Blikvanger 'Mijmer en Focus' op de overplaats van de Hartekamp, januari 2013 (foto Landschap Noord-Holland)

Blikvanger ‘Mijmer en Focus’ op de overplaats van de Hartekamp, januari 2013 (foto Landschap Noord-Holland)

HISTORISCHE ACTUALITEITEN HEEMSTEDE BENNEBROEK

Archivaria

*  Door bemiddeling van de HVHB is het door de heer H.C. de Wit afgestane archief van de (voormalige) bewonersvereniging Rivierenwijk Heemstede overgebracht naar het Noord-Hollands Archief in Haarlem

*  Het archief van de Stichting Huize Spaar en Hout werd in oktober 2010 overgedragen aan het N.H.Archief.  De (Doopsgezinde ) Stichting kocht in 1927 de buitenplaats Spaar en Hout aan de Kleine Houtweg om hier een rusthuis te stichten. Voor de annexatie van 1927 lag het gelijknamige buiten op Heemsteeds grondgebied en was het in eigendom van de doopsgezinde koopmansfamilie De Neufville. In 1814 erfde de schrijfster van historische romans Margaretha Jacoba de Neufville het buiten en liet zij het grote huis nadien verbouwen door architect M.G.de Tetar van Elven. In het najaar van 1927 vond de sloop plaats.

* De heer Y. de Graaff schonk een nota met briefhoofd uit 1966 van Bromfietsen- en Scooter verkoop- en verhuurfirma ‘Ceeso’. Destijds gevestigd op het adres Cloosterweg 18b.

Publicaties

joost

Joost Divendal (* Heemstede 1955, ov. Amsterdam 2010

 

* Met enige vertraging verscheen in januari 2011 het twaalfde jaarboek van de Stichting Reünisten Hageveld.  In Jaarboek 2009 wordt stil gestaan bij het overlijden van publicist Joost Divendal. Enkele docenten halen herinneringen op aan hun Hageveldse jaren. Verder zijn bijdragen opgenomen over de eerste zwarte priester en het Philosophicum van het grootseminarie te Warmond.  Rob Molin beschrijft de Hageveldse jaren van de dichter Bertus Aafjes.

fuss

Triniteits Lyceum, klas gymnasium 3a 1967 rond dr.W.Fuss (leraar wiskunde, ook van Godfried Bomans). Zittend linker rij vlnr: Kees Hoogervorst, André Jansma, Peter Moerkerk, Theo Koek. Zittend rechter rij vlnr. Frank Hiltermann, Diederik Haase, Jan Joost Brinkmann, Ben Delamarre, Pim Herber, Hans van der Steen. Staand vlnr: Harry Bakker, Harrie Lips, Willem van Hees, Jack den Hartog (?), JOOST DIVENDAL, Rudie Bosma, Co Maarschalk, Dr. Fuss, Henk Broxterman, Loek Hopstaken, Kees Koning, Theo Kalkhoven, Ries Bode.

joost2

Vers voor Joost Divendal van Gerard Weel, uit: Jaarboek 2009 Stichting Reünisten Hageveld.

 

 

*  Onder redactie van Jeroen Goudeau is een monografie gepubliceerd: ‘Jan Stuyt (1868-1934) een begenadigd en dienend architect’ (Nijmegen, 2011). Stuyt was met J.Th.J. Cuypers opsteller van het uitbreidingsplan Heemstede 1909-1912 en verder betrokken bij de ontwikkeling van het Res Novaplein. In dit boek beschrijft Kees Veelenturf het ontwerp van kleinseminarie Hageveld, Stuyts grootste bouwproject. Het boek telt 240 pagina’s en is uitgekomen als deel XVIII in de reeks Nijmeegse Kunsthistorische Studies, 2011. ISBN 978-94-91226-01-4  Prijs 29,95 euro.

stuyt

Jan Stuyt, bouwmeester van Hageveld in 1923, evenals van o.a. het raadhuis van Heemstede in 1906

[Op 12 april 2011 is het nieuwe fiets- en wandelpad tussen Hageveld en de Cruquiusweg officieel in gebruik genomen met de onthulling van een straatnaambord: Jan Stuytpad. Het pad dat door de gemeente Heemstede in nauw overleg met het Bisdom Haarlem-Amsterdam is aangelegd, maakt onderdeel uit van een recreatief fiets- en wandelpadennetwerk in de omgeving van Park Meermond].

