LIBRARIANA DEEL 29

Le Bibliophile, door Brugnot

In aansluiting op deel 28 waarin ik berichtte dat Joop Schafthuizen het voornemen had zijn geërfde REVE-collectie voor zover nog niet te gelde gemaakt – naar zijn zeggen voor het goede doel – in het najaar bij Bubb Kuyper te veilen is intussen bekend geworden dat hij hiervan bij nader inzien afziet.  Als verklaring gaf Schafthuizen dat hij dat bij nader inzien niet opportuun acht: “het is gebleken dat dat de veiling niet op mijn voorwaarden kon.” Verder schreef ik over een foutje in een herdenkingsmuur in het Belgische Machelen waar in het vers ‘Credo’ het woord “anders” teveel stond. Schafthuizen stelde voor om dat woord door te strepen en in de kantlijn een correctieteken te plaatsen.  De gemeenteraad van Zulte, waaronder het Oost-Vlaamse Machelen valt, heeft nu besloten dat het monument helemaal moet worden vervangen. In een reactie liet de erfgenaam van Gerard Reve weten dat besluit “heel verstandig” te vinden. Daaraan als commentaar toevoegend:  “al is het wel een beetje zonde van het geld. Dat hadden ze beter aan de jeugdbeweging in Machelen kunnen geven.” Waar het de nalatenschap van zijn overleden levenspartner betreft blijft de man zich roeren. Op 26 mei diende bij de rechtbank in Amsterdam een kort geding met als doel publicatie te voorkomen van het derde deel van Nop Maas’ biografie ‘Kroniek van een schuldig leven; De late jaren 1975-2006’’. Hij vindt de inhoud van het boek te kwetsend. “Het derde deel roept een beeld op dat hun relatie alleen maar ging over erotiek, drank en geld”, aldus zijn advocaat Olaf Trojan, partner bij het internationale advocatenkantoor Simmons & Simmons. Op 16 juni oordeelde de rechter dat het boek niet mag verschijnen zolang daar citaten uit niet-gepubliceerd werk van de schrijver in staan. Deze uitspraak van de voorzieningen-rechter ging gepaard met een dwangsom van vijftigduizend euro voor iedere andere uitgave met citaten uit het derde deel van de biografie met een maximum van een half miljoen euro. Olaf Trojan liet na bekendmaking weten dat Joop Schafthuizen content is met de uitspraak en dat voor een oplossing met zijn cliënt goed te praten valt. Wordt ongetwijfeld vervolgd. Eén dag na de rechterlijke uitspraak werd wereldkundig gemaakt dat weduwnaar Joop Schafthuizen 481 portretten van Gerard Reve schenkt aan het Rijksmuseum in Amsterdam. Het gaat om foto’s die tussen 1947 en 2004 zijn gemaakt door fotografen als Emiel van Moerkerken en Eddy de Boer.  Van 11 april tot en met 21 mei was in de centrale bibliotheek Haarlem literaire portretten te zien van de 9—jarige fotograaf Eddy Posthuma de Boer, met als hoogtepunt de portretten van Gerard Reve.

BOEKENVEILINGNIEUWS

Bij de laatste veiling van Bubb Kuyper in Haarlem zijn de typoscripten van twee vroege werken van schrijver Harry Mulisch voor in totaal 21.500 euro aangekocht door het Letterkundig Museum: Archibald Strohalm voor 15.000 euro en De Diamant 6.500 euro. Zelf schafte ik via twee kavels 86 voornamelijk 18e-20e eeuwse Coster-portretten en prenten aan, waarmee deze deelcollectie vrijwel is verdubbeld.

Op 28 mei is door het Veilinghuis Adams Amsterdam het eerste deel van de Hugo Claus-collectie van bibliofiel Gert Jan Hemmink geveild. 182 items met o.a. beeldend werk, waaronder een olieverfdoek uit de Parijse Cobra-periode (1950), dat 21.000 euro opbracht. Topstuk bleek het manuscript van ‘Paal en Perk’ uit 1951 met 14 losse originele tekeningen van Corneille, De opbrengst was 32.000 euro. In totaal leverde deze eerste Claus-auctie ongeveer 1,5 ton op. Op intiatiatief van Piet van Winden is het Grachtenmuseum, Herengracht 386, door burgemeester Eberhard van der Laan  geopend. De toegangsprijs bedraagt 8 euro, maar voor dat bedrag kan men volgens kenners beter één van de grachtenhuizen-musea bezoeken, zoals Van Loon (Keizersgracht 672), Geelvinck (Keizersgracht 633) en Willet-Holthuijsen (Herengracht 605).

Veiling Zeelandica en verkoop Hans Warren-collectie

Op 7 juni zijn met redelijk succes twee uitgebreide Zeeuwse particuliere bibliotheken geveild bij VenduHuis De Jager in Goes. Vele duizenden stuks Zeelandica en antieke kaarten en topografische prenten van onder andere Hondius, Hendrik de Leth, Meisner etc. Gespecialiseerd in Zeelandica is antiquariaat De Boekenbeurs in Middelburg.

Antiquariaat Fokas Holthuis in Den Haag bracht 15 juni een catalogus met boeken, brieven, ansichtkaarten en bijzondere uitgaven van Hans Warren (1921-2001) uit. Deze zijn afkomstig van de Zeeuwse verzamelaar Niek Oele, die ruim een kwarteeuw lang het oeuvre van Hans Warren verzamelde. In totaal 210 nummers, waaronder de draagtas waarmee Warren vogels placht te spotten en nu 150 euro kost. Topstuk is de uitgave ‘Zeven gedichten van liefde’ uit 1976, handgeschreven in een oplage van vier exemplaren.  “Geen enkele Nederlandse bibliotheek bezit een exemplaar” aldus deantiquaar. [Uiteraard wèl dezelfde in 1976 in het tijdschrift Maatschap gepubliceerde verzen].

‘Description de l’Egypte’ behaalt een veilingprijs van meer dan 1 miljoen euro

De Belgische industrieel Michel Wittock liet op 11 mei bij Christie’s in Parijs het uit 23 delen bestaande boek ‘Description de l’Egypte’ (1803-1830) veilen. Geraamd op 500.000 tot 700.000 euro is het monumentale deelwerk afgehamerd op 1.095.400 euro. Zoals bekend bevinden zich deze boekwerken ook in de bibliotheek van Teylers Museum te Haarlem.

