Tags

 Vroegere vuilnisbelt nu een natuurpark en educatief speelbos: park Meermond

Titelgravure uit ‘Kennemerlandsche Gezichten (1739)’: “De Mond van ’t Sparen’ met links de vuurtoren en rechts het Huis te Heemstede

DE HOFSTEDE MEERMOND (CIRCA 1600 TOT 1800)  

Al in een charter uit 1388 werd het gebied ten oosten van Heemstede nabij de Grote en Kleine Geest [met sinds 1455 het Klooster], het Huis te Heemstede, het Haarlemmermeer en het Spaarne Heemsterveld genoemd. Als onderdeel van het nieuwe Heemstederveld aan de oostkant van Heemstede is op 15 juni 2010 een nieuw Park Meermond geopend door wethouder drs. Pieter van de Stad. Na een periode in de vorige eeuw als stortplaats voor afval thans een natuurpark met wandelpaden, een uitkijkheuvel, paddenpoel en ijsvogelwand. Dit natuurgebied voor extensieve recreatie is vernoemd naar de vroegere buitenplaats Meermond (Meermont). Over deze voormalige hofstede is tot op heden nauwelijks gepubliceerd (1) en een beschrijving van deze buitenplaats ontbreekt in het boek ‘Noord-Hollands Arcadia’ (2005) dat gegevens over ruim 400 buitenplaatsen in onze provincie vermeldt. Het oude Meermond lag ongeveer ter hoogte van de rioolwaterzuivering  en het terrein van de gemeentewerf, ten noorden van de Cruquiusweg. In onderstaand overzicht zullen in totaal  ongeveer 15 eigenaren de revue passeren, tot het moment dat Meermond bij buitenplaats ’t Klooster is geïncorporeerd. Jan Lubbertszoon Bus De aanvankelijk naamloze hofstede lag ten noorden van de Molenwerf/Molen(werfs)laan. Huis en erf waren vòòr 1640 bezit van de Haarlemse koopman Jan (Johan) Lubbertz. Bus(ch). Wanneer men precies het huis bouwde blijft onbekend. De oudste afbeelding betreft een kaart uit 1622 van de heerlijkheid Heemstede door landmeter Balthasar Floriszoon van Berkenrode, waarop Meermond staat afgebeeld als een huis met boomgaard. Van Bus is bekend dat hij uit een Vlaamse emigrantengezin stamde was en lidmaat van de Doopsgezinde gemeente in de Spaarnestad. In 1627 had hij een zakelijk conflict met zijn broer Abraham, dat dankzij bemiddeling door lidmaten van zijn kerkgenootschap kon worden opgelost. Een andere broer, Rogier Bus, was tot 1660 eigenaar van een weiland op de grens van Heemstede en Bennebroek. In 1641 (her)trouwde Jan Bus op huwelijkse voorwaarden met Barbara Jan Wijnandsdr, weduwe van Pieter Putman. Met recht kan Bus een grondspeculant genoemd worden. Behalve Meermond beschikte hij sinds 1627 over een perceel omgeven door wei- en hooilanden, genaamd Gravenland, onder Bennebroek in de heerlijkheid Heemstede. Voor 3000 gulden overgenomen van Gerrit Jansz., distillateur te Haarlem. Verder was Bus vanaf 1629 eigenaar van de Stuyfberg, het latere Bosbeek, tevens Meervliet en Overthoorn (het huidige Merlenhoven) omvattende, welke stukken grond hij met winst doorverkocht aan vermogende kooplieden uit Amsterdam of Haarlem, die in Zuid-Kennemerland een buitenplaats realiseerden. De meeste bezittingen zijn nog tijdens zijn leven doorverkocht (2) De hofstede, na omstreeks 1700 Meermond geheten, omvatte ten tijde van Bus 3 morgen (= ruim2.5 hectare), naast nog 600 roeden (0,85 hectare) in afzonderlijke stukjes land, die oorspronkelijk hadden toebehoord aan het rond 1578 opgeheven Bernardietenklooster Porta Coeli/Hemelpoort en door de stad Haarlem waren verkocht. Nog tot ver in de 18e eeuw moest als erfpacht door de latere eigenaren jaarlijks 20 stuivers per jaar worden betaald aan de rentmeester van de geestelijke goederen in de stad Haarlem.

Uitsnede uit kaart van de heerlijkheid Heemstede door Balthasar Floriszoon van Berkenrode. Links aan de Molenwerf de hofstede Meermond en rechts daarvan de hofstede Sparenburg.

Uitsnede uit kaart van de heerlijkheid Heemstede door Balthasar Floriszoon van Berkenrode. Links aan de Molenwerf de hofstede Meermond en rechts daarvan de hofstede Sparenburg.

Opeenvolgende eigenaren Het is verwonderlijk dat de Rotterdamse koopman en magistraat (presidentschepen van Schieland) Pieter Janszoon Blanckert op 2 april 1641 de hofstede van Bus aankocht voor 8.000 gulden. Deze deed al een jaar later zijn pas verworven bezit over aan de Amsterdamse koopman en bankier Mattheus Hoeufft (1606-1669), heer van Buttinge op Walcheren, Zandvoort en de Franse heerlijkheid Fontaine-Pereuse. Hij fungeerde als gecommitteerde bij de Staten-Generaal. Hoeufft, getrouwd met Maria Sweerts, en liet een nieuw herenhuis bouwen, aangeduid als “een schoone en treffelicke huysinge”, evenals een “een welbeplante boomgaard” aanleggen. Op de bekende kaart uit 1643 van de heerlijkheid Heemstede door Balthazar Floriszoon staat een tuin in geometrische stijl afgebeeld.

