Tags

,

Harlingen

Bij een botsing tussen een trein en een auto in de gemeente Harlingen zijn op 27 maart 2 personen van 31 en 3 jaar om het leven gekomen. Dat gebeurde op een onbewaakte overweg op particulier terrein met enkel waarschuwingslichten (foto Noordernieuws.nl)

 

DISCUSSIE OVER AL OF NIET OPENBAARHEID VAN HET ‘LAANTJE VAN ALVERNA’ TUSSEN HEEMSTEDE EN BLOEMENDAAL (AERDENHOUT)

var

Ingezonden bericht, uit de Heemsteedse Courant  van 15 februari 2017

Uit de incidentenregistratie die Pro-Rail bijhoudt blijkt dat er zich de afgelopen jaren op de overweg Alverna tenminste  vijf ongevallen hebben voorgedaan. Drie met materiële schade, één met materiële schade en een lichtgewonde en één met materiële schade en een dode dot gevolg.

LAATSTE NIEUWS –  Spoor Pro, vakblad voor de spoorsector,  bericht medio oktober 2016 dat de sluishekken van de spoorwegovergang Alverna door ProRail zijn vervangen door klaphekken. De sluishekken waren geplaatst om te voorkomen dat een dwangsom door de gemeente Heemstede zou worden opgelegd. De thans geplaatste klaphekken zijn veiliger omdat met name fietsers dan echt moeten afstappen voordat men verder kan. De bewoners hebben vorige week het eigen geplaatste hek bij het Laantje van Alverna weggehaald.

Alverna5

Laantje van Alverna. Uit de Heemsteder van 24 augustus 2016. Een verstandig besluit van het dagelijks  bestuur van de gemeente Heemstede – ten gunste van machinisten en om nieuwe ongelukken te voorkomen – vanwege gevaren voor passanten om het hek naar de spoorbaan niet door de politie te laten openknippen. De laan van Alverna is tegenwoordig eenvoudig bereikbaar via de Constantijn Huijgenslaan. 

 

laan2

grens

Uitsnede van plattegrond waarop met streepjes en punten de grens is aangegeven tussen Bloemendaal (Aerdenhout/Vogelenzang) en Heemstede, ongeveer 100 meter ten westen van de Leidsevaart. Enkel een resterend deel van de Houtvaart vormt nog een natuurlijke grens. Boekenrode [sinds 1924 Klooster Franciscus Alverna] lag – evenals Leyduin en Woestduin – op de grens van beide gemeenten, reden waarom transportacten in het verleden voor schout en schepenen van Heemstede èn Aelbrechtsberg (Bloemendaal) plaatsvonden. In 1727 zijn nadat (in 1722) de ambachtsheerlijkheid Aelbrechtsberg (Bloemenaal), Tetterode (Overveen) en Vogelenzang na het uitsterven van de Brederode’s  voor ƒ 30.000,- was verkocht aan de stad Haarlem, door de landmeters, de broers  A.en C.van Velsen en M.Walraven de grenzen met Heemstede nauwkeutig in kaart gebracht. Die loopt dan als vanouds door de helft van de Houtvaart, maar waar deze de bocht naar het oosten maakt, tegenwoordig P.C.Hooftkade, loopt de grens recht noord-zuid door, zodat de ten oosten van de lijn gelegen gronden als Duin en Vaart en verscheidene weilanden van Boekenrode onder Heemstede ressorteren.

laan1

Uitsnede van wandelkaart voor Haarlem’s omstreken, uitgave van W.Kloeke uit 1896. Aangegeven zijn de Aardenhoutslaan (= Zandvoortselaan/Zandvoorterweg), tol (Haringbuys), Boekenrode, zuidelijk Mariënbosch, noordelijk Klein Boekenrode, (1) oostelijk het Naaldenveld. Voorts is met een rode streep de spoorlijn te zien,  in 1842 aangelegd op de weilanden van Boekenrode.  Tussen Boekenrode en Leidsche trekvaart is de Laan van Boekenrode te zien en wordt in de gids voor Haarlem en Omstreken op pagina vermeld dat voor een wandeling op de plaats Boekenrode een toegangskaart vereist is. De laan komt dan ook niet in het straatnamenregister van Bloemendaal, ook niet in het boek met register van ‘Bloemendaal Lanen en Wegen’van mej. A.M.G.Nierhoff, 1963, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Laan van Boreel (1938), en het Laantje van Eldering (1956).  Zie ook onderstaande plattegrond

Boek.jpg

Op een bijgewerkte kaart tot 1955 (uitsnede) is wel een waterloop, maar geen weg/pad van Boekenrode/Alverna naar spoorbaan/Leidsevaart weergegeven

leiduin

Op een door de gemeente Heemstede in 1929 uitgegeven plattegrond wordt wel ‘de weg naar Leiduin’ aangegeven, maar niet een weg naar Boekenrode/Alverna

 

 

5 november  1991 noteerde de heer V.C.Klep op zijn rondgang door Heemstede het volgende: ‘Tussen de Leidsevaart te Heemstede en de Boekenrodeweg te Aerdenhout, gemeente Bloemendaal, loopt een naamloze weg [= particuliere weg Laantje van Alverna], waarvoor door de post in Heemstede Leidsevaartweg en in Bloemendaal Boekenrodeweg wordt gebruikt. Het weggetje is voor de veiligheid vanwege de spoorbaan aan Heemsteedse zijde het beste te betreden via de Boekenrodeweg. Het voert langs de muur van de kwekerij bij het klooster Alverna [vroeger hofstede Boekenrode]. Op nummer 87 is het bedrijf van Alb. van Zadel gevestigd. Daar trof ik heden om 10.30 uur op circa 15 meter van de gemeentegrens een eerste steen aan:  87 E met tekst: ‘DE EERSTE STEEN GELEGD DOOR JONKVROUW IABELLE TEDING VAN BERKHOUT OUD 5 JAAR 28 APRIL 1902’ NB Het is een dubbel woonhuis dat nog net op Heemsteeds grondgebied staat. In de tuin staan twee kleine hardstenen paaltjes die de grens markeren.’

(1) Klein Boekenrode, 5 morgen omvattend ofwel ruim 4 hectare), eigenlijk een boerenhoeve is in 1791 door toenmalig eigenaar van Boekenrode  Jan Nicolaas van Eys voor ƒ 10.000,- verlocht aan de bezitter van Oosterduin, sw Amsterdamse bankier P.Muylman, opgevolgd door P.van Lennep van Groot Bentveld. In 1869 kwam het weer bij Boekenrode, maar in 1925 is het huis gesloopt.

plattegrond

Plattegrond Aerdenhout, bijlage uit: Bloemendaal Lanen en Wegen, 1963, een uitgave van de gemeente Bloemendaal.

