In het Belgisch Centrum van het stripverhaal; gevestigd in de voormalige magazijnen Waucquez van Victor Horta (1906) in Brussel

ENIGE LOSSE NOTITIES IN RELATIE TOT STRIPCENTRA, HERGE, JOOST SWARTE, DE KLARE LIJN, JOOST VEERKAMP EN VEILINGPRIJZEN

In mijn jeugd die samenvalt met de jaren 50, begin 60 van de vorige eeuw las ik stripboeken van ‘Sjors en Sjimmie’, ‘Suske en Wiske’, ‘Lucky Luck’ en ‘Asterix’. De meeste indruk heeft echter ‘Kuifje’ nagelaten en vrijwel alle albums heb ik gelezen. Omstreeks 1965 hield het lezen van stripboeken op en beperkte ik me tot het tijdschrift ‘Donald Duck’ (toen een dochter daarop enkele jaren een abonnement had) evenals op de Olivier B.Bommel-verhalen. Naast Frankrijk mag België als het stripland bij uitstek worden beschouwd met namen als Willy Vandersteen, Morris [= Maurice de Bevere] en Hergé [= Georges Prosper Remi].

In ons land is sinds 2004 het Nederlands Stripmuseum actief, helaas wat excentrisch gelegen in Groningen. Momenteel met een tentoonstelling tot en met 8 november: ‘De wereld van Joost Swarte’. Na de stad Groningen zal deze expositie zijn te zien in Boedapest en mogelijk in New York en Indonesië.

In Wilrijk nabij Antwerpen is het Vlaams Stripcentrum actief met intussen de grootste stripbibliotheek van Vlaanderen met een imposante verzameling naslagwerken, albums en striptijdschriften.

Meer bekend en bezocht is in Brussel het Belgisch Centrum van het Beeldverhaal/Centre Belge de la Bande Dessinée, ook wel ‘Belgisch Stripmuseum’ genoemd. Gewijd aan het het Belgische stripverhaal met zowel Franstalige als Nederlandstalige stripverhalen en veel origineel tekenmateriaal, ook van Hergé met werk van Kuifje, de guitenstreken van Quick en Flupke en vanaf 1936 Jo, Suus en Jokko.

Kijkje in de studiebibliotheek van het stripmuseum in Brussel

Het museum is sinds 1989 aan de Zandstraat gehuisvest in een door Victor Horta rond 1905 ontworpen gebouw in Art Nouveau stijl en omvat4.000 vierkante meter. Het wordt jaarlijks bezocht door gemiddeld 200.000 bezoekers en is daarmee uitgegroeid tot een topattractie in de Belgische hoofdstad. De stripbibliotheek zou momenteel de grootste openbare collectie van de wereld zijn. De werken worden niet uitgeleend, maar kan men enkel ter plaatse raadplegen. De bibliotheekcollectie zal binnenkort on line raadpleegbaar zijn.

Nog een kijkje in de biblotheek van het Brusselse stipmuseum

Hergé-museum in Louvain-la-Neuve

Al acht jaar na de aankondiging is sinds 25 mei 2009, is een nieuw museum geopend, helemaal ter ere van de geestelijke vader van Kuifje: Hergé. Omdat in Brussel geen geschikte ruimte te vinden was heeft men het museum op ongeveer30 kilometerafstand gevestigd in een nieuw gebouw te Louvain-la-Neuve. Voorafgaande aan de officiële opening ontstond frustratie en woede bij de internationale media, omdat het was verboden binnen het museum te fotograferen en te filmen. Bovendien wilde geen van de autoriteiten geïnterviewd worden, met Joost Swarte als gunstige uitzondering die als enige de Engelse taal machtig bleek. Het bootvormig gebouw van3.200 vierkante metertelt acht zalen met steeds een ander thema, een restaurant en een boekhandel. Voor de collectie is medewerking verleend door de weduwe Fanny Rodwell (meisjesnaam: Fanny Vlamynck), de enige erfgename van Georges Remi, die de kosten van vijftien miljoen euro voor haar rekening nam. Op basis van de aantallen in Brussel rekent zij op zo’n 200.000 tot 250.000 bezoekers per jaar, minimaal nodig om het museum rendabel te maken. De toegangsprijs bedraagt 9,5 euro. Het geraamde bezoekersaantal lijkt zeker voor de toekomst wat aan de hoge kant geschat omdat de Waals-Brabantse universiteitsstad in tegenstelling tot Brussel nauwelijks Franse en Nederlandse toeristen trekt. Het gebouw is een ontwerp van de Franse architect Christian de Portzamparc. De Nederlandse striptekenaar, scenograaf en ‘multitalent’ Joost Swarte schreef een scenario voor het museum en zorgde voor de decoraties. Hergé (1907-1983) heeft zijn faam voornamelijk te danken aan Kuifje, waarvan 23 albums verschenen.

