HISTORISCHE ACTUALITEITEN HEEMSTEDE BENNEBROEK

Archief

*  Naar aanleiding van publicatie in het vorige nummer van HeerlijkHeden van een klassenfoto van de Sint Jozefschool in 1949 met broeder Andreas konden dankzij de heer Bram Schreurs nog de volgende personen worden getraceerd: Hageman, Hans Erbrink, Piet Gielen, Behage, Klaver, Van Campen, Jan Driessen en Bram Schreurs.

*  De heer Harry van Hoorn, groentechnisch medewerker bij de gemeente Heemstede schonk twee interessante makelaarsborden van voormalig Woningbureau Cornelis L.Kwak, welk kantoor bij de Blauwe Brug destijds gevestigd was in het pand ‘Karoly’, Heemsteedse Dreef 274.  Het ene bord is van emaille, het andere van hout. Helaas is na sluiting het archief van de firma Kwak – die als projectontwikkelaar aan de basis stond van een groot aantal herenhuizen in Heemstede – niet bewaard gebleven, zodat deze circa 80 jaar oude reclameborden een belangwekkende aanwinst vormen. Tevens stelde de heer Van Hoorn twee beplantingsontwerpen van de kruidentuin bij het Oude Slot beschikbaar uit de tijd dat Jan van de Reep hier nog woonde.

* Bij het opknappen van een woonhuis, Zandvoorter Allee 25 in Heemstede (gebouwd in 1932), vond de heer drs.W.J.A.M. Zwetsloot een oude Nederlandse vlag, verstopt – naar wordt aangenomen tijdens de bezettingstijd 1940-1945 – tussen de hanenbalken in de nok van het pand. Dat is intussen zo’n 22 jaar geleden en na verhuizing naar Bennebroek gaf hij deze Nederlandse driekleur aan de HVHB. De vlag meet circa 80 x120 centimeter, met een gouden, gekalligrafeerde W [vermoedelijk duidend op Wilhelmina] en daarboven een kroon, gedrukt op een blauwe ruit, in het midden van het witte middendeel.

*  Uit het tijdschrift Panorama van 16 juni 1926 een foto van ‘Het tuinfeest op De Hartekamp te Heemstede, dat plaatsvond ten bate van het steuncomité voor Intellectueel Centraal Europa’. Prins Hendrik complimenteert hierop de dames die het feest door hun fraaie dansen opluisterden. Op een tweede foto zien we de indertijd bekende schrijfster Jo van Ammers-Küller, die volgens het onderschrift de prins uit de lijnen van zijn hand de toekomst voorspelde.

* Uitgeleend uit de archiefcollectie zijn een bronzen beeld van J.P.Thijsse ten behoeve van een tentoonstelling met werk van Ellen Wolff in De Waag te Haarlem. Voorts een affiche en 3 Victoria blikken met noodrantsoenen voor een uitstalling in het Historisch Museum Haarlem.

Beeld van Jac. P.Thijsse door Ellen Wolff

Literatuur

* Kees Kuiken onderzocht de ontstaansgeschiedenis van het Bernardieten- ofwel Cisterciënzerklooster in Heemstede. ‘Porta Coeli’ was het enige middeleeuwse klooster buiten de stadspoorten van Haarlem. De eerste prior en enkele van zijn medebroeders waren afkomstig uit het moederklooster Mariënhaven te Warmond. Van de twee stichters, de Haarlemse priesters mr. Hugo van Assendelft en mr. Jan Klaasz., zijn fragmentgenealogieën opgenomen. De titel van deze bijdrage luidt: ‘De Poort van de Hemel; stichters en supporters van het klooster in Heemstede 1455-1581’ en is gepubliceerd in: Haerlem Jaarboek 2009 (2010, blz. 9-34).

* Niet eerder vermeld in ons blad, ofschoon al verschenen in 2001 bij de Walburg Pers, is een door Wim de Wagt samengestelde biografie; ‘Barend Chapon; Jood en Europeaan 1884-1943’. Deze Haarlemse Opperrabbijn van de Joodse Gemeente is in februari 1943 door de bezetters vermoord. Zijn beginperiode ligt in Heemstede en van 31 juli 1926 tot 30 april 1927 was hij korte tijd gemeenteraadslid voor de SDAP in Heemstede. Van groter belang was zijn voorzitterschap van woningbouwvereniging Tuinwijk-Zuid, welke wijk destijds voor de annexatie in Heemstede lag en werd ontworpen door architect ir. J.B.van Loghem uit Heemstede.