Nadat ProRail in 2011 na een dodelijk ongeval (1) het pad heeft afgesloten vanaf de Leidsevaartweg naar de Boekenrodeweg, het in de volksmond geheten Laantje van Alverna, is vooral bij omwonenden in Heemstede een heftige discussie ontstaan in hoeverre dat rechtmatig was. Tot zelfs de Raad van State is geprocedeerd en de hoogste rechter heeft bepaald dat na 30 jaar gebruik, ook al was dat feitelijk illegaal,  op basis van de Wegenweg en bestaande jurisprudentie hieromtrent de weg automatisch openbaar is geworden en ProRail de afsluiting ongedaan zou moeten maken, dit tot ongenoegen van de (19) bewoners die het recht willen behouden van een ‘eigen weg’.  Al enkele jaren geleden heb ik op verzoek van iemand van de Fietsersbond op basis van historische bronnen uitgezocht of het laantje in het verleden een openbare weg is geweest. Vermeld dient in dit verband te worden vermeld dat de gemeente Heemstede na afsluiting van de spoorwegovergang een nieuwe ontsluitingsweg liet aanleggen ten noorden van het spoor, die aansluiting geeft op de Constantijn Huijgenslaan.

(1) ANP-bericht 24 november 2011: ‘Dodelijk ongeluk op spoor bij Heemstede’: Heemstede – op een spoorwegovergang in Heemstede is vanmiddag rond 13.00 uur een ernstig ongeluk gebeurd tussen een trein en een auto, waarbij de bestuurster van de auto om het leven is gekomen. Het ongeluk gebeurde op een ‘gesloten’ overgang een paar honderd meter voor het NS station Heemstede-Aerdenhout. De vrouw kwam door onbekende oorzaak met haar auto onder de trein. De precieze toedracht wordt op dit moment onderzocht. Door het ongeval is het treinverkeer tussen Haarlem en Leiden voorlopig gestremd. In de trein zaten 45 reizigers, die met bussen verder worden vervoerd.’ (donderdag 24 november 2011). Bij het ongeval kwam ook een hond die in de totaal verpletterde auto zat om het leven. Op het internet zijn diverse foto’s van het dodelijke ongeluk te zien op foto’s van Michel van Bergen en Dennis Scheltema. Eerder kwam in 2008 een 73-jarige vrouw uit Bennebroek om het leven bij een onbewaakte overweg in Heemstede.

Boek

Een kaart van het Hoogheemraadschap in Leiden door landmeter Melchior Bolstra uit 1647 met de ligging van Boekenrode op de grens van de jurisdicties van Heemstede en Tetterode, Aelbrechtsberg en de Vogelensangh, waartoe ook Aerdenhout [= Andere Hout] behoorde. Op de kaart is de  aangelegde Leidsevaart van 1657 [voor een  deel verbreding en verdieping van een Houtvaart] in het blauw ingetekend [uit: Lezen in het duin door Gert Baeyens en Joop Mourik, 2012, pagina 123].  particuliere ofwel eigen weg van het huis Boekenrode nar de Leidsevaart is niet aangegeven. Op latere kaarten van na 1678 is het door eigenaar Pieter de Groot op zijn grondgebied Boekenrode aangelegd pad [genaamd: Voorlaan van Boekenrode] ingetekend. Bewoners uit de omgeving konden na 1657 van de trekschuit gebruik maken via het jaagpad bij de stenen brug in de Gasthuislaan [= latere Zandvoortselaan] die Zandvoort en Bentveld vanuit het westen met Berkenrode, Krayenest en Heemstede ten westen van de brug verbond.

tol1 

De trekschuit passeert de brug in de Gasthuislaan. Links tolhuis en houten (Haarlemse) tolhek – dat van Leiden lag op grondgebied van Oegstgeest -, met op de achtergrond de Grote of Bavokerk.  In 1695 is de houten tolpoort vervangen door een van steen, ook met de wapens van de steden Haarlem en Leiden, die de kosten van de vaart hadden gefinancierd. Gelegen ter hoogte van het station Heemstede-Aerdenhout op de hoek van de Leidse Vaart en Zandvoortselaan. In 1925 gesloopt, maar in 1930 kreeg de monumentale tolpoort een nieuwe bestemming als toegangspoort tot de tennisbanen op het landgoed Groenendaal. Het afgebeelde schilderij [op voorzijde van boek ‘Blauwe ader van de Bollenstreek uit 2007] is vervaardigd door Salomon Rombouts (1655-1702) en is in 1991 op verzoek van toenmalig burgemeester drs. Frank IJsselmuiden door een vermogende inwoner aangekocht op de TEFAF in Maastricht in de veronderstelling dat de afbeelding Halfweg [tussen Amsterdam en Haarlem] betrof. Het hangt sindsdien in bruikleen in het raadhuis van de gemneente Haarlemmerliede en Spaarnwoude.

uitsnede2

Uitsnede uit kaart van Engelman uit 1794.  F= Boekenrode, 24 = Groot Berlenrode, 22 = Posthuis, 23 = Knapenburg, 25 = Westerduin, 28 = herberg Laatste Stuiver. De naamloze Laan van Boekenrode van de buitenplaats naar de Leidse trekvaart is duidelijk weergegeven, gelegen op de privéterreinen van de eigenaar. Rechts daarvan de  Aerdenhoutslaan (Zandvoortselaan) met tolhek.

Uit bedoeld onderzoekje bleek dat weliswaar op de bekende kaart van landmeter Daniël Engelman uit 1794 een streep is ingetekend van Boekenrode naar de Leidsevaart – de spoorweg dateert pas van 1842 – maar dat was duidelijk een particuliere weg, die als naam niet voorkomt in historische transportakten.

Boekenrode

(Voorlaan [naam = ingetekend] was een particuliere weg van de hofstede Boekenrode (uitsnede Fietsersbond). Nadat de Leidsevaart in 1657 is gegraven als vaarverbinding tussen Leiden en Haarlem is in opdracht van Pieter de Groot, toenmalig eigenaar van Boekenrode en zoon van de beroemde rechtsgeleerde Hugo de Groot, vanuit zijn hofstede een (voor)laan aangelegd, zodat hij via een stenen poortje de steiger aan de vaart kon bereiken.

Boekenrodepieterdegroot

 

Geschilderd portret van Pieter de Groot, in 1615 te Rotterdam geboren en in 1678 op Boekenrode overleden. Hij was o.a. gezant in Zweden en Frankrijk en van 1660 tot 1667 pensionaris van Amsterdam.

Boekenrodepoort

Poortje in nog bestaande tuinmuur van Boekenrode die toegang gaf vanaf het huis naar de aangebrachte steiger in de Leidsevaart, een lengte van ongeveer 500 meter (foto Lucia Albers)

IMG_0028

Recente foto van de tuinmuur en de poort

N.B. De heer G.Nijssen maakte mij er op attent dat poortje en muur na 1930 zijn gebouwd. Ter illustratie zie onderstaande foto’s

boekenrode

Foto boven  uit 1930 zonder poortje en onder uit 1955 waarop deze zichtbaar is.

 

 

Dat de laan een particuliere weg was bleek in 1799 toen toenmalige eigenaar van Boekenrode  J.N. van Eys park en bos liet wijzigen in een ‘landschappelijke aanleg’, met uitzondering van de rechte ‘noodweg’ van het huis Boekenrode naar de Leidsevaart. De huidige slinger in het laantje is van veel latere datum.

