 maart 1911.

Slot: de eerste Katholieke Openbare Leeszaal [in Rotterdam]. Uit: Nieuwe Haarlemsche Courant, 4 maart 1911.

Recente en komende publicaties

– De in antiquarische boekenkring bekende Henk Brinkman met een winkel aan het Singel 319 inAmsterdam nam na 56 jaar afscheid van het naar hem genoemde antiquariaat. De zaak wordt voortgezet door zijn medewerker sinds 1976 Frank Rutten. Laatstgenoemde en vijf andere medewerkers beschrijven hun herinneringen in een nieuwe ‘Uitgelezen Boeken’, jaargang 14, nummer 1 .

– Ed Annink en Max Bruinsma (red.) Gerd Arntz – Graphic designer. 010 Publishers. 288 p. 34.50 euro. Bij dezelfde uitgever verschijnt dit jaar ook een monografie over de bekende ontwerper Anthon Beeke.

– Lowie Brink en Lucy Holl. ‘De wereld aan de wand. De geschiedenis van de Nederlandse schoolwandkaarten’. 29.50 euro.

– ‘De mooiste herinneringen aan kinderboeken. 25 jaar Kinderboek Cultuurbezit te Winsum. Een uitgave van de gelijknamige stichting in het Groningse Winsum.

– Jenneke Groeneveld. Johan Been; rasverteller uit Brielle (1859-1930). Zutphen, Walburg Pers, 2010. 19.95  euro

– Gioa Smid. Fiep in vogelvlucht. Hoogtepunten uit het werk van Fiep Westendorp. Uitgeverij Querido. 22.95 euro.

– De digitale bibliotheek; schatkamer van de toekomst. Vereniging openbare bibliotheken van Nederland, 2010.

– Lambert Hermkens, m.m.v. Hans Krol:  Verborgen in boeken. Over Heemsteedse makers en naamgevers van ex librissen. In: HeerlijkHeden, nummer 145 (juli 2010) en 147 (januari 2011).

– In april 2011 verschijnt bij Vantilt van Boudien de Vries: ‘Een stad vol lezers; leescultuur in Haarlem 1850-1920’.  448 p. ISBN 9789460040658 Circa 34.95 euro.

Ten slotte: het dikste boek in één band gebonden was tot voor kort een 12 inch boek = ongeveer 30,5 centimeter van ‘Mis Marple’, gepubliceerd door Harper Collins en 4.000 pagina’s tellende. Dat record is onlangs ruimschoots verbroken met een in de Verenigde Staten verschenen verzenbundel ‘Poetry City Marathon’ van ruim 10.000 bladzijden en liefst61 centimeter dik. Een exemplaar bevindt zich in de Universiteit van Iowa bibliotheek.

Hans Krol (Heemstede)

Koolhaas

Particuliere bibliotheek in een door Rem Koolhaas ontworpen huis in Bordeaux, Frankrijk. Uit: Designers in Nederland; een eeuw productvormgeving, 2003.

 

'The Library' een bekende bar in Londen: ''an unusual drinking place'!

‘The Library’ een bekende bar in Londen: ”an unusual drinking place’!

ENKELE POOLSE BIBLIOTHEKEN

Prent van de bibliotheek van graaf Zaluski in Warschau

Prent van de bibliotheek van graaf Zaluski in Warschau

 

De prachtvolle bibliotheek van graaf Raczynski in Poznan (Posen)

De prachtvolle bibliotheek van graaf Raczynski in Poznan (Posen)

 

Deel voorgevel van de Raczynski bibliotheek in Poznan

Deel voorgevel van de Raczynski bibliotheek in Poznan

Hans Krol voor de Nationale Bibliotheek in Warschau

Hans Krol voor de Nationale Bibliotheek in Warschau

Nationale Bibliotheek (het gebouw met de historische collecties) in Warschau

Nationale Bibliotheek (het gebouw met de historische collecties) in Warschau

De vroegere Koninklijke Bibliotheek van Polen in Warschau

De vroegere Koninklijke Bibliotheek van Polen in Warschau

De hypermoderne universiteitsbibliotheek van Warschau in 2008

De hypermoderne universiteitsbibliotheek van Warschau in 2008

Hoofdingang van de Universiteitsbibliotheek Warschau

Hoofdingang van de Universiteitsbibliotheek Warschau

In de hal van de universiteitsbibliotheek Warschau

In de hal van de universiteitsbibliotheek Warschau

Hans Krol bij de Jagiellonen bibliotheek in Krakau, 2008

Hans Krol bij de Jagiellonen bibliotheek in Krakau, 2008

Magazijngebouw van de Jagiellonen bibliotheek in Warschau

Magazijngebouw van de Jagiellonen bibliotheek in Warschau

18e eeuwse prent van de Jgaiellonen bibliotheek (Collegium Maius) in Krakau

18e eeuwse prent van de Jagiellonen bibliotheek (Collegium Maius) in Krakau

====================================================================================

Marylin Monroe poseert al lezende de laatste pagina van het boek 'Ulysses' van James Joyce. Foto: Magnum 1954; vooromslag van Boekenwereld, 19, nr.3, 2012

Marilyn Monroe poseert al lezende de laatste pagina van het boek ‘Ulysses’ van James Joyce. Foto: Magnum 1954; vooromslag van Boekenwereld, 19, nr.3, 2012