Nog wat buitenlands veilingnieuws

– Het Londense veilinghuis Henry Aldridge & Son veilde eind mei voor 220.000 pond ofwel ongeveer 254.000 euro een plattegrond van de Titanic. Vooraf was gerekend op een opbrengst tussen de 100.000 en 150.000 pond.

– 30 maart is door veilinghuis Bonham een liefdesbrief geveild van de Engelse romantische dichter John Keats (1795-1821), schrijver van de beroemde regel: “A thing of beauty is a joy forever.” Deze brief aan zijn geliefde Fanny Brawne uit 1820bracht 96.000 pond op ofwel 108.000 euro. De geveilde brief zou het laatste manuscript van Keats zijn geweest dat zich nog in particuliere handen bevond.

– Als lotnummer 91230 gaat Bonham in New York op 22 juni een wiskundig handschrift veilen: ‘Compendium of five aritmetica and astronomical manuscript texts’ . Delen van het 222 pagina’s tellende manuscript gaan terug op het originele werk van de grote Italiaanse wiskundige Leonardo Pisano Bigollo, vooral bekend als Fibonacci (1170-1250). Een meer uitvoerige beschrijving over het te veilen handschrift, dat naar verwachting 120.000 tot 180.000 dollar zal opbrengen, is gepubliceerd in De Volkskrant van 11 juni, in het katern Wetenschap, pagina 9.

BESLAGLEGGING BIBLIOTHECA PHILOSOPHICA HERMETICA OPGEHEVEN

Sinds begin juni is de beslaglegging van de Bibliotheca Philosophica Hermetica ofwel Ritman-collectie opgeheven. In november 2010 liet de Friesland Bank beslag leggen voor vijftien miljoen euro, omdat Joost Ritman niet meer aan zijn zakelijke verplichtingen voldeed. Wouter Hanegraaff, hoogleraar geschiedenis van de hermetische filosofie en verwante stromingen aan de UvA is opgetogen.  Ik ben heel erg blij, dit is fantastisch nieuws.” Twee van de meest kostbare werken, waaronder het handschrift ‘De graal van Rochefoucauld’  zijn geveild. Verder zijn ongeveer 300 kostbare boeken, eigendom van het rijk, op last van staatssecretaris Zijlstra overgebracht naar de Koninklijke Bibliotheek. Om zijn schulden bij de Friesland Bank (en Sotheby’s) af te lossen zijn 1) een paarhonderd kostbare boeken, zoals incunabelen, verkocht aan een vermogende buitenlandse kunstverzamelaar, 2) heeft Ritman andere bezittingen afgestoten en 3) elders een nieuwe lening afgesloten. Een en ander betekent overigens niet dat de bibliotheek in de Bloemstraat ook weer gewoon open gaat voor het publiek. Aangenomen wordt dat voor faciliteiten en staf Ritman onvoldoende gelden ter beschikking heeft. Onderzocht wordt of de Universiteit van Amsterdam onderdak zou kunnen bieden aan de verzameling en die dan zou kunnen gaan beheren. Kopen wil men niet, maar collegevoorzitter Van der Toorn heeft zich onlangs positief uitgelaten over de optie van beheer, aldus Folio Nieuws. De website van de BPH bleef online, maar geeft nog op de homepage aan: “Wegens Bijzondere Omstandigheden is de bibliotheek TOT Nader Orde Gesloten.’

SPECIALE BOEKHANDEL IN GEBOUW BIJZONDERE COLLECTIES

Sinds 15 juni is de boekhandel Nijhof & Lee, tot voor kort gehuisvest in de Staalstraat, in het gebouw van Bijzondere Collecties (BC) aan de Oude Turfmarkt. Men is gespecialiseerd in typografie en grafisch ontwerp. Alleen al om die reden sluit de boekwinkel goed aan bij BC, waar zich belangrijke collecties grafische vormgeving bevinden, met onder meer de archieven van Irma Boom, Peter Verheul en binnenkort ook van Gerrit Noordzij, bekroond met de Laurens Janszoon Costerprijs 2011, welke prijs op 25 november in de Gravenzaal van het Stadhuis in Haarlem zal worden uitgereikt. In de museumwinkel is ook plaats ingeruimd voor het groeiend aantal publicaties van Bijzondere Collecties. Tegelijkertijd is door BC een webwinkel gelanceerd, waar artikelen worden aangeboden van de Universiteit van Amsterdam. De mogelijkheid bestaat om naar keuze reproducties te bestellen uit het beeldmateriaal van de bibliotheekcollecties van Artis etc.

K.B. en UB’s maken 10.000 oude boeken online toegankelijk

Sinds 26 mei presenteren de Koninklijke Bibliotheek en de bibliotheken van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit van Leiden de volledige tekst van zo’n 10.000 boeken op de website Early Dutch Books Online.  In totaal meer dan twee miljoen pagina’s uit de periode 1780-1800 zijn gedigitaliseerd. De opgenomen boeken zijn op woordniveau doorzoekbaar gemaakt.  Om slechts enkele willekeurige voorbeelden te geven. Democriet geeft 26 resultaten, Democritus 159, Haerlem 302 en Haarlem 2675. Door de collecties uit voornoemde drie (grootste) bibliotheken te digitaliseren en toegankelijk te maken, komt een groot corpus van moeilijk bereikbare publicaties beschikbaar voor onderzoek, onderwijs en wetenschap. In een volgend stadium worden ook de werken van andere bewaarbibliotheken gedigitaliseerd. Early Dutch Books is een eerste stap in de richting van deze online bibliotheek.

K.B. gaat Eerste Wereldoorlog digitaliseren

Op initiatief van de Staatsbibliotheek van Berlijn stapt de Koninklijke Bibliotheek in een grootschalig project om honderdduizenden documenten in verband met de Eerste Wereldoorlog te digitaliseren.  Aanleiding is de herdenking van de honderdste verjaardag van het uitbreken van WO1 in 2014. Meegewerkt wordt door nog zes andere nationale bibliotheken van Groot-Brittannië, Denemarken, Oostenrijk, Italië, Frankrijk en Servië.

Nederlands Dagboekarchief ondergebracht bij UB Vrije Universiteit

De collectie van het Nederlands Dagbladarchief is per 1 juni ondergebracht bij de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Het Nederlands Dagbladarchief verzamelt en beheert dagboeken, reisdagboeken, memoires, brieven en briefwisselingen en maakt deze toegankelijk voor wetenschap en onderwijs. Het gaat daarbij om zowel gepubliceerde als ongepubliceerde documenten. De verzameling zal voorlopig twee jaar bij de VU blijven.