 

Alverna2

In de ruimtelijke visie Landgoederen en groene gebieden’ van de gemeente Heemstede (2005) wordt de ontstane strandvlakte beschreven tussen de oude strandwal van Bennebroek tot Haarlem en de nieuwe strandwal (Bloemendaal/Zandvoort) Het zogeheten ‘Laantje van Alverna’ , ressorterend onder  4.1. Omgeving Leidsevaart blijft in de beschrijving geheel buiten beschouwing.

stoomtrein

Gravure van J.C.Greive Jr. uit omstreeks 1865: de stoomtrein doorkruist de weilanden van Boekenrode. In tegenstelling tot bij Berkenrode met A.H.van Wickevoort Crommelin die dwarslag is de  HIJSM met de eigenaar van Boekenrode bij de aanleg in 1842 zonder veel problemen tot overeenstemming gekomen

oude

De situatie voor 2010 (foto K.van Giffen

De laan heeft noch van de gemeente Heemstede noch van Bloemendaal ooit een officiële status als straatnaam gekregen en komt om die reden dan ook niet voor in geformaliseerde straatnaamregisters, ook niet op in al of niet in opdracht uitgegeven plattegronden. Op Google Maps is het Laantje ingetekend als ‘Leidsevaartweg’. Achteraf is het niet zo verstandig geweest de kruising op de drukbereden spoorlijn Haarlem-Leiden een status van onbewaakte spoorwegovergang te verlenen door hij de overgang klaphekken te plaatsen met op een bord het verzoek ‘na gebruik de hekken te sluiten’ aan welke eis niet altijd werd voldaan en van handhaving: ‘een boete of gevangenisstraf’ is in het verleden al helemaal niets terecht gekomen.

alverna4

Het gevaar van de spoorweg  blijkt onder meer uit een verhaal van ing. J.H.de Boer uit De Zilk die met zijn neef in 1959 bij deze overgang met verraderlijk dubbel spoor op het nippertje aan de dood ontsnapte. Mw. Maria Peeoom uit Heemstede reageerde naar aanleiding van een artikel in de Heemsteedse Courant van 21 oktober 2015: ‘Overgang is levensgevaarlijk’ met een foto van twee vrouwen met fiets aan de hand die in 2013 het spoor overstak, van wie zij zich als de voorste herkende. Citaat: “Doordat ik het hek openhield voor de dame achter mij, was ik minder alert dan gebruikelijk. De sneltrein – geen gele lawaaiige – maar een witte geluidloze die niet stopte op station Heemstede-Aerdenhout en razendsnel kwam aansuizen en kon ik nog net ontwijken doordat de machinist toeterde. De trein was zo dichtbij dat ik dacht het niet te redden. De schrik gaf mij snelheid zo gauw mogelijk de andere kant te bereiken. Wèl heb ik ruim een jaar zware evenwichtstoornissen gehad, ten gevolge van dit incident. Ik hoop dat de overgang naar het Laantje van Alverna dicht blijft, zeker ook voor kinderen. Een ongeluk op het spoor kan razendsnel gebeuren.”

laan3

                       de bewuste foto gemaakt door machinist Jeroen Mulders gemaakt

Al1

Door een conducteur gemaakte foto. Een botsing met de bestelwagen op de foto kon nog net voorkomen worden, maar de aanrijding met een auto in 2011 werd de bestuurster en haar hond fataal

botsing

Eerdere botsing van een vrachtwagen met een trein op het traject Heemstede-Vogelenzang

ongeval

Dodelijk ongeluk  in 2011 op de spoorbaan in Heemstede  (112 Noord-Holland)

Selectie van berichten over veelal dodelijke ongevallen op onbewaakte overwegen Heemstede bij Woestduin/Leyduin en Boekenrode/Alverna -zelfdodingen buiten beschouwing gelaten.

boekenrode

Dodelijk ongeluk overweg Laan van Boekenrode Haarlem’s Dagblad, 14 mei 1884

 

onbewaakt

Treinongeval Heemstede, De Tribune,26-6-1930

boekenrode

Treinongeval onbewaakte overweg Heemstede. Nieuwe Tilburgsche Courant, 13-12-1934

boekenrode1

Treinongeval bij Boekenrode, Het Volk, 3-1-1935

boekenrodevervolg

Vervolg treinongeluk bij overweg Boekenrode, 3-1-1935

woestduin

Leeuwarder Nieuwsblad, 21-2-1939

ddd_010746343_mpeg21_p009_image-1

Leeuwarder Courant, 1939

onbewaakt

Uit: IJmuider Courant, 25-2-1939

on3

Dagblad van Rotterdam, 3 maart 1943

 

dode1

Treinbotsing Heemstede, Het Vrije Volk, 15-11-1947

ddd_010950755_mpeg21_p001_image

Ongeluk bij overgang Boekenrode. Uit: Het Vrije Volk, 24-4-1951

c7e34551-d01a-769d-d4d6-970f77dd1ae0-1

Leidsche Courant, 27 januari 1956

dodelijk

Dodelijke treinbotsing bij onbewaakte overweg Heemstede,  Het Vrije Volk, 14-1-1964

Het laatste dodelijk ongeval van een wandelaar die hier dodelijk verongelukte zou dateren uit 1942, echter niet alle ongevallen halen de krant en al helemaal niet de ‘narrow escapes’. Het is voor mij bevreemdend dat hiermede noch door de rechtbank Noord-Holland noch door de Raad van State rekening is gehouden. Het is bekend dat bij een aanrijding de machinist als eerste moet uitstappen om de situatie in ogenschouw te nemen, dus voor de gewaarschuwde hulpdiensten ter plaatse arriveren. Een machinist die ik enige tijd geleden sprak vertelde sinds de afsluiting met een geruster hart op het traject te rijden. Gelet op de rechterlijke uitspraak en naar het lijkt openbaarmaking van de weg door de gemeente gelet op de dwangsom waarmee is gedreigd wordt door ProRail aan een veiliger oplossing voor recreatief gebruik door wandelaars en fietsers gewerkt. Blijft over dat de bewoners in hun mening persisteren dat de Laan van Alverna al sinds een particuliere weg van de bewoners is.

dodelijk.jpg

Dodelijk ongeval bij spoorwegovergang Laantje van Alverna, 24-6-2011

 

Mevrouw M.de Bruin uit Haarlem schrijft: ‘Er wonen 19 kinderen op de Laan van Alverna. Ik ben oma van twee kleinkinderen die op deze laan wonen en wil niet dat deze de kans lopen onder een trein te komen. Prorail heeft een nieuwe ontsluitingsweg met verlichting aangelegd die voor iedereen toegankelijk is en nog is de fiets- en wandelbond niet genoeg! Iedereen is welkom op de Laan van Alverna, maar wel via een veilige toegangsweg en niet via een gevaarlijke spoorwegovergang.

Alverna5.png

Citaat van woordvoerster mw. Truus Schouten-van Zadel uit het Haarlems Dagblad van 31 mei 2016: “Ik ben een van de eigenaren van de Laan van Alverna. De spoorwegovergang is lang geleden speciaal aangelegd voor de bewoners van het laantje, omdat de woningen niet bereikbaar waren voor grote auto’s zoals brandweerauto’s en vrachtwagens. De onverharde weg met een bruggetje aan de kant van Aerdenhout was daarvoor ongeschikt. De aanleg van de spoorwegovergang was in het belang van de bewoners van het laantje en niet in het belang van andere inwoners van Heemstede. Doordat de overgang niet openbaar was werd er geen cent aan onderhoud uitgegeven. Naar later bleek heeft ProRail ook de verkeerde borden geplaatst waardoor de  overweg in 2015 de Raad van State openbaar werd verklaard.

laan

De laan van Alverna nabij de grens van Heemstede en Bloemendaal.

