Geschilderd portret van Johan Brouwer door An Luthart in Bibliotheek Heemstede

Friese Heemstedenaar op 93-jarige leeftijd overleden

“Ik geef mijn gevoel gestalte in woorden”

IN MEMORIAM JOHAN BROUWER

Heemstede – Heden, maandag 10 december 2007, kwam het bericht dat de heer Johan Brouwer ’s nachts om 3.30 uur in Zorgcentrum Het Overbos is overleden. Deze geboren Fries ontwikkelde zich tot een échte Heemsteder. Velen zullen hem herinneren als voordrachtskunstenaar en dichter/stukjesschrijver. Tot voor enige jaren reed hij steeds verder voorovergebogen op zijn fiets door het dorp. Ook na zijn verhuizing van de Kerklaan naar Het Overbos bleef hij nog actief als promotor van het schoolschaken op enkele basisscholen en als vaste medewerker van ‘de Heemsteder’. Zelf heb ik hem zo’n 35 jaar meegemaakt, reden voor een levensbericht.

Mobilisatie in Heemstede

Johan Gerard Brouwer is op 7 augustus 1914 geboren (en getogen) in Sneek. Al in de schoolbanken was hij “tot schrijven geneigd” en speelde hij graag toneel. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw verschenen prozastukken van zijn hand in een jeugdrubriek van De Volkskrant. Tijdens de mobilisatie in 1939 werd hij als sergeant bij een infanteriecompagnie vanuit Leeuwarden gelegerd in de Antoniusschool. Zijn herinneringen aan die tijd legde hij vast in het boek ‘Heemstede 1940-1945; een gemeente in bezettingstijd’. In 1962 vestigde hij zich te Heemstede, met de vaste bedoeling daar nooit meer weg te gaan. Van beroep was Brouwer vertegenwoordiger bij eerst de Algemeene Friesche Levensverzekering, later AGIO-verzekeringen. Dat was in een tijd dat de verzekeringspremie nog aan de deur werd geïnd. Dat werk deed hij ruim 40 jaren achtereenvolgens in Sneek, Leeuwarden, Haarlem en Heemstede. Vijf avonden in de week ging hij met de fiets op pad om verzekeringen af te sluiten. Johan Brouwer huwde in 1951 en zijn vrouw overleed vroegtijdig zeventien jaar later en kinderloos.

Debuut als kleinkunstenaar op 72-jarige leeftijd

Pas na zijn pensionering is Johan Brouwer op creatief gebied echt actief geworden. Hij kreeg zelfs in 1986 een eigen ‘One Man Show’ in het Anthony Theater aan de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam, met onder meer een act in travestie, in welk theatertje onder leiding van Onno van Dijk ook Ruud Douma zijn debuut maakte als Dolly Bellefleur. Een dagblad kopte: “Keurige Heemstedenaar steelt show op de wallen”. Gekleed in rokkostuum met wandelstok en hoge hoed en met het geluid van een draaiorgel, een vuilniswagen of tsjilpende mussen op de achtergrond danste hij over het podium met pakkende aforismen die hijzelf ‘miniaturen’ noemde. Ook trad hij meer dan tien jaar op in het Mini-theater van boekhandel Willa Reinke in De Haarlemse Gierstraat. Al zaten er maar drie mensen in de zaal, dan toch gaf hij met volle overtuiging een kompleet programma. Diverse malen trad hij ook op voor radio en televisie, o.a. in het VARA-programma ‘Van de brug af gezien’ en bij Joris Linssen in het tv-programma ‘Taxi’. Vanaf het begin in 1975 was hij met Peter Borgwat en Jos Zegwaart-Rooijers betrokken en optredend bij de jaarlijkse poëzieavonden ‘Verborgen dichters in Heemstede’.  Welhaast even enthousiast als Martin Ros in diens boekenrubriek van de Tros-Nieuwsshow was hij als voordrachtskunstenaar moeilijk te stuiten. Niemand had er echter problemen mee wanneer hij de hem toegemeten tijd ruimschoots overtrof.