 Streekromanschrijfster Henny Thijssing-Boer overleden

Op 24 mei is op 78-jarige leeftijd de ‘Koningin van de Streekroman’ Henny Thijssing-Boer (1933-2011) in Winschoten overleden. Zij liet een oeuvre na van 98 romans, die in ruim 30 jaar tussen 1976 en 2008 zijn geschreven. Volgens uitgeverij Kok in Kampen markeert het overlijden van Thijssing-Boer niet het einde van het genre. “De echte bloeitijd van de streek- en familieromans ligt wel achter ons, maar zeker in de bibliotheken vinden ze nog heel veel aftrek.” In 1992 behaalde de schrijfster de eerste plaats in de top 100 van de leenvergoeding via bibliotheken in 1991. Uit jarenlange praktijkervaring weet ik dat vrouwen in verhouding veel meer romans lezen dan mannen en dat familie- en streekromans in de jaren 70, 80 en 90 het meest geliefd waren. Van de zes belangrijkste streek- en familieromans schrijfsters uit ons land zijn er nog twee in leven, namelijk Anke de Graaf (geboren 1927) en Jos van Manen Pieters (geboren 1930). Naast Henny Thijssing-Boer waren de andere grote drie in dit genre: Jannetje Visser-Roosendaal (1899-1990), Mien van ’t Sant (1901-1994) en Margreet van Hoorn (1922-2010).

Origineel ‘Ethica’ van Spinoza ontdekt

De Nederlandse wijsgeer en historicus Leen Spruit, verbonden aan de universiteit van La Sapienza in Rome, ontdekte in de Vaticaanse bibliotheek een tot nu toe onbekend handschrift van Spinoza’s hoofdwerk de Ethica. Ofschoon al opgenomen op een handschriftenlijst van het Vaticaan uit 1922 toen het manuscript als onderdeel van het Archief van de Inquisitie werd overgedragen aan de Bibliotheca Vaticana niet eerder door onderzoekers die zich met Spinoza bezighouden opgevallen. Het betreft een afschrift van Spinoza’s eigen tekst uit 1675, ouder dan de gepubliceerde tekst. Die Latijnse editie uit 1678 blijkt grammaticaal en stilistisch door postume tekstbezorgers van Spinoza bewerkt ten behoeve van publicatie.  Het manuscript daarvan is na verschijning van het boek verloren gegaan. Na zijn ontdekking duurde het nog zes weken voordat Spruit een kopie van het handschrift ontving. Een editie van het thans ontdekte handschrift komt over enkele maanden uit bij uitgeverij Bril, met een historische inleiding en bezorgd door Leen Spruit en Pina Totaro. De laatste zin van de Ethica luidt in de Nederlandse vertaling: Alles wat voortreffelijk is, is even moeilijk als zeldzaam.”

Presentatie 20 juni 2012 van de nieuwe vertaling van de ‘Ethica’, uitgegeven door Boom, bij het beeld van Spinoza in Amsterdam. Van links naar rechts: Corinna Vermeulen, Han van Ruler, burgemeester Erberhard van der Laan, Wouter van Gils en wethouder Caroline Gehrels

VOC-logboek teruggevonden in een Franse antiekwinkel

Op 7 augustus 1763 leed het VOC-schip de Amstelveen schipbreuk bij Kaap Madrakah, ongeveer 700 kilometer ten zuiden van Mucate. 75 schepelingen kwamen om, maar 30 bemanningsleden overleefden het ongeluk door 700 kilometer in de hitte langs de Sharqiyah kust naar Muscate (Oman) te lopen. Uiteindelijk bereikten 22 personen de bewoonde wereld. Cornelis Eyks (de enige officier die de schipbreuk overleefde) heeft van de gebeurtenissen in 1766 een verslag gemaakt, dat in een Middelburgse bundel werd gepubliceerd en daarna in de vergetelheid raakte. Enkele jaren geleden werd het aangetroffen in een brocante-winkel niet ver van Lyon. Het boek van de schipbreuk en overlevingstocht door de woestijn wordt door professor Klaas Doornbos uit Heemstede bewerkt voor een Engelstalige publicatie, waarvan zo mogelijk ook  een Arabische editie zal verschijnen. (o.a. Oman Daily Observer, Monday, May 2, 2011 en Oman Tribune, Tuesday, May 3, 2011).

MVRDV ontwerpt Chinees stripmuseum

Dé toeristische attractie van de Chinese stad Hangzhou moet een stripmuseum worden met een vloeroppervlak van 30.000 vierkante meter, gehuisvest in acht in elkaar vloeiende ballonvormige gebouw [gebaseerd op tekstballonnetjes in stripboeken]. Het Nederlandse architectenbureau MVRDV uit Rotterdam maakte het winnende ontwerp. In het museum komen onder meer een permanente tentoonstelling, drie theaters en bioscoopzalen, een enorme bibliotheek en een hal met 3-D tekenfilms ondergebracht. De bouw van het museum begint in 2012 en de totale kosten worden geraamd op 92 miljoen euro.  Hangszhou ligt 190 kilometer ten zuiden van de metropool Sjanghai. China is een grote producent van strips en animatiefilms en Hangzhou organiseert al jaren een tekenfilmfestival.

EETLEZEN IN EINDHOVEN

Eerder berichtte ik over het Library Hotel in New York, het (intussen opgeheven) boekenhotel in het Drentse Doldersum  en enkele boekencafés wereldwijd. Nog onvermeld bleef het ‘Boekencafé Restaurant Schrijvers’ , Dommelstraat 24 in Eindhoven. De wanden vol boekenkasten, gevuld met romans, gedichten, korte verhalen en naslagwerken, bepalen de sfeer van het interieur en zelfs de pilaren zijn van boeken gemaakt. Café-restaurant ‘Schrijvers’  is zeven dagen per week geopend, de menukaart is internationaal georiënteerd, en deze boeken annex horecagelegenheid bevindt zich al tien jaar aan de zogeheten restaurantstraat in het centrum van Eindhoven.