Het laantje is sinds 1902 een eigen weg, dat wil zeggen ‘ter bede’, hetgeen betekent ‘op verzoek’. Hierin is geen wijziging gekomen. Van verjaring is geen sprake. Als een weg ter bede is, kunnen gebruikers nooit recht van overpad bedingen. De eigenaren van een dergelijke kunnen deze open houden, maar mogen te allen tijden hun weg afsluiten. In 2013 is er met ProRail overeengekomen dat de eigenaren hun recht van overpad over de spoorlaan opgaven als de spoorwegovergang werd gesloten en in ruil daarvoor een goede ontsluitingsweg naar Heemstede werd aangelegd. Nu blijkt dat de gemeente Heemstede zich niet zal houden aan haar afspraken ontstaat er een andere situatie. B. en W. heeft de gemeenteraad geadviseerd om de overgang niet uit de openbaarheid te halen vanwege het algemeen belang. Welk algemeen belang? Er is slechts een kleine groep die uit recreatief oogpunt gedupeerd is. Alle andere belangengroepen willen het graag zo houden, zoals het nu is: overweg dicht op grond van veiligheid en kosten van een alternatief. Stel het belang van de Actiegroep niet boven het belang van de kinderen in ons laantje’.  Wellicht een aardige klus voor een uitspraak door de rijdende rechter.

zadel1

Visiekaartje van het bloembollenbedrijf van Jan en Willem van Zadel , met woonhuis aan de Leidsevaartweg 77, een vanouds particuliere destijds onverharde weg van de Leidsevaart naar het klooster van Alverna. Tuinman Jan van Zadel  is daar in 1902 komen wonen nadat hij in Zandvoort was getrouwd met Anna van Koning. De bollengronden lagen op ‘Boekenrode’ en tegenover Huis te Manpad aan de Kadijk, waar de bollenschuur eind februari 1932 bij een uitslaande brand grotendeels verloren ging.

Zadel3

Bericht uit Het Volk van 26 februari 1932 over  brand in bollenschcuur in eigendom van Van Zadel aan de Kadijk Heemstede

 

zadel2

Interieurfoto uit omstreeks 1970 van het bollenpakhuis van kwekerij Van Zadel aan de Leidsevaartweg op de grens van Heemstede en Aerdenhout

bulte1

Paard en wagen met bollenzakken naast de schuur op het erf van Jan en Willem van Zadel aan de Leidsevaart

 

 

Bulte

De werknemers van bloembollenkweker Jan van Zadel in een veld van dubbele tulpen in 1928. Op de achtergrond het woonhuis van Van Zadel aan de Leidsevaart nummer 77 (Marcel Bulte/Wim Post: Bloeiende Bedrijvigheid, 2002, p.197)

 

zadel

Overlijdensbericht van bloembollenkweker Willem van Zadel (1907-1989), uit: Haarlems Dagblad van 22 juni 1989

 

laan1

laan4

Ingetekende  plattegrond Wandelnet (officieel geregistreerde wegen zijn de Zandvoortselaan en Manpadslaan)

Alverna5

Over de openstelling van de overweg zijn zelfs bij herhaling Kamervragen gesteld in 2015 en 2016,

Alverna3

 Overweg Alverna weer (even) open. Uit: Haarlems Dagblad van 30 juli 20116. De heer Koene meent dat de ‘weg’ inclusief de overgang al eeuwenlang openbaar is, maar de vondst van een Romeinse terra sigillata scherf in deze omgeving betekent niet meer dan dat  zelfs de Romeinen op weg naar hun vesting in Velsen hier illegaal hebben gelopen.

De gemeente Heemstede besloot in het voorjaar van 2016 om ProRail via een dwangsom van maximaal 100.000 euro te dwingen om uiterlijk 1 augustus de overweg weer open te stellen voor voetgangers en wielrijders. ProRail heeft er uiteindelijk van afgezien aan de rechter een zogeheten verzoek om een voorlopige voorziening in te willigen teneinde de gemeentelijke dwangsom op te schorten. Kort voor de deadline van 1 augustus heeft ProRail besloten de overgang open te stellen. ‘Het zal duidelijk zijn dat we die hekken wel contre coeur plaatsen, want het is en blijft een onveilige overweg’, aldus woordvoerder Mercedes Grootschoten in het Haarlems Dagblad van 10 juli 2016. De advocaat van ProRail voegde daaraan toe bij ongevallen de gemeente aansprakelijk te zullen stellen: ‘Mocht er toch een ongeluk gebeuren, dan zal ProRail daarvoor de gemeente aansprakelijk stellen, laat advocaat Gerrit van der Veen in het bezwaarschrift tegen de dwangsom weten. De gemeente is als wegbeheerder van deze openbare weg wel degelijk (mede)verantwoordelijk voor de veiligheid van de spoorwegovergang. Volgens ProRail is gezien de kans op een ongeval op overwegen als Alverna meer dan twee keer zo groot als op een beveiligde overweg.’ (H.D.10 juli 2016).

29 juli 2016 Plaatsing door ProRail van slalomhekken in plaats van meer risico vormende draaihekken.

marilou

De eerste passanten. ProRail heeft een bord geplaatst met de tekst: ‘Onbewaakte overgang. Oversteken op eigen risico’.  (foto Marilou den Outer, Bennebroek)

Artikel in De Volkskrant: ‘FIJNE FIETSROUTE, MAAR LEVENSGEVAARLIJK’, 30 juli 2016

Alverna1

     Uit de Volkskrant van 30 juli 2016

Alverna2.jpg

Vervolg van artikel in de Volkskrant van 30 juli 2016: ‘fijne fietsroute, maar levensgevaarlijk.

IMG_0020

Om de fietsersbond terwille te zijn is achter het station een speciale weg aangelegd die de naam kreeg ‘Laantje van Alverna’

IMG_0018

Door de bewoners van het laantje is een bord met ‘Eigen we’ geplaatst. Op de achtergrond het druk bereden spoor Haarlem-Leiden

IMG_0022

Afgesloten natuurgebied van weiland met op de achtergrond de bouwactiviteiten van aannemingsmaatschappij BAM rond de vroegere hofstede Boekenrode, gelegen langs de aangelegde weg vanaf de Constantijn Huijgenslaan richting Boekenrodeweg.

