Tags

“HEMELBESTORMER” HARRY MULISCH WAS GEEN JEUGDSTORMER

Advertentie in Algemeen Handelsblad van 29 juli 1927 betreffende geboorte van Harry Mulisch in Haarlem

Advertentie in Algemeen Handelsblad van 29 juli 1927 betreffende geboorte van Harry Mulisch in Haarlem

Geboortehuis Harry Mulisch, Wetsterhoutpark 16 Haarlem, tot 1 mei 1927 gemeente Heemstede

Geboortehuis Harry Mulisch, Wetsterhoutpark 16 Haarlem, tot 1 mei 1927 gemeente Heemstede (Martijn Joose)

Harry Mulisch en moeder Alice Schwarz (Uit: Mijn Getijdenboek)

Harry Mulisch en moeder Alice Schwarz (Uit: Mijn Getijdenboek)

Vader K.V.K.Mulisch die tijdens de Tweede Wereldoorlog als personeelschef bij de (roof)bank Rosenthal

Vader K.V.K.Mulisch die tijdens de Tweede Wereldoorlog als directeur personeelszaken bij de Duitse (roof)bank Lippmann Rosenthal & Co in de Sarphatistraat werkte.

Al jaren doen in Zuid-Kennemerland geruchten de ronde dat Harry Mulisch in de vroege oorlogsperiode “fout” zou zijn geweest. Bewijs hiervoor is tot op heden nimmer geleverd. Arrogantie kan deze letterkundige als mens niet worden ontzegd en vanwege zijn vroegere verheerlijking van Fidel Castro heeft Mulisch het bij menigeen behoorlijk verbruid. De intussen overleden Cubaanse dichter Heberto Padilla, die in 1981 bij gelegenheid van Poetry International ons land bezocht, verklaarde tegenover een journalist: “Zo’n Mulisch is natuurlijk een oneindig naïeve man”.

Nu komt journalist Dick Verkijk voornamelijk op basis van twee vroegere buurtgenoten in respectievelijk Heemstede en Haarlem, die beweren de jonge Harry Mulisch in een blauw tenue hebben zien lopen, tot de conclusie dat hij lid van de Nationale Jeugdstorm (NJS), jeugdbeweging van de NSB, moet zijn geweest. Nadat dit bekend werd was de eerste reactie van sommigen dat zoiets best waar zou kunnen zijn. Mulisch zelf ontkent de geuite beschuldiging ten stelligste en veronderstelt dat verwarring met zijn padvindersuniform is ontstaan. Als halfjood zou hij sowieso nooit binnen de Jeugdstorm zijn toegelaten, voegt hij als verweer toe.

Vooromslag van het boekje van Dick Verkijk

Vooromslag van het boekje van Dick Verkijk

Het onlangs verschenen boekje “Harry Mulisch ‘fel anti-nazi’ vanaf wanneer?” was reden het onderzoek naar de thans op schrift gestelde beweringen te staven aan de hand van archiefmateriaal èn herinneringen van vroegere buurtbewoners en klasgenoten.

1934: tweede klas van school 17, Wilhelminastraat 17. Middelste rij helemaal rechts de jonge Haary Mulisch. Na opheffing van de school ging hij naar de schoolvereniging in het Florapark (5e klas).

1934: tweede klas van school 17, Wilhelminastraat 17. Middelste rij helemaal rechts de jonge Harry Mulisch. Na opheffing van de school ging hij naar de schoolvereniging in het Florapark (5e klas).

6eb5f8b7-9dc8-917a-682f-f4cb018e985a

(Uit: Bloemendaalsch-Heemsteedsch Weekblad 7-10-1938)

De heer K.V.K.  Mulisch woonde met de in 1927 geboren zoon Harry en huishoudster Frieda Falk op het adres Spaarnzichtlaan 23, Heemstede. Van april 1938 tot 6 oktober 1941 toen men verhuisde naar een pand aan de Anna van Burenlaan in Haarlem-Zuid. Vader Mulisch bleef contact onderhouden met een ongetrouwde zuster van buurman Stommel, Spaarnzichtlaan 25, en zijn enige zoon hield vriendschap aan met de op nummer 16 woonachtige Frans Ludwig. Laatstgenoemde heeft zich als student in Rotterdam aangesloten bij de Knokploeg (KP)-Rotterdam-Zuid en is één dag na zijn arrestatie op 9 november 1944 door de Duitse bezetters op de Waalsdorpervlakte standrechtelijk gefusilleerd.