CULTUURBEZUINIGINGEN

In de rubriek ‘Opinie & Debat’ van De Volkskrant, 28 mei 2011, publiceerde Jan Boerstoel, voorzitter Vereniging van Letterkundigen (VvL) een bijdrage onder de titel: “Er dreigt een ramp voor de bibliotheken”.  Bij de door staatssecretaris aangekondigde cultuurbezuinigingen lijkt het Letterkundig Museum als erfgoedinstelling goed van af te komen, in tegenstelling tot museum Meermanno, dat niet de norm van 17,5 procent eigen inkomsten haalt en om die reden nog slechts subsidie voor het behoud en beheer van de collectie ontvangt en niet meer voor publieksfuncties. In mei is bekend gemaakt dat het Centraal Boekhuis een vijfjarige sponsorovereenkomst heeft gesloten met het museum, dat jaarlijks 50.000 euro ontvangt. Met dat geld kan het Museum van het Boek aandacht schenken aan de jongste (digitale) ontwikkelingen rond boekproductie en boekvormgeving. Ronduit dramatisch ziet het er uit voor het Theater Instituut Nederland (TIN) met een enorme museumcollectie en mediatheek. De rijksoverheid wil het subsidie voor deze instelling stopzetten. Ook subsidie aan 12 letterkundige tijdschriften van in totaal 285.000 euro wordt ingetrokken. De Koninklijke Bibliotheek springt er als  erfgoedinstelling goed uit, in tegenstelling tot de openbare bibliotheken, die niet door het rijk maar de gemeenten worden gesubsidieerd. Van de 1.000 instellingen zullen er binnen twee tot drie jaar naar verwachting 300 sluiten, zowel op platteland als in de wijken van grote steden. Zelfs in middelgrote gemeenten als Zutphen en Harderwijk wordt door wethouders aan sluiting gedacht. Ten aanzien van Zutphen is intussen besloten dat de bibliotheek in de Broederenkerk blijft, maar plaats moet inruimen voor het museum en gemeentearchief. In Almere dient de bibliotheek de komende vier jaar structureel 1,3 miljoen in te leveren, maar voorkomen kon worden dat de bibliotheekfilalen in Almere Haven en Almere Buiten zullen sluiten.

Zeeland.nl kon onlangs berichten: “Biebs Vlissingen blijven dankzij het volk!” Dat betekent dat de voorgenomen sluiting van een filiaal in Oost-Souburg niet doorgaat. Wèl wil de gemeente met het oog op de bezuinigingen het gebouw van de hoofdbibliotheek in het centrum verkopen en zal verhuizing naar een kleinere vestiging daarvoor in de plaats komen.

In Callantsoog verdwijnt vanwege noodzakelijke bezuinigingen de openbare bibliotheek uit het dorp. Daarvoor in de plaats komt een grote boekenmachine in een nabijgelegen Albert Heijn supermarkt.  De zogeheten plug-in-bibliotheek. Dat is een tunnelgang met onder meer inleverpunt, afgesloten boekenkasten die te openen zijn met leenpas, kluisjes waarin gereserveerde boeken, cd’s en dvd’s af te halen zijn plus apparatuur om online naar leenmaterialen te kunnen zoeken. Een geautomatiseerd systeem waarmee vooral senioren vooralsnog niet erg gelukkig lijken.

Ondanks alles zijn er ook positieve punten te melden, zoals nieuwe bibliotheekgebouwen in o.a. Almere, Nieuwegein, Spijkenisse en Heemskerk.

Verhuizing door de firma UTC Cors de Jongh naar de nieuwe bibliotheek van Almere in 2010

Verhuizing door de firma UTC Cors de Jongh naar de nieuwe bibliotheek van Almere in 2010

Postzegelvelletje in 2011 uitgegeven door post.nl in de serie 'Mooi Nederland' Middenrechts het nieuwe bibliotheekgebouw. Bovendien is op elke postzegel een lijntekening geprojecteerd van de bibliotheekvestiging

Postzegelvelletje in 2011 uitgegeven door post.nl in de serie ‘Mooi Nederland’ Middenrechts het nieuwe bibliotheekgebouw. Bovendien is op elke postzegel een lijntekening geprojecteerd van de bibliotheekvestiging

Voor de Zaanstreek is een hypermoderne, innovatieve uitschuifbibliotheekbus in gebruik genomen.

NBD/Biblion liet dit jaar een onderzoek doen over het imago en de toekomst van bibliotheken onder 633 consumenten. Dit betrof zowel bibliotheek-leden als niet-leden. Uit het onderzoek bleek dat consumenten de bibliotheek over het algemeen zeer waarderen en men zich niet kan voorstellen dat de bibliotheek verdwijnt, ongeacht de komst van e-books. Uit de enquête blijkt dat 64% van de ondervraagden positief antwoordt op de vraag of bibliotheken veel meer doen dan het uitlenen van boeken en 83% ervaart de openbare bibliotheek als een instelling voor iedereen.

Protestantse leesbibliotheek in Zeeland vecht voor voortbestaan

Met de opkomst van de openbare leeszalen en bibliotheken zijn geleidelijk de vroegere nutsbibliotheken, parochie- , volks- en lees(winkel)bibliotheken verdwenen. Op weinige uitzonderingen na, zoals een leesbibliotheek met drieduizend boeken in een huis aan de Dorpstraat in Broek op Langedijk. In 1906 zette dominee Van der Linde een volksbibliotheek op in Nieuwerkerk op Schouwen-Duiveland. Lange tijd gevestigd in gebouw Rehoboth en sinds 2004 in een pand vastgebouwd aan de Johanneskerk. 105 jaar later bestaat deze bibliotheek die over 4.000 boeken beschikt voor tachtig leden nog altijd. Gemiddeld worden er 150 tot 165 nieuwe boeken per jaar aangeschaft.  Hiervoor werd tot op heden jaarlijks 500 euro subsidie van de gemeente ontvangen. Vanwege voorgenomen bezuinigingen verdwijnt die ondersteuning en zal het leengeld moeten worden verhoogd van 20 maar 30 cent per boek per week. Indien leesbibliotheek Lindenhof stopt zou dat betekenen dat alleen nog de bibliobus overblijft.