 

IMG_0026

Foto genomen vanaf het ‘Laantje van Alverna’ ongeveer ter hoogte van de gemeentegrens. De huizen met rode dakpannen rechts op de achtergrond aan de Zandvoortselaan liggen in  Heemstede terwijl op 1 of 2 na de huizen links met een donkere en  wat duurdere dakbedekking in Aerdenhout (gemeente Bloemendaal) zijn gesitueerd. Opmerkelijk is ook dat de Zandvoortselaan in Heemstede (die onder deze naam al bestond toen in 1895 met de officiële naamgeving werd begonnen) in Bloemendaal overgaat in de Zandvoortseweg (naamgeving bij raadsbesluit van 22 november 1894).

laantjevanalverna

Het Laantje van Alverna is veel in de publiciteit geweest maar nauwelijks bekend bij het merendeel van de Heemstedenaren. Pagina uit: Het Heemstede Boek, 2016 (Chris Hoefsmit, Fred Icke, Jurriaan Hoefsmit)

 

=====================================================

 

VARIA HEEMSTEDIANA (3), februari 2004

In het vorige nummer van HeerlijkHeden (nr. 118, 2003) plaatsten wij als zoekplaatje de foto van een oud herenhuis met langs de weg rails van de stoomtram. Erg moeilijk was het ditmaal niet, gelet op de vele reacties die binnenkwamen. Het huis moest wijken voor de bouw van een ING bankkantoor, Binnenweg 81, tegenover de winkelgalerij. Foto’s van de sloop in november 1995 en van de voorgevel ING-bank uit september 1996 verschenen in HeerlijkHeden, nummer 94, van oktober 1997.

In opdracht van de gemeente Bennebroek verscheen september 2003 een concept Cultuurhistorische notitie.  Deze dient als  basis voor een gemeentelijke monumentenlijst. Aan deze kwalitatief goede nota, vervaardigd door drs M.A.C.Polman Advies, wordt in deze aflevering een afzonderlijke bespreking gewijd.

Begin 2002  heeft de gemeente Heemstede het voornoemde bureau Polman in Haarlem opdracht gegeven onderzoek te verrichten voor een gemeentelijke monumentenlijst. Hierbij werd in de voorbereiding de VOHB geraadpleegd. Thans zijn ongeveer 35 panden alsmede het woningbouwcomplex  Haemstedeplein e.o. geselecteerd. Wanneer deze objecten eenmaal op de definitieve lijst staan genieten zij een beschermende status, en kan niet zonder meer een sloopvergunning worden afgegeven.

De Blekersvaart

Staatsiefoto van het personeel van wasserij Beelen uit circa 1895

Staatsiefoto van het personeel van wasserij Beelen uit circa 1895

Van de Blekersvaartweg, in 1646 als “Bleijckerslaan” aangelegd nadat 15 jaar eerder de Heerenzandvaart op last van ambachtsheer Adriaan Pauw was gegraven, is het laatste kwart van de vorige eeuw veel verdwenen. Daarbij dient opgemerkt te worden dat het ratjetoe van voormalige blekerijen/wasserijen en huizen met variërende bouwvolumes uit diverse periodes lang niet altijd een onvervangbaar stuk stedenschoon vormde. De bouwkunde van voorbije eeuwen moet echter op juiste cultuurhistorische waarde worden geschat. In de hedendaagse monumentenwaardering is “lelijk” geen argument meer. Het vaartje en enkele historische percelen blijven karakteristiek als een relict van de nijverheid, vroeger aangeduid met  “de Haarlemmer Bleek” die tot ver over de grenzen faam genoot. Voorgenomen demping van de vaart in 1963 leidde tot een storm van protest en dat plan ging daarom niet door. Alle tien 19en 20e eeuwse fabrieksschoorstenen aan de vaart zijn intussen afgebroken, als laatste in 1999 die van de firma Newasco/Van Houten. Deze wasserij, oorspronkelijk opgericht in 1792, zal binnen afzienbare tijd als laatste de vaart verlaten. De Blekersvaartweg is opgenomen in deel 2 van de bedrijfsmonumentengids “Op zoek naar ons industrieel verleden”(1987). De voormalige bleekvelden (later moestuinen)  worden sinds 1985-1990 grotendeels in beslag genomen door een nieuwbouwwijk waar in totaal 417 huizen zijn gerealiseerd. Enkele straatnamen herinneren aan bekende blekersfamilies:Van der Horst, Van der Weiden en Beelen. Voorts de Wasserij Annalaan. Op het  concept “Gemeentelijke Monumentenlijst Heemstede” van de gemeente is terecht het monumentale pand “Adriaen Pauw”, Blekersvaartweg 7/8, opgenomen, waarvan de kern dateert uit 1662 en met name de voorgevel na een brand in 1810 werd vernieuwd. Verder de bebouwing op de nummers 19/19a, 23 (het zogeheten “bakkershuisje”en spekhok) en 24. Echter niet het pand Blekersvaartweg 17, sinds omstreeks 1973 woon- en werkhuis van kunstenaar Jan Willem Post en zijn levenspartner. Feitelijk één geheel vormend met perceel Blekersvaartweg 18: atelier van beeldend kunstenaar Willem Snitker en vestiging van galerie “De Bleeker”. Op nummer 17 werd de natte was verwerkt en was het ketelhuis gevestigd, op 18 bevond zich het “droge” deel met o.a. strijkinrichting en mangelzaal. Al voor de Tweede Wereldoorlog is gestopt met de wasserijfunctie en is Beelen enkele panden verderop voortgezet totdat in 1980 verhuizing plaatsvond naar de nieuwe vestiging in Oudorp, gemeente Alkmaar.  De meer dan 3 eeuwen oude panden Blekersvaartweg 17 en 18 behoorden vroeger toe aan Adam van der Horst, welke achternaam al in de 17e eeuw als blekersfamilie voorkwam. Na overname door de firma Beelen heette de wasserij tot de Tweede Wereldoorlog “Knapenburg”. Later is het complex nog gebruikt voor bloembollenopslag en –verwerking. Door de gemeente Heemstede zijn in 1988 de tegenwoordige “kunstenaars”-panden op 17 en 18 overgedragen aan voornoemde personen, met de intentie dat zij deze panden door middel van regulier onderhoud in stand zullen houden. Dit, nadat van voorgenomen plannen voor totale afbraak en nieuwbouw was afgezien. De huidige eigenaren hebben zich in het verleden uitgesproken voor behoud van dit stukje historisch Heemstede. Enkele jaren geleden zijn de gevels van de panden 17 en 18  wit gestuukt met een waterwerende laag, omdat de stenen poreus waren geworden. Bij eventuele sloop zal het beeldbepalende ensemble van de nummers 15 tot 20 verbroken worden van het bijna laatste stukje historie aan de Blekersvaart.

Lieve van Ollefen, een roepende in de woestijn, in een tijd van afbraak van de ene na de andere buitenplaats, verzuchtte al in 1792: ‘Afbraak leidt tot vernielinge van ’s Lands sieraadjen’. Enkele jaren later liet burgemeester Jan Dolleman het bouwvallig geworden “Oude Slot” afbreken, maar tezelfdertijd kreeg het gemeentebestuur een missive van de Landdrost dat voorgenomen afbraak van “de Hartekamp” verhinderd moest worden.