*  Binnenkort verschijnt van de hand van F.R.Hazenberg een nieuw boek: ‘Landgoed Hageveld Heemstede; 5000 jaar bewoningsgeschiedenis’. Daarin wordt een overzicht gegeven vanaf de prehistorische bewoning via een boerenhofstede Villigenhorn, het middeleeuwse klooster ‘Hemelpoort’ en de buitenplaats ’t Klooster, tot het kleinseminarie Hageveld, tegenwoordig appartementencomplex en school.

*  In het tijdschrift Repassie, periodiek van de Nederlandse Kring van strijkboutenverzamelaars, april 2011, wordt door Ton van der Tonnekreek uitvoerig stilgestaan bij persen in de linnenindustrie, met nadruk op de antieke lijnwaadpers afkomstig van wasserij J.Peeperkorn & Zn., voordien van de Eerste Haarlemsche Stoomwasserij (vh. Rookmaker). Momenteel ligt deze pers opgeslagen bij de gemeentewerf in afwachting van een definitieve bestemming.  Email secretariaatsadres van voornoemde kring is: vandertonnekreek@hotmail.com

pers1

De strijkafdeling van wasserij Peeperkorn  Heemstede in 1926 (MHA)

inpakdoos

Inpakdozen van de voormalige wasserijen Peeperkorn en Beelen, Blekersvaartweg Heemstede (Markantspul)

*  Op 18 maart 1903 verhuisde Anton van Altena vanuit Haarlem naar het pand Wagenweg 160A in de gemeente Heemstede. Hij veranderde de naam van zijn naamloze vennootschap in ‘Haarlemsche Automobiel- en Motorrijtuigfabriek’, waar hoofdzakelijk het motorrijwiel ‘Altena’ is vervaardigd.  Naar schatting zijn tot het faillissement in 1906 een tiental auto’s en hooguit 100 motorfietsen vervaardigd. Het tijdschrift ‘Veteranen Motor Club’, 53e jaargang, december 2010, is vrijwel helemaal gewijd aan de geschiedenis van deze allereerste Nederlandse motorfabriek.

Een Duits patent voor Altena

Een Duits patent voor Anton van Altena

*  Frans Smelt (1950), directeur van de Haemstede Barger MAVO in Heemstede, stamt uit een geslacht van autohandelaren. Zijn familienaam prijkte meer dan een halve eeuw op de gevels van één van de grotere automobielbedrijven van ons land.  Ruim 90 jaar geleden werd de firma door zijn grootvader Ad in Surabaya (Java) opgericht. Thans publiceerde diens kleinzoon een nostalgisch boek ‘De Zaak….de geschiedenis van het autobedrijf Smelt’. Te bestellen via het e-mail adres fsmelt@quicknet.nl   Prijs 24,95 euro.

Beeld bij de Haemstede Barger Mavo aan de Koediefslaan

* Als stedenbouwkundige in dienst van de stad Haarlem was ir. Jan Dekker betrokken bij het Spaarneplan, door de gemeenten Heemstede en Haarlem vastgesteld in respectievelijk 1994 en 1995. Dat plan zou door beide gemeentebesturen in voorkomende gevallen als uitgangspunt dienen. Bij zijn afscheid afgelopen jaar als gemeenteambtenaar heeft Jan Dekker zijn herinneringen en visie in een nieuwe publicatie vastgelegd onder de titel ‘’t Spaarne en de stad’.  ISBN 200 4000 0001 072. Prijs 20 euro.

* 15 april verscheen een bloemlezing van gedichten, samengesteld door Arie Boomsma: ‘Met dat hoofd gebeurt nog eens wat’. Hierin is een vers opgenomen van de in Heemstede woonachtige dichter Marc van Biezen.

* De joodse historicus dr. Jaap Meijer woonde een groot deel van zijn leven op het adres Herman Heijermanslaan 25. Hij schreef ook poëzie onder pseudoniem Saul van Messel. Willem Kramer van Mercator Press vervaardigde op de handpers een bibliofiele uitgave in 70 exemplaren onder de titel ‘Linea erecta; nagelaten priapeeën en priapeia’ (Santpoort, 2011, 20 euro).

