Lezing Trefpuntcafe Bennebroek – vrijdag 7 februari 2009 – 20.00 uur

Gebruikte afkortingen:

BB = Bennebroek

BD = Bloemendaal

BR = Berkenrode

VZ = Vogelenzang

GS = Gedeputeerde Staten

GR = Gemeenteraad

NH = Noord-Holland

KB = Koninklijk Besluit

B&W = College van Burgemeester en Wethouders

Dames en heren, hartelijk dank voor uw uitnodiging om hier vanavond in het Trefpuntcafe iets te vertellen over de geschiedenis van Bennebroek en Bloemendaal en in hoeverre de roots van deze twee gemeenschappelijk zijn.

Mijn naam is dus inderdaad Lieuwe Zoodsma, ik ben bij de fusie van het Rijksarchief in Noord-Holland en de Archiefdienst voor Kennemerland op 1 februari 2005 benoemd tot directeur van het Noord-Holland Archief en in die hoedanigheid ook rijksarchivaris in Noord-Holland en gemeentearchivaris van de 12 aangesloten gemeenten, waaronder Bloemendaal en Heemstede.

Tot 1 januari 2009 was ik ook gemeentearchivaris van Bennebroek. Daar is een einde aan gekomen met de opheffing van Bennebroek als zelfstandige gemeente en de fusie met de gemeente Bloemendaal.

(De ‘Haarlem-stropdas’ in het Trefunt Bennebroek gestrikt door Lieuwe Zoodsma; foto Ruud Vader)

Het feit dat ik mij gemeentearchivaris mag noemen wekt bij u wellicht de indruk dat ik dan ook de autoriteit ben als het de geschiedenis van die gemeenten betreft. Dat is een misverstand. Juist in dit verband past mij enige bescheidenheid. Voor de meeste gemeenten in ons werkgebied zijn er specialisten, die stuk voor stuk beter dan ik aangemerkt mogen worden als autoriteit op historisch terrein. Een treffend voorbeeld daarvan is Hans Krol hier aanwezig, oud-bibliothecaris van Heemstede en al vele jaren een van de steunpilaren van de historische vereniging Oud-Heemstede-Bennebroek, die als geen ander thuis is op het gebied van de geschiedenis van Heemstede en Bennebroek.

In het persbericht van Trefpuntcafe over deze bijeenkomst wordt gerept over ‘een stukje vaderlandse geschiedenis’ dat met de opheffing van Bennebroek zou worden afgesloten. Of lag het misschien toch anders, en betreft het hier niet het afbreken van een stukje vaderlandse geschiedenis, maar juist het ‘voortzetten ervan op een ander spoor’. En dat andere spoor zou dan moeten zijn dat Bloemendaal en Bennebroek ‘een lange gemeenschappelijke geschiedenis hebben en dus ‘geen nieuwtjes voor elkaar zijn, maar juist oude bekenden’.

Hoe de Duitsers dapper standhielden in Vietnam

Dames en heren een interessante uitdaging, die ik graag aanneem, ik ga u zo direct iets meer vertellen over de roots van Bennebroek, Heemstede en Bloemendaal. Maar voor ik dat doe wil ik toch ook nog een relativerend woord spreken. Want wat is eigenlijk het belang van deze discussie. Anders gezegd wat voegt de discussie toe aan het genomen besluit van de gemeenten Bennebroek en Bloemendaal om tot een fusie te komen. Ik zeg dat ook omdat ik als inwoner van Bloemendaal met mijn kinderen, 3 stuks en in leeftijd variërend van 16 tot 23 jaar, sprak over de lezing die ik hier vanavond ga verzorgen. Zij keken mij enigszins verbaast aan en vroegen mij vervolgens: ‘maar pap, denk je nou echt dat iemand daarin geïnteresseerd is?’.

Ik heb over deze reactie rond de Kerstdagen nagedacht en stond voor mijn boekenkast, toen mijn oog viel op een boekje dat ik zo’n twee jaar geleden heb gekocht, met als titel: ‘Hoe de Duitsers dapper standhielden in Vietnam’. Het betreft hier een boekje samengesteld door een geschiedenisdocent uit het voortgezet onderwijs met een bloemlezing van bizarre antwoorden van leerlingen van VMBO, Havo en VWO op repetitie- en examenvragen.