Exterieur van het nieuwe Hergé-museum in Louvain-la-Neuve

Van de stripheld zijn wereldwijd naar schatting meer dan 220 miljoen albums verkocht in 73 talen – sinds kort is daar het Papiamento bijgekomen – en nog jaarlijks worden ongeveer 2 miljoen exemplaren verkocht.  Van Kuifje zijn animatiefilms verschenen en wereldwijd postzegels uitgegeven. De Belgische staat gaf in 2007 een speciale zilveren herdenkingsmunt van 20 euro uit, als eerbetoon aan de grootste succestekenaar die het land ooit kende. Bij gelegenheid van tachtig jaar Kuifje/Tintin is een dossier op het internet geplaatst door de Koninklijke Bibliotheek, Nationale Bibliotheek van Nederland. Op het internet zijn een officiële website en site van het in 1998 opgerichte Hergé Genootschap (met ondertussen ruim 600 leden) te vinden. De musical ‘Kuifje en de Zonnetempel’ beleefde in 2001 zijn wereldpremière in de stadsschouwburg van Antwerpen. De Hollywood-regisseur Steven Spielberg van filmstudio DreamWorks en Nieuw-Zeelander Peter Jackson (van ‘Lord of the Rings’) hebben toegezegd een trilogie aan de onverschrokken reporter Kuifje te wijden. De eerste 3D-animatiefilm ‘Het geheim van de Eenhoorn’ (door Spielberg geregisseerd) zal in het najaar van2011 inEuropa in première gaan. Bij de verkiezing van ‘de grootste Belg’ eindigde Hergé in de Waalse versie op nummer 8, maar in Vlaanderen pas als nummer 24.
Op de Belgisch-internationale veilingsite ‘Delcampe’ zijn momenteel 245 producten te koop van Willy Vandersteen, 52 van Joost Swarte en 7 van Joost Veerkamp. Van Hergé liefst 2.850 nummers. Op ‘e-Bay’ zijn de aantallen voor aangeboden materiaal: Joost Veerkamp: 29, Joost Swarte 300 en Hergé 3.456. Naast vooral stripboeken ook postzegels, fdc’s, folders, postkaarten, speldjes, figuurtjes, poppetjes, affiches, verzamelobjecten ofwel zogenaamde merchandisingproducten, variërend van theekopjes, via dure horloges tot rugzakken. Nog een voorbeeld: op Vlanshop.be geeft het trefwoord ‘Kuifje’ 673 zoekertjes; Delcampe 2.173 voor Kuifje en 14.137 voor Tintin; e-Bay internationaal 11.822 (Kuifje/Tintin) met materiaal variërend van 0,50 eurocent tot 7.000 euro. Mede hieruit blijkt dat Hergé is uitgegroeid tot een cultureel èn commercieel verzamelfenomeen van enorme omvang.