Het Haagse patriciërshuis aan de Kneuterdijk 6, in 1652 gebouwd in opdracht van Mattheus Hoeufft. Na zijn overlijden zou hier Johan de Witt gaan wonen, thans is het pand bekend als Johan de Witthuis

Het Haagse patriciërshuis aan de Kneuterdijk 6, in 1652 gebouwd in opdracht van Mattheus Hoeufft. Na zijn overlijden zou hier Johan de Witt gaan wonen, thans is het pand bekend als Johan de Witthuis

In 1687 is door de erfgenamen van Hoeufft het land met buitenhuis, dat intussen 5 morgen en 263 roeden omvatte, verkocht aan drie personen uit Amsterdam: Geertruijdt Bedt, Philippus Muije en zijn echtgenote Catharina Muije voor een bedrag van ƒ 7.500,-. Dat bleek achteraf rijkelijk veel. Na het overlijden van Philippus werd diens weduwe failliet verklaard en haar aandeel in de hofstede bracht bij executoriale verkoop aan Cornelis van der Laen ƒ 1.675,- op. Voor in totaal 3.475 gulden wist hij geheel Meermond te verwerven. In deze periode is de toepasselijke naam, vanwege de ligging nabij het Haarlemmermeer, Meermond gegeven . In 1718 is door de erven Van der Laen het Heemsteedse buiten verkocht aan de Amsterdamse koopman Pieter Grijspeert. In de transportakte is sprake van een herenhuis, erf, stalling, boomgaard, teelland, een weiland, alles samen drie morgen en 500 roeden. Die betaalde een bedrag van 8.000 karolus gulden, inclusief een tweede en kleiner huis, ook Meermond genaamd, aan de zuidzijde van de Molenwerf, met boomgaard en weiland. Hij was gehuwd met Sara Blok over welke familie P. van Eeghen in een artikel schreef  “(…) Meer kans op een uitnodiging lijkt er bestaan te hebben bij Susanne’s andere halfzuster Sara, die in 1689  met de koopman Pieter Grijspeert (1597-1657) trouwde. Dit huwelijk bleef kinderloos en daar haar man geen broers en zusters had lijkt het, alsof er alle aanleiding bestaan heeft dat zij haar zuster en de kinderen daarvan zou uitnodigen op haar hofstede ‘Meermond’ aan het Spaarne bij het molenwerfje onder Heemstede, in 1718 door haar man gekocht en pas na haar dood in 1757 verkocht.”(3) De weduwe Sara Blok behield dus Meermond, doch na haar overlijden is de hofstede door de executeur-testamentair van de erven Grijspeert op 29 oktober 1757 getransporteerd aan de Albertus Adrianus Houwink.  Deze Amsterdamse koopman betaalde voor de hofstede annex weiland plus een kleiner huis en omliggend erf nog slechts 2.900 gulden. De moestuin lag tegenover het land van de Heer van Heemstede, welke laatste de schutting had laten weghalen. Daarover ontstonden in 1759 problemen omdat de koeien uit het land liepen en in de moestuin beschadigingen veroorzaakten, waarop Jan Diderik Pauw besloot de afscheiding te herstellen. In 1771 stemde de Heer van Heemstede in met het verzoek van Houwink een aantal bomen aan de Molenwerfslaan te rooien en daarvoor in de plaats een rij bomen te plaatsen vòòr zijn moestuin. Houwink raakte in financiële problemen en leende bij Willem Dólleman in 1782 ƒ 6.000,- met Meermond als onderpand. Sloop van het huis en de gronden bij ’t Klooster gevoegd Vier jaar later is Willem Dólleman (1724-1800), schout van Heemstede (tevens notaris, baljuw, secretaris, bode en schutter), voor 2/3 eigenaar geworden van Meermond en Jan Sleght oud-schepen) met Cornelis van der Boon (schepen) samen voor 1/3. Al in hetzelfde jaar, 1786, sloopte dit trio lokale bestuurders het buitenhuis, maar botenhuis, vinkenhuis en de hemelkoepel lieten zij intact. =========== Voor zover kon worden nagegaan zijn tussen 1700 en het jaar 1975 in Kennemerland 122 (+ 21) buitenplaatsen gesloopt. Van de 194 geïnventariseerde buitens kon van 21 geen exact sloopjaar worden vastgesteld. Zo’n 51 buitenplaatsen zijn heden nog aanwezig. Tussen 1775 en 1800 zijn 16 hofsteden afgebroken, in de periode van o.a. de (arme) Franse Tijd tussen 1800 en 1825 liefst 22, zoals ’t Huis te Heemstede, en van 1825 tot 1850 nog eens 20. Bron: R.Mulder, Op afbraak: de sloop van buitenplaatsen in de periode 1780-1830. Doctoraalscriptie Utrecht, 2006. =========== Op oudejaarsdag 1786, kocht Willem Dólleman het resterende deel voor ruim ƒ 933,-, exclusief het huis aan de zuidzijde van de Molenwerfslaan. Vervolgens verkocht Dólleman op 1 februari 1792 voor ƒ 4.700,- de hofstede aan Abraham Gerardus Blasius, een makelaar uit Amsterdam. Dat was met inbegrip van het stenen pand met erf dat voorheen ook Meermond werd genoemd. Op 4 september 1793 heeft de nieuwe eigenaar baron Cornelis Gerardus Josephus van Wijckersloot (1749-1804), heer van Grevenmachern (Luxemburg) – die vanwege zijn huwelijk in 1774 met Geertruida Roest van Alkemade ten gevolge van een erfenis van zijn schoonfamilie in het bezit was gekomen van de grote en dure hofstede ’t Klooster (met een waarde van ongeveer ƒ 50.000,-)  – de twee stukken weiland ter grootte van 3 morgen en 115 roeden “zijnde weleer een hofstede geweest een hofstede genaamd Meermont” definitief bij dat buiten (na 1920 Hageveld geheten) gevoegd. Eerder, namelijk na 1764, was het herenhuis van de aanvankelijk naamloze hofstede, later Spaarenburg geheten (4), afgebroken en zijn de gronden door Arnold Pieter Blesen sinds 1753 bij  buitenplaats ’t Klooster gevoegd.   Van Wijckersloot overleed op zijn buiten ’t Klooster en is, ofschoon rooms-katholiek, als zijn laatste wil toch begraven in de Nederlands Hervormde Kerk te Heemstede nabij de huidige preekstoel.