Vestiging van gezinshoofd K.V.K.Mulisch in Heemstede, Eerste Heemsteedsche Courant, 12 mei 1938

Vestiging van gezinshoofd K.V.K.Mulisch in Heemstede, Eerste Heemsteedsche Courant, 12 mei 1938

Zicht op de Spaarnzichtlaan in Heemstede

Spaarnzichtlaan 23, Heemstede (Isobel Buiter)

Spaarnzichtlaan 23, Heemstede (Isobel Buiter)

Stommel

Tijdens de oorlogsjaren trad de Blokbrandweer op tijdens luchtalarm en bij branden ontstaan door luchtaanvallen. Heemstede was verdeeld in 20 blokker met vrijwilligers uit de woonomgeving. De uitrusting bestond meestal uit een materiaalkist en een brandspuit op een tweewielig onderstel. Op bovenstaande foto de leden van Blok 9 (Binnenweg, Spaarnzichtlaan en Landzichtlaan). Vooraan gehurkt met helm: C.van Looy (links) en F.Lohman (rechts). Verder v.l.n.r.: Albert van Zijl, Age van Keunen, de heer van Zijl (vader van Albert), Wim Smit, Frits Ludwig, twee onbekenden met hoed, Jan Bosman, politieinspecteur A.Berentsen, brandmeester J.Verzijlbergen, Ton Bosman, een onbekende, de heer Smorenburg, H.Grimmon, J.J.van Leunen (vader van Age), een onbekende, de heer J.H.J.Stommel (voorzitter en woonachtig Spaarnzichtlaan 25) en helemaal rechts penningmeester E.Koiter.

Op basis van de volgende vijf punten kom ik tot de overtuiging dat Harry Mulisch GEEN lid is geweest van de Jeugdstorm.

1) Op alle nog beschikbare archieflijsten van NSB-leden in Heemstede, inclusief jeugdleden, komt zijn naam niet voor.

2) Door oud-NSB’ers die destijds bijeenkwamen in het kringhuis aan het Raadhuisplein is mij verzekerd dat vader en zoon Mulisch daar nimmer zijn gesignaleerd. In tegenstelling tot Dick Verkijk heb ik geen buurtgenoten gevonden die de veronderstelling van één mevrouw uit de Spaarnzichtlaan kunnen bevestigen. Ook vroegere klasgenoten van Harry Mulisch zijn van mening dat hij nimmer lid was van de Jeugdstorm.

De NSB-Kring Heemstede was tijdens de bezettingsjaren gevestigd op het adres Raadhuisplein 5

De NSB-Kring Heemstede was tijdens de bezettingsjaren gevestigd op het adres Raadhuisplein 5

3) Op foto’s van jeugdstormers, vervaardigd bij officiële gelegenheden zoals de installatie van een NSB-burgemeester, komt Harry Mulisch niet voor.

4) Dr. J. van der Elst, rector van het Eerste Christelijk Lyceum (na september 1942 gevestigd in de voormalige buitenplaats ‘Oosterhout’), waar Harry van 1940-1944 op school zat, beschreef  zijn leerling in een brief van 9 maart 1944 aan vader Mulisch op basis van ernstige klachten ven vele leraren als volgt: “geen goede invloed, te fluwelig, enigszins onbetrouwbaar, druk, onderaardse kletser, lawaaierig, luidruchtig, en ruw, praatjesmaker (met te veel geld?), bankenvernieler”.  Hij herhaalde de onbetrouwbaarheid en hoge mate van egocentriciteit naar aanleiding van een veroordeling wegens diefstal  in of omstreeks 1945  van enkele boekwerken uit de Haarlemse Stadsbibliotheek. De heer Van der Elst berichtte over zijn oud-leerling Harry K.V. Mulisch in een schrijven van 4 juni 1946 aan een reclasseringsambtenaar: “gaf geen reden tot politieke klachten in de bezettingstijd”.

5) Vrijwel dagelijks maakte de in zijn woonbuurt wat apart en excentriek overkomende jongen een rondje met lievelingshond Schloempie langs met name de Oosterlaan en Schouwbroekerstaat. Géén van de ongeveer tien personen uit die omgeving, welke ik in de loop van de jaren over Mulisch sprak, heeft de jonge Harry ooit in het gewraakte lichtblauwe pakje gezien. Zij voegden daar veelal aan toe: wanneer dat wèl het geval was geweest zou dat beslist zijn opgevallen.

Hans Krol (Heemstede)

Vader en zoon Mulisch in 1941 in de tuin van hun huis te Heemstede, Spaarnzichtlaan 23

Tegenover Mulisch aan de Spaarnzichtlaan woonde de familie Ludwig. Rechts op deze foto Harry's vriendje Frans Ludwig (in 1944 gefusilleerd), in het midden Harry en links Emy. Harry's derde liefde met de hond Schloempie van de familie Mulisch.

Tegenover Mulisch aan de Spaarnzichtlaan woonde de familie Ludwig. Rechts op deze foto Harry’s vriendje Frans Ludwig (in 1944 gefusilleerd), in het midden Harry en links Emy. Harry’s derde liefde met de hond Schloempie van de familie Mulisch.