Klare Lijn

In 1977 introduceerde Joost Swarte het begrip Klare Lijn (Claire Ligne) bij gelegenheid van de Kuifje-tentoonstelling in Rotterdam. Deze term is inmiddels wereldwijd gemeengoed geworden. Het is deze lijnvoering die het tandem Hergé-Kuifje populair maakte. Volgens de stripencyclopedie Larousse gaat het hierbij “om een tekenstijl die zuiver lineair is en geen gebruik maakt van schaduwen en arceringen. De inkleuringen zijn egaal en dus niet vlekkerig, zoals bij aquarellen Die strakheid resulteert in een optimale leesbaarheid van het beeld.” Door Hergé’s collega-striptekenaars van de in 1950 opgerichte Studio Hergé is deze stijl overgenomen. Overal in Europa, ook in Nederland aangewend door o.a. Swarte en Veerkamp is de Klare Lijn lingua franca geworden van het beeldverhalen, zoals in Japan de ‘manga’ als gemeenschappelijk kenmerk en in de Verenigde Staten de ‘comics’. Omdat Hergé als grondleggers van deze tekenstijl Klare Lijn wordt beschouwd spreekt men soms ook van ’Hergé-stijl’ en ‘Kuifje-stijl’.

Joost Swarte in zijn atelier te Haarlem

Joost Veerkamp en de Kuifje-pastiches

Omdat Joost Swarte in 1947 in Heemstede is geboren en Joost Veerkamp (Diemen, 1953) in Heemstede woonachtig en werkzaam heb ik werk van beide illustrators gedurende een aantal jaren voor de Heemsteedse bibliotheek verzameld, tegenwoordig aanwezig in het Noord-Hollands Archief. Aan laatstgenoemde is in de Heemsteedse bibliotheek een tentoonstelling gewijd. Hij was vanaf het begin een Hergé-bewonderaar, wat onder meer blijkt uit de talrijke Kuifje-pastiches die hij maakte voor ‘De Volkskrant’ en het weekblad ‘Vrij Nederland’ en die als ansichtkaart zijn uitgegeven door zijn eigen uitgeverij Editions Obscures. Joost Veerkamp die zijn bekendheid aanvankelijk verwierf dankzij deze cartoonachtige parodieën op Kuifje-tekeningen is enkele jaren in juridische strijd geweest met de erven Hergé [weduwe Fanny Rodwell, de Fondation Hergé ofwel Studio Hergé, uitgeverij Casterman en de vennootschap Moulinsart, die de nalatenschap beheert], welke een publicatieverbod en forse schadevergoeding eisten. Na twee jaar van gerechtelijk procederen zijn de geschillen in 1997 via een schikking bijgelegd. Ook Veerkamp en Vrij Nederland hebben toen een door hen geëiste schadeloosstelling ingetrokken.

Joost Veerkamp met PTT-pet op in de Hilversumse Boekhandel

==========================================================================

 

Joost Swarte. Editie May 17 2000

Joost Swarte. Editie May 17, 2000

Joost Swarte. Editie The New Yorker, Dec. 10, 2007

Joost Swarte. Editie The New Yorker, Dec. 10, 2007

Joost Swarte. Editie The New Yorker. Dec. 10, 2007

Joost Swarte. Editie The New Yorker. Dec. 10, 2007

Joost Swarte Editie The New Yorker 9-16 June, 2014

Joost Swarte Editie The New Yorker 9-16 June, 2014

Recente tekening van Joost Swarte (2014)

Recente tekening van Joost Swarte (2014)

Joost Swarte. Fall Books (cover) The New Yorker, October 5, 1998

Joost Swarte. Fall Books (cover) The New Yorker, October 5, 1998

Joost Swarte René Descartes. The New Yorker, November 20, 2006

Joost Swarte René Descartes. The New Yorker, November 20, 2006

Joost Swarte: Eten & Boeken. Vooromslag van De Boekenwereld, 29, nummer 6, 2013 [tevens als  bijlage in affichevorm  verschenen]

Joost Swarte: Eten & Boeken. Vooromslag van De Boekenwereld, 29, nummer 6, 2013 [tevens als bijlage in affichevorm verschenen]