Een tweetal willekeurige voorbeelden ter lering ende vermaak??

  • Op de vraag: Wat was tijdens de Duitse inval in mei 1940 het voornaamste element in de Nederlandse verdediging? En waarom was die tactiek eigenlijk achterhaald? kwam het antwoord: ‘Soldaten op fietsen. Achterhaald omdat de vijand later hun fietsen jatte en reed er toen zelf op’ (5VWO!!!!!)
  • Vanuit onze kerkelijke achtergrond nog een leuke: ‘Geef een omschrijving van het begrip “Reformatie”. Antwoord: ‘Dat was toen een groep die tegen sommige ideeën van de kerk was, en een eigen kerk met hun eigen beeld van hoe het moest, de regeformateerde kerk’ (Havo 4).

De antwoorden geven een onthutsend beeld van het historisch bewustzijn van leerlingen heden ten dage en het uitkomen van dit boekje heeft er dan ook mede toe geleid dat er een brede commissie o.l.v. oud-commissaris van de Koningin in Noord-Holland, Jos van Kemenade, werd ingesteld, die moest adviseren over de staat van het geschiedenisonderwijs in Nederland en hoe dit te verbeteren.

Dit heeft recent weer geleid tot de landelijke canon van de geschiedenis, een 50-tal vensters met historisch gezien belangrijke gebeurtenissen, die iedere Nederlander geacht wordt te kennen.

Maar waarom nu eigenlijk dit verhaal? Omdat ik u duidelijk wil maken dat geschiedenis in het algemeen en de geschiedenis van onze locale of regionale overheid in het bijzonder door grote groepen binnen onze bevolking en dan vooral bij de jongeren maar zeer ten dele als nuttig en noodzakelijk wordt beschouwd. En naarmate de leeftijd toeneemt, neemt de interesse voor de geschiedenis toe en is men eerder geneigd om belang toe te kennen aan die geschiedenis van ons dorp, onze gemeente, onze regio of streek of onze provincie.

En u hoeft alleen maar om u heen te kijken naar de gemiddelde leeftijd van de aanwezigen bij dit Trefpuntcafe om het gestelde bevestigd te zien. Maar het Trefpuntcafe is geen uitzondering, u kunt ook naar een willekeurige avond van de historische vereniging in Bloemendaal, Heemstede, Haarlem of Zandvoort gaan om tot een vergelijkbaar beeld te komen. Niets mee mis, maar wel goed om ons te beseffen dat het belang van geschiedenis, het belang van het verleden pas wordt beleefd en erkent naarmate men ouder wordt.

Drie burgemeesters die in 1997 nog het voornemen hadden te fuseren tot één gemeente: Bloemenstede(broek). Links mw. L.Dalhuizen-Polano (Bennebroek), midden: mr.M.K.Kamphuis (Bloemendaal) en rechts mw. H.N.van den Broek-Laman Trp (Heemstede)

Drie burgemeesters die in 1997 nog het voornemen hadden te fuseren tot één gemeente: Bloemenstede(broek). Links mw. L.Dalhuizen-Polano (Bennebroek), midden: mr.M.K.Kamphuis (Bloemendaal) en rechts mw. H.N.van den Broek-Laman Trip (Heemstede)

Geschiedenis Bennebroek

Maar nu dan over naar het thema dat vanavond centraal staat, namelijk de geschiedenis van Bennebroek en Bloemendaal en de mogelijk gezamenlijke roots van deze tot voor kort zelfstandige gemeenten.

Kijken wij naar de periode vanaf de Reformatie, dan kunnen wij constateren dat het zuidelijk deel van Kennemerland een aantal heerlijkheden, ook wel genoemd ambachtsheerlijkheden kende: Heemstede, Berkenrode, Aelbertsberg, Tetterode en Vogelenzang en Zandvoort.

