DE PINKSTERKERK AAN DE CAMPLAAN VOORBEELD VAN ARCHITECTUUR UIT DE WEDEROPBOUW

Op 15 oktober 2007 presenteerde minister Plasterk van Cultuur een voorlopige lijst van ‘100 topmonumenten’ uit de wederopbouwperiode tussen 1940 en 1958. Daarop staat ook de Pinksterkerk aan de Camplaan, gebouwd in 1957, intussen opgenomen op de lijst van beschermde rijksmonumenten. In dit artikel wat meer informatie over de witte kerk met zijn opvallende glas-in-betonramen.

In de stijl van het naoorlogs modernisme is de De Pinksterkerk in 1956-1957 gebouwd onder architectuur van het bureau Chr. Nielsen, J.H.C. Spruit en W. van der Kuilen, vooral bekend vanwege woningbouwprojecten en (protestantse) kerkgebouwen. Gekozen is voor een filigraingevel, bestaande uit betonelementen, waarin gekleurd glas voor de verlichting zorgt. Aannemer was D. Versloot te Nieuwerbrug en de totale kosten bedroegen 400.000 gulden.

Voorgevel van Pinksterkerk Heemstede aan de Camplaan

op3

Voordat in 1956 de Pinksterkerk werd gebouwd was sprake van een hulpkerk. Bovenstaand een interieurfoto uit 1945.

 

De glas-in-betonramen zijn van de kunstenaar Berend Hendriks (1918-1997), lid van de in 1927 opgerichte Amsterdamse architectuurgroep ‘de 8 en Opbouw’.

Glas-in-beton in Pinksterkerk Heemstede (foto SBEZK)

Ander fragment van glas-in-beton ramen Pinksterkerk Heemstede

Ander fragment van glas-in-beton ramen Pinksterkerk Heemstede

Op de plaats waar de kerk nu staat lag in de 19e eeuw een kleine buitenplaats, die tot 1897 bewoond werd door een in Amsterdam de gevestigde notaris mr. J. Crommelin jr. Daarna kocht bloembollenkweker Quirinus van den Berg het herenhuis. In de jaren twintig van de vorige eeuw verhuisde hij naar de daarnaast gelegen nieuw gebouwde villa ‘Valkenburg’ (Camplaan 20), waar later huisarts Nout praktijk hield en vervolgens accountant P.Goossens een kantoor vestigde.

Het pand op nummer 18, dat pal aan de Camplaan lag, is verbouwd tot hotel-café-restaurant Van Ree, bij ouderen nog bekend vanwege bruiloften en partijen. Het is in 1956 gesloopt om plaats te maken voor een gereformeerd kerkgebouw. Aan de opening door burgemeester ridder Van Rappard op 20 juni 1957 is aandacht besteed in de VOHB-jubileumuitgave: ‘Vijftig jaar van oud naar nieuw 1947-1997 Heemstede en Bennebroek’ (1997).

Over de opmerkelijke glas-in-betonramen van de Pinksterkerk schreef ik in een bijdrage ‘Historie van glasschilderkunst in Heemstede en Bennebroek’ (nummer 93, augustus 1997). “Door aan de buitenwand van zijn Pinksterkerk in Heemstede reliëf aan te brengen in het beton, verleende hij deze gevel een eigen uitdrukkingskracht, geheel onafhankelijk van het interieur. De ramen van deze kerk bevatten bovendien geen afzonderlijke voorstellingen meer, maar één groot tafereel neemt de gehele wand (21×5 meter) in beslag met symbolische weergave van het Pinkstergebeuren. Zijn in het interieur toegepast reliëf bij een appliquéraam levert een verrassend spel van licht en kleur.” [Citaat uit: ‘Glas in lood in Nederland 1817-1968’, 1989.]

De kunstenaar Berend Hendriks (1918-1997) in zijn atelier te Arnhem

De kunstenaar Berend Hendriks (1918-1997) in 1988 zijn atelier te Arnhem voor een schilderij uit de reeks ‘Jacob en de engel’

De zuidelijke gevelwand is vooral ’s avonds erg fraai wanneer in de kerkzaal de lichten aan zijn. Over dit kunstwerk van Berend Hendriks zie ook op het internet:  http://www.monumentale-wandkunst.nl/index.php?option=com_content&task

In 1992 is het interieur van de Pinksterkerk – intussen gereformeerd/hervormd kerkelijk centrum – voor 1,2 miljoen gulden ingrijpend gerenoveerd, naar een ontwerp van Piet Koster. Daarmee is het godshuis ook voor allerlei sociaal-culturele doeleinden geschikt gemaakt. Enkel het vooraanzicht bleef nagenoeg hetzelfde.