Links het stadshuis van C.G.J.van Wijkerslooth aan de Keizersgracht in Amsterdam. Met zijn echtgenote Geertruida Maria Roest is hij afgebeeld op het bordes van het huis door kunstschilder Hendrik Keun

Links het stadshuis van C.G.J.van Wijkerslooth aan de Keizersgracht in Amsterdam. Met zijn echtgenote Geertruida Maria Roest is hij afgebeeld op het bordes van het huis door kunstschilder Hendrik Keun

==================================================== Een tweede Meermond (5) Ten zuiden van de Molenwerf(slaan) en ten oosten van het Spaarne lag nog een kleine hofstede van slechts 200 roeden dat ook de naam van Meermond droeg. Die is in 1689 door de erfgenamen van Janneken Eustatius Manglerus voor ƒ 600,- getransporteerd op Franchois Elouet uit Haarlem. 22 April 1698 voor ƒ 500,- doorverkocht aan Cornelis van der Laen. In 1718 na aankoop door Pieter Grijspeert bij het grotere en oudere Meermond gevoegd. ================ De Heemsteedse kunstschilder Willem Vester (1824-1895), die vele malen graslanden en koeien als onderwerp koos en zelf aan de Achterweg woonde, heeft diverse keren de terreinen van ’t Klooster als thema gekozen. Het doek ‘Heemstede’ met de voormalige hofstede Meermond, evenals de kerk aan de horizon, is in 1979 geveild bij Van Marle en Bignell In den Haag. Hetzelfde werk kwam wederom ter veiling, nu bij Sotheby’s in Amsterdam op 17 april 2000 (taxatiewaarde ƒ 8.000 – ƒ 12.000,-).  Ook dochter Gezina (Gesine) Vester (1857-1937) en H.G.Wolbers (1856-1926), allebei leerling van Willem Vester, hebben de weilanden met koeien rond ’t Klooster op hun schilderijen afgebeeld.

Schilderij van koeien op de weilanden van Meermond, vervaardigd door Herman G.Wolbers in 1879

Schilderij van koeien op de weilanden van Meermond, vervaardigd door Herman G.Wolbers in 1879

 ============================================== Het nieuwe Park Meermond op de voormalige vuilnisbelt De oorspronkelijke uitmonding van het Spaarne lag zuidelijker. In 1440 is de huidige monding in de Ringvaart “die nye vairt after Heemste” gegraven onder leiding van Reynier, klerk van het hoogheemraadschap Rijnland. Het nieuwe natuurpark Meermond ligt feitelijk op een in vroeger tijd gedempt stuk Spaarne. De begrenzing wordt gevormd door de Cruquiusweg, de gemeentewerf/milieustraat, HBC-velden, de accommodatie van Model Auto Club Heemstede (MACH), rioolwaterzuiveringsinstallatie van Rijnland (sinds 1981), HBC-velden, de weilanden en het bosgebied van Hageveld, de Ringvaart en ten slotte de Cruquiushaven. Dit water maakte oorspronkelijk deel uit van het Spaarne en is vandaag de dag thuishaven van 17 woonschepen. De woonplaats van onder anderen journalist Jos de Jong, onderwijzer/dichter Peter Straus en de vooral in Duitsland befaamde operazanger Peter Bording, recent verhuisd naar Ibiza en wiens watervilla om die reden te koop staat. Tot de jaren 70 van de vorige eeuw was het gebied door de gemeente jarenlang in gebruik als vuilnisstortplaats. Nadien werd vastgesteld dat op deze vuilnisbelt zwaar verontreinigd afval terecht kwam, onder meer afkomstig van een Haarlemse mottenballenfabriek. Dat vormde een gevaar voor milieu en gezondheid. Egalisering en verwijdering van het afval zou zeer kostbaar zijn. De bouw van woningen of het aanleggen van sportvelden onmogelijk zijn als gevolg van de gesteldheid van het ongeveer5,5 hectaregrote terrein, in hoogte variërend van -0,50 metertot circa 6 meterboven N.A.P. ================================================

Bericht over sluiting van de vuilnisbelt uit de Heemsteedse Courant van 27 februari 1969

Bericht over sluiting van de vuilnisbelt uit de Heemsteedse Courant van 27 februari 1969

Al in 1973 heeft het gemeentebestuur van Heemstede zich beraden welke bestemming aan het vervuilde terrein zou kunnen worden gegeven. Met dat doel is een publieksprijsvraag uitgeschreven, beoordeeld in samenwerking met landschapsarchitect Carl van Empelen. Uit in totaal 53 inzenders inzendingen zijn de volgende personen met een geldbedrag bekroond: mevrouw M.J.Boer-Slieker, mw. T.v.d.Linde uit Haarlem en de heren Th.A.van de Nes en A.de Wagt uit Heemstede en uit Haarlem de heren F.E.A.Benjamins en A.G.M.Tel. Zij bepleitten duidelijk de natuurwaarde van zowel flora als fauna van het terrein en hebben de landschappelijke waarde van de omgeving als uitgangspunt genomen. Ongeveer de helft van de inzenders bleek voorstander van actieve en de andere helft van passieve recreatie. Ook waren er inzendingen die beide factoren combineerden. Uitgewerkte suggesties, zoals van de heer Van de Nes, om de flora en fauna te bevorderen zijn daadwerkelijk uitgevoerd. ====================================================