OPENBARE BIBLIOTHEEK VAN OSS, MEDE OPGERICHT DOOR PATER TITUS BRANDSMA, HERDENKT NEGENTIG JARIG BESTAAN

Pater Titus Brandsma in zijn studeerkamer

In 1921 is in het Noord-Brabantse Oss een Openbare Leeszaal en Boekerij op Roomsch katholieke grondslag opgericht, met als doel “Goede lectuur onder de mensen te brengen en het katholieke volksdeel te ontwikkelen.” Dat is gebeurd op initiatief van twee paters van de Karmelietenorde onder wie Titus Brandsma (1881-1942), een geboren Fries die na zijn studietijd in Rome vanaf 1902, waar hij in 1909 doctoreerde aan de Gregoriaanse Universiteit verhuisde naar het klooster van de Karmelieten in Oss waar hij 14 jaar  zou wonen en werken, o.a. als leraar aan het Philosophicum, hoofdredacteur van de lokale krant ‘De stad Oss’ en medeoprichter van de Hoogere Burger School [het tegenwoordige Titus Brandsma Lyceum]. De bibliotheek kwam tot stand dankzij een grote schenkingen van een voorraad boeken van de karmelieten. Het Karmelietenklooster van Oss destijds ook in de Molenstraat gevestigd beschikte sinds 1892 over een kloosterbibliotheek. De R.K.leeszaal startte als vereniging in 1921 in een Bondshotelzaaltje op de Heuvel. In 1923 werd dr. Titus Brandsma tot gewoon hoogleraar in de wijsgerige vakken benoemd aan de in dat jaar opgerichte Katholieke Universiteit Nijmegen. Na 1925 gaf hij tevens lessen wijsbegeerte voor cursisten van de opleiding tot leeszaal-personeel in o.a. Nijmegen en Sittard.

Godfried Bomans die enkele jaren psychologie en wijsbegeerte aan de Radboud Universiteit studeerde volgde zijn colleges en wijdde in twee geschriften, o.a. in De Volkskrant van 26 september 1946, aandacht aan de mysticus, die vanwege verzet tegen de nieuwe orde 19 januari 1942 door de Gestapo is opgepakt en op 26 juli van dat jaar door uitputting stierf in het concentratiekamp van Dachau.

Op 3 november 1985 werd Titus Brandsma [zijn eigenlijke voornamen waren Anno Sjoerd] zalig verklaard door paus Johannes Paulus II. In de diverse algemene bibliotheekgeschiedenissen van dr.H.E. Greve (1), G.A. van Riemsdijk, dr. G. Schmook en dr. Paul Schneiders is tot op heden geen aandacht besteed aan het initiatief van pater Brandsma de r.k. leeszaal en boekerij op te richten. In de Nederlandsche Bibliotheekgids, tweede druk 1924 – de eerste druk dateerde van 1913 – wordt als bibliothecaris sinds 1922 pater Van Wijk, Ord. Carm. vermeld en als directrice mevrouw Van Dijk-van Well (1921). Als assistenten werkten sinds 1921: mej. M.v.d.Rakt en mej. A.Holten evenals een huisbewaarder.

In 1923 telde de bibliotheek 5.300 banden, bedroeg het bezoek 6.939 personen en zijn 13.302 boeken uitgeleend. De uitgaven bedroegen 1.988 gulden voor personeel en 4.215 voor materieel. De openingstijden waren ruim: op werkdagen (maandag/zaterdag) van 10 tot 13.00 uur en vervolgens van 16.00 tot 22.00 uur en op zon- en feestdagen van 11 – 13 en 19-21 uur. Het vaktijdschrift Bibliotheekleven berichtte in 1921: “Nadat onder leiding van de beide Paters Carmelieten Dr. Titus Brandsma en Vincentius van Wijk de stichting der Leeszaal was voorbereid heeft zich uit de burgerij der stad een Comité van zeven heeren bereid verklaard de leiding der inrichting verder verder over te nemen. Tot Bibliothecaris werd aangesteld P. Vincentius van Wijk, Ord.Carm. Cand.Litt.Neerl. Hem werden toegevoegd als Directrice Mevr.van Dijk-van Well en als Assistent de heer N.de Louw.” Uitvoeriger berichten over de eerste twee jaar zijn gepubliceerd in Bibliotheekleven, 1921, p.143-144 en jaargang 1922, p. 93-95. Daarin wordt vermeld dat in maart 1921 de bibliotheek op zeer gunstige stand is gehuisvest in het gebouw waar voorheen de Geldersche Credietvereeniging kantoor hield, daarvoor woning van margarinefabrikant Jurgens [huize Josina]. Echter, al per 1 januari van dat jaar is aangevangen in het klooster van de bibliothecaris en per 28 februari met een voorlopige inrichting in een zaal van het Bondsgebouw. Aan het eind van het jaar beschikte men over een boekenbezit van ruim 2.000 banden. De officiële openingsplechtigheid van de nieuwe huisvesting vond op 31 maart plaats in aanwezigheid van burgerlijke en kerkelijke autoriteiten. Het ‘Eerste Gedeelte’ van de catalogus was toen al in druk verschenen. In de maand september had een Dante-tentoonstelling plaats, die talrijke bezoekers trok. Op de eerste ledenvergadering 16 januari 1922 werden de leden door de stichter van de Openbare Leeszaal pater dr. Titus Brandsma, de ontwikkeling van het leeszaalwezen in het buitenland, vervolgens ook in Nederland, geschetst en ten slotte medegedeeld langs welke weg de r.k. leeszaal in Oss tot stand was gekomen. Als plannen voor de toekomst vermeldde Brandsma onder meer een ruimere aanschaf van boeken en tijdschriften, verdere uitbreiding van het ledental, oprichting van correspondentschappen in de omgeving en het houden van voorlezingen van meer wetenschappelijke aard in de Leeszaal en voor de Leden van de Vereniging. Bij die gelegenheid had tevens de verkiezing plaats van een definitief bestuur uit de leden. Begin januari 1922 bedroeg het aantal ingeschreven leden 443 (waarvan 16 uit o.a. Heesch en Berghem). In dat jaar hield dr. Titus Brandsma een voordracht in de bibliotheek met als onderwerp: ‘Hoofdstromingen der hedendaagse wijsbegeerte’. Bibliothecaris Van Wijk verzorgde een lezing ‘Proeve van een verklaring van enkele plaats-, veld- en straatnamen in en om de gemeente Oss’.  Verdere voordrachten zijn gehouden door andere Karmelieten-paters. Tijdens de jaarvergadering in maart 1922 van de Bond van R.K. Openbare Leeszalen en Boekerijen werd Oss als voorbeeld voor het land gesteld vanwege de organisatie van wetenschappelijke lezingen. In juni 1923 is pater Vincentius van Wijk [in 1911 tot priester gewijd] benoemd tot rector van het Twentse Carmel-lyceum in Oldenzaal. Hij was toen al naast bibliothecaris ook leraar aan het Carmel-College in Oss.  Als opvolger bij de bibliotheek is vervolgens de karmeliet A.Meulendijks aangesteld. Van Wijk heeft twee publicaties van enige omvang en betekenis op zijn naam staan, beide uitgegeven bij Brill in Leiden:

1) De naam Maria. Over zijn betekenis en velerlei vormen, zijn verspreiding en vereering (1936),

2) Boerderijen: meer dan hun oorsprong, 330 pagina’s (1948).

