“I cannot live without books” (Thomas Jefferson in een brief aan John Adams, 10 juni 1815)

“LIBRARIES” EN ANDERE HEERLIJKHEDEN IN HET NOORDOOSTEN VAN DE VERENIGDE STATEN EN CANADA

De Amerikaanse staalmagnaat en filantroop Andrew Carnegie ondersteunde meer dan 2.000 openbare bibliotheken bij de oprichting. Op deze foto staat hij in zijn privéboekerij.

De Amerikaanse staalmagnaat en filantroop Andrew Carnegie ondersteunde meer dan 2.000 openbare bibliotheken bij de oprichting. Op deze foto staat hij in zijn privéboekerij.

In de maand september 2005, genietend van een “Indian summer”, maakten Yvonne en ondergetekende een rondreis door de zes noordoostelijke staten van de V.S. (New-England) en Canada. Eerder deden we dat in zes zuidoostelijke staten, inclusief Florida en onder andere de steden New Orleans, Nashville, Memphis en Atlanta. Verder de westkust, met name Californië, de Grand Canyon, en o.a. de indrukwekkende gokstad Las Vegas. Ditmaal ongeveer 4.000 kilometer reizen met bijna elke dag een ander hotel en ten slotte een weekje New York waar we zo’n zeventig kilometer gelopen hebben van Harlem tot de veerpont naar Staten Island en alleen voor bezoeken aan Brooklyn en Bronx van de metro gebruik maakte. Het tijdelijke gezelschap bestond behalve de Amerikaanse chauffeur Derrek en de zeer ervaren reisleidster Nicole van den Broek [afkomstig uit Brouwhuis bij Helmond] uit 44 personen, het maximum waarmee in Amerikaanse touringcars gereisd mag worden. Een in leeftijd en naar opleiding gemêleerd gezelschap van zes Belgen, acht Australiërs en 30 Nederlanders. Zoals in een verslag naar de Baltische Staten beperk ik me naast toeristische bezienswaardigheden tot een aantal  bezochte boekhandels, bibliotheken en musea. Boston en Cambridge Na aankomst in New York waar de douane een irisscan maakte en onze vingerafdrukken inmiddels in de computers van de CIA zijn opgeslagen reisden we eerst naar Boston in de staat Massachusetts. In deze stad begon de Amerikaanse revolutie. We liepen een deel van de zogeheten “Freedom Trail” langs allerlei historische gebouwen. Op eigen gelegenheid bezochten we de Boston Public Library, in 1888 gebouwd, als eerste grote stadsbibliotheek, van binnen rijk gedecoreerd met muurschilderingen.

Hans Krol bij de stand ten gunste van Afghaanse bibliotheken in Boston

Hans Krol bij de stand in Boston ten gunste van een vrouwenbibliotheek in Kabul

In het stadspark troffen we tot onze verrassing een kraam met Afghaanse vluchtelingen aan die via de verkoop van handgemaakte speldjes met daarop een open boek verbeeld geld bijeenbrachten voor de eerste vrouwenbibliotheek aan de universiteit voor leraren in Kabul.

Vooraanzicht Boston Public Library

Vooraanzicht Boston Public Library

Hans Krol voor de openbare hoofdbibliotheek van Boston

Hans Krol voor de openbare hoofdbibliotheek van Boston

Leeszaal Boston Public Library, USA

Leeszaal Boston Public Library, USA

Gezamenlijk werd een bezoek gebracht aan het nabij Boston gelegen Cambridge met de beroemde Harvard Library. Bij aankomst van het gebouwencomplex zagen we de enorme Widener Universiteitsbibliotheek, vernoemd naar de schatrijke verzamelaar Harry Elkins Widener (1884-1912), die jammerlijk omkwam tijdens de ramp met de Titanic. Zijn moeder schonk de collectie van zijn zoon aan Harvard, tegelijk met het geld voor een gebouw voor de huisvesting daarvan. Voor de hoofdingang werd stilgestaan bij het beeld van naamgever John Harvard, waarvoor een student model zou hebben gestaan. Harvard is in 1638 gesticht toen deze dominee ongeveer 380 boeken aan het college schonk en een geringe geldelijke donatie. Een eeuw later telde de bibliotheek zo’n 4.000 boeken, intussen uitgegroeid tot meer dan 15 miljoen items, verdeeld over 90 bibliotheken. Buiten het stadscentrum ligt het John F.Kennedy Library and Museum, één van de twaalf Amerikaanse presidentiële bibliotheken, waar 55 miljoen dollar belastinggeld per jaar naar toe gaat, maar eigen inkomsten en donaties het leeuwendeel vormen. De William J.Clinton Library in Little Rock (Arkansas) – een 160 miljoen dollar gebouw –  meest recent medio 2004 officieel geopend. Die bevat bijna 90 miljoen pagina’s, meer dan 2 miljoen foto’s, ruim 20.000 video’s en zo’n 80.000 voorwerpen.