Luchtfoto van Meermond. Linksonder de Cruquiusweg

Het terrein is ook jarenlang in gebruik geweest als opslagplaats van uitgebaggerd slib. Uiteindelijk werd in navolging van Alphen aan den Rijn gekozen voor een functiegerichte sanering door het aanbrengen van een deklaag Dat wil zeggen dat de vervuilde grond niet is afgegraven maar afgedekt en opgehoogd met een laag van in totaal zo’n150.000 kubieke meterschone en licht verontreinigde grond alsmede gerijpte bagger van gemiddeld drie meter dik, vervoerd door meer dan 10.000 volle vrachtwagenritten. Hierdoor ontstond een glooiend terrein met het hoogste punt op ongeveer dertien meter boven het maaiveld. Een en ander is in opdracht van de gemeente Heemstede sinds eind 2004 voorbereid door de N.V.Afvalzorg Holding en uitgevoerd door aannemersbedrijf Heijmans. Het park is aangelegd volgens een ontwerp van Biesot Design uit Vijfhuizen. Kinderen van de Heemsteedse basisscholen hebben twee jaar bij boomfeestdagen geholpen bij de aanplant van bomen en heesters. De bestuurlijke voorbereiding vond nog plaats onder voormalig wethouder Jos Hardesmeets. De inrichtingskosten van ongeveer 1 miljoen euro zijn betaald door het bedrijf Afvalzorg dat hiermee elders afgegraven grond kwijt kon. Het park is alleen vrij toegankelijk voor fietsers en wandelaars en bereikbaar vanaf de Cruquiusweg, ingang naast de gemeentewerf (nummer 49) en ook via Hageveld. Ter hoogte van de woonschepenhaven kan met een zelf te bedienen trekpontje de oversteek over het water worden gemaakt. Om aansluiting voor voetgangers en fietsers op het Oude Slot te realiseren komt een nieuw tunneltje bij de Cruquiusbrug/N201, gepland in het najaar van 2010. Naast het ‘Kopje van Bloemendaal’ heeft onze gemeente nu dankzij het nieuwe uitkijkpunt zijn eigen ‘Kopje van Heemstede’ met uitzicht op de omgeving waaronder de Big Spotters Hill, als kunstwerk tot stand gekomen voor de Floriade2002 in de Haarlemmermeer.

Wethouder drs. Pieter van de Stadt ontving bij de officiële opening van Park Meermond Heemstede op 25 juni 2010 de sleutel van het baggerdepot van buizerd Sultan.

Wethouder drs. Pieter van de Stadt ontving bij de officiële opening van Park Meermond op 15 juni 2010 de sleutel van het baggerdepot van buizerd Sultan.

Noten (1) Het Haarlems Dagblad schreef in een artikel over Park Meermond van 30 december 2008: “Weinig is er bekend over Meermond. De buitenplaats is in de periode van 1719 tot 1757 in het bezit geweest van de rijke Doopsgezinde familie Van Eeghen uit Amsterdam.” De data kloppen niet en bovendien was geen enkele telg uit het koopmansgeslacht Van Eeghen ooit bezitter van de hofstede Meermond. (2) Over J.L.Bus als grootgrondbezitter, zie o.a.: Hans Krol. Geschiedenis van het buitengoed Bosbeek in Heemstede en van het adellijk geslacht Van Merlen. Heemstede, 1987. (3) P.van Eeghen, Driehonderd jaar de stad uit.  In: 54e Jaarboek van het genootschap Amstelodamum, 1962, pagina 110. (4) Spaarenburg was volgens Frits Hazenberg gesitueerd op de plaats van de huidige oostelijke velden van HBC. (5) In de 17e en tot begin 20e eeuw was er nóg een buitenplaats met de naam Meermond: een grote lusthof in de Diemermeer aan de Amsteldijk gelegen onder Amstelveen. Deze is onder meer in eigendom geweest van de Amsterdamse burgemeester Jan Six. In poëzie is dit Meermond bezongen door o.a. Joannes Six van Chandelier (1657) en Nicolaas Simon van Winter (1755). Tevens is Meermond de naam van een VOC-schip geweest.

Gezicht op park Meermond nu

Speelbos Meermond

Speelbos Meermond (foto Willem van den Berg)

Bronnen en literatuur  – A.van Damme. De buitenplaatsen van Heemstede, Berkenrode en Bennebroek 1628-1811. Haarlem, 1903. – De loop van het Spaarne; de geschiedenis van een rivier. Haarlem, 1987. – Documentatiemap Meermond, in Heemstede-collectie, Noord-Hollands Archief. – Folder: Recreëren in het Heemstederveld. (Gemeente Heemstede, 2006). – J.W.Groesbeek, Heemstede in de historie. 1972. – Manuscript Dolleman over de geschiedenis van Heemstede. – Informatie van Frits Hazenberg. =================================================

Op zijn rondtocht langs alle straten in Heemstede op zoek naar kleine en verborgen monumenten sprak de heer V.C. Klep in 1991 met de heer G.E.du Pau, die sinds 1940 aan de Cruquiushaven woonde en intussen is overleden. Die vertelde hem in vroeger tijd over de jachtpacht van de vuilnisbelt te beschikken. Daar schoot hij ratten. Volgens hem waren er toen meer ratten dan bewoners. Bij wat nu de Cruquiushaven is, stonden vroeger huisjes. In het moerasje trof hij eenmaal een menselijke schedel aan, volgens een archeoloog vermoedelijk restant van een Spanjaard of watergeus uit de 16 eeuw. Du Pau wist verder te vertellen dat bij de bouw van Hageveld in de jaren twintig van de vorige eeuw bij het graven van de bouwput oude o.a. gebruiksvoorwerpen en munten zijn aangetroffen. Bij het graven van de bouwput zijn toen ook oude fundamenten blootgelegd. Er kwamen zowel oeverzwaluwen als torenvalken voor. De haven was een paaiplaats voor snoeken en ook otters evenals hermelijnen zijn waargenomen. Uit overlevering wist hij de plaats van de oude vuurbaak ofwel vuurtoren en de loop van de toegang tot het Spaarne aan te geven (*) . Du Pau liet ook weten dat op de oude Molenwerf nabij de Indische Buurt enige tijd een standbeeld heeft gestaan van Paul Kruger, de leider van de boerenopstand tegen de Britten en tot 1898 president van de Zuid-Afrikaanse Republiek. Zou iemand van onze lezers daar nog een herinnering aan hebben of een foto van bezitten? (*)  Oorspronkelijk was deze vuurtoren (tevens aangeduid met vuurbaak, ton of lantaren) van hout en sinds begin 18e eeuw van steen, gefinancierd door en in eigendom van de stad Haarlem. In 1847 noteerde een anonieme reiziger: “Meer dan twintig duizend schepen varen er jaarlijks door Haarlem. (…) Nevens u ontwaart gij de Lantaren van de Meer, eene vuurbaak voor den uitgestrekten waterplas, aan welks uitroeijng thans wordt gearbeid; maar zoo lang hij nog bestaat, een fraai gezigt oplevert. (…) Het schuitje dat u hier heeft overgebragt, zal u waarschijnlijk naar de Molenwerf terugvoeren, om van daar het dorp Heemstede weer te bereiken.” Hans Krol (Heemstede)