Een heerlijkheid of ambachtsheerlijkheid is een gebied waarin de ambachtsheer het voor het zeggen heeft, hij stelt de schout en de schepenen aan, bepaald welke dominee er komt, wie de klokken mag luiden en de kinderen mag onderwijzen etc.

In 1650 is Adriaan Pauw heer van Heemstede, een machtig man, die niet alleen heer is van Heemstede maar ook raadspensionaris van Holland en Zeeland, een van de machtigste mannen in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hij besluit om de ambachtsheerlijkheid Heemstede te splitsen in een ambachtsheerlijkheid Bennebroek en een ambachtsheerlijkheid Heemstede. Beide zoons van Pauw krijgen een AH toebedeeld en zo wordt Adriaan Pauw junior, met toestemming van de Staten van Holland per 14 mei 1653 ambachtsheer van Bennebroek, terwijl zijn oudere broer Gerard heer van Heemstede wordt.

Adriaan Pauw (jr.) (1649-1719) en echtgenote Cornelia Pauw (1626-1719) met twee kinderen op een schilderij van Johannes Mijtens uit 1653, het jaar van de zelfstandigheid als ambachtsheerlijkheid  van Bennebroek

Adriaan Pauw (jr.) (1649-1719) en echtgenote Cornelia Pauw (1626-1719) met twee kinderen op een schilderij van Johannes Mijtens uit 1653, het jaar van de zelfstandigheid als ambachtsheerlijkheid van Bennebroek (foto RKD, iconografisch bureau)

De ambachtsheerlijkheid Bennebroek kreeg vanaf dat moment te maken met een eigen heer, die ook een eigen gerecht instelde, bestaande uit een schout en schepenen. Voor grote vergrijpen bleven zowel HS als BB vallen onder de jurisdictie van de Baljuw van Kennemerland, die recht sprak op het stadhuis van Haarlem.

BB bleef als heerlijkheid bestaan tot de Franse tijd. Nadat eerst al in 1798 alle heerlijke rechten vervallen waren verklaard (Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap), werd BB ten tijde van de volledige inlijving van Holland bij het Napoleontische keizerrijk van 1811 tot 1816 net als de heerlijkheid Berkenrode gevoegd bij Heemstede. Van 1811 tot 1816 vormden Heemstede, Berkenrode en Bennebroek dus een municipaliteit, vanaf 1813 gemeente.

Bij KB van 24 mei 1816 werd BB weer een zelfstandige gemeente, net trouwens als Berkenrode. Op 1 mei 1817 kwamen de gemeenteraden van Heemstede, Berkenrode en Bennebroek in een gezamenlijke vergadering bijeen, waarin de scheiding van de drie gemeenten plechtig werd bevestigd en vastgelegd in een proces-verbaal.

Fusieplannen 1851

Reeds in 1851, bij de invoering van de nieuwe Gemeentewet, staat het voortbestaan van BB al weer ter discussie. De wet bepaalde dat gemeenten met minder dan 25 kiezers voor de gemeenteraad moesten worden opgeheven, tenzij zij door bijvoorbeeld vergroting van het grondgebied op of boven dat aantal zouden komen.

GS NH sturen een brief aan B&W BB, waarop B&W reageert in de sfeer van ‘waar maakt u zich druk om’: 1. Nu inderdaad nog minder dan 25 kiezers, maar 1853 meer (zie censuskiesrecht – algemeen kiesrecht 1917 mannen en 1919 vrouwen); 2. Samenvoeging van BB met Berkenrode (BR) bezwaarlijk vanwege de afstand tussen beide gemeenten, maar wel verre te prefereren boven samenvoeging met het grotere HS ‘aangezien het nadeel en de onaangenaamheden daaraan verbonden door ons bij eene vereeniging in vroeger jaren ondervonden, zulks als zeer onaannemelijk doet voorkomen; 3. Voeg maar een stuk Vogelenzang (VZ) bij BB, namelijk stuk tot aan Manpadslaan. B&W BB stellen dat dit ook door vele inwoners van VZ wordt verlangd, ook al door de nauwe banden tussen kerken in BB en VZ: protestanten VZ kerken in BB, katholieken BB vallen onder parochie VZ.En tot slot: 4. Voor het grote en aanzienlijke Bloemendaal zou het verlies niet zwaar moeten wegen, nu de zelfstandigheid van BB op het spel staat.