Widener library, Harvard University, Massachusetts, USA

Widener library, Harvard University, Massachusetts, USA

In Québec, gelijknamige plaatsnaam van de voornamelijk Franstalige provincie in Canada, lag de centrale openbare bibliotheek in het nieuwe centrum naast ons hotel. De bibliotheek is ’s avonds tot 21.00 uur geopend. Dat kwam goed uit want we kwamen hier pas tegen het eind van de middag aan. Op één kale muur zijn fraaie wandschilderingen met boekenmotieven aangebracht. In de drukbezochte bibliotheek heerste dankzij een rustige indeling een serene rust.

Hans Krol materiaal uitzoekend in de openbare bibliotheek van Quebec

Hans Krol materiaal uitzoekend in de openbare bibliotheek van Quebec

De dienstverlening, in dit geval door goed getrainde en representatieve jongedames, was zoals je van een goede service mag verwachten en niet in alle bibliotheken gemeengoed is. Aan de hand van ons paspoort werd een gelegenheidspasje gemaakt om gebruik te kunnen maken van het internet. Dat is in vrijwel alle public openbare bibliotheken in Canada en de Verenigde Staten gratis, meestal voor het eerste half uur. In tegenstelling tot Nederland is ten aanzien van de uitleen nog altijd sprake van het 19e eeuwse uitgangspunt van free public libraries. De dienstdoende bibliothecaresse bij de informatieafdeling was zo vriendelijk in het kantoor enige brochures e.d te halen, waarbij zij zich excuseerde voor het feit dat het laatste publieksjaarverslag in 2001 uitkwam van het jaar daarvoor.  Het aantal ingeschreven leden bedroeg toen 74.674, het aantal bezoekers (incl. 11 filialen) was 1.519.256, en het aantal uitleningen was bijna 2 miljoen. De havenstad Québec kent een oud en gerestaureerd centrum met een typisch Frans karakter In een voormalige kerk troffen we een moderne bibliotheekvoorziening aan. Al wandelende kwamen we een theologische bibliotheek tegen: Bibliothèque de la Spiritualité. Deze wordt in stand gehouden wordt door de Broeders van de Christelijke Scholen (Jean Baptiste de la Salle), aan welke orde ik persoonlijk goede herinneringen bewaar aan de lagere Broederschool in Mierlo-Hout (Helmond). De broeder-bibliothecaris was verheugd dat we als eersten die dag “zijn” bibliotheek met zo’n 28.000 boeken (en gemiddeld 12 uitleningen per maand) met een bezoek vereerden. Op zijn bureau lag een verzameling bidprentjes en bladwijzers van religieuze boeken en uitgevers uitgestald. Toen ik hem erop attendeerde boekenleggers te verzamelen was zijn antwoord te nemen wat ik voor mijn collectie kon gebruiken. Omdat dat nogal veel was pakte ik mijn portemonnaie voor een schenking, maar die nam hij niet aan onder het argument “gratis is gratis”.

De grote bibliotheek van Montreal omvat 33.000 vierkante meter en telt dagelijks gemiddeld 9.000 tot 10.000 bezoekers.

De grote bibliotheek van Montreal omvat 33.000 vierkante meter en telt dagelijks gemiddeld 9.000 tot 10.000 bezoekers.

Interieur leeszaal bibliotheek van Montreal

Interieur leeszaal bibliotheek van Montreal

Na Québec stond Montréal op het reisprogramma, de grootste Franstalige stad na Parijs. Vanwege een gezamenlijke rondleiding bleef te weinig tijd over om de centrale Openbare Bibliotheek te bezoeken. Wèl zagen we langs een staat in het centrum grote fotoborden van boeken en bibliotheken in deze plaats, daar geplaatst vanwege het feit dat Montreal in 2005 wereldboekenstad is, als opvolger van Antwerpen.

Exterieur van de Parlementsbibliotheek van Canada in Ottawa

Exterieur van de Parlementsbibliotheek van Canada in Ottawa

Interieur van de parlementsbibliotheek in Ottawa met standbeeld van koningin Victoria.

Interieur van de parlementsbibliotheek in Ottawa met standbeeld van koningin Victoria.

De hoofdstad Ottawa kent een bijzonder algemeen bekend parlementsgebouw en daarbij een rontonde-bibliotheekgebouw in neogotische stijl. In mijn collectie “librariana” beschikte ik al over een in 1976 uitgegeven zilveren penning met gegraveerde afbeelding van de bibliotheek, die één eeuw eerder was opgericht. De centrale openbare bibliotheek was gehuisvest in een nieuwbouw en telde evenals in Québec vier tot vijf etages. In de bus op weg naar Toronto werd mijn geoefend oog getroffen door het volgende bericht uit de “National Post” van 14 september: “Rare early map of Canada stolen”. Het uitvoerige artikel handelde over een uitgesneden kaart uit 1578 afkomstige uit een boek van de British Library te Londen betreffende de ontdekkingen van Martin Frobisher in noordelijk Canada. Canada zelf beschikt niet over een origineel, enkel over een goede facsimile. De waarde wordt geraamd op meer dan 100.000 dollar. Naar aanleiding hiervan, evenals van diefstallen in de afdeling zeldzame boeken van de Yale universiteitsbibliotheek, bleek al in juni een 49-jarige kaartenhandelaar uit Massachusetts door de FBI te zijn gearresteerd. De man kon worden aangehouden doordat hij in Yale een mesje op de grond had laten vallen, waarna een bewaker hem buiten achterna ging en hij door de politie kon worden overmeesterd met in zijn binnenzak acht unieke uitgesneden landkaarten met een gezamenlijke waarde van 900.000 dollar. De Canadese kaart is vermoedelijk reeds verkocht en nog spoorloos, maar wèl kon worden vastgesteld dat de hoofdverdachte de laatste 1,5 jaar tweemaal de British Library bezocht en daarbij met zekerheid twee en vermoedelijk drie boeken inzag waaruit nadien kaarten ontbraken. Intussen wordt de naam Van E.Forbes Smiley III tevens in verband gebracht met kostbare diefstallen gepleegd in bibliotheken te Boston, Chicago en New York City.