*  Een cultuurboek met Heemsteeds accent is de nieuwe uitgave: ‘Dutch Heights 2’, een 576 pagina’s tellend boekwerk waarin het bekroonde werk is gebundeld van meer dan 100 winnaars van kunst- en cultuurprijzen die in 2010 zijn uitgereikt. De stichting Dutch Heights is gevestigd in de Anton Mauvestraat 8. Informatie: 023 5275394 en www.dutchheights.nl

Monumentennieuws

*  Door de gemeente Heemstede is februari 2011 in samenwerking met IVN Zuid-Kennemerland een gratis te verkrijgen Natuurkaart uitgegeven, waarin Wandelbos Groenendaal, Park Meermond, Landgoed Hageveld, Huis Te Manpad, De Hartekamp/Overplaats en Rietoevers Ringvaart en Spaarne aan de orde komen.

*  Op het internet is door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een Beeldbank gelanceerd. Van Heemstede zijn intussen 650 foto’s van monumenten opgenomen en van Bennebroek 46. In een later stadium zullen ook foto’s van roerende goederen te vinden zijn. De afbeeldingen zijn in lage resolutie weergegeven. Een download in hoge resolutie kost 5 euro en een fotoprint 6 tot 9 euro.    Zie: http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/

*  Landschap Noord-Holland is tegenwoordig beheerder van de Overplaats, naast de Linnaeushof en nabij de Hartekamp aan de overzijde van de Herenweg. Op het zogeheten Hagenduin, de voormalige droogberg, stond de historische theekoepel van de Hartekamp welke helaas ten offer viel aan vandalisme. Een uitgeschreven prijsvraag voor een eigentijdse blikvanger op het hoge duin leidde tot een groot aantal inzendingen van vooral architecten, beeldend kunstenaars en ontwerpers. Door een jury is unaniem gekozen voor een ontwerp van een bakstenen theekoepel met thema ‘Mijmer en Focus’ van Inbo Architecten uit Woudenberg, dat refereert aan de geschiedenis en aandacht besteedt aan duurzaamheid. Bij de opbouw zal gebruik worden gemaakt van gerecyclede oude bakstenen.

*  In aansluiting op een publicatie ‘Vijf glasgravures van Heemsteedse buitenplaatsen’ (in: HeerlijkHeden, nummer 144, blz. 15-20) wees de heer dr. Ph.F.J. Hoyng er op dat een Haarlemse antiquair onlangs een 18e eeuws gegraveerd glas aankocht met de afbeelding van een schip en tekst: Bosch en Hoven. Het is bekend dat in 1698 de Heemsteedse hofstede Bosch en Hoven werd aangekocht door Benjamin van Dutry, heer van Haeften en bewindvoerder van de Verenigde Oost-Indische Compagnie en deze boot naar het buiten werd vernoemd. De heer Hoyng, oogarts van beroep, wees ons als eerste op het gegeven dat de onderschriften bij de afgebeelde glasgravures van Bosch en Hoven en Leyduin in het blad HeerlijkHeden per abuis zijn verwisseld.

*  Door kunsthistoricus drs. René W.Chr. Dessing, bewoner van Huis te Manpad, is het initiatief genomen 2012 uit te roepen tot Jaar van de Historische Buitenplaats. Intentie is om buitenplaatsen in het zonlicht te zetten door het organiseren van tentoonstellingen, bezoeken en publicaties voor een breed publiek. Nadere informatie is te vinden op de website:  http://www.buitenplaatsen2012.nl/

Jubilea, archeologica en faits divers

 *  De Heemsteedse en Bennebroekse bodem hebben tot op heden spaarzaam archeologische vondsten prijs gegeven. Tamelijk uniek zijn enkele 16e eeuwse haardstenen die tijdens graafwerk aan de Meerweg in 1939 te voorschijn kwamen. Twee daarvan kwamen in 1991 in bezit van de HVHB en zijn beschreven in het tijdschrift ‘Oud-Heemstede-Bennebroek’, nummer 69, augustus 1991, blz. 75-78. Haardstenen met o.a. reliëfversieringen van bijbelse taferelen werden globaal tussen 1500 en 1800 toegepast in de achterwanden van haarden en zijn voornamelijk vervaardigd in de Zuidelijke Nederlanden. Over Maaslandse stenen is kortgeleden een publicatie samengesteld door Ton Beijer uit het Limburgse Eijsden onder de titel “Haardstenen en de haard’. Te bestellen per e-mail op het adres Kreeft-kuil@hetnet.nl   Voorts is tot en met 30 oktober door middel van een kleine presentatie een tentoonstelling te zien in het Limburgs Museum te Venlo.

