GRAFKELDERS

In 1825 kwam om hygiënische en ethische redenen een landelijk verbod om in kerken te begraven en van twee jaar later dateert een Koninklijk Besluit tijdens de regering van koning Willem 1 dat lokale overheden een begraafplaats moesten stichten. Voor die tijd werden de stoffelijke overschotten van Heemstedenaren op het kerkhof rond de Hervormde Kerk ter aarde besteld en van katholieken op het kerkhof van Berkenrode, destijds aan de westzijde van de Herenweg. In 1828-1829 is op de vroegere buitenplaats Westermeer naar een ontwerp van J.D.Zocher een algemene begraafplaats ingericht. Vanaf het begin is rekening gehouden met een protestantse en rooms-katholieke afdeling, gescheiden door waterpartijen. Sinds 1927 spreken we van een algemeen en een r.k.gedeelte.

Uit de eerste drie decennia zijn anno 2009 nog altijd de graven aanwezig van enige tientallen personen. Uit het eerste jaar 1829 met name van heelkundige Jacobus Groos, meester-timmerman Gerrit Munk en Anna Wildering, echtgenote van broodbakker Joost Tibboel (in 1836 begraven). Van de in vroeger tijd bekende familie van plaatselijke hoefsmeden Hirdes liggen sinds 1836 zes telgen die hier in de 19e eeuw ter aarde zijn besteld. De Algemene Begraafplaats Heemstede telt tegenwoordig 3 grote en nog 12 kleine grafkelders, welke in deze bijdrage aan de orde komen.

VAN MERLEN

De grafkelder van de familie Van Merlen maakte ooit deel uit van hun buitenplaats Bosbeek-Groenendaal. Mevrouw G.A.van Merlen-van Everdingen is als eerste in1887 in dit familiegraf bijgezet. Rechts liggen de grafkisten van 14 personen en links 9 met nog 5 ongebruikte nissen. Als laatsten zijn bijgezet jonkvrouwe Arnolda van Merlen douairière Mr.E.E.Baron van Till op 12 mei 1990 en de heer S.J.Fontein, (kunsthandelaar van beroep die o.a. op de Gliphoeve woonde) op 16 oktober 1995. Toen jonkheer J.B.van Merlen op 23 februari 1909 in een inrichting te Ermelo overleed schreef de Oprechte Haerlemsche Courant van 1 maart over de begrafenis: “Haarlem, 27 febr. Hedenmiddag half een, werd in de familiegrafkelder op de buitenplaats ‘Groenendaal’ en ‘Bosbeek’ te Heemstede bijgezet het stoffelijk  overschot van jhr. J.B.van Merlen, oud-ritmeester de cavalerie, oud-lid der Prov.Staten van Noord-Holland en oud-lid van den Heemsteedschen Gemeenteraad. Talrijke kransen dekten de lijkbaar. Op den doodenakker waren aanwezig het Dag. Bestuur der Gemeente en vele Raadsleden. Voorts merkten wij o.a. op den burgemeester van Haarlem, jhr.mr.J.W.G.Boreel van Hogelanden en vele vrienden, eigenaars van buitenplaatsen uit de omstreken. Aan de groeve werd niet gesproken. De oudste zoon van de overledene betuigde dank voor de betoonde belangstelling.’

Grafkelder Van Merlen, Heemstede

Scan1624

Interieur van grafkelder van Merlen

De grafkelder ligt gedeeltelijk onder- en ten dele bovengronds, omgeven door een gietijzeren hek met twee hardstenen pylonen bij het toegangspad naar deze privé-grafkelder. Nog altijd is feitelijk sprake van particulier bezit.

Een overzicht van begraven familieleden in de grafkelder Van Merlen in Heemstede

ENSCHEDÉ

Deze grafkelder bestaat uit een ondergrondse kelder en een bovengrondse ruimte. Aan de voorzijde is in het fronton een decoratie aangebracht. De grafkelder omvat 26 nissen voor volwassenen en 2 nissen voor kinderen. Bijzettingen van familieleden uit de roemrijke Haarlemse drukkersfamilie Enschedé hadden plaats in 1858-1861-1883-1892-1896 en 1903. Op de Algemene Begraafplaats bevindt zich tevens een artistieke moderne grafsteen voor mr. Johannes Enschedé (1879-1938), sinds 1921 woonachtig op Ipenrode, naar een ontwerp van A.J.Th.Kok uit 1940 [situering N-007E]. Het stoffelijk overschot van diens zoon Boudewijn Franciscus Enschedé, begraven op 26 januari 1978 en in leven ook directeur van Joh. Enschedé en Zonen Grafische Inrichting, ligt in de nabijheid: N-008E

Grafkelder familie Enschedé, algemene begraafplaats Heemstede

VAN VOLLENHOVEN

Meest bijzonder van de drie grotere grafkelders is de neoclassicistische grafkapel  van de familie Van Vollenhoven uit 1874. Het gebouwtje doet denken aan een kleine Romeinse tempel en aan het graf van Oscar Carré op de Amsterdamse begraafplaats Sorgvliet. De gevels zijn opgetrokken uit gele en rode baksteen en zandsteen; de plinten in hardsteen. De grafkelder bestaat uit een rijk gedecoreerde rechthoekig volume met fries en is omgeven door een ijzeren hek. Op een zandstenen plaats is de volgende inscriptie aangebracht: “Ik ben de opstanding en het leven.  Joh.XI.25” In het fronton is een cartouche voorzien van het inschrift “Van Vollenhoven”. In de kelder liggen 3 loden kisten en zijn inscripties betreffende de overledenen aangebracht:

1) Willem Cornelis van Vollenhoven (1808-11 juni 1874)

2) Maurits van Vollenhoven (1860-27 mei 1885)

3) Jonkvrouwe Maria Louisa Jacoba Cecilia van de Poll (1858-12 februari 1928).