Vooraanzicht van de Toronto Reference Library

Vooraanzicht van de Toronto Reference Library

Toronto Reference Library

Toronto Reference Library

Tegen de avond kwamen we in Toronto aan, gelukkig met een hotel midden in het centrum van deze miljoenenstad met Amerikaanse wolkenkrabbers. Buiten gekomen op zoek naar de Reference Public Library meende ik in het donker een man in een wit pak te zien, die vermoedelijk wel zou weten waar de bibliotheek te vinden was. Bij nader inzien bleek hij een keurig uitziende schilder, die me niet verder kon helpen en nog nariep “I have never been in a library”. Na zeker 3 kilometer lopen langs de Younge Street kwamen we om 20.15 uur bij het gebouw aan, dat intussen om 20.00 uur zijn deuren had gesloten. Een vriendelijke zwartman van de “security” die het gebouw ’s nachts binnen bewaakt was zo vriendelijk ons toch binnen te laten en zelfs vrij alle informatie in de vorm van folders, brochures, boekenleggers e.d. naar believen te laten meenemen. Qua interieur met open afdelingen heeft deze grootste bibliotheek van Canada veel overeenkomsten met de gemeentebibliotheek in Rotterdam. [De centrale openbare bibliotheek van Vancouver wordt momenteel als de modernste van Canada en de door Rem Koolhaas ontworpen bibliotheek van Seattle als de moderne van de Verenigde Staten beschouwd]. Teruglopend naar het hotel kwamen we in een hoofdstraat met Franse, Zwitserse, Thaise, Indische, Chinese restaurants alsmede keukens uit minstens tien andere landen óók verscheidene antiquariaten tegen, veelal beheerd door één persoon of een echtpaar – en dus nog laat open tot vrijwel middernacht. Wat ik daar echter ontwaarde was inhoudelijk vrij pover en wat dat betreft zijn we in Nederland toch aardig verwend. Op mijn vraag in één zaak of ook publicaties over boekdrukkunst en bibliotheken aanwezig waren was het antwoord van de aanwezige dame: niet hier, maar thuis heb ik over dit onderwerp een aanzienlijke collectie van zeker 15 boeken! Zeer indrukwekkend bleken de Niagara Falls waar we met een “maid of the mist”-boot en beschermd door een regenjas langszij voeren. Een imposant natuurwonder, vergelijkbaar met de Grand Canyon in Colorado is. De lunch gebruikten we in de “Skylon Tower”, een roterende toren waar we de watervallen vanaf een hoogte van 255 meter bewonderden. In Gettysburg (Pennsylvania) bezochten we het  slagveld uit 1863, waar in de Amerikaanse burgeroorlog de zuidelijke troepen onder bevel van generaal Robert E.Lee het onderspit dolven van het noordelijke Unielegerwaaraan de Verenigde Staten uiteindelijk hun eenheid te danken hebben. In drie dagen zijn in Gettysburg 51.000 slachtoffers gevallen, maar pas in 1865 zou aan de Amerikaanse burgeroorlog een einde komen. Op de historische terreinen zijn in de loop van de vorige eeuw vele tientallen monumenten van steen geplaatst, de een nog groter dan de andere. Op het “Pennsylvania Memorial” (onlangs voor 1,2 miljoen dollar gerestaureerd) met de namen van zo’n 20.000 gevallenen. Reden voor veel Amerikaanse nazaten om hier te blijven komen. Onderweg naar Washington kwamen we in Pennsylvania Dutch Country, waarbij Dutch eigenlijk foutief, immers op Duitse kolonisten uit de 18e eeuw betrekking heeft. De zogeheten Amish , een streng religieuze gemeenschap met boerenbedrijven die zonder televisie, auto en  andere moderne gemakken leven en ook aan hun kleding herkenbaar zijn. Midden in het Amish-gebied van Lancaster stopten we bij het plaatsje Pequea Valley waar toeristenhandgemaakte spullen kunnen kopen of van regionale specialiteiten genieten. Op de markt stond een standje met campagnevrijwilligers van de plaatselijke bibliotheek die geld inzamelden voor een nieuw bibliotheekgebouw. Mede dankzij een grote particuliere gift van 150.000 dollar bleek intussen ruim 850.000 dollar beschikbaar te zijn. De nieuw geplande bibliotheek gaat 1,4 miljoen dollar kosten. Op 7 oktober zou weer een grote veiling in de lokale brandweerkazerne worden georganiseerd, waarbij dankzij donaties vanuit de plaatselijke bevolking enige tienduizenden dollars aan donaties werden verwacht. De donateurs worden desgewenst op een plaquette in de nieuwbouw “vereeuwigd” voor het nageslacht.