Hoost Swarte, prent n.a.v. verhuizing boekhandel Scheltema naar nieuw adres Rokin 9 Amsterdam

Joost Swarte, prent n.a.v. verhuizing boekhandel Scheltema naar nieuw adres Rokin 9 Amsterdam

Joost Swarte: 'Leven in boeken' (NRC)

Joost Swarte: ‘Leven in boeken’ (NRC)

Illustratie van Joost Swarte in The New Yorker, Aug. 17, 2015

Illustratie van Joost Swarte in The New Yorker, Aug. 17, 2015

Joost Swarte: 'The Mouse of Wall Street' (New Yorker)

Joost Swarte: ‘The Mouse of Wall Street’ (The New Yorker cover), 2015.

Joost Swarte: omslagtekening Vrij Nederland, 26 september 2015 bij artikel: 'De redding van het boek; waarom een uitgever zo opgewekt is (Joost Nijsen).

Joost Swarte: omslagtekening Vrij Nederland, 26 september 2015 bij artikel: ‘De redding van het boek; waarom een uitgever zo opgewekt is (Joost Nijsen).

Exorbitante prijzen voor werk van Hergé op veilingen

Vanaf 1990 begon het Parijse auctiehuis Drouot-Richelieu zogeheten ‘Tintinomania-veilingen’ te organiseren. Een veilinghuis in Brussel dat zich bezighoudt met de verkoop van strips is Banque Dessinée. De laatste jaren is in Frankrijk vooral veilinghuis Artcurial aan de Champs-Elisées gespecialiseerd in striptekeningen en albums. De hoogste prijzen worden veelal in dat land betaald, waar striptekenaars een bijna vergelijkbare status hebben als voetballers. Artcurial houdt jaarlijks een striptekeningenveiling. In 2008 gingen daar 650 stukken onder de hamer. Op 17 oktober 2009 staat een auctie op het programma waarbij de stripboekenverzameling van de Parijse boekhandelaar Marcel Gizard onder de hamer gaat. Deze omvat 813 kavels, inclusief 22 nummers in relatie tot Hergé. Artcurial verkocht op 29 maart 2008 de duurste striptekening ooit, uiteraard van Hergé, voor een bedrag, inclusief veilingkosten, van 764.218 euro. Het betrof hier een gouache ‘Tin Tin et Milou’, vervaardigd voor de cover van het album ‘Kuifje in Amerika’ (1932). De raming in de veilingcatalogus bedroeg ‘slechts’ 280.000 euro. De gouache was door de maker geschonken aan een dame, die deze een halve eeuw in een koffer bewaarde en begin jaren ’80 verkocht aan een Belgische verzamelaar. Deze deed de gouache weer van de hand aan een buitenlandse zakenman. De koper was volgens het veilinghuis een liefhebber en zeker geen speculant. Het vorige wereldrecord voor een originele striptekening, op naam van de in Frankrijk werkzame Enki Bilal in maart 2007 voor 177.000 euro verkocht, werd daarmee verpulverd. Op de tweede plaats van duurste striptekeningen staat intussen trouwens de originele albumcover van ‘De krab met de gulden scharen’ uit 1941 met 372.000 euro. Dat werd op 14 maart 2009 bij Artcurial geveild. De opbrengst was aardig in overeenstemming met de raming van 350.000 tot 400.000 euro. Geen nieuw record dus, wèl een wereldrecord voor een originele potloodtekening van een strip. Enige andere hoge opbrengsten waren 103.000 euro voor het album ‘l’Etoile mystérieuse ‘ (De geheimzinnige ster)  uit 1943 – thans een wereldrecord voor stripalbums. Verder is een exemplaar van ‘Tintin au Congo’(Kuifje in Congo) uit 1931 voor 72.600 euro geveild. Eerder zijn op 17 november 2007 bij Artcurial stripmemorabilia verkocht in 125 nummers die met inbegrip van kosten samen 1,3 miljoen euro opbrachten. Van Hergé o.a. een (andere) buitentekstplaat uit1941 inwaterverf van ‘Le Crabe aux  Princes d’Or’ voor 70.000 euro. Voorts een album ‘Les Aventures de Tintin Reporter du Petit Vingtième au Pays des Soviets’(Kuifje in het land van de Sovjets) voor 40.000 euro. Eenzelfde bedrag bracht een ontwerp op van ‘Les Bijoux dela Castiafiore’(de juwelen van Bianca Castiafore) uit1963 inChinese inkt en waterverf. Voor een tekening van Quick en Flupke uit 1932 werd 30.000 euro betaald. 21 november 2008 had wederom een Hergé-veiling plaats bij Artcurial. Bij die gelegenheid zijn 136 onuitgegeven brieven, en verder foto’s en schetsen geveild voor 90.000 euro. Vooraf geschat op 15.000 euro. Die verzameling was ingebracht door Georges Remi, een neef van Hergé. Een tekening uit de Kuifje-strip ‘Blauwe Lotus’, geraamd op 23.000 tot 40.000 euro, haalde een prijs van 167.292 euro. Een schets van verschillende plaatjes uit ‘Cokes op voorraad’ wisselde van eigenaar voor 68.200 euro en een potloodtekening van de pagina’s 45 en 46 uit het album ‘Vlucht714’bracht 142.500 euro op. Een sculptuur van Kuifje en Bobby in een dikbuikige aardewerk kruik, gemaakt door de kunstenaar Jean-Marie Pigeon in 1980, bracht onlangs het formidabele bedrag op van 55.764 euro. Opgemerkt dient nog te worden dat in maart 2009 voor een plaat uit het album ‘De scepter van Ottokar’ met een minimumprijs van 130.000 euro geen belangstelling was.