GS antwoorden op 13 mei 1852 onverstoorbaar met het voorstel om BB toch maar te laten samengaan met HS. Waarop B&W BB antwoorden: ‘Getroffen over de inhoud uwer missive van 13 mei nemen wij de vrijheid U er op te wijzen dat wij U schreven dat vereeniging met HS niet in aanmerking kon komen’. Argumenten: ‘De belangen van beide gemeenten zijn met elkander in strijd en steeds beschouwd als een bron van misnoegen, daar HS met schulden bezwaard is en een armhuis bezit hetwelk jaarlijks aanzienlijk veel geld vordert’. Daarnaast is aantal kiezers inmiddels boven de 25 gestegen en tot slot adviseert B&W BB aan GS om De Glip of Princebuurt dan maar bij BB te voegen en de grens van BB aan de westkant te verleggen tot de Hartekamp of het Manpad. Verlies HS compenseren door BR aan HS toe te voegen. De opheffing is uiteindelijk niet doorgegaan.

Fusieplan 1920 en 1940

Het blijft dan een hele tijd stil tot in 1920 het BB-raadslid P. van Aalst in de gemeenteraad opmerkt dat een samenvoeging met HS hem het beste lijkt voor de toekomst van BB. De burgemeester BB nodigt Van Aalst uit om de volgende vergadering met een voorstel te komen. Maar dat voorstel kwam er, waarschijnlijk onder druk van kiezers, niet.

Ernstiger wordt de situatie in 1940 als het provinciebestuur voorstelt om een 26-tal noodlijdende en/of hulpbehoevende gemeenten in Noord-Holland samen te voegen met financieel gezien sterkere gemeenten, waardoor krachtiger gemeenten zullen ontstaan. In dit kader stelt het provinciebestuur voor om BB, u raadt het al,  samen te voegen met HS.

B&W BB antwoordt GS dat BB bepaald niet hulpbehoevend of noodlijdend is. Het aantal inwoners is rond 1940 immers gestegen van 2000 naar 3000 en financieel is de gemeente nog gezond. Door de fusie met HS zouden de kosten omhoog gaan, terwijl de bebouwing van de 2 gemeenten niet aansluit en bovendien de scholen in BB hebben een verzorgingsgebied dat loopt van het noorden van Hillegom tot het zuiden van Heemstede.

De kerken van BB kennen een vergelijkbare situatie: de Hervormde en Gereformeerde Kerk in BB heeft lidmaten tot in de verre omtrek: Hillegom, Heemstede en Vogelenzang. De RK-kerk kent een vergelijkbare situatie behalve dan dat VZ een eigen RK parochie kent.

B&W BB geven wel eerlijk aan dat de onzekere financiële toekomst van BB en de vergelijkbare bestaansbronnen en de politiek-godsdienstige samenstelling van de bevolking argumenten voor een fusie met HS zouden kunnen zijn. Toch acht B&W de fusie niet noodzakelijk. Dezelfde dag, 9 oktober 1940, behandelt de GR HS het fusievoorstel: de gehele raad minus 1 stem zijn tegen. Volgens het krantenbericht vond de GR het voorstel zelfs ‘verderfelijk’.

In november 1940 komt de zaak weer aan de orde in de GR BB. Het raadslid De Vries merkt op dat het verzet van de GR HS tegen de fusie meer te maken heeft met het feit dat HS zichzelf een ‘elitegemeente’ vindt en dat men niet met een ‘arbeidersgemeente’ als BB wil fuseren. De GR BB stemt 4 tegen 3 tegen. Uiteindelijk gaat de fusie niet door.