Hans Krol voor de openbare bibliotheek van Peguea, een voormalig schoolgebouw

Hans Krol voor de openbare bibliotheek van Peguea, een voormalig schoolgebouw

Hans Krol bij de actiestand voor een nieuw bibliotheekgebouw

Hans Krol bij de actiestand voor een nieuw bibliotheekgebouw van de Amish gemeenschap in Pequea

De nieuwe bibliotheek in Perguea (Lancaster, USA)

De nieuwe bibliotheek in Pequea (Lancaster, USA)

Het weekend verbleven we in Washington: een stad van grootse monumenten, maar buiten het centrum ook van armoede. In één van de buitenwijken kwamen we een mobiele gaarkeuken van een christelijke organisatie tegen die na te zijn gestopt op een plein werd bestormd door tussen de 100 en 150 personen (uitsluitend negers) om hun dagelijkse maaltijd te halen. Op zaterdagavond hadden we een rondtour door de stad. Bezocht werden het nieuwe en zeer monumentaal opgezette gedenkmonument voor president Franklin Delano Roosevelt, die – met als enige drie ambtstermijnen – als de grootste Amerikaanse president van de 20ste eeuw wordt beschouwd. In het J.F.Kennedy Centrum voor uitvoerende kunsten hoorden we plotseling een licht hysterisch keelgeluid van enkele vrouwen en bleken we plotseling oog in oog te staan met senator Edward (Ted) Kennedy (1932), een levende legende in de USA. Hij bleek een voorstelling te hebben bijgewoond en bleef nog even napraten. Oud in het gezicht, wat voorover gebogen, maar met een uitstraling de Kennedy’s eigen. Na vijftien minuten zagen we hem in de Hummer stappen met chauffeur en twee persoonlijke lijfwachten en vertrokken ook enkele politieagenten met honden rond het gebouw. Twee dagen later zag ik Kennedy op de Fox-televisiezender nog zeer eloquent [maar grotendeels van papier] spreken in de senaat naar aanleiding van de benoeming van Roberts als nieuwe hoogste rechter. Op het ereveld Arlington, dat zowel zaterdagavond als zondag werd bezocht maakte het graf van John F.Kennedy en zijn echtgenote (+ twee kinderen) met de eeuwige vlam grote indruk, doch dat deed evenzeer het sobere grafsteentje van zijn broer Robert Kennedy met verder enkel een wit houten kruisje aan de voet van de grasheuvel, naar werd medegedeeld het enige houten kruis op deze begraafplaats. Alle Smithonian musea, evenals de Zoo buiten het centrum, zijn gratis te bezichtigen in Washington. We hebben er in korte tijd zeker zes van binnen geweest, evenals de National Archives, geopend vanwege een expositie. Helaas bleek de Library of Congress met twee tentoonstellingen op zondag gesloten. Zoals bekend is dat de grootste bibliotheek van de wereld vlak achter het Capitool met het majestueuze Jefferson-gebouw en rotondeleeszaal. Vanwege de voortdurende groei met in de naaste omgeving intussen  twee andere grote gebouwen: John Adams-building en James Madison-building (voor gebruik en opslag van tijdschriften en kranten). Daarachter ligt de Folger Shakespeare Library, in neoklassieke stijl en met de grootste verzameling Shakespeariana van de wereld. In 1932 door de vermogende stichter en oliemagnaat Henry Clay Folger en zijn echtgenote aan de Amerikaanse natie geschonken. Nadat in de negentiende eeuw sommige geleerden de filosoof Francis Bacon als de échte schrijver van het dichtwerk werd beschouwd zijn nu de Britse wetenschappers Brenda James en William Rubinstein op basis van langdurige studie tot de conclusie genomen dat de diplomaat Sir Henry Neville (1562-1615) alle Shakespeare-stukken moet hebben geschreven. De man uit Stratford-upon-Avon is als ‘zetbaas’ gebruikt omdat Neville als diplomaat niet gezien wilde worden als auteur van politiek gevoelige en controversiële toneelstukken.

Voorgevel Folger Library in Washington

Voorgevel Folger Library in Washington

In de “National Gallery of Art” liepen we op 18 september het gebouw binnen bij de opening van een tentoonstelling gewijd aan de stillevens van Haarlemmer Pieter Claesz, een expositie die eerder in het Frans Hals Museum en Kunsthaus te Zürich was te zien. We hebben tussen de meesterwerken van Rembrandt, Claesz en Hals nog uitgekeken naar Pieter Biesboer maar hem niet gesignaleerd, in tegenstelling tot Jan de Vries, voormalig directeur van Damiate Pers.