Uitsnede van de kaart van Heemstede door landmeter Balthasar Floriszoon van Berckenrode uit 1643. Hierop zijn onder meer te zien: de dorpskerk, het Huis te Heemstede, het Klooster, Meermond en Sparenburg. Bij het klooster zijn verder nog de poldermolen en zandvaart met kolk afgebeeld. Het noorden ligt trechtsboven. NHA. (Uit: F.R.Hazenberg, Hageveld, pagina 62).

Uitsnede van de kaart van Heemstede door landmeter Balthasar Floriszoon van Berckenrode uit 1643. Hierop zijn onder meer te zien: de dorpskerk, het Huis te Heemstede, het Klooster, Meermond en Sparenburg. Bij het klooster zijn verder nog de poldermolen en zandvaart met kolk afgebeeld. Het noorden ligt trechtsboven. NHA. (Uit: F.R.Hazenberg, Hageveld, pagina 62).

Schilderij van Johan Lagoor uit omstreeks 1650. Legenda: 1. De ton ofwel vuuroren biojn de monding van het Spaarne, 2. Sparenburg, 3 MEERMOND, 4 het kasteel van Heemstede, 5 het Zandershuisje, 6. het voormalig neerhof van het verdwenen Hemelpoort-klooster c.q. de Willigenhorn, 7 buitenplaats het Klooster, 8 het poortgebouw van het klooster. Schilderij in bezit van Hoogsteder & Hoogsteder, Den Haag. (Uit: F.R.Hazenberg, Hageveld, pagina 63)

Schilderij van Johan Lagoor uit omstreeks 1650. Legenda: 1. De ton ofwel vuurtoren bijn de monding van het Spaarne, 2. Sparenburg, 3 MEERMOND, 4 het kasteel van Heemstede, 5 het Zandershuisje, 6. het voormalig neerhof van het verdwenen Hemelpoort-klooster c.q. de Willigenhorn, 7 buitenplaats het Klooster, 8 het poortgebouw van het klooster. Schilderij in bezit van Hoogsteder & Hoogsteder, Den Haag. (Uit: F.R.Hazenberg, Hageveld, pagina 63)

1                2        3       4                      5                  6                      7         8 ———————————————————————————————————————————————- Het nieuwe Meermond

Speelbos Meermond (zie site van Gemeente Heemstede: Park Meermond)

Nota Bene Op 25 april 2012 is door wethouder Jur Botter van de gemeente Heemstede de eerste paal geslagen voor een in de komende maanden te realiseren speelbos. Hij deed dat samen met kinderen van de naschoolse opvang van ‘Les Petits’.  Heemsteedse kinderen kwamen met de ideeën van o.a. een blote voetenpad, een survivalparcours, junglehutten en een kabelbaan. Begin juli 2012 is het educatieve speelbos voor kinderen in Meermond opengesteld.

Feestelijke opening 4 juli 2012 van speelbos Meermond Heemstede door wethouder Jeugd Jur Botter. Links van hem zaagt Saskia van Dijk, projectleider Meermond

Verwijzing naar speelbos Meermond in Heemstede (foto gem. Heemstede, 2013)

Verwijzing naar speelbos Meermond in Heemstede (foto gem. Heemstede, 2013)

Carving-kunstenaar ofwel sculptuurzager Everardus Smit vervaardigde in 2012 uit een gekapte boom in het Meermond park deze fraaie monumentale zitbank, die achter het molentje van Groenendaal is geplaatst en waarvan regelmatig gebruik wordt gemaakt. De heer Smit is zowel in 2009 als 2010 winnaar geworden van het Nederlands kampioenschap 'speedcarving'.

Carving-kunstenaar ofwel sculptuurzager Everardus Smit vervaardigde in 2012 uit een gekapte boom in het Meermond park deze fraaie monumentale zitbank, die achter het molentje van Groenendaal is geplaatst en waarvan regelmatig gebruik wordt gemaakt. De heer Smit is zowel in 2009 als 2010 winnaar geworden van het Nederlands kampioenschap ‘speedcarving’. (foto Ellen Toledo)

Groenendaal-bank

Nog een foto van de kunstzinnige bank met daarop gezeten Rob Hinse uit Bennebroek

lezerspost

Bericht uit weekblad de Heemsteder van 20 juli 2016. Volgens de maker ‘carving artist’ Everardus Smit is echter geen sprake van vandalisme, zoals verondersteld, maar van houtrot. De bank is vervaardigd van inlands hout en het spinthout van de boom begint nu door de weersinvloeden aan te tasten, met name de buitenste paar centimeter van de bankrug.  

Heemsteder

                                                 Bericht uit de Heemsteder van 27 juli 2016

 

Meermond doorstaat selectie project 'Spelen met natuur' uit: de Heemsteedse Courant van 5 februari 2014.

Meermond doorstaat selectie project ‘Spelen met natuur’ uit: de Heemsteedse Courant van 5 februari 2014.