Enige zoon Maurits van Vollenhoven (jr.) (Haarlem, 1882 – Madrid, 1976) maakte naam als diplomaat en huwde met een prinses uit het Spaanse vorstenhuis de Bourbon. Hij was de laatste rechthebbende van de grafkelder in Heemstede maar ligt zelf begraven in de Cemeterio de San Isidro te Madrid.

Grafkelder Van Vollenhoven, algemene begraafplaats Heemstede

Opdrachtgever voor de grafkapel W.C. van Vollenhoven was sinds 1832 directeur van de Amsterdamse bierbrouwerij De Valk en moderniseerde de fabriek. Na zijn dood is in 1893 het familiebedrijf Van Vollenhoven – tot in de eerste helft van de vorige eeuw de naam van een alom bekend biermerk – omgezet in een naamloze vennootschap. In 1849 publiceerde hij anoniem een geschrift ‘De Christen naar den bijbel, of de geloovige zoo als die in de H.S. voorgesteld’ en tijdens zijn leven verzamelaar een grote boekencollectie. Hij was gehuwd met Elisabeth Jacoba De Wildt die in 1906 overleed in het Zuidfranse Menton. Uit dit huwelijk sproten 1 zoon (1860) en 1 dochter Anna (1862). De zoon Maurits is evenals later diens echtgenote in de Heemsteedse grafkelder ter aarde besteld. Enkele jaren geleden is de fraaie grafkelder – intussen provinciaal monument – gerestaureerd.

In de gemeenteraad van Heemstede de dato 27 oktober is besloten het onderhoud der grafkelder Van Vollenhoven door de familie af te laten kopen. Jaren later is nog geprobeerd nazaten te achterhalen tot in Spanje toe, maar dat is niet gelukt.

In de gemeenteraad van Heemstede de dato 27 oktober is besloten het onderhoud der grafkelder Van Vollenhoven door de familie af te laten kopen. Jaren later is nog geprobeerd nazaten te achterhalen tot in Spanje toe, maar dat is niet gelukt.

Kleine en ondergrondse grafkelders

Naast de drie beschreven grafkelders van de families Van Merlen, Enschedé en Van Vollenhoven bevinden zich op de Algemene Begraafplaats 12 ondergrondse grafkelders Deze bevatten de graven van de volgende families:

1)   Labouchere (4 personen uit bankiersgeslacht Firma Hope 1864(2x)/1866/1869). Rustplaats:  J-E

2)   Van Lennep (3 personen 1942/1943/1962). Rustplaats: I-264E

3)   Van Lennep (3 personen  1942/1945/1950). Rustplaats: I-101E

4)   Van Lennep  (2 personen 1894/1914). Rustplaats: I-094E

5)   Van Lennep (2 personen 1906/1928). Rustplaats: I-093E

6)   Van Lennep (-Crommelin) (3 personen 1874/1891/1903). Rustplaats: V-E

7)   Van Lennep/Messchert van Vollenhoven (4 personen 1881/1884/1891/1892). Rustplaats: Z-6/AE-AE27/BB28

8)   Mickenhagen/Van Waveren/Meijer/Looman (5 personen 1870/1872/1873/1879/1894. Rustplaats: K-E

9)   Rahusen/Van Lennep (3 personen 1875/1880/1883). Rustplaats: W-E

10) Teding van Berkhout (5 personen 1868/1883/1898/1935: Pieter Teding van Berkhout, die o.a. op Kennemeroord en Boekenrode woonde en naar wie in Bloemendaal een straatnaam is vernoemd/1951: echtgenote geboren als jkvr. Ida van Lennep). Rustplaats: S-E

11) Van Verschuer (-Brants) (3 personen 1847/1901(2x)). Rustplaats: F-E. [Provinciaal monument]

12)  Vas Visser. Nummers 1 en 2: kelder voor 6 bijzettingen zijn gereserveerd elk voor 3 plaatsen. Nummers 3 t/m 6 zandgraven binnen de keldermuren met 10 personen 1844 (2 x) /1851/1862/ 1872/1906: Nicolaas Vas Visser, op 22 februari op Eikenrode overleden/1908/1911/1918/1962. Rustplaats: D-6

Bronnen

* Cultuurhistorische wandelroutes Wandelbos Groenendaal en de Algemene Begraafplaats.

* Documentatie Algemene Begraafplaats Heemstede in Noord-Hollands Archief (collectie Heemstede).

* Concept-register Heemstede Provinciale Monumenten Noord-Holland. 1987.

* Informatie van Jan van de Reep.

Hans Krol

Een niet gerealiseerde grafkelder?

Bericht uit het Leidsch Dagblad van 7-6-1883

Bericht uit het Leidsch Dagblad van 7-6-1883

Uit: Weekblad van Haarlemmermeer, 8 juni 1883.

Uit: Weekblad van Haarlemmermeer, 8 juni 1883.