Voorzijde folder Pieter Claesz tentoonstelling in National Gallery of Art, Washington

Voorzijde folder Pieter Claesz tentoonstelling in National Gallery of Art, Washington

Claesz

Achteromslag folder tentoonstelling Pieter Claesz, Master of Haarlem Still Life, National Gallery of Art, Washington, September 18 – December 31, 2005

Voor het Witte Huis ontmoetten we niet president Bush maar wèl de 61-jarige mevrouw Conception Picciotto, een geboren Spaanse die sinds 1980 permanent demonstreert voor de hekken van het White House. Tegen wapens, in het bijzonder atoombommen, en voor de vrede. Van de dollars die ze van passanten ontvangt deelt de actievoerder pamfletten uit in minstens tien talen. We stelden vast dat ze veel bekijks had, vooral van Japanners. Nancy Reagen vond haar verblijf een “schandvlek” voor de natie, maar kon slechts via de rechter bereiken dat ze van het hek verhuisde naar de overkant van de straat. Van de presidenten die ze zag komen en gaan kan ze enkel enige bewondering opbrengen voor Bill Clinton, die nochtans in haar ogen te weinig voor de vrede heeft gedaan en teveel toegaf aan zijn primaire driften. In Washington bezochten we verscheidene boekwinkels die op zondag en in de avonduren geopend waren, o.a. een grote gay-bookshop en de algemene boekhandel Kramerbooks aan de Connecticut Avenue, waarin zich zoals in talrijke Amerikaanse boekwinkels een leescafé bevindt. Tot onze verrassing troffen we hier in navolging van Boekhandel Blokker een hoekje aan met favoriete boeken van het personeel, maandelijks gewisseld en op een bladwijzer afgedrukt onder de kop “Staff Favorites”. Onderweg naar ons hotel kwamen we verder een library cafe tegen, waar in de luxe bar mooie boekbanden in klassieke teakhouten kasten waren opgeborgen, die het geheel een plechtstatige indruk geeft. Hier zaten tijdens ons bezoek uitsluitend mannen in driedelig kostuum rustig in de fauteuils te lezen.

Gravure van door Benjamin Franklin gestichte Library Company in Philadelphia

Gravure van door Benjamin Franklin gestichte Library Company in Philadelphia

Hans Krol voor de Library Company in Philadelphia

Hans Krol voor de Library Company in Philadelphia

Na Washington stond Philadelphia op het programma. Alle Amerikanen die deze stad bezoeken gaan naar de zogenaamde Liberty Bell. Daarnaast in de Independence Hall zijn in 1789 de onafhankelijkheidsverklaring en de grondwet ondertekend. Philadelphia, gesticht door William Penn, is verbonden met de staatsman en uitvinder Benjamin Franklin, die ook enige tijd als drukker en bibliothecaris werkte. Franklin komt de eer toe in 1731 oprichter te zijn van de eerste Amerikaanse subscription library, aangeduid met de naam Library Company.  Aanvankelijk betaalden ongeveer 50 personen twee pound per jaar voor het lidmaatschap. Men liet boeken overkomen uit Engeland en tijdens zijn latere bezoeken aan Europa selecteerde Franklin zelf de boeken, waarbij hij de nadruk legde op filosofie, geschiedenis en wetenschap, om deze vervolgens naar Philadelphia te zenden. Verder was hij oprichter van de American Philosophical Society en hielp mee bij de opbouw van deze bibliotheek. Bij zijn dood beschikte hij bovendien over een privé-collectie van zo’n 4.000 banden.

Aandeel van de Mercantile Library Company of Philadelphia uit 1902.

Aandeel van de Mercantile Library Company of Philadelphia uit 1902.