* De door Polman Advies gerapporteerde nieuwe gemeentelijke monumenten, zijn door Ton van den Brink aangevuld met bewonersgegevens beschreven in weekblad ‘de Heemsteder’.

*  In 2010 zijn de volgende (onderzoeks)rapporten uitgekomen: 1) Heemstede: Ingenieur Lelylaan 8-10 (Booronderzoek), 2) Plantgebied bouwlocatie Blekersvaartweg, 3) Plangebied Kennemeroord, 4) De Glip, Glipperweg 94, 5) Briefrapport Molen De Nachtegaal Glipperweg94. C.N.Kruidhof van RAAP Archeologisch Adviesbureau stelde een rapport samen: Plangebied Kerklaan te Bennebroek.

* In kwartaalblad ‘De Weergever’, 32e jaargang nummer 2 (2010) is deel 3 van de geschiedenis van platenmaatschappij Bovema gepubliceerd. Ditmaal gewijd aan oprichter en directeur Ger Oord jr. en gebaseerd op een niet meer leverbaar nummer van ‘Warm Sounds’[Bovema Special] maar vooral met herinneringen van diens zoon Ger Oord jr.jr. Deze zoon ging na een conflict een eigen koers varen, zoals beschreven in het hoofdstuk ‘Drama aan de Bronsteeweg’.

*  Hein Jan van Ogtrop, plebaan van de kathedrale basiliek te Haarlem, wijdde een artikel aan de O.L.V. Hemelvaartkerk aan het Valkenburgerplein in Heemstede onder de titel ‘Vader en zoon Cuypers in actie’. Verschenen in: ‘Samen Kerk’, uitgave van het Bisdom Haarlem-Amsterdam, nummer 3, april 2010, blz. 2-3.

*  Dankzij de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (dbnl) kunnen thans twee ‘nieuwe’ Heemsteedse verzen aan de vergetelheid worden ontrukt. 1) In anonieme ‘Bruiloftszangen voor de heere Jan van Groeningen en jongvrouwe Maria van Boorn’ (zomermaand, 1722) komen in klinkdichten o.a. de hofstede Westermeer en het Slot Heemstede aan de orde. 2) ‘Op een vroegen morgen in de lente, te Heemstede (Aan een slaapgragen Vriend)’. Heruitgegeven door G.S.Leeneman van der Kroe en J.W.IJntema in ‘Vaderlandsche letteroefeningen’, jaargang 1839; in twee banden, pag. 365-366.

* Op een cd van troubadour Paul Marselje ‘Daar woon je’ hebben 19 liedjes Haarlem en omgeving als onderwerp of achtergrond. In de tweede song: ‘M’n vader woonde toen in Heemstede’, wordt gemeld dat die prachtig kon vertellen over zijn woonplaats, zoals het Wilhelminaplein.

Monumenten en diversen 

De Pinksterkerk aan de Camplaan in Heemstede is nu officieel door de minister van OCW op de rijksmonumentenlijst geplaatst, omdat dit godshuis wordt gerekend tot de top 100 van de belangrijkste bouwwerken uit de Wederopbouwperiode (1940-1958). Een artikel aan deze kerk in glas en beton is gewijd in de speciale uitgave ‘Stuc is ongrijpbaar’ van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed [nummer 2, lente 2010, p.30—31]. De honderd als rijksmonument uitgekozen bouwwerken zijn te vinden in het fotoboek ‘Monumenten van herrezen Nederland’. Amersfoort, distributie Waanders, Zwolle. ISBN 978 90 400 8456 0.

*  De provincie Noord-Holland  heeft de ‘Geest van Heemstede’ op de provinciale monumentenlijst geplaatst. Gelegen in de gemeente Castricum omvat het terrein14,3 hectare, Dat ‘Heemstede’ is ouder dan ons ‘Heemstede’ nabij Haarlem en wordt voor het eerst in een charter van 6 mei 989 genoemd toen graaf Dirk II een manse (hoeve) schonk aan de abdij van Egmond.