Dat dit object niet is beschreven in de Heemsteedse monumentenboeken van 2004 en 2005 heeft mede te maken met het feit dat als uitgangspunt enkel bouwwerken van vóór 1920 zijn opgenomen. Uiteraard komt de Pinksterkerk wél voor op de groslijst van Monumenten Inventarisatie Project (MIP) Heemstede van de Provincie Noord-Holland.

Interieur kerkzaal Pinksterkerk Heemstede, 2007 (Rijksdienst Cultureel Erfgoed)

Interieur kerkzaal Pinksterkerk Heemstede, 2007 (Rijksdienst Cultureel Erfgoed)

Over de bouw verscheen in 1957 een artikel in het vaktijdschrift ‘Bouw’, 16,1961, p.742-744: ‘Gereformeerde kerk te Heemstede’, dat aanwezig is in het VOHB-archief (archiefdoos Monumenten). Het tijdschrift ‘Heemschut’ wijdde al in december 1996 een geheel nummer aan het thema wederopbouwarchitectuur. Eén jaar eerder publiceerden K.Bosma en C.Wagenaar (red.) het boek: ‘Een geruisloze doorbraak; de geschiedenis van architectuur en stedebouw tijdens de bezetting en de wederopbouw van Nederland. (Rotterdam, 1995). In het jaar 2000 is formeel begonnen met de samenstelling van een Wederopbouw Top 100. De afgelopen jaar gepresenteerde lijst is opgesteld door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten.

Uit de naaste omgeving staan op de voorlopige lijst de Adventkerk (1958) en Villa Looyen(1948) in Aerdenhout, de erebegraafplaats in Overveen (1947), het Gasthuishofje in Zandvoort (1949) en in Velsen het Dudokhuis op het Corus-complex (1951) en de ventilatietorens van de Velsertunnel (1957). Wat op zijn minst opmerkelijk is: drie gebouwen uit de ‘magere’ naoorlogse bouwperiode binnen de gemeente Bloemendaal en geen enkele in monumentenstad Haarlem.

Twee andere bouwwerken in Heemstede die uit de wederopbouwperiode architectonische betekenis hebben zijn:

1) de Spoelwatertoren uit 1953-1954 als gebouw van de Amsterdamse Gemeente- waterleidingen. Zie: Wim de Wagt. Architectuur op Leiduin 1853-1995. Amsterdam, 1995, blz. 50-51.

2) Postkantoor, Binnenweg 1960. Ontwerp 1955 door Dick Greiner; gebouwd in 1958-1959. Sinds 2006 is hierin een vestiging van een flagstore-winkel gevestigd voor woondecoratie Rivièra Maison.

ADDENDUM: Met ingang van maart/mei 2010 is de Pinksterkerk, Camplaan 18 Heemstede) op voorstel van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed officieel door het Minsterie van OC en W als rijksmonument aangewezen. Monumentnummer 530880.

http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/monument_pdf.php?MONnr=1022016

Hans Krol

Appendix: GLAS IN BETON is een deel van de architectuur. Een nieuwe methode werd toegepast in de Gereformeerde Kerk te Heemstede. Uit de Spiegel, 1957

Pinksterkerk1

Uit: Glas in beton is een deel van de architectuur…door v.C. (De Spiegel, 1957)

Pinksterkerk3

Links: houten vorm van een paneel in de betonfabriek. De ophogingen worden dichtgemaakt met triplex waar het glas opgeplakt is. Rechts: een gereed gekomen paneel, vers uit de vorm. 

Pinksterkerk4

                                                                                   Uit de Spiegel, 1957

Pinksterkerk2

                                                                           Uit de Spiegel, 1957

=======================================================

OPSTANDINGSKERK HEEMSTEDE (1920-1990)

In de jaren 1917 tot 1921 heeft een voormalige bollenschuur van Roozen dienst gedaan als Gereformeerde kerk, totdat in 1920-1921 een kerkgebouw aan de Koediefslaan tot stand kwam, ontworpen door architect De Bruyn in samenwerking Klaas Jonkheid. In 1957 is de zogeheten Pinksterkerk aan de Camplaan gerealiseerd en de Opstandingskerk is in 1962 gemoderniseerd. In 1991 besloten is o.a. vanwege verminderd kerkbezoek en de jonge kosten van onderhoud voor twee kerkgebouwen, terwijl tegelijkerheid een samenwerking met de Hervormde Kerk had plaatsgevonden, het godshuis aan de Koediefslaan te slopen om op die plaats een appartementencomplex te bouwen.

eerste

Eerste steen legging voor de gereformeerde Opstandingskerk in Heemstede door dominee H.Brouwer (De Spiegel, 1920)

 

opstandingskerk4

De eerste steen van de Opstandingskerk in Heemstede werd gelegd door de eerste predikant