Johan Brouwer op het toneel als travestiet

Nutengenoegen

Aaanwezig in de Heemstede-collectie van het Noord-Hollands Archief (locatie Kleine Houtweg) bevindt zich een album met toneelfoto’s afkomstig van Johan Brouwer. Een voorstelling rond Napoleon van toneelvereniging ‘Nut en Genoegen’ uit Heemstede in 1981 met in het midden staande Johan Brouwer. Dankzij Facebook Heemstede Nostalgisch van Cees Schenkel en Ellen Toledo konden intussen 12 voorgestelde personen worden geïdentificeerd: boven staande van links naar rechts: Nel Broere, Ria v.d.Steen, Cor Verton, Johan Brouwer, Hannie en Martin Beck; in het midden: Marjan Vermeulen; in het midden laag: Andre Toledo; voorste rij: Grada Kars, Ria Hill, Brigitte Brouwer en Els Smeels.

Als de dag van gisteren herinner ik me de volgende gebeurtenis die zich 12 jaar geleden voordeed. Op weg naar een dichtersavond was hij van de fiets gevallen en met bebloede schaafwonden aan rechterhand, arm en gezicht kwam de heer Brouwer in de bovenzaal van de Heemsteedse bibliotheek binnen. Plichtsbetrachtend als hij was, stond hij er op eerst op te treden alvorens zich naar de eerste hulp van het toenmalige Diaconessenhuis te begeven.

Johan Brouwer als voordrachtskunstenaar

Johan Brouwer als voordrachtskunstenaar

In het boek ‘Het water bevroor in de trompetten; 50 jaar kunst & Cultuur in Heemstede’ (2003) is terecht een apart hoofdstuk gewijd aan “De bewogen poëzie van Johan Brouwer”. Aan zijn dichtwerk werd bovendien een scriptie gewijd door Neerlandicus drs. F. Spee. Bij toeval vernam ik vandaag dat een Haarlemse Dichtersgroep het plan had opgevat enige gedichten in odevorm aan hem te wijden.

Het geschilderd portret van Johan Brouwer wordt opgehangen in de Heemsteedse bibliotheek op 23 december 2010

Eerste Merlet-trofee

Johan Brouwer gaf in eigen beheer een tiental bundels uit, zoals ‘Straatbeelden’ , ‘Meditaties’, ‘Levensbeelden’ en ‘Dorpspompgedichten’. Behalve als dichter, columnist en performer was Johan Brouwer op diverse andere terreinen actief. Hij was betrokken bij de amateurtoneelvereniging ‘Nut en Genoegen’. Verder zette hij zich jarenlang in ten behoeve van het schoolschaken in Heemstede als drijvende kracht achter de schaaksoos in Casca. Voor zijn parochiekerk van de H. Bavo maakte hij zich verdienstelijk als hulpkoster en lector. In 2005 ontving Brouwer in het raadhuis als waardering voor zijn artistieke activiteiten als 90-jarige de eerste ‘Heemsteedse Merlet trofee van verdienste’. Na een “Ik vind het prachtig deze onderscheiding, dank u wel” zette hij zijn hoed op, trok witte handschoenen aan, sloeg de witte sjaal om, en na de stok in de hand te hebben genomen hield hij toen wellicht voor de laatste maal met zijn karakteristieke stemgeluid een voordracht.  Zichzelf noemde hij zich ooit een “idealist en blije romanticus”. Met die twinkeling in zijn ogen, een plechtige spreekstijl, bijna altijd enthousiast en goedgestemd zullen we hem in Heemstede missen.

Hans Krol (Heemstede)

Vooromslag brochure uitvaartdienst Johan Brouwer

Vooromslag brochure uitvaartdienst Johan Brouwer. Parochiekerk H.Bavo, Heemstede. Vrijdag 14 december 2007. Voorganger: pastor P.Visser

brouwer5

Johan Brouwer trad meermaals met zijn one man show  op in het minitheater van boekhandel Willa Reinke in de Gierstraat 64 te Haarlem

amateur4

(Uit de Heemstede, 20-11-1996 met op de foto links burgemeester N.H.van den Broek-Laman Trip en rechts Johan Brouwer)

amateur4

Herinneringen

Herinneringen aan Johan Brouwer. Uit de Heemsteder van 4 december 2013.

In herinnering aan Johan Brouwer is  de Schaaksoos 55+ van CASCA-de Luifel in Heemstede naar hem vernoemd.

In herinnering aan Johan Brouwer is de Schaaksoos 55+ van CASCA-de Luifel in Heemstede naar hem vernoemd.