NEW YORK

Hans Krol in de grote leeszaal van de New York Public Library

Hans Krol in de grote leeszaal van de New York Public Library

Zonder enige twijfel zou New York letterlijk en figuurlijk het hoogtepunt van de reis worden, al zagen we af van een bezoek aan het uitzichtplatform op de 86ste verdieping (van de 102 etages tellende en 443 meter hoge) Empire State Building. Onze reisleider naar The Big Apple was een Nederlander die al 35 jaar in New York woonachtig is. Hij vertelde dat de stad in tegenstelling tot een aantal jaren geleden tegenwoordig veilig is. En dat het veel kleinere Amsterdam dat ook zou kunnen bereiken bij een krachtdadiger optreden van het bestuur. In New York is een en ander te danken aan de vorige burgemeester Rudy Giuliani, die een  beleid van “zero tolerance” introduceerde, met welke maatregel hij aanvankelijk impopulair was, maar na twee termijnen door de New Yorkers op handen werd gedragen. Overigens mede dankzij zijn optreden na de terreurramp van11 september 2001. Hij vertelde ons verder dat de New Yorkers in overwegende mate links-liberaal zijn en anti-Busch, in tegenstelling tot de staten in het midden van de V.S., met meer conservatieve inwoners, die het leiderschap van de president als van hoger hand gegeven houden. De reisleider zei het te betreuren dat de Nederlandse regering, JPB voorop, inzake Irak het beleid van Busch en Cheney tot op heden voetstoots volgt. We logeerden in een zijstraat van Times Square en Broadway, waar het leven nimmer stopt en het altijd busy, busy, busy is, ofwel ADHD, zoals een reisgenoot opmerkte. We vielen al meteen met de neus in de boter. Op korte afstand van ons hotel lag de rode loper klaar en werden we geconfronteerd met een scala van artiesten die hun opwachting maakten voor een batterij fotografen en cameramensen één voor één uit limousines stapten. Potige lijfwachten moesten het publiek zoveel mogelijk op gepaste afstand houden. Alle aandacht betrof de première van een nieuwe film van de bij filmliefhebbers alom gekende producer en musicoloog Martin Scorsese: No Direction Home: Bob Dylan. Een filmportret van de befaamde Amerikaanse troubadour van liefst 3,5 uur. Gedurende vijf dagen zouden we enige tientallen kilometers lopen, de beste manier om New York te leren kennen en kwamen we vanzelf allerlei bezienswaardigheden op Manhatten tegen. Zoals natuurlijk STRAND BOOKSTORE zich afficherend als de grootste boekhandel van de wereld.  Naar eigen bewering 18 mijl aan gevulde boekenstellingen zou een aantal van gemiddeld 40 boeken per strekkende meter uitkomen op ongeveer 1.150.000 boeken. Persoonlijk geef ik toch de voorkeur aan Foyles in Londen en ook de Slegte te Amsterdam. Bij “Strand” stelde ik vast dat “library science” ruim 3 meter telde met uitsluitend Amerikaanse boeken en niet 1 uit Europa, afgezien van enkele Engelstalige uitgaven van IFLA (International Federation of Library Associations and Institutions), met kantoorhuisvesting in het complex van onze Koninklijke Bibliotheek. Ik kocht enkele promotieartikelen zoals een linnen boekentas en een stropdas met boeken. NYPL, LIBRARY  WAY EN LIBRARY HOTEL In totaal zijn we driemaal in de New York Public Library (NYPL) geweest aan de 5th Avenue. Mascotte van de instelling zijn de twee uit steen gehouwen leeuwen, nog onlangs op een postzegel door de Amerikaanse Posterijen afgebeeld. De bibliotheek was een immens project waaraan van 1899 tot 1911 is gewerkt. Voortgekomen uit de bibliotheken van Jacob Astor (1848) en James Lenox (1876) gaf de staalmagnaat en filantroop zijn financiële ondersteuning. Uitgerekend is dat Carnegie 56.162.622 dollar doneerde voor de bouw van 2.509 bibliotheken in de Engelstalige wereld (1). Daarvan ontving New York PL in verhouding het grootste bedrag van ruim 5 miljoen dollar. De bestuurder Samuel J.Tilden (1814-1886) had bovendien na zijn overlijden een bedrag van 2,4 miljoen dollar voor de bibliotheek nagelaten. De efficiënte indeling van het gebouw, met name van de boekenopslag, die je als bezoeker niet ziet, is te danken aan de voortreffelijke bibliothecaris dr.John Shaw Billings.

Interieur van de vroegere Astor bibliotheek in New York op een gravure uit 1854

Interieur van de vroegere Astor bibliotheek in New York op een gravure uit 1854

New York Public Library

New York Public Library

Grote drukte bij de uitleenafdeling van de Manhatten Public Library, schuin tegenover de New York Public Library aan 5th Avenue gelegen

Grote drukte bij de uitleenafdeling van de Manhatten Public Library, schuin tegenover de New York Public Library aan 5th Avenue gelegen