Eén van de oudste panden in Heemstede is de uit 1674 daterende woning op de hoek van de Glipperweg en de Patrijzenlaan.  Bij oudere Glippers nog bekend als de bakkerij van Van der Laar. In ons blad is aandacht besteed aan de huizen 70 en 72 (uit 1674 daterend), beide rijksmonument, in nummer 70 van november 1991. Op 9 december 2003 werd als gevolg van een botsing tussen twee personenwagens de auto van mevrouw A. Van de Laar  in de gevel geschoven en werd de voorgevel ernstig ontzet. Gelukkig hebben zich hierbij geen persoonlijke ongevallen voorgedaan. Door een aannemer is het authentieke pand gestut teneinde verdere instorting te voorkomen.

Voor de oostgrens van Heemstede, nabij de Haarlemmermeer, met o.a. Hageveld en het Oude Slot zijn plannen in ontwikkeling om langs de Spaarneoevers via paden een aangesloten route voor fietsers en wandelaars te creëren. Van dit project gaf de gemeente een fraaie folder uit onder de titel “Recreëren in het Heemstederveld”.  De historisch correcte benaming Heemstederveld (aanvankelijk ‘Heemsterveld’) werd al in de late Middeleeuwen genoemd in het Repertorium van Grafelijke Lenen in Kennemerland.

Heemstede is een kunstzinnige brug rijker. Ten aanzien van (stenen en ijzeren) bruggen heeft de gemeente een naam hoog te houden. In de jaren dertig van de vorige eeuw, toen in Heemstede de meeste forensenwijken  zijn gerealiseerd, werden bekende beeldhouwers ingeschakeld, zoals Mari Andriessen, Theo van Reijn en  H.A.van den Eynde bij de verfraaiing van met name de Marisbrug (1928), Zandvaartbrug, Crayenesterbrug (1931), Glipperbrug (1933) en Bronsteebrug (1936). De vernieuwde Amstelbrug, oorspronkelijk daterend uit 1946 nadat de vorige brug door de Duitse Wehrmacht was opgeblazen,vormt een verbinding tussen de Rivierenwijk en de Leidsevaartweg. Als (transparante) brugleuning is onder de titel “Drinkwater” een uit metalen panelen bestaande balustrade ontworpen door kunstenares Barbara Kletter (nomen est omen). Met begrippen uit de waterproductie en waterconsumptie, gevormd door letters, wordt een letterlijke en figuurlijke verbinding gemaakt tussen de Rivierenwijk en het (150-jarige)  Amsterdamse Waterleidingbedrijf. De Amsterdamse beeldhouwster, die eerder als derde levende kunstenaar sinds de oprichting in Teylers Museum mocht exposeren, noemt haar creatie “een kunstwerk van woorden”.

Amstelbrug Heemstede over de Leidsevaart, naar een ontwerp van Barbara Kletter (foto XanderBW)

Amstelbrug Heemstede over de Leidsevaart, naar een ontwerp van Barbara Kletter (foto XanderBW)

Voor de gemeentelijke kunstaankopen vervaardigde Heemsteedse schilderes An Luthart een fraai portret van de lokale dichter Johan Brouwer in zijn typische houding voor een boekenkast gezeteld. Anno 2004 is de bijna 90-jarige, tegenwoordig woonachtig in zorgcentrum Het Overbos, nog altijd actief als docent schaken bij CASCA. Aan het bewogen leven van deze woord- en kleinkunstenaar heeft Ko van Leeuwen terecht een hoofdstuk gewijd in het boek “Het water bevroor in de trompetten” (Heemsteedse Kunstkring, 2003). Helaas werd het portret van de nachtburgemeester van Heemstede niet aangekocht door de gemeente. Het boek over 50 jaar Kunst & Cultuur is Heemstede wordt van harte aanbevolen en is nog in de boekhandel verkrijgbaar.

Het geschilderd portret van Johan Brouwer hangt sinds 2010 in de leeszaal van de openbare bibliotheek Heemstede.

Portret van Johan Brouwer door An Luthart

Portret van Johan Brouwer door An Luthart

Op zaterdag 17 januari 2003 vond eenmalig voor het voormalige seminarie Hageveld (met op de voorgevel de spreuk “Porta Coeli”:Hemelpoort) een openluchtvoorstelling plaats. Het Delfts Toneelgezelschap voerde, gesponsord door de Hopman-Interheem Groep, de middeleeuwse moraliteit “Elckerlyc” op. Ten dele gemoderniseerd naar onze tijd is de thematiek van het sinnespel, overgeleverd uit een handschrift van omstreeks 1490, universeel: het voorbereid zijn op de onvermijdelijke dood. Indrukwekkend was het spel van de toneelgroep, in het bijzonder van hoofdrolspeelster Iris Jansen. Zoals het interieur talrijke malen als decor diende voor films en videoclips was de locatie ideaal, op de plek bovendien waar in de late middeleeuwen het cisterciënzerklooster de Hemelpoort stond. Zoals bekend worden in het monumentale voorhuis van landgoed Hageveld 52 luxe appartementen gerealiseerd.

Publicaties

– De bezettingsperiode tijdens de Tweede Wereldoorlog blijft velen tot de verbeelding spreken. O.a. in het Brabants Dagblad en de Gelderlander verscheen een artikel over Udenaar Sieger Postuma die vele levens redde, waaronder dat van schrijfster Marga Minco. Hij ontving daarvoor kortgeleden een Israëlitische onderscheiding van de organisatie Yad Vashem Ik citeer: ‘(…) een paar later, op 15 oktober 1943, krijgt hij een seintje om een 23-jarige vrouw te helpen. “Dat was Marga Minco. Zij zat op dat moment ondergedoken bij een pottenbakker in Heemstede en wilde verhuizen naar Amsterdam. Ik heb haar toen aan valse papieren geholpen. Vanaf toen heette ze Fimkje Kooi. Ze blondeerde ook nog haar haren om niet op te vallen” herinnert de verzetsheld zich. “In 1974 kocht mijn toenmalige vrouw het boek Het Bittere Kruid van Marga Minco. Daar viel een foldertje uit met een kopie van het vervalste identiteitsbewijs uit de oorlog. Ik zag dat mijn handtekening eronder stond, het was stom toeval” vertelt de Udenaar’. In 1983, Postuma is dan voorzitter van het verzetsmuseum in Friesland, nodigt hij de schrijfster uit om een boekententoonstelling te openen. “Toen ik haar had uitgelegd dat ik diegene was die haar destijds had geholpen, was dat voor haar een schok van herkenning. Sindsdien hebben we regelmatig contact en ik houd alles van haar bij in een map. Zij heeft de onderscheiding voor mij aangevraagd en ze is ook bij de uitreiking van de onderscheiding aanwezig (…)”.

– Mevrouw Ati von Glahn-Yzer heeft de schrijver R. Oppenheimer van diens levensverhaal  “From Belsen to Buckingham Palace” met zijn broer – beiden zaten van 1936 tot 1940 op de Crayenesterschool – van 26 tot 30 april 2004 uitgenodigd om door middel van enkele lezingen op scholen over hun oorlogservaringen te vertellen.