Oude ansichtkaart van de Spaarnzichtlaan uit de jaren dertig van de vorige eeuw

Nog een ansichtkaart van de Spaarnzichtlaan uit 1935

Nog een ansichtkaart van de Spaarnzichtlaan uit 1935

Harry Mulisch als leerling van de Bronstee ULO in Heemstede (Haarlem's Dagblad, 25 juli 1941)

Harry Mulisch als leerling van de Bronstee ULO in Heemstede (Haarlem’s Dagblad, 25 juli 1941), in dat jaar stapte hij over naar het Eerste Christelijk Lyceum.

In 1942 was Harry Mulisch leerling van het Eerste Christelijk Lyceum (Haarlemsche Courant, 14-7-1942), In 1943 werd hij bevorderd naar klas 4 van het ECL.

In 1942 was Harry Mulisch leerling van het Eerste Christelijk Lyceum (Haarlemsche Courant, 14-7-1942), In 1943 werd hij bevorderd naar klas 4 van het ECL.

Voor diefstal en uitscheuren van alle platen uit een boek van de stadsbibliotheek Haarlem werd Mulisch in 1946 veroordeeld om ƒ 65,- te betalen + ƒ 40,- boete subsdiair 24 dagen hechtenis, en een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee weken met een proeftijd van drie jaar gedurende welke periode hij zich aan de reclassering moest onderwerpen.

Op 9 maart 1944 zond rector dr.J.van der Elst van het Christelijk Lyceum bovenstaande brief aan de vader van Harry Mulisch.

Op 9 maart 1944 zond rector dr.J.van der Elst van het Christelijk Lyceum bovenstaande brief aan de vader van Harry Mulisch. De leerling Mulisch bleef dat jaar zitten. Na afloop van een gesprek, waarin Harry Mulisch in 1944 tevergeefs om uitstel van examen had gevraagd omdat hij tengevolge van de politieke toestand een kater had zou Van der Elst aan het eind hebben gezegd: ‘Gezakt, Mulisch’.  In zijn autobiografie ‘Mijn Getijdenboek’ voegde de schrijver daar in 1975 aan toe: ‘Toen hijzelf  [= Van der Elst] nog geen jaar later [feitelijk in 1948] met zijn herenfiets op een kruispunt door een autobus werd verpletterd, dacht ik: ‘Gezakt, Van der Elst’.

Overlijdensbericht vader K.V.K.Mulisch uit Haarlem's Dagblad van 13 juli 1957, geplaatst door (gescheiden) echtgenote Alice Schwarz en enig kind Haary Mulisch

Overlijdensbericht vader K.V.K.Mulisch uit Haarlem’s Dagblad van 13 juli 1957, geplaatst door (gescheiden) echtgenote Alice Schwarz en enig kind Haary Mulisch, die op dat moment Staten Bolwerk 2 in Haarlem woonde.

=====================

Het was Jan van Dam die een jonge Harry Mulisch in de gelegenheid stelde zijn eerste (journalistieke) stukje te publiceren in 'weekblad 'Heemsteeds Leven', dat in 1949 onder redactie stond van Jan van Dam (Haarlems Dagblad, 25-8-1988)

Het was Jan van Dam die een jonge Harry Mulisch in de gelegenheid stelde zijn eerste (journalistieke en litearaire) stukjes te publiceren in ‘weekblad ‘Heemsteeds Leven’, dat in 1949 onder redactie stond van Jan van Dam (Haarlems Dagblad, 25-8-1988)

BIJDRAGEN VAN HARRY MULISCH GEPUBLICEERD IN HEEMSTEEDS LEVEN, WEEKBLAD ONDER REDACTIE VAN JAN VAN DAM IN 1949

Feuilleton ‘Achter wallen en poorten’; naar het gelijknamige toneelstuk van Jan van Dam door Harry K.Victor. Illustraties van J.A.Ebeli: 22 september (1), 29 september (2), 6 october (3), 13 october (4), 20 october (5), 27 october (6), 4 november (7), 11 november (8), 18 november (9), 8 december (10).

‘De laatste sigaret'(verhaal) onder naam Harry Mulisch – 6 october.

Toneelrecensie: Amsterdams toneelgezelschap ‘Een midzomernachtsdroom’, ondertekend H.K.V. – 8 september.

Toneelrecensie: ‘Moord in de kathedraal, ondertekend H.K.V. – 6 october

Sportverslag H.P.C. (Heemsteedse Zwem- en Poloclub), ondertekend M. – 6 october.

Sportverslag H.P.C.. ondertekend M – 13 october 1949.

mulisch

Harry Mulisch geflankeerd door zijn dochter (linkd0 en Vriendin (rechts) voor zijn geboortehuis in de Westerhoutstaat te Haarlem