De dichter-burgemeester mr. Louis de Bourbon hield na zijn benoeming in 1941 voordrachten van zijn eigen werk in de openbare leeszaal. In de oorlogsperiode 1940-1945 gingen veel boeken verloren door brand, granaten en slordigheden der évacué’s die veel boeken niet retourneerden. Het ledental was in die periode meer dan verdriedubbeld. Met ingang van 1 augustus 1941 is eervol ontslag verleend aan mej. H.Schoonhoven, die directrice in Sittard was geworden. In haar plaats kwam mej. C.J.M.J.Vinkenburg uit ’s-Hertogenbosch, later benoemd als directrice van de Katholieke openbare bibliotheek In Haarlem tot 1971, waar ik haar nog heb meegemaakt. De grote bloei van de bibliotheek, tegenwoordig BasisBibliotheek Maasland geheten, kwam onder de bezielende leiding van directeur Mari Nelissen. Vestigingen van Maasland bevinden zich  behalve te Oss (+ bibliobus) in de omliggende dorpen Berghem, Heesch, Heeswijk-Dinther, Lith, (vestingstadje) Ravenstein, Schaijk en Zeeland.  Bij gelegenheid van het bibliotheekjubileum is een tentoonstelling ingericht en zijn filmpjes op het internet gezet Voor meer informatie, zie:  www.bibliotheekoss.nl

(1) H.E.Greve meldt in zijn gedenkboek ‘Geschiedenis der leeszaalbeweging in Nederland’ (1933), dat bij schrijven van 9 maart 1921 de regeling van de Rijkssubsidieregeling is toegepast voor de leeszalen te Kampen en Laren, de R.K.leeszalen te Bussum en Oss en de Chr. Leeszaal te Vlaardingen. Tegelijkertijd met de r.k.leeszaal in Breda werd voor 1922 door Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant tevens een provinciaal subsidie toegekend. In het fotogedeelte van voornoemd boek is een afbeelding opgenomen van de R.K. leeszaal en boekerij in Oss, villa Josina aan de Molenstraat 26, waarin aanvankelijk ook de Handelshogeschool en HBS waren gehuisvest. Dit grote herenhuis was rond 1870 gebouwd en oorspronkelijk bezit van de margarinefabrikant Jan Jurgens (Johannes, Arnoldus) en zijn echtgenote Josina Jansen, die bij testament de villa nalieten aan de paters Karmelieten, de oprichters van de Osse HBS. In 1953 is het huis gesloopt. De bibliotheek was toen al verhuisd naar een leegstaand gebouw aan de Monsterstraat, de voormalige Ambachts- en Teekenschool. Sinds 1968 is de hoofdbibliotheek gevestigd in het gebouw van sociaal-cultureel centrum ‘De Lievekamp’ naast de GGD en het gemeentehuis. In dit complex zijn tevens het theater en de vrije academie gevestigd. In 1983 had een grote verbouwing van de bibliotheek plaats.

Villa Josina, huisvesting van de r.k. leeszaal en boekerij vanaf 1922

Bibliotheekhuisvesting in de Monsterstraat 4 (1952-1968)

Portret van medeoprichter Titus Brandsma dat permanent in de Osse bibliotheek hangt.

Binnen de orde van de Karmelieten is de status van Titus Brandsma ongeëvenaard.  Volgens professor dr. Fernando Millán Romeral, generaal- overste van tweeduizend paters in 35 landen van de Karmelietenorde, zijn er in drie landen in Zuid-Amerika (Colombia, Bolivia en Argentinië) bibliotheken die de naam van Titus Brandsma dragen. (Geloof & Kerk, 9 juni 2011). Het archief van de geleerde mysticus bevindt zich bij het Nederlands Carmelieten Instituut (NCI) te Boxmeer. In Nijmegen is een wetenschappelijk onderzoeksinstituut rond spiritualiteit naar hem vernoemd: het Titus Brandsma Instituut. Sinds 1948 heeft men het Osse Carmelcollege vernoemd naar de karmeliet: het huidige Titus Brandsmalyceum, waar zich ook een standbeeld van de oprichter bevindt. Het Titus Brandsma Museum in Bosward is gewijd aan de activiteiten van de in het nabijgelegen Oegeklooster geboren Fries. In 2008 verscheen van Ton Crijnen een biografie: Titus Brandsma, de man achter de mythe.  Een Engelstalige editie daarvan is voorzien.

 

De eerste directrice van de R.K. openbare leeszaal en boekerij, mevrouw Van Dijk-van  Well, was een dochter Joh.C.J.Van Dijk-van Well, die als agent voor Noord-Brabant en Limburg in Oss woonde in dienst van drijfriemenfabriek Gebr. Naeff te Lochem. Hier is zij gefotografeerd bij gelegenheid van een halve eeuw secretaresse van de plaatselijke St.Elizabethvereniging

Bestuur van de leeszaal Oss in 1930

Bestuur van de leeszaal Oss in 1930

Interieur openbare leeszaal en bibliotheek Oss op een oude ansichtkaart

Interieur openbare leeszaal en bibliotheek Oss op een oude ansichtkaart

Oss

Ansichtkaart uit 1951 met rechtsachter het uitstekende gebouw van de openbare leeszaal en bibliotheek van Oss in de Molenstrat

 

Vooraanzicht van de huidige bibliotheek Oss in het Raadhuislaan 10.