Hergé-veiling in Haarlem: originele tekening met vraagprijs van 15.000 euro blijft onverkocht

Op 3 juni 2000 is tijdens de stripdagen in Haarlem een eerste veiling gehouden met alleen Hergé-materiaal. De belangstelling in de veilingzaal, voor deze gelegenheid de sociëteit Zang en Vriendschap, was groot. Liefhebbers betaalden tussen de 600 en 925 gulden voor oude stripalbums. Van de 200 stuks die leden van het Hergé Genootschap inbrachten werden er ongeveer 175 verkocht. Het topstuk, een originele tekening, haalde de vraagprijs van 15.000 gulden niet.

Hergé-veiling in Namen brengt 1.172.000 euro op

Op 11 mei van dit jaar is een veiling georganiseerd bij veilinghuis Rops in het Belgische Namen. 570 objecten, door ongeveer 100 particulieren ingebracht, kwamen ter veiling, die gezamenlijk voor een recordbedrag van ver over de 1 miljoen euro zijn verkocht. De schatting vooraf was 650.000 euro. Een tekening in Chinese inkt bestemd voor bladzijde 3 van ‘De juwelen van Castafiore’ met een potloodschets veranderde, inclusief veilingkosten voor 312.500 euro van eigenaar. Een andere tekening bracht 262.500 euro op. Opmerkelijk hoge bedragen behaalden onlangs in Brussel twee bronzen beeldjes van Hergé en van zijn stripheld Kuifje door Nat Neujean uit 1975, die voor respectievelijk 18.000 en 17.000 euro zijn afgehamerd.