*  2011 is de 25-jarige officiële jumelage van Heemstede met Royal Leamington Spa gevierd en herdacht tegelijk met een tienjarige stedenband met Bad Pyrmont. Daartoe hebben in het weekeinde van het bloemencorso van de Bollenstreek ruim 60 inwoners uit beide gemeenten Heemstede bezocht. Oud schoolhoofd van de Herderschule Horstmar Kirchner stelde een rijk geïllustreerde kroniek samen, welke als brochure zowel in de Duitse als Nederlandse taal is verschenen.

*  Het befaamde herbarium van George Clifford op de Hartekamp de Hortus Cliffortianus, kan voortaan integraal worden geraadpleegd op internet. Zijn herbarium diende als basis voor de planten in de tuin. In zijn ‘Hortus Cliffortianus’ (1737) demonstreerde Linnaeus voor het eerst zijn nieuwe methode van plantenbeschrijving. In 1753 overgenomen in diens boek Species Plantarum waarin de Zweedse natuurgeleerde het gebruik van een tweeledige naamgeving introduceerde, met een geslachtsnaam of genusnaam en een soorttoevoegsel. Zie:  www.george-clifford.nl  en  www.nhm.ac.uk/botany/databases/clifford/index/html

*  Najaar 2010 kwam een zeer uitvoerig tweedelig naslagwerk uit over Nederlandse fotografen die voor 1900 zijn geboren. Samensteller is Steven Wachlin: Photographers in the Netherlands. Uit Heemstede zijn enkel de volgende twee fotografen opgenomen: 1) Hendrik Adolf Paradies (1861-1892) die in de Kerklaan woonde, en 2) A.L.G. Muns (1883-1972), die na Leiden van 1933 tot 1955 in Heemstede werkzaam was.

*  Tot 4 september van dit jaar is in het Stedelijk Museum Alkmaar een expositie gewijd aan de familie Van Foreest en het landgoed Nijenburg. Een landgoed midden in het Heilooërbos dat in 1742 in handen kwam van de adellijke familie Van Foreest. De literaire ‘Kring van Heiloo’ kwam hier regelmatig bijeen en Nicolaas Beets was een vaste gast van de familie. In 1840 trouwde de predikant-dichter met Aleide van Foreest en in hetzelfde jaar werd hij dominee te Heemstede. Met Aleide kreeg Beets negen kinderen. Na haar overlijden in 1853 hertrouwde hij met Jacoba van Foreest, Aleide’s  jongere zuster, en volgden nog zes kinderen.

*  In 2011 is het 75 jaar geleden dat ‘Landschap Noord-Holland’ werd opgericht. In dit jubileumjaar worden onder meer drie open dagen georganiseerd. De laatste zal op 16 oktober op de Overplaats in Heemstede plaatsvinden. Iedereen kan dan van een keur aan activiteiten genieten: wandelexcursies, workshops, op de natuur geïnspireerde muziek, een wandeltocht, lezingen en er is een kinderprogramma. Nadere informatie is te vinden in de jubileumedities van het tijdschrift en op de site van de stichting Landschap Noord-Holland.

*  Ten slotte wordt aandacht gevestigd op twee nieuwe websites:

1) ‘1940 – 1945 Bennebroek’ met lokale informatie over de oorlogsperiode:  http://1940-1945.bennebroek.nl/

2) het verhalenplatform ‘Oneindig Noord-Holland’, waarop een geleidelijk toenemend aantal historische verhalen over Heemstede en Bennebroek is te vinden. www.oneindignoordholland.nl

Hans Krol (Heemstede)

 

De Overplaats van de Hartekamp (Landschap Noord-Holland)

De Overplaats van de Hartekamp (Landschap Noord-Holland)

De Overplaats van de Hartekamp Heemstede (Landschap Noord-Holland)

De Overplaats van de Hartekamp Heemstede (Landschap Noord-Holland)