– Met medewerking van de Archiefdienst voor Kennemerland verschijnt bij uitgeverij Waanders in 18 delen een populair-wetenschappelijke serie over streekgeschiedenis: “Ach lieve tijd. 2000 jaar Kennemerland”. Beter ware geweest in de titel te spreken van Zuid- en eventueel Midden-Kennemerland, want men heeft zich beperkt tot Uitgeest. Daarmede valt Noord-Kennemerland met Alkmaar buiten beschouwing. De losse uitgaven, voor 3,95 euro in de boekwinkel verkrijgbaar, bevatten tevens informatie en illustraties betreffende Heemstede en Bennebroek. Deel 3 “Ziel en zaligheid”, handelend over religie en kerken, is geschreven door drs. Lieuwe Zoodsma en bevat informatie over de felle “antipapist” Adriaan Pauw, zijn bemoeiingen voor een Gereformeerde kerk op de plaats van het vroegere middeleeuwse godshuis en bevat ook een afbeelding van predikant Nicolaas Beets in de vroegere pastorie.

– In “Adventsbode”, maandblad van de Adventskerk te Aerdenhout, publiceerde de heer dr. Tony Roodvoets uit Haarlem 2 bijdragen over de geschiedenis van de Oude Kerk van Heemstede, in denummers nov/dec. 2003 en dec.’03/jan. ‘04. In de komende editie van febr/maart verschijnt het slot.

– De grootste boeken-internetsite AMAZON met voornamelijk Engelstalige boeken heeft een zeer interessante mogelijkheid ontwikkeld: zoeken op een woord in de boeken die zij leveren. Typ in hun zoekbox een woord en je krijgt zowel boeken met dat woord in de titel als ook publicaties waar dat woord in de tekst voorkomt. Bennebroek geeft ongeveer 10 en Heemstede 57 referenties. Adriaan Pauw 7 x en instelling De Hartekamp 3 keer dankzij het verblijf van Linnaeus op de buitenplaats van George Clifford. Onder Bennebroek treffen we o.a. de Tulpomania aan, Adriaan Pauw, Louis Andriessen en de in die plaats vroeger woonachtige luchtvaartjournalist Henri Hegener die in contact stond met luchtvaartpionier Orville Wright.. Ten slotte de psychiatrische inrichting Vogelenzang/de Geestgronden. Onder Heemstede treffen we aan: ambachtsheren uit het geslacht van Heemstede, zoals Florens die in 1422 in Henegouwen deelnam aan  een riddertoernooi met paarden; buitenplaatsen; de kunstschilder Jan Miense Molenaer en diens echtgenote Judith Leyster, in 1660 begraven te Heemstede; joden in Heemstede ondergedoken tijdens W.O.II ; Heemstede (Hempstead) in New York; Harry Mulisch; de componist Hendrik Andriessen (in 1981 overleden te Heemstede), de bloemencultuur (inclusief de dahlia “Glorie van Heemstede”); het Instituut Meer en Bosch etc.

In HeerlijkHeden, nummer 55 (februari 1988)  publiceerde ik een artikel over “Heemstede door vreemdelingen bezien”. Daar kan er thans weer 1 aan worden toegevoegd en wel de Engelse filosoof John Locke (1632-1704), grondlegger van het empirisme, dat alles enkel via de zintuigen kan worden gekend. In 1682 vluchtte hij naar Nederland om hier enkele jaren in exil te leven en met Willem III naar zijn vaderland terug te keren. Uit een boek van Walter S. Gibson over het geschilderde landschap in Holland blijkt dat John Locke in 1684 een uitstapje maakte naar Heemstede om de “Haarlemmerbleek” met eigen ogen te aanschouwen. Hij heeft dat proces vervolgens beknopt beschreven.

– Op basis van gegevens in het VOC-archief (Nationaal Archief, Den Haag) is van schepen die tot 1794 naar de oost vertrokken een database vervaardigd. Deze is thans op het internet te raadplegen op de site: www.vocsite.nl   In minstens 3 afleveringen van HeerlijkHeden (nr.36, p. 7-13; nr. 38, p. 13-17, nr. 109, p. 165-172) is aandacht besteed aan de schepen met namen als Heemstede, Bennebroek, Berkenrode, Huis te Bijweg, Berkenrode e.d. Verscheidene schepen zijn vernoemd naar buitenplaatsen. Op de website zijn gegevens te vinden over onder meer de volgende VOC-schepen: Bennebroek (1708-1711), Berkenrode (1) (1694-1705), Berkenrode (2) (1723-1744), Oud-Berkenrode (1746-1747), ’t Huis te Bijweg (1) (1699-1705), ’t Huis te Bijweg (2) (1760-1780), Boekenrode (1714-1734), Bosbeek (1741-1754), Bronstee (1) (1685-1697), Bronstee (2) (1755-1763), Hartenkamp (1748-1754), Heemstede (1640-1650), Iepenrode (1731-1737), Leiduin (1730-1744), ’t Huis te Manpad (1745-1766), Meermin (1759-1766), Meermond (1730-1736), Meerenberg (1773-1786), Oosterhout (1740-1748), Westermeer (1794), en Woestduin (1767-1779).

– In 2000 verscheen van Ad van Liempt en Ger van Westing het boek “Klem in draaideur; over Arthur Docters van Leeuwen en het Ministerie van Justitie 1995-1998”. Een centrale rol speelt daarin Heemstedenaar Harry Borghouts, destijds secretaris-generaal bij het ministerie van Justitie. Op zondag 28 december en de maandag daarop zond tv-zender Nederland 3 een tweedelige politieke dramaserie uit op basis van genoemd boek, waarbij de rol van Borghouts werd gespeeld door acteur Han Römer.

– Van geheel andere aard vermakelijk zijn 2 recent verschenen bundels van de Heemsteedse dichteres Ellen Jellema: “Waar donker licht kan raken” en van Josje Zegwaart-Rooijers: “Uit de tijd gelicht”. Van ons oud VOHB-bestuurslid Marisca van der Eem-Wildschut verschenen bovendien verzen op een poster “Zij is fluweelbloem”, die verknipt ansichtkaarten vormen.

Middenstandspoëzie

Recent deed ik onderzoek naar middenstandspoëzie: rijm in korte en kernachtige lettergrepen toegepast om reclame te maken voor een instelling of bedrijf.  Soms aangewend als reclameslogans, vergelijkbaar met het logo als herkenningsteken. Soms ook berijmde beroepsaanduidingen, in vroeger tijd geschilderd op uithangborden of op glas gegraveerd. Zowel in verleden als heden komen we voorbeelden tegen in Heemstede. Hieronder volgen enkele, die wellicht door lezers van dit blad aangevuld kunnen worden. Een ‘quade’ herberg “Rustenburg” in de Hout, onder jurisdictie van Heemstede voerde volgens Jeroen Jeroensz. in de 17e eeuw het volgende opschrift:

‘’t Is gewis twee vrouwen billen

Kunnen meer lokken

Als alle kloosters klocken

Laat ze vrij luijen

Datze haer moêr bruijen’.

Een 18e eeuwse textielhandelaar te Heemstede voerde het volgende luifelschrift:

‘Hier verkoopt men laken, serge en grijnen fijn,

Ook garen en zij, daar zij meê genaaid moeten zijn’.

Aan de Herenzandvaart schreef volgens Jacob van Lennep ooit een lid van rederijkerskamer ‘Trouw Moet Blijcken” met krijt op een schutting:

‘Loop je rechts, of loop je links, het is zeker,

Je komt altijd te recht bij een bleeker’.