Fusieplannen BBH 1995/96

De laatste mislukte poging kennen u en ik nog want die was redelijk recent, namelijk in 1995/96. Het was burgemeester Pop van Haarlem die tot grote ontsteltenis van de regiogemeenten in Zuid-Kennemerland vlak na zijn komst naar Haarlem voorstelde om tot een grote fusieoperatie in Zuid-Kennemerland te komen met als werktitel Kennemerstad.

In reactie daarop besloten de zogenaamde BBH gemeenten (BB, HS en BD) om eveneens de mogelijkheden tot een fusie te onderzoeken maar dan met z’n 3-en onder de werktitel Bloemenstede. Zowel in BB als in HS gingen de lichten op groen, maar het was uiteindelijk de bevolking van BD, die middels een referendum, roet in het eten gooide. De meerderheid tegen was dermate groot dat zowel de GR als B&W BD hier niet omheen konden en de fusie afbliezen.

Gelukte fusie met Bloemendaal 2007/08

De laatste fusieplannen, namelijk die van 2007/2008 hebben voor Bennebroek, na eeuwen van zelfstandigheid (slechts kort in de Franse tijd onderbroken door een fusie met HS en BR), geleid tot een geslaagde fusie en het definitieve verlies van de zelfstandigheid.

Waren de vorige fusieplannen al zeer opmerkelijk vanwege het feit dat hier voor het eerst in de geschiedenis de gemeente Bloemendaal bij betrokken was, dit keer is het nog vreemder omdat er voor het eerst sprake is van of/of . Het is BB met HS of met BD en niet en/en. Het resultaat van deze fusieplannen is bekend en heeft geleid tot een breedgesteunde keuze voor BD en de fusie van deze beide gemeenten per 1 januari 2009.

Opmerkelijk hierbij is dat HS zich in dit fusieproces uitdrukkelijk uitgesproken heeft tegen een fusie met BB en daarmee BB een extra zet gaf in de richting van Bloemendaal.

Het belangrijkste argument voor BB om aansluiting te zoeken bij Bloemendaal was het feit dat Bloemendaal vanouds te maken heeft met meerdere kernen (vroeger 3, nu 4) en daarmee gewend was om als gemeentebestuur rekening te houden met de belangen van die kernen.

Bloemendaal

En met Bloemendaal komen wij op een punt waar hiervoor in mijn verhaal eigenlijk nog amper ruimte is geweest, namelijk de geschiedenis van Bloemendaal. Eigenlijk komt BD in de geschiedenis van BB en HS pas echt serieus om de hoek kijken bij de net aangehaalde fusieplannen in 1995/96.

Historisch gezien komt de gemeente Bloemendaal direct voort uit de oude ambachtsheerlijkheid Aelbertsberg, Tetterode en Vogelenzang. Aelbertsberg lag iets ten noorden van het huidige dorp BD en was reeds in de middeleeuwen een hofstede van de Graven van Holland. Tetterode is het tegenwoordige Overveen, dat in vroeger tijd meer geconcentreerd lag op de kop van de huidige Zijlweg en Vogelenzang kent u. Het was een zogenaamde samengestelde heerlijkheid, die eeuwenlang onder de machtige heren van Brederode  ressorteerde. Het bestuurlijk administratieve centrum van de heerlijkheid en later gemeente lag, ondanks de naam Bloemendaal, in Overveen. Dit was de plaats waar van ouds het rechthuis lag, waar schout en schepenen bijeen kwamen, waar het armhuis was gevestigd en waar later tot op de dag van vandaag het raadhuis van de gemeente Bloemendaal is te vinden.

Bloemendaal heeft zich de afgelopen eeuwen eigenlijk maar tegen 1 agressor te weer moeten stellen en dat was de grote stad Haarlem. Veel mensen zullen dat wellicht niet weten maar de stad Haarlem is tussen 1722 en 1798 eigenaar geweest van de heerlijkheid ATV. De stad had in die tijd de ambachtsheerlijke rechten opgekocht. Heerlijkheden waren een soort van handelsgoederen, maar daarnaast ook statussymbolen en melkkoeien. Menige familie die het geld had en zichzelf graag meer aanzien wilden geven, kocht in de 17e en 18e eeuw een ambachtsheerlijkheid om zichzelf vervolgens met deze titel te kunnen tooien. Daarnaast leverde een dergelijke ambachtsheerlijkheid financiële middelen op door de verpachting en verhuur van rechten (visrechten bv.) en gronden. In de Franse tijd kwam een einde aan dit soort praktijken en was overheidsgezag niet meer een product in de vrije verkoop.