Fruitbomen voor Meermond in 2014. Uit: de Heemsteder van 12 maart 2014

Fruitbomen voor Meermond in 2014. Uit: de Heemsteder van 12 maart 2014

Ecologie werpt vruchten af op Meermond (1) uit: Haarlems Dagblad van 30 mei 2015

Ecologie werpt vruchten af op Meermond (1) uit: Haarlems Dagblad van 30 mei 2015

Vervolg van artikel: 'Ecologie werpt vruchten af op Meermond' met DRanke van der Laan door Sjaak Smakman, in: Haarlems Dagblad van 30 mei 2015

Vervolg van artikel: ‘Ecologie werpt vruchten af op Meermond’ met Franke van der Laan door Sjaak Smakman, in: Haarlems Dagblad van 30 mei 2015

Meermond1

Meermond2

(Uit: City Cheques Heemstede)

VAN BOOM TOT HOUTEN KUNSTWERK

meermond

Meermondpad, uit: Het Heemstede Boek, 2016 (Chris Hoefsmit, Fred Icke, Kurriaan Hoefsmit)

 

 

======================================================

Ook tussen Halfweg en Spaarnwoude heeft een Amsterdamse buitenplaats gelegen nabij de Amsterdamse vaartmet de naam MEERMOND. Gravure van voorzijde door Abraham Rademaker, 1728 Op de vaart een vissersbootje met 2 hengelaars en 1 trekschuit.

Ook tussen Halfweg en Spaarnwoude heeft een Amsterdamse buitenplaats gelegen nabij de Amsterdamse vaartmet de naam MEERMOND. Gravure van voorzijde door Abraham Rademaker, 1728 Op de vaart een vissersbootje met 2 hengelaars en 1 trekschuit.

================================================================

Panhuys5

Mr.J.W.Groesbeek heeft in zijn boek ‘Heemstede in historie’ op bovenstaande plattegrond van Heemstede aangegeven waar de door hem beschreven buitenplaatsen waren gelegen. Nummer 22 is Meermond, hierboven beschreven. Iets meer richting het oude dorpscentrum ongeveer op de hoek van de huidige Achterweg en Laan van Insulinde , nummer 20, lag de hofstede MEER EN DORP, hieronder te beschrijven, waarbij tevens ’t HOFJE (VAN PANHUYS) ter sprake komt, later opgegaan in de hofstede Meer en Dorp

DE HOFSTEDE ‘MEER EN DORP’/ ‘T HOFJE VAN PANHUYS)/ (CARELSRUST)

Om met ’t Hofje van Panhuys te beginnen het volgende. De gronden van de Oude Kerk in het dorpscentrum en naaste omgeving werden gedurende de late middeleeuwen nog in leen gehouden van de graven van Holland, de andere percelen aan de oostzijde van de Voorweg zijn na de aankoop van Huis en Heerlijkheid door Adriaan Pauw, hem toen toebehorend, na 1620 geleidelijk volgebouwd. Al deze erven zijn namelijk door ambachtsheer Pauw successievelijk in erfpacht gegeven en vervolgens door nieuwe eigenaren bebouwd. Eén van de lenen russen Achterweg en Voorweg – tegenover de hofstede Valkenburg – is verdeeld in acht percelen (A-H). Het erf, aangeduid met E, kwam na verdeling van de erfenis van Adriaan Pauw (in 1653 overleden)  in bezit van zijn schoonzoon Servaes van Panhuys, de echtgenote van Adriaan Pauw’s enige dochter Anna Cornelia Pauw. Was jonkheer van Panhuys al niet onbemiddeld, vermogender was feitelijk zijn (tweede) vrouw. Anna Cornelia Pauw had eerder al in 1648 een deel van de 400.000 gulden (met nog 5 broers te verdelen) ontvangen, nagelaten door haar in dat jaar gestorven moeder Anna van Ruytenburg (1).  Bij de erfenis van  haar vader ontving zij behalve een geldbedrag het statige herenhuis in ‘s-Gravenhage aan de Heerengracht alsmede koetshuis, stal e.d. aan het Bezuidenhout. Anna Cornelia Pauw is geboren en gedoopt in Amsterdam 1 september 1613. Zij huwde tweemaal, eerst in 1636 met Diederik Huygens (overleden in 1646 en later bijgezet in de grafkelder van de Oude Kerk te Heemstede). Uit dit huwelijk zijn 4 kinderen geboren. Op 4 maart 1652 is zij hertrouwd met jonkheer Servaes van Panhuys, tot dat moment zelf weduwnaar (na het overlijden van zijn echtgenote Maria van Foreest). Deze Van Panhuys, geboren in Utrecht, heeft vrijwel zijn gehele leven in het stadje Schoonhoven gewoond, waar hij de functie van pensionaris vervulde. Gedurende meer dan 40 jaar heeft hij als edelman trouw de vergaderingen der ridderschap van Holland bijgewoond in de hofstad. Als nieuwe heer van Heemstede is Adriaan Pauw opgevolgd door zijn oudste zoon Gerard Pauw. Die gaf op 12 november 1667 een stuk land in erfpacht aan zijn zwager Servaes van Panhuys, 56 roeden groot ‘waarop hun nieuw getimmerte huis staat op de hoek van de Achterweg’, op een stuk grond dat voorheen tot de kwekerij behoorde van Adriaan Pauw. Volgens Groesbeek stichtte  mevrouw van Panhuys hier een hofje, dat naar haar echtgenoot ‘Hofje van Panhuys (Panhuysen) werd genoemd en voor zover bekend slechts korte tijd bestaan. Het eigen huis is door het echtpaar Van Panhuys-Pauw  als buitenplaatsje in de zomermaanden gebruikt. Beiden zijn in 1678 overleden (3). In de transportakten beschreven door A.van Damme [De buitenplaatsen te Heemstede, Berkenrode en Bennebroek 1628-1811. Haarlem, 1903] zijn dit Hofje, later vergroot tot Meer en Dorp, ook Carelsrust geheten, gezamenlijk beschreven. Bezuiden genoemd Hofje bezat Hendrick van Loon al vóór 1639 een hofstede, die hij in dat jaar voor ƒ 6.635,-  verkocht. Deze hofstede is in 1673 voor slechts ƒ 2.500,-  in eigendom overgegaan naar de Amsterdamse koopman  Isaack Minuit (2). In 1683 kocht hij bovendien het hofje voor ƒ 710,-.Op 24 juli 1686 is vernoemde Minuit voor schout en schepenen van Heemstede om het transport te regelen van de buitenplaats aan Rogier van Waert, succesvol koopman in Amsterdam voor 3.825 carolus gulden. In de akte is sprake van ‘een hofstede, woninge ofte huijsinge en boomgaert, mitsgaders nog de huijsinge en tuijntje, van outs genaempt ’t Hofje’, gekomen van de erfgenamen van mevrouwe van Panhuijzen saliger, alsmede het crofje ofte hoeckje landts weleer gecomen van mevrouwe van Heemstede, alle te samen groot omtrent sevenhondert ses en veertich roeden landts, daer de voorseijde hofstede, woningen en boomgaert cum annexis aent dorp omtrent de kerck alhier opstaat (…)’