Toekomstverwachtingen ten aanzien van verkoopprijzen

De algemene verwachting is dat de beleggingswaarde van het werk van Hergé, maar ook van andere belangrijke striptekenaars in de toekomst zal toenemen. Het gaat daarbij vooral om oude, zeldzame bundels in een kleine oplage verschenen. Een exemplaar van het eerste album ‘Kuifje in het land van de Sovjets’ is nu ongeveer 25.000 euro waard; een genummerde en gesigneerde editie zelfs het dubbele. Van Hergé is overigens maar weinig origineel materiaal in particuliere handen, wat de hoogte van de prijs ten goede komt. Bijna alles is in handen van de Hergé Stichting/Moulinsart. Voor de waarde van de ‘gewone’ albums kan men zich het beste verlaten op de Franse catalogus ‘BDM Trésors de la bande dessinée’. Originele platen en potloodtekeningen van omslagpagina’s door Hergé kosten nu al gauw 100.000 euro. Veel hangt volgens expert Marc Reynebeau bij de prijsstelling af van de staat en ouderdom en uit welk album afkomstig. Nieuwe belangstelling wordt na 2010 verwacht vanuit de Verenigde Staten nu Steven Spielberg zich op Kuifje heeft gestort.

In ons land is volgens trendwatchers Joost Swarte voor investeerders/speculanten een kunstenaar om in de gaten te houden. De kavel 50/2168: een luxe editie van Nescio: ‘Dichtertje’, geïllusteerd door Joost Swarte, die 4 juni van dit jaar bij Bubb Kuyper voor 190 euro werd afgeslagen [raming 50-70 euro], zou volgens kenners over tien jaar wel eens het  tienvoudige kunnen opbrengen. Resultaten uit het verleden geven nochtans geen garantie voor de toekomst.

Japans meisje in boekenjurk in een manga-winkel, Tokio

Japans meisje met boekenjurk in een manga-stripwinkel, Tokio (2013)

Bronnen:

– Anne Hustache. Hergé in het groen. In: Collect, mei 2009, blz. 42-47.

– Kunstschrift, april/mei 2009, special gewijd aan Joost Swarte.

– Marc Reynebeau: ‘De hand van de meester’. In: De Standaard, 25 april 2009.

– Internet: Artcurial, Hergé, ‘Kuifje is een geldmachien’ etc.

Hans Krol

Joost Veerkamp (staand) en rechts van hem Joost Swarte in drukkerij LenoirSchuring te Amstelveen (2007)

Joost Veerkamp (staand) en rechts van hem Joost Swarte in drukkerij LenoirSchuring te Amstelveen (2007), links Bert Sliggers

APPENDIX ILLUSTRATIES VAN JOOST VERRKAMP

veerkamp

Uit: Joost Veerkamp: Boekenmarkt, uitgegeven bij gelegenheid van de Amsterdamsche Boekenmarkt in 2004

 

Veerkamp3

                                                          Postzegelontwerpen van Joost Veerkamp (1)

Veerkamp3

Postzegelontwerpen van Joost Veerkamp (2)

Veerkamp2

                                           Postzegelontwerpen van Joost Veerkamp (3)

Veerkamp1

                                    Postzegelontwerpen van Joost Veerkamp (4)

Veerkamp5

  Ansichtkaarten door Joost Veerkamp (1) Printed by Poortpers, Amsterdam. uitg. Editions Obscure

Veerkamp6.jpg

                                                       Ansichtkaarten door Joost Veerkamp (2)

Veerkamp7

                                                        Ansichtkaarten van Joost Veerkamp (3)

Veerkamp8

                                                    Ansichtkaarten van Joost Veerkamp (4)

Veerkamp9

                                                            ansichtkaarten Joost Veerkamp (5)

Veerkamp10

                            ansichtkaarten Joost Veerkamp (6)

Veerkamp11

    ansichtkaarten Joost Veerkamp (7)

Veerkamp12

ansichtkaarten Joost Veerkamp (8)

Veerkamp13.jpg

    ansichtkaarten Joost Veerkamp (9)

======================================================================

Top 5 van duurste striptekeningen:

1.  764.218   euro      ‘Tin Tin et Milou’ –  Hergé     

2.  372.000   euro      ‘Le crabe au Princes d’Or’- Hergé

3.  312.500   euro      ‘Les Bijoux de la Castafiore’- Hergé

4.  300.830   euro       ‘Corto maltese’- Hugo Pratt

5.  262.500   euro      ‘L’Affaire Tournesol’ – Hergé 

Over boeken gesproken...

Over boeken gesproken…