In de loop van de 19e en 20e eeuw heeft de gemeente Bloemendaal zich net als Heemstede, Schoten, Haarlemmerliede en Spaarndam, meerdere malen te weer moeten stellen tegen de annexatieplannen van Haarlem. Stukje bij beetje schoof de grens van Haarlem op naar het westen en het noorden, tot in 1927 de grote annexatie plaatsvond van delen van onder meer de gemeente Bloemendaal. Het ging daarbij om de wijk De Krim, het Ramplaankwartier, Oosterduin en delen van wat nu Haarlem-Zuidwest heet.

Bennebroek-Bloemendaal

Historisch gezien hebben Bennebroek en Bloemendaal weinig gezamenlijke geschiedenis. Je kunt het ook andersom zeggen namelijk dat de geschiedenis van zeer grote invloed is geweest op de gescheiden ontwikkeling van de beide dorpen. BB kent een eigen geschiedenis die nauw samenhangt met die van Heemstede en Berkenrode. BD kent een volledig afwijkende eigen geschiedenis, die slechts hier en daar raakvlakken heeft met die van BB.

Het was de oud-wethouder van Haarlem en Bloemendaal, Piet van der Ham, die in 2006 een uitgebreide, zeer interessante en lezenswaardige studie schreef over het dorp Vogelenzang. Ook hij constateert een gescheiden ontwikkeling van de beide dorpen.

Dat de aanleg van de Leidsevaart in 1657 deze gescheiden ontwikkeling nog eens versterkte hoeft nauwelijks betoog. Bijna twee eeuwen lang was de enige verbinding tussen BB en VZ een oversteekveer over de Leidsevaart. En het is te danken aan het particulier initiatief van de familie Barnaart (-Van Bergen), dat er in 1834 een stenen brug over de Leidsevaart werd gebouwd. Een brug die door de tol van 1 cent al snel in de volksmond De Centenbrug werd genoemd (eerst was de officiële naam Vogelenzangsebrug, later Barnaartbrug). De tol werd overigens pas in 1877 opgeheven.

En toch zo stelt Van der Ham in zijn studie heeft de bouw van de Centenbrug niet geleid tot een samensmelting van het maatschappelijk leven van VZ en BB. Daarvoor waren de historisch gegroeide verschillen te groot.

Geen band BB en BD?

Maar hebben BB en BD dan helemaal niets met elkaar?? Dames en heren ik ben geneigd te zeggen nee en ja. Nee als men let op de historische ontwikkeling op bestuurlijk-administratief gebied. Ik heb u dat net voorgehouden. Maar in navolging van Van der Ham, ja daar waar wij het specifiek hebben over het zuidelijk deel van de gemeente Bloemendaal, de kern Vogelenzang, en de sociale banden van dit dorp met BB. Hij doelt daarbij op de intermenselijke relaties, die samenhangen met de eerste levensbehoeften, het voorzieningenniveau, de religie en de sociale contacten

Voorbeelden??:

  • VZ was en is voor de eerstelijnsgezondheidszorg afhankelijk van BB.
  • Kerkelijke structuur: VZ RK kerk bijna alleenrecht; BB 3 kerkgenootschappen: Hervormd (1682), Gereformeerd (1926?/1938/1939, op verzoek personeel psychiatrisch ziekenhuis) en RK (1897, tot 1897 BB bij VZ): protestants VZ aangewezen op BB.
  • BB 3 basisscholen (RK, Openbaar en Prot-Chr Willinkschool ook voor prot. Chr. kinderen VZ); VZ 2 basisscholen (RK, Openbaar)
  • Het muziekonderwijs en de actieve muziekbeoefening, zie de BB muziekvereniging Kunst na Arbeid, KNA, opgericht in 1902, ook veel Vzers.
  • Nieuwe voetgangers- en fietsersbrug, de Stationsbrug, gebouwd in 1981 op initiatief van beide gemeenten.