Tentoonstellingsbord ‘bekende bibliothecarissen’ op tentoonstelling van 90-jarige bibliotheek Oss in 2011

FORGOTTEN BOOKMARKS

In zijn aardige boekje ‘Tussen papyrus en paperback; lotgevallen van boeken’ nam de auteur J.H.Kruizinga ook een hoofdstuk op over ‘Vondsten in boeken’. Antiquaar Pier N.Rieks (1930-2006) van ‘Dat Narrenschip’ in de Molsteeg 5-7 te Amsterdam bewaarde alles wat hij in boeken vond in een aantal dozen: aandelen, distributiebonnen, Sint Nicolaasgedichten, dreig-, sollicitatie- en liefdesbrieven, ansichtkaarten, tekeningen, kalenders, bidprentjes, bladwijzers, pamfletten, feestliederen, sigarenbandjes, lucifermerken, foto’s etcetera tot een originele brief van Jozef Israëls. Zelf heb ik ook altijd bijzonderheden uit boeken apart bewaard met als hoogtepunt een originele brief van de Franse schrijver Alphonse de Lamartine in een boek uit de Bibliotheca Hageveldensis. Verdeeld over een zevental bijdragen is daarover eerder in Beschreven Bladen geschreven. De initiatiefnemer van de online antiquarische boekwinkel Popeks, die naar eigen zeggen dagelijks gemiddeld zo’n 500 tot 600 gebruikte boeken door zijn handen laat gaan heeft de aangetroffen parafernalia apart gelegd.  Teveel voorkomend is hij gestopt met het bewaren van gedroogde planten. “The Stuff” zoals hij deze boekenleggers noemt heeft hij op de site FORGOTTEN BOOKMARKS met afbeeldingen op het internet gezet. Onderverdeeld in bijna dertig categorieën: van ‘advertising’ tot ‘Valentine’.

Uit De Volkskrant van 24 december 1990

RECENTE LITERATUUR

– De nieuwe bibliotheek. Broodje cappuccino en…o ja, een boek. [Betreffende nieuwe bibliotheken, zoals OBA, T.U.Delft, public library Birmingham, New York P.L., en p.l. Seattle. In: Hollands Diep, maart/april 2011, p. 98- 104.

– ‘Liefs van Annie; de mooiste brieven van Annie M.G.Schmidt’, ingeleid door Annejet van der Zijl. Amsterdam, Querido, 2011. [Deel 2 Schiedam 1932-1934; deel 3 Amsterdam 1935-1941 en deel 3 Vlissingen 1942-1946 hebben o.a. betrekking op haar opleiding tot bibliotheekassistente in Den Haag en werkzaamheden in o.a. de openbare bibliotheken van Schiedam, Vlaardingen, Amsterdam en Vlissingen]

– Boeketje boekwetenschap. P.A.Tiele Stichting/Amsterdam University Press, 2011. Bevat tekst van vier lezingen van het Jaarlijkse KVB-Tiele symposium op 27 april.

– David McKitterick. A changing view from Amsterdam. Where next with book history?Amsterdam University Press, 2010. [Frederik Muller lezing door bibliothecaris van Trinity College, Cambridge].

– Christian Adam: Lesen unter Hitler. Verlag Galiani Berlin. 384 p. 19.95 euro.

– Lesewelten; historische Bibliotheken. Büchersammlungen des 18. Jahrhunderts in Museen und Bibliotheken Sachsen-Anhalts. Hrsg. Von Katrin Dziekan und Uwe Pott. Mitteldeutscher Verlag, 2011. 428 p.  25 Euro. [Bevat geïllustreerde beschrijving van 25 + 17 boekenverzamelingen].

Vooromslag van het boekwerk 'Lesewelten; Hitorische Bibliotheken'.

Vooromslag van het boekwerk ‘Lesewelten; Historische Bibliotheken

– Ann Blair: Too much to know – Managing Scholarly Information Before the Modern Age. Yale University Press, 2011. 416 p. 35.99 euro. [‘Drijven in een zee van informatie geeft aan dat al geleerden in de tijd van Erasmus en Descartes met “multitudo librorum” kampten met ‘infostress’ en ‘infobesitas’].

– Els Kuijpers: Ootje Oxenaar; ontwerper en opdrachtgever.  Rotterdam, 010, 2011. 29.50 euro.

===========================================================================

BELGIE

Bibliofiel Michel Wittock schenkt aanzienlijk deel collectie weg

Gedurende een halve eeuw verzamelde de Belgische industrieel en bibliofiel Michel Wittock fraaie en uitzonderlijke boekbande. Dat leidde tot de Bibliotheca Wittockiana, een museum en bibliotheek in Sint-Pieters-Woluwe (Groot-Brussel). Op zijn 75ste verjaardag schonk Wittock een groot deel van zijn privécollectie aan de Koning Boudewijnstichting die deze in de Stichting Michel Wittock onderbrengt. Tachtig boeken die niet tot de schenking horen liet Michel Wittock onlangs veilen bij Christie’s , o.a. het 23 banden tellende topstuk ‘Description de l’Egypte’, een neerslag van de expedities van het Franse leger in Egypte. [Johan Eeckhout, in www.depapierenman.be]

Buiten water geen drank meer in Universiteitsbibliotheek Leuven

De katholieke Universiteit Leuven (KUL) heeft drankjes verbannen uit het monumentale gebouw van de centrale universiteitsbibliotheek in Leuven. Die maatregel is genomen nadat bij de laatste examenperiode de schade aan het interieur 18.000 euro bedroeg. “Suikerhoudende dranken, zoals cola, fruitsap, energiedrankjes, en ook koffie, maken veel vlekken op onze houten tafels en stoelen. Vooral op dagen dat ieder plekje bezet is, wordt er aardig gemorst”.  Voortaan mogen studenten alleen flesjes water meenemen naar de bibliotheek en uitsluitend nog buiten het gebouw koffie, cola e.d. mogen drinken. [Spits, 9 mei 2011]

DUITSLAND

 Uitbreiding DNB Leipzig

De Duitse Nationale Bibliotheek omvat tegenwoordig gebouwen in Frankfurt am Main, Leipzig en Berlijn [met vestigingen in Oost- en West-Berlijn].  Daartoe behoort sinds de vereniging van Oost- en West-Duitsland de vanouds zo genoemde Deutsche Bücherei in Leipzig. Nabij de in 1912 gebouwde vestiging is een moderne aanbouw gerealiseerd die bijna 60 miljoen euro heeft gekost. Naar het 14.000 vierkante meter omvattende bouwwerk zijn o.a. de boeken en verzamelingen van het Duitse Muziekarchief vanuit Berlijn verhuisd. (9 mei 2011)   Voor foto’s zie o.a. http://www.boekendingen.nl/wp-nieuws/?p=5864

Johannes à Lasco bibliotheek in Emden weer open

In het Oost-Friese stadje Emden staat een bibliotheek, die als kenniscentrum voor gereformeerd protestantisme geld en waarvan de geschiedenis teruggaat tot 1559. Deze moderne bibliotheek, gevestigd in de oude kerk, omvat meer dan 120.000 boeken. Enkele jaren geleden stond het voortbestaan op het spel omdat grote financiële problemen waren ontstaan. Deze zijn met hulp van de Evangelische Kerk in Duitsland opgelost en de rijke bibliotheek is thans wederom een studiecentrum en onderzoeksplaats met allure.