Heren

Koopmanshuizen Herengracht 70-72, in 1633 gebouwd in opdracht van Rogier en Jan van Waert, op een tekening door Caspar Philips

Heren2

De panden Herengracht 70-72 in Amsterdam vandaag de dag

De oude Rogier van Waert heeft maar kort van zijn nieuw verworven bezit kunnen genieten, immers op 20 mei 1689 transporteren de erfgenamen de hofstede voor 4.000 gulden aan Hendrik van Waert. Op 7 maart 1698 is de nog naamloze hofstede door Marija Reijniers, dochter, weduwe Hendrick van Waert voor ƒ 4.000,- getransporteerd aan Eva de Wilt, weduwe van Jan Lijnslager. Pas na 1722 kreeg de buitenplaats als naam ‘MEER EN DORP’ dankzij de nieuwe eigenaar Dirk van der Meer, president-schepen van Amsterdam, die hofstede, land en hofje voor ƒ 3.000 overnam van Isaack Clifford, gehuwd met Elizabeth Lijnslager, mede-erfgenaam van haar moeder Evan de Wilt (weduwe van Jan Lijnslager).

SONY DSC

SONY DSC

In hetzelfde jaar als ‘Meer en Dorp’, namelijk in 1722, kocht Dirk van der Meer de herberg-tapperij, tevens dienst doende als schoutenhuis aan het Dorps- ofwel Kerkplein en liet het werk door een herbergier doen. Het gebouw daterend uit circa 1570 is kortgeleden gerestaureerd door Stadsherstel Amsterdam en er zijn nu 9 (huur)appartmenten in gevestigd.

Keizersgracht

Het grachtenpand Keizersgracht 401 dateert uit 1665 en heet Huis Marseille [door bouwheer Isaac Focquier vernoemd naar de Franse havenstad, waarmee hij handelsbelangen had] , waar tegenwoordig een fotomuseum in is gevestigd. In de jaren dertig van de 17e eeuw onderging het koopmanshuis dankzij toenmalig eigenaar  Dirk van der Meer grote veranderingen.  Hij liet het huis door vooraanstaande kunstenaars aanpassen aan de smaak van de tijd. Jacob de Wit schilderde schoorsteen- en plafondstukken en beeldhouwer Jan van Logteren voorzag de gang van fraai stucwerk. Dirk van der Meer liet ook het nog bestaande tuinhuis bouwen.

Jacob

Plafondschildering van Jacob de Wit in de achterzaal (tegenwoordige Tuinzaal) van het Huis Marseille, voorstellende Apollo op de wolken omringd door godin Minerva en de negen muzen.

De Amsterdamse koopman en magistraat Dirk van der Meer transporteerde Meer en Dorp op 4 november 1730 aan Carolus George Serrius uit Amsterdam voor 5.000 gulden. Als toespeling op zijn voornaam veranderde hij de naam in ‘CARELSRUST’. De erfgenamen van Serrius en juffrouw Helena Vermeulen, ontvingen vervolgens in 1737 ƒ 4.500,-, waarbij de oude naam ‘Meer en Dorp’ in ere werd hersteld bij de verkoop aan Jan Pranger.

Pranger

Schilderij van Frans van der Mijn, voorstellende Jan Pranger (1700-1773), in leven o.a. directeur van de Guinesche Goudkunst in West-Afrika namens de West-Indische Compagnie. Op de achtergrond een donkere bediende (Rijksmuseum Amsterdam)

Jan Pranger  ontving hetzelfde bedrag toen hij in 1750 de hofstede transporteerde aan Matthijs Straalman.

Straalman

Detail  van portret van koopman-politicus Matthijs Straalman,  door Jan Kobell in het Rijksmuseum van Amsterdam

Vijf jaar later, 13 september 1756, kwam een einde aan de hofstede Meer en Dorp toen vrouwe Suzanna van Lennep, weduwe van Abraham Straalman de hofstede verkocht aan de Gereformeerde [=Hervormde] Gemeente te Heemstede voor ƒ 5.000,-. Het huis is daarna als pastorie van de kerk in gebruik genomen.

terreinen

Het gebied tussen Voorweg en Achterweg (voor en achter de Kerk) op een kaart uit 1627, overigens ruim een kwarteeuw voor 1654 in welk jaar het bezit van het echtpaar Van Panhuys-Pauw aanving

Noten

(1) Na het overlijden van Adriaen Pauw in 1653 waren de te verdelen goederen talrijk is professor Simon van Leeuwen van de faculteit der rechtsgeleerdheid ingeschakeld (notities 29 april en 12 mei 1653) voor de verdeling van onroerende zaken  en gelden aan de 5 van 7 nog in leven zijnde kinderen; Reinier, Anna Cornelia, Gerard, Michiel en Adriaan Gerard Pauw ontving als oudste zoon  de ambchtsheerlijkheid Heemstede en legde 50.000 carolingische gulden in voor verdeling onder zijn broers en enige zuster, terwijl de jongste zoon Adriaan (jr.) o.a. het zuidelijk deel van Heemstede, Bennebroek geheten, kreeg toebedeeld. Daarbij is door Van Leeuwen ook gebruik gemaakt van een aantal deeladviezen door juristen uit Leiden en Den Haag, te weten: Adriaan Biscop en W.van der Aa (15 mei 1653), D.de Jonge, F.van der Meer en M.van der Goes (20 mei 1653) en P.van Peene (20 mei 1653). [Bestudeerd, beschreven gepubliceerd door mr.H.A.Drielsma. Een leenrechtadvies van Simon van Leeuwen den de faculteit der rechtsgeleerdheid te Leiden betreffende Adriaan Pauw en de heerlijkheid Heemstede (19 april – 12 mei 1653). In: Verslagen en mededelingen van de Vereniging tot uitgaaf der bronnen van het oud-vaderlandsch recht; deel XII, nrs. 1-3, 1960-1965, blz. 329-371].