Een dependance van de NYPL is de Public Library for the Performing Arts

Een dependance van de NYPL is de Public Library for the Performing Arts

(1) Een fractie van zijn vermogen. In totaal spendeerde Carnegie  tijdens zijn leven 333 miljoen dollar (90% van zijn privé-fortuin) aan goede doelen, waaronder de bouw van het Vredespaleis in Den Haag. De kosten van het gebouw aan de Fifth Avenue bedroegen destijds ruim 9 miljoen dollar, minstens 200 miljoen naar huidige maatstaven. Tijdens een rondleiding kregen we een kijkje in de Berg-collectie van Engelse en Amerikaanse literatuur met een enorme Dickens-verzameling en de Pforzheimer-verzameling met literatuur van Shelley en de Engelse romantici. Op de Bodleian-library  (Oxford) na de grootste collectie op dat gebied in de wereld. De privé-bibliotheek van de schenker is exact overgebracht naar een ruimte in de NYPL, inclusief meubilair e.d. Tijdens ons bezoek waren er twee tentoonstellingen: één gewijd aan de 150ste verjaardag van verschijning van het boek “Leaves of Grass” door Walt Whitman; een tweede aan zeldzame en kostbare kaarten en plattegronden. In de laatste zaal was tevens – permanent – een exemplaar tentoongesteld van de 42-regelige bijbel van Gutenberg. De rondleidster excuseerde zich dat de NYPL over slechts 1 van de 49 bekende exemplaren beschikt, maar het is het eerste dat vanuit Europa in de Nieuwe Wereld kwam (in 1847 op een veiling in Engeland voor 500 pound door Lenox aangeschaft). Een paarhonderd meter verder bevat de John Pierpont Morgan Library immers over drie exemplaren. Onder talrijke andere schatten bevinden zich een door Thomas Jefferson geschreven ontwerp voor de Onafhankelijkheids- verklaring en manuscripten van Galileo Galilei. De bibliotheek bevat ook meer dan 10.000 telefoonboeken en heeft rijke collecties grafiek, fotografie en cartografie. Wekelijks wordt het bezit van de NYPL uitgebreid met gemiddeld 10.000 items in tientallen talen. Het aantal kaarthouders bedraagt 2,73 miljoen personen en het jaarlijkse bezoekersaantal wordt geraamd op meer dan 10 miljoen. Het motto van de instelling luidt “It’s a place for everyone”. Schuin tegenover het oude gebouw, tegenwoordig enkel Reference Library, ligt de Mid-Manhatten Library waar ook geleend kan worden en druk gebruik wordt gemaakt van de aanwezige computers voor het internet. Toen we ‘s morgens kort voor de opening in een rij van zeker 100 tot 200 personen stonden te wachten kwam een Indiër of Pakistani langs met zijn gezin, kennelijk ook als toeristen op bezoek in de States. Hij vroeg me met een verbazende blik: “Are all these people only waiting for the library?”. Waarop ik kordaat antwoordde “Yes, sir!”. Zijn reactie was “goodness, gracious, this is unbelievable”, waarop ik repliceerde: “This is America”. De NYPL telt naast vier hoofdvestigingen een 85tal filialen, gelegen in de Bronx, Manhatten en Staten Island. De deelgemeenten Queens en Booklyn hebben hun eigen openbaar bibliotheeknetwerk. Evenals elders in het land wordt de bibliotheekorganisatie geconfronteerd met forse bezuinigingen, in 2005 alleen voor New York een bedrag van 16 miljoen dollar. Om die reden worden veel inspanningen verricht via fondsen en donaties gelden binnen te krijgen. De gemeentelijke “budget cuts” die landelijk zijn heeft een aantal bibliothecarissen in de staat Wisconsin op het idee gebracht een kalender voor 2006 van “Desperate Librarians”, waarvan de opbrengst naar de openbare bibliotheekinstellingen gaat. Aan de East 41th Straat tussen Fifth en Park Avenues ligt sinds 3 juni 2003, officieel geopend door burgemeester Michael R.Bloomberg, de LIBRARY WAY. Hier zijn bronzen plaquettes met inscripties voor een library walk in het trottoir aangebracht, vanaf 1998 vervaardigd door de kunstenaar Gregg Lefevre. In deze straat ligt tevens het LIBRARY HOTEL. Op alle kamers staan kasten met boeken die volgens het boekensysteem van Melvil Dewey zijn ingedeeld. Iedere kamer is ingericht volgens een bepaalde rubriek uit dit classificatiesysteem: sociale wetenschappen, talen, technologie, kunsten etcetera. Midden in het gebouw ligt de grote leeszaal. Voor boekenliefhebbers: de prijzen variëren van 335 tot 495 dollar per kamer, met inbegrip van een continentaal ontbijt maar exclusief belasting. Het personeel was zeer vriendelijk en omdat de laatste bladwijzers van het hotel door een andere Nederlander die mij voorging waren meegenomen, werd speciaal van de bovenste verdieping een nieuwe voorraad gehaald.

Hans Krol aan het begin van de Library Way in New York

Hans Krol aan het begin van de Library Way in New York

Library walk van NYPL naar Library Hotel

Library walk van NYPL naar Library Hotel

Kamer in Library Hotel, New York

Kamer in Library Hotel, New York

Helaas was de  Pierpont Morgan Library (tot 2006) gesloten omdat het interieur in de stijl van een Romeins paleis wordt vernieuwd en op het gebouw een aantal verdiepingen geplaatst. Qua rijkdom aan boekschatten is de instelling bijna ongeëvenaard met manuscripten, miniaturen, bijzondere boekbanden e.d.bijeengebracht voor een schatrijke bankier. Vergelijkbaar in de Verenigde Staten wellicht met de Huntington Library in Pasadena (San Marino), Californië.