Karl May-Archief moet in Duitsland blijven

Lothar Schmidt (83) is als eigenaar van de Karl May-uitgeverij exclusieve eigenaar van de literaire nalatenschap van Karl May  (1842-1912), die wereldbekendheid genoot als schepper van o.a. Old Shatterhand, Winnetou en Kara Ben Nemsi. Dit archief omvat meer dan tienduizend stukken: manuscripten, brieven en andere documenten. Schmidt heeft deze collectie thans aangeboden aan de deelstaat Saksen voor 14 miljoen euro. Drie jaar geleden vroeg hij nog 15 miljoen euro. Het Saksische ministerie van Wetenschappen deed in 2008 een bod van 3,5 miljoen euro en heeft laten weten dat bedrag ook nu niet te willen verhogen. De teleurgestelde Lothar Schmidt, die zelf Karl May op een lijn stelt met Franz Kafka, is zo teleurgesteld dat hij nu dreigt de verzameling publiek te verkopen en een veilinghuis zou hem een bedrag van minimaal 7 miljoen euro hebben gewaarborgd. De deelstaat Saksen wil de collectie onderbrengen in het Karl May museum in Radebeul, maar niet voor het exorbitante bedrag dat wordt gevraagd en wijst er ook op dat het archief, geregistreerd als een collectie met nationale waarde, Duitsland niet mag verlaten.

Deel van bibliotheek Karl May in Radebeul met borstbeeld van de schrijver

Deel van bibliotheek Karl May in Radebeul met borstbeeld van de schrijver

Ten slotte

Een ingenieur uit Zuid-Afrika, Jason Ludlow, tikte tijdens zijn vakantie in Ierland op een lokale rommelmarkt in Limerick een zeldzame uitgave van ‘Wuthering Heights’ uit 1848 door Emily Brontë op de kop voor het bedrag van 3 euro. Ludlow, een liefhebber van oude boeken, nam de publicatie mee terug naar Zuid-Afrika waar hij het boek voor 8.000 euro wist te verkopen. Taxateur Nick Nicholson van veilinghuis Adam’s auctioneers in Dublin laat weten dat Brontë-boeken zeer gewild zijn en is verbaasd dat het boek bij lokale boekhandelaren en bibliofielen onopgemerkt is gebleven. “Dit is een ongelofelijke gelukstreffer, een kans van één op een miljoen. Ondanks het feit dat er zoveel mensen op koopjesjacht zijn en veel boeken in bestanden worden vastgelegd en gevolgd, kunnen dit soort buitenkansjes zich nog steeds voordoen. Daarom heeft het nog steeds zin rommelmarkten en veilingen te bezoeken.” Nicholson sluit niet uit dat wanneer het Brontë-boek in de Verenigde Staten wordt aangeboden het wellicht voor een veel hogere prijs wordt verkocht. [De Papieren Man, naar informatie uit de ‘Irish Independent’].

 En dan nog dit:

In de loop van de jaren vond ik menigmaal een boek via een boekenmarkt of antiquariaat met een stempel van het koninklijk huis. Dik van der Meulen, die voor zijn biografie over koning Willem III, regelmatig in het Koninklijk Huisarchief in Den Haag bivakkeert, liet eerder weten dat in het verleden overbodig/overtollig geachte boeken, geschonken aan koningin of prins, zijn afgestoten en eigendomsbewijzen als stempels vooraf zijn uitgescheurd. Dat laatste blijkt evident nu een Utrechtse antiquaar tussen een berg afgedankte boeken uit Paleis Soestdijk een album tegen kwam met familiekiekjes uit het fotoalbum van Juliana en Bernhard.  O.a. een foto gemaakt tijdens de laatste vakantie van het koninklijk paar met de hele familie in Tanzania in het familietijdschrift ‘Weekend’. De redactie van dit weekblad geeft op 14 juni als toelichting de volgende verklaring: “Na de dood van koningin Juliana en prins Bernhard werden deze boeken [die ooit op paleis Soestdijk hebben gestaan] aan diverse tweedehands boekwinkels geschonken. Uit de boeken waren wel verwijzingen naar Soestdijk en haar koninklijke bewoners gescheurd, zodat niemand te weten zou komen waar de boeken vandaan kwamen. De winkels, allemaal in de wijde omgeving van Soestdijk, wisten wel dat de boeken uit de nalatenschap van Juliana en Bernhard kwamen maar mochten daar niets mee doen. Tussen de boeken werd het foto-album aangetroffen met tientallen foto’s uit de periode 1950-2004. Vanwege de honderdste geboortedag van prins Bernhard op 29 juni heeft Weekend besloten een deel van de foto’s te publiceren. Andere foto’s zijn te zien in het maandblad Royalty.’

Hans Krol, Heemstede 18 juni 2011

Ansichtkaarten van bibliotheken in China (1) vervolg zie Librariana deel 30

De Shanghai Public Library. Vooromslag van mapje met 12 kaarten van grote bibliotheken in de wereld, o.a. centrale openbare bibliotheek Den Haag

De Shanghai Public Library. Vooromslag van mapje met 12 kaarten van grote bibliotheken in de wereld, o.a. centrale openbare bibliotheek Den Haag

Vooraanzicht openbare bibliotheek Shanghai

Vooraanzicht openbare bibliotheek Shanghai

De openbare bibliotheek van Shanghai bij avond

De openbare bibliotheek van Shanghai bij avond

Nationale Bibliotheek van China in Beijing

Nationale Bibliotheek van China in Beijing

Taida library, Tianjin Stad, China

Taida library, Tianjin Stad, China

Guangzhau library, China

Guangzhau library, China

Xiamen Jiangeng library, China

Xiamen Jiangeng library, China

Geheel van hout gebouwde openbare bibliotheek in Li Yuan, China

Geheel van hout gebouwde openbare bibliotheek in Li Yuan, China

Interieurfoto van de nieuwe bibliotheek van hout in Li Yuan (China)

Interieurfoto van de nieuwe bibliotheek van hout in Li Yuan (China)