(2) In 1654 was nog een nabijgelegen erf tussen voor- en Achterweg via testamentaire beschikking  in bezit gekomen van Servaes van Panhuys en echtgenote Anna Cornelia Pauw, aangeduid met erf4E. Na beider overlijden in 1678 ging dat pand over naar een familielid, Catharina van Bronkhorst, Vrouwe van Honkoop, weduwe van Willem Huygens. Later getransporteerd aan Barend van Duyst, van beroep schilder/glazenmaker met andere woorden een handwerksman (ook enige jaren schepen van Heemstede), welk huis later een twistappel werd tussen de familie van Duyst en  de Haarlemse (vrije) kunstenaar Romein de Hooghe .

Hooghe.png

Portret van Romeyn de Hooghe (Bijzondere Collecties Universiteit Amsterdam)

De transportacten in chronologische volgorde: 18-2-1654 Servaes van Panhuys ten behoeve van zijn vrouw Anna Cornelia Pauw; 1678- 14-4-1695 Catharina van Bronkhorst vrouwe van Honkoop , weduwe van Willem Huygens, heer van Honkoop bij dode van Servaes van Panhuys; 14-4-1695 Barend van Duyst bij overdracht van Catharina van Bronkhorst vrouwe van Honcoop; 14-4-1696 mr. Romeyn de Hooghe, leenheer van Kennemerland en wonende te Haarlem bij overdracht van Barend van Duyst; – 1716 Maria Lantman bij dode van Romeyn de Hooghe haar man; – 1716 Hendrik van Duyst, enig nagelaten zoon van Barend van Duyst bij overdracht van Maria Lantman, weduwe van Romeyn de Hooghe; -1730 Trijntje van Aelst bij dode van Hendrik van Duyst, haar man; -1730 Agniesje van Duyst, huisvrouw van Hendrik Outhof, bij dode van en als enig erfgenaam van Trijntje van Aelst, haar moeder; – 1751 Hendrik Outhof bij dode van Agniesje van Duyst, zijn vrouw; – 1771 Hendrik Outhof bij dode van Hendrik Outhof, zijn vader (Inv.nr.469 fol.18).

(3) Een nabijgelegen stuk grond met bebouwing, erf 4G, dat Isaack Minuit  in 1673 heeft hij in dat jaar  verkocht aan de vermogende koopman Rogier van Waert, die in Amsterdam over een dubbel grachtenhuis, Herengracht 70-72, beschikte. De overdrachten van dit erf zijn tussen 1654 en 1710 als volgt; 12-1-1654 Jan Claes van Kempen; 1665 – de weduwe van rentmeester van Lee bij overdracht van Jan Claesz.van Kempen; – 1673 Isaack Minuit bij overdracht van de weduwe van rentmeester van Lee; 17-8-1686 Rogier van Waert (Weert) bij overdracht van Isaack Minuit; 20-5-1689 Hendrik van Waert bij overdracht van de voogd over de minderjarige kinderen en erfgenamen van Rogier van Waert; 27-7-1695 Rogier van Waert de jonge, bij overlijden van Rogier de Waert de oude zijn vader, gedaan ten verzoeke van zijn voogden Hendrik Stok en Jan Pieter van Aldewerelt en begrepen te zijn geschied voor het voorgaande verlij; 27-7-1695 Hendrina van Waert bij dode van Hendrik van Waert, haar vader, ten verzoeke van haar moeder Maria Reyniersdr.;1-10-1698 Hendrina van Waert met ledige hand; 7-3-1699 Eva de Wilt bij overdracht van Maria Reyniersdr., moeder en voogdes van haar minderjarige dochter Hendrina van Waert; 6-12-1710 Isaaq Cliffort gehuwd met Elisabeth Lijnslager, dochter en mede-erfgenaam van en bij dode van Eva de Wildt.

Het leen erf 4G loopt verder gelijk aan het leen erf 4H (sinds Dirk van der Meer met een toespeling op zijn familienaam en nabijgelegen Haarlemmermeer geheten  DORP EN MEER):

6-12-1710 Isaaq Cliffort; – 1722 Dirk van der Meer bij overdracht van Isaaq Cliffort; -1730 Carolus Georgius Derrius bij overdracht van Dirk van der Meer; -1737 Helena Vermeulen bij dode van Carolus Georgius Serrius; -1737 Jan Pranger bij overdracht van Helena Vermeulen; -1751 mr.Matthijs Straalman bij overdracht van Jan Pranger; -1751 Abraham Straalman de jonge bij overdracht van mr. Matthijs Straalman; -1756 Susanna van Lennep bij dode van Abraham Stralman haar man; -1756 Jan Dirk van Clootwijk als kerkmeester van  de gereformeerde kerk te Heemstede ten behoeve van de kerk bij overdracht van Susanna van Lennep, weduwe van Abrham Straalman de jonge; 1785 Leonard Hoeufft bij overdracht van de gereformeerde kerk te Heemstede; -1792 dr. Cornelis IJserman bij overdracht van Leonard Hoeufft (Inv.nr.469 fol.20 en 20v) N.B. na 1756 is het huis Meer en Dorp als pastorie in gebruik genomen, circa 1868 gesloopt na ingebruikname van een nieuw gebouwd predikantenhuis. 

Beets

Van de pastorie is enkel een interieurafdeling bekend met ‘herder’ Nicolaas Beets (van 1840-1854) en de kerk op de achtergrond, dankzij een staalgravure van D.J.Sluyter naar een schilderij van A.J.Ehnle. In 1868 is een nieuw predikantenhuis in gebruik genomen, Achterweg 11 Heemstede, en is de oude pastorie gesloopt.