*  In Heemstede is de inschrijving gestart voor bebouwing van 22 zogeheten jaren dertig woningen op het vroegere terrein van Motorhuislocatie/Van Lent en voordien van  modelboerderij ‘Bronstee’. Deze zullen voor een deel verrijzen aan de nieuw aan te leggen Reinier van Holylaan, vernoemd naar de eerste ambachtsheer van Heemstede, afkomstig uit Holy ofwel Hoylede bij Vlaardingen.

Aanvulling: de Reinier van Holylaan in 2012

De verwaarloosde directeurswoning van de modelmelkerij, Bronsteeweg 36, in 1907 ontworpen door Johannes Wolbers, wacht afbraak. Voormalig HVHB-voorzitter drs. Gerard Brand is met uitvoerend projectontwikkelaar ir. M. Molenaar van Heijmans Vastgoed Realisatie overeengekomen, dat de twee historische kanonslopen aan de Bronsteeweg bewaard blijven en zo mogelijk op het terrein worden teruggeplaatst. Deze kanonnen aan de Bronsteeweg komen voor op een steendruk van beeld kunstenaar A.J. Grootens (1864-1947) uit omstreeks 1915. Op die afbeelding is het hele Bronstee-complex afgebeeld: de toegangspoort, directeurswoning, boerderij, garage, bedrijfsgebouwen inclusief een fabrieksschoorsteen en daaromheen weilanden met koeien. Na uitgraving van beide kanonslopen is bij een check gebleken dat helaas een inscriptie ontbreekt die op de plaats van vervaardiging of datering zou kunnen duiden. Niettemin wordt op basis van vergelijkinge aangenomen dat deze dateren uit de Napoleontische tijd. Tot de afbraak en verstrooiing in 1810 bevonden zich blijkens een inventarislijst uit 1796 acht kleine kanonnen in de Geweerzaal van het Slot te Heemstede. Het is verder uit een beschrijving bekend dat in de tuin van de vroegere buitenplaats ‘Westermeer’ twee kannonen waren opgesteld naast een houten schildwacht, duidelijk bedoeld als versiering. In Heemstede staan nog twee kanonslopen voor het monumentale toegangshek van de vroegere buitenplaats Meer en Berg, nu zusterhuis Mariënheuvel, oorspronkelijk – zoals ook elders als zodanig aangewend – bedoeld als schamppalen. Ten slotte zijn nog twee historische kanonslopen te vinden voor de ingang van Oud-Berkenroede aan de Herenweg. [Voor twee nog in Bennebroek aanwezige antieke kanonslopen, zie: ‘Bennebroekse kanonnenpraat’, in: Historische actualiteiten (februari 2005)].

Een van de twee kanonslopen bij Bronstee

*  In Bennebroek beoogt BAM via appartementenbouw het Sint Luciaklooster te ontwikkelen met omringende gebouwen en gronden te Bennebroek, gemeente Bloemendaal, waarvoor de inschrijving in juni is begonnen

*  De Skript Scriptieprijs 2008/2009 is onlangs gewonnen door de jonge Heemsteedse historica Lisa Kattenberg voor haar bijdrage: ‘Het goede dieet voor de Nederlanden. Fadrique Furió Ceriol en het Spaanse denken over de Nederlandse Opstand 1566-1573’.

*  Kunsthistoricus drs.René W.Chr. Dessing, bewoner van Huis te Manpad, heeft het initiatief genomen te onderzoeken of 2012 kan worden uitgeroepen tot Jaar van de Historische Buitenplaats. Door middel van de volgende website worden belangstellenden op de hoogte gehouden:   http://www.buitenplaatsen2012.nl/

* De Beeldbank van het Noord-Hollands Archief is sinds 17 mei uitgebreid met intussen 5.684 digitale afbeeldingen uit het gemeentearchief Heemstede: foto’s, ansichtkaarten, prenten en tekeningen. Zie:  www.beeldbank.noordhollandsarchief.nl

* Een belangrijke nieuwe bron van historische informatie is een door de Koninklijke Bibliotheek verzorgde en voor iedereen gratis beschikbaar gestelde databank van kranten. Gedigitaliseerd zijn al 1 miljoen pagina’s, binnen enkele jaren uit te breiden tot 8 miljoen krantenbladzijden uit de periode 1618-1995.    http://kranten.kb.nl

Hans Krol (Heemstede)

Scan1636

Voorzitter Gerard Brand (rechts) na overhandiging oorkonde erelidmaatschap VOHB/HVHB in 2005 aan Hans Krol