Op de grens van Heemstede en Haarlem – kennelijk aan de Haarlemse zijde! – stond op een luifel geschilderd:

‘Heemstede is wel schoon,

Maar Haarlem spant de kroon’.

Stoomwasch- en strijkinrichting Visser aan de Blekersvaartweg adverteerde in de eerste helft van de vorige eeuw met de tekst

‘Visser wascht frisscher’.

Omsteeeks 1950 stond in de automatiek van Tummers aan de Binnenweg  boven de kroketten, frikadellen en gehaktballen;

‘Vroeg of laat, altijd paraat’.

Omstreeks dezelfde tijd gaf het restaurant van landgoed Groenendaal een prentbriefkaart uit met de tekst:

‘’t Was hier ideaal

In Groenendaal’. 

Een kaaszaak in Heemstede meldt:

‘Kaas van Bep en Peter,

Smaakt altijd beter’.

Nabij het station Heemstede-Aerdenhout staat een snackbar met opschrift:

‘Zomer en winter

Een snack van Sprinter’.

Archief

Tussen 1998 en 2002 publiceerde ons gewaardeerde VOHB-lid, drs. J.van Doorn, na zijn pensionering als longarts een aantal historische artikelen over o.a. Heemsteedse geneesheren en chirurgijns. Verder over bewoners van de Achterweg en Voorweg, herberg “Het Wapen van Heemstede” etcetera, met veel genealogische gegevens, voornamelijk afkomstig uit het Rijksarchief Noord-Holland. Deze zijn thans in 2 mappen uitgeprint en tevens op cd-rom beschikbaar voor belangstellenden in het archief opgenomen. De collectie is de afgelopen periode uitgebreid met foto’s van bouwprojecten in Heemstede door de heer A. Koopman, oude dia’s van Haarlem en Heemstede afkomstig uit het bezit van wijlen Gerard Rodenburg, fotonegatieven betreffende Heemstede en Bennebroek van fotograaf Lans uit Hillegom. Verder schonk mw. Els Jansen een aantal oude ansichtkaarten, een kaartje van 20 Febr. 1915 voor tol aan de Camplaan (tolgeld 2,5 cent)dat door de betaler “aan den gaarder van den Tol op de Binnenweg in betaling kan worden gegeven”.  Verder een schriftje met gegevens uit 1952 en 1967 van de heer Th. Duindam, in genoemde jaren respectievelijk 25 en 40 jaar in dienst van de gemeente Heemstede als opzichter bij de reinigingsdienst.

Via e-mail kwamen over het jaar 2003 in totaal 79 vragen binnen, waarvan 37 van buiten Heemstede en Bennebroek en 5 uit het buitenland.

Materiaal uit het archief is uitgeleend voor tentoonstellingen in o.a. Zaanstad (Dick Laan) en Amsterdam (150 jaar Amsterdamse Waterleidingduinen). De schilderijen die in bezit zijn van de VOHB verhuizen naar het depot van het Historisch Museum Zuid-Kennemerland te Haarlem.

Ten slotte wijs ik er op, dat op de Beeldbank Amsterdam op het internet ook enkele foto’s zijn gescand van de bekende fotograaf Jacob Olie uit 1891 met afbeeldingen van Meer en Berg, Bronstee, de Vredesbrug van het Oude Slot en de Meerweg richting Cruquius.

Bennebroek 350 jaar/Zandvoort al 700 jaar

De festiviteiten bij gelegenheid van het 350 jarig bestaan van een zelfstandig Bennebroek zijn een daverend succes geworden. Alle vrijwilligers die hieraan meewerkten ontvingen een uitnodiging voor de nieuwjaarsreceptie in de hal van het gemeentehuis te Bennebroek op 5 januari jongstleden. De burgemeester mevrouw A.E.Koningsveld-den Ouden dankte iedereen voor zijn/haar inzet. De in Heemstede woonachtige uitdeler van straatprijzen Gaston Starreveld vervaardigde een DVD die eind januari via het kantoor van “For Finance”, Bennebroekerlaan 17, gratis verkrijgbaar is. Wie niet beschikt over een DVD speler kan op hetzelfde adres tegen een kleine vergoeding een videoband halen. Een lofwaardig initiatief. Voorts ligt het in de bedoeling naar aanleiding van de historische tentoonstelling “Van Hondenkar tot Supermarkt” een boek uit te geven over winkelen in Bennebroek in de vorige eeuw. De prijs is geraamd op een bedrag tussen 10 en 15 euro. Met 2,5 euro korting kan hiervoor worden ingetekend bij het raadhuis van Bennebroek.

Dit jaar bestaat overigens de Christelijke Willinkschool één eeuw, en de Culturele Kring van Bennebroek 50 jaar. In Heemstede herdenkt de Jacobaschool Jde oprichting 75 jaar geleden met onder andere een reünie, Jacoba wijn, een fototentoonstelling en een jubileumboek.

Dit jaar viert buurtgemeente Zandvoort uitbundig het 700-jarig bestaan. Weliswaar landde Witte van Haemstede, volgens geschiedschrijver Melis Stoke vanuit Zierikzee, in 1304 op het strand bij “Zandfoerde” teneinde de Kennemers te helpen om de Vlamingen te verdrijven. Het ambacht bestond toen echter al, zodat de heldhaftige Witte van Haemstede zeker geen stichter is van de gemeente Zandvoort. Dat mag de feestvreugde niet drukken!

In Heemstede wordt Witte van Haemstede, een bastaardzoon van graaf Floris V, sinds 1817 herdacht dankzij een door professor D.J.van Lennep van het Huis te Manpad opgericht gedenkmonument op de hoek van de Herenweg en de Manpadslaan.

Hans Krol

 

Een foto van de Voorwegschool uit 1905 met een kar van vervoersmaatschappij N.Z.H.T.M.

Een foto van de Voorwegschool uit 1905 met een kar van vervoersmaatschappij N.Z.H.T.M.

Ansichtkaart van 'Europe: all our colours to the mast', ontworpen door Reijn Dirksen uit Heemstede.

Ansichtkaart van ‘Europe: all our colours to the mast’, ontworpen door Reijn Dirksen uit Heemstede in 1950.

 Met bovenstaande inzending won Reijn Dirken uit Heemstede in 1950 de eerste prijs in de internationale affiche-wedstrijd welke door de Economic Cooperation Administration (Plan Marshall Organisatie) werd uitgeschreven en waaraan 10.000 ontwerpers uit 18 Marshall landen deelnamen. In 2000 werd voor ƒ 480,-  een affiche van ‘Europe’ geveild bij de eerste internetverkoop van Van Sabben. Ook de meeste andere affiches van Dirksen gingen vlot van de hand, zoals ‘Royal Interocean Lines’ voor ƒ 1.000,-. De ontwerper Reijn Dirksen is in 1999 op 75-jarige leeftijd overleden.

‘Intra-Europedan Co-operation for a Better Standard of Living’ was the theme of an international poster contest sponsered by the European Recovery Program in 1950 as part of its public relations campaign. More than ten thousand entries were submitted in local competitions. Reijn Dirksen of the Netherlands won the first prize with a nautical design called: ‘All Our Colours to the Mast.’