Oudbouw Pierpont Morgan Library and Museum uit 1906

Oudbouw Pierpont Morgan Library and Museum uit 1906

Interieur Pierpont Morgan Library

Interieur Pierpont Morgan Library

In 1820 werd in New York de “Mercantile Library” opgericht ten behoeve van handelaren en zakenmensen. Dat was dus voor de tijd van de “openbare bibliotheken”, midden 19e eeuw. De bibliotheek bestaat na 185 jaar nog altijd, nu op abonnementsbasis. Men houdt zich ook bezig met het organiseren van activiteiten, zoals lezingen, op het gebied van de wereldliteratuur. De collectie telt ongeveer 125.000 banden, ongeveer 50/50 verdeeld over fictie en non-fictie. Men houdt hier van traditie. Daarom is de catalogus enkel ouderwets op kaartjes te raadplegen. New York telt verscheidene universiteiten, waarvan Columbia University [voortgekomen uit King’s College (1754)] wellicht het meest bekend is. Gelegen nabij de wijk Harlem, welke de laatste jaren aardig is opgeknapt. De hoofdbibliotheek met een miljoenenbezit  is bekend vanwege het neoklassieke bibliotheekgebouw. Aangekomen bij de bibliotheek van de Verenigde Naties vernamen we van politieagenten dat de VN-instellingen wegens “bedreigingen” gedurende twee weken niet voor publiek toegankelijk waren. In een boekencafé op Columbus Square kwamen we in gesprek met een gepensioneerd echtpaar dat ons vroeg wat we van New York vonden. De man had verscheidene veelal artistieke beroepen uitgeoefend, waaronder die van schrijver. In Nederland kende hij behalve Amsterdam nog één plaats, namelijk Echt. Het bleek dat hij een bewonderaar was van het werk van de filosofe (en door de R.K.kerk heilig verklaarde) Edith Stein die als ongeschoeide Karmelietes in het Limburgse klooster verbleef. Van de Nederlanders uit het verleden kende hij Rembrandt en Anne Frank en zelfs twee Haarlemmers: Frans Hals en Corrie ten Boom, welke laatstgenoemde evangeliste vanwege haar talrijke publicaties  bij veel oudere Amerikanen bekend is. Gerenommeerd vanwege de voortreffelijke Reference afdeling is de Brooklyn Public Library met zeer dienstverlenend personeel, zoals ik thans uit eigen ervaring kan bevestigen. Momenteel vindt een grote verbouwing op het voorterrein plaats teneinde het bibliotheekgebouw up-to-date te maken. Opvallend was de grote drukte van volwassenen, scholieren en kinderen. Opmerkelijk ook de vele “security”, maar dat is tegenwoordig usance in New York en de Verenigde Staten.

Brooklyn Public Library, New York, USA

Brooklyn Public Library, New York, USA

Hans Krol voor het hoofdgebouw van de Brooklyn Public Library

Hans Krol voor het hoofdgebouw van de Brooklyn Public Library

Tijdens onze reis moesten we talrijke malen de inhoud van onze tas tonen voor scanning of een persoonlijke check van de inhoud. Op de (gratis) veerboot van Manhatten naar Staten Island voeren we langs Ellis Island (waar vroeger de immigranten arriveerden) en het vlakbij gelegen Liberty Island met het Vrijheidsbeeld en werden we begeleid door een snelle politieboot  met op het dek twee mitrailleurs. De rampplek “Ground Zero” laat je niet onberoerd, nog minder de foto’s van slachtoffers, briefjes van nabestaanden en andere souvenirs in twee nabijgelegen kerken: Trinity Church en St. Paul’s Chapel. Het laatste woord schijnt nog niet gezegd, maar wat bezielt in hemelsnaam de Amerikanen op deze kale plek een “Freedom Tower” te bouwen die nog veel hoger moet worden? Van de twee musicals die we op Broadway bezochten maakte “The Beauty and the Beast” de meeste indruk. Een Nederlandse versie is sinds terugkomst dankzij Joop van den Ende in Carré te zien. De terugkomst werd vergezeld van een koffer vol bibliotheekdrukwerk: boeken, folders, ansichtkaarten en enige honderden boekenleggers. Na een jetlag zelf nog enige tijd last van verkoudheid en lichte grieperigheid, vrijwel zeker als reactie op de airco in de bus, hotels, restaurants e.d. na continu een warme buitentemperatuur van gemiddeld van 25 tot 30 graden. Wat dat laatste betreft was ik niet de enige zoals uit e-mails van reisgenoten bleek. New York moet je gezien en meegemaakt hebben, maar als woongemeente geef ik toch verre de voorkeur aan Heemstede.

Hans Krol  

De voormalige Columbia University Library in New York

De voormalige Columbia University Library in New York

De Butler Library is tegenwoordige huisvesting van de Columbia University Library

De Butler Library is tegenwoordige huisvesting van de Columbia University Library

Hans en Yvonne Krol in de Mercantile Library van New York

Hans en Yvonne Krol in de Mercantile Library van New York

In 2014 bestaat de Brooklyn Public Library 100 jaar. Op deze foto zien we de Stone Avenue Library die oorspronkelijk als eerste kinderbibliotheek is ingericht. Afbeelding uit begin vorige eeuw met een groep kinderen die een boek terugbrengt om een nieuw boek te kunnen lenen.

In 2014 bestaat de Brooklyn Public Library 100 jaar. Op deze foto zien we de Stone Avenue Library die oorspronkelijk als eerste kinderbibliotheek is ingericht. Afbeelding uit begin vorige eeuw met een groep kinderen die een boek terugbrengt om een nieuw boek te kunnen lenen.