De heer Groesbeek somt in zijn studie over de geschiedenis van Bennebroek uit 1982 nog een tweetal andere banden op tussen BB en VZ, namelijk de oprichting van een aparte afdeling van de Koninklijke Algemene Vereniging voor Bloembollencultuur in 1887 en de bouw van een station in 1842 eerst station Vogelenzang, later VZ-BB. Huidig gebouw dateert van 1881, is vooral door forenzen uit BB gebruikt maar helaas in 1947 gesloten.

Van der Ham concludeert in het hoofdstuk over de relatie BB en VZ dat de gescheidenheid van activiteiten tussen de beide dorpen in het verleden groter is geweest dan de verwevenheid. Of die verwevenheid, die wij ontegenzeggelijk hebben geconstateerd, voldoende is voor een verregaande vorm van bestuurlijke samenwerking is ter beoordeling van de plaatselijke politiek. HISTORISCH GEZIEN IS DAAR WEINIG GROND VOOR !!, zo stelt Van der Ham.

Afsluiting

Dames en heren, ik heb u in vogelvlucht kennis laten maken met de roots van BB en BD. Hoe wij het ook wenden of keren, wij hebben kunnen constateren dat de historische band tussen de beide gemeenten klein is. Zuiver historisch gezien had een fusie met Heemstede dan ook meer voor de hand gelegen.

Toch heeft de gemeente BB doelbewust voor BD gekozen. Belangrijkste argument daarvoor was, als ik het goed heb begrepen, de samenstelling van de gemeente BD, met meerdere kernen, waarbinnen BB zijn eigen plaats en rol kan spelen. Dit in tegenstelling tot een eventuele fusie met HS, waarbij men, nog afgezien van het feit of HS zelf bereid zou zijn tot fusie, bang was om volledig opgeslokt te worden.

En hoe wrang het ook is, de geschiedenis heeft geleerd dat de angst van de BB niet ongegrond is. Heemstede heeft immers in het verleden met een andere gemeente die met haar is samengevoegd, weinig coulantie gehad. IK doel daarmee op Berkenrode, dat na de fusie met Heemstede bijna letterlijk en figuurlijk van de kaart verdween. Hierin stond HS overigens niet alleen, zie bijvoorbeeld Haarlem met Schoten. En zo speelt de geschiedenis ook in deze toch weer een lerende en doorslaggevende rol.

Dames en heren ik wil afsluiten met een tweetal korte gedichtjes die Ina Mostert-Stam, afkomstig uit VZ en zeer betrokken bij de lokale geschiedenis van dit dorp, heeft gepubliceerd in het blaadje INVO rondom de fusie van BB en BD. In 2003 dichtte Ina:

Vogelenzang is Vogelenzang

Bennebroek is Bennebroek

Eén worden ze niet,

Maar ze gaan wel bij elkaar op bezoek.

Bij de fusie per 1 januari jongstleden paste zij haar gedicht als volgt aan:

Vogelenzang blijft Vogelenzang,

Bennebroek blijft Bennebroek,

Maar vanaf 1 januari tweeduizend negen,

Komen zij elkaar in de gemeente Bloemendaal tegen.

Ik dank u voor uw aandacht.

LZ/05.02.09

Tijdens het Bilderdijkdiner 2012 in de Commandeurszaal van de Janskerk, in het Noord-Hollands Archief. Tweede van rechts Lieuwe Zoodsma en links aan tafel conservator Alexander de Bruijn

Tijdens het Bilderdijkdiner 2012 in de Commandeurszaal van de Janskerk, in het Noord-Hollands Archief. Tweede van rechts Lieuwe Zoodsma en links aan tafel conservator Alexander de Bruijn

Uit: Kennemer Kroniek, maart 1997

Lieuwe Zoodsma: de archieven van de gemeente Bennebroek. Uit: Kennemer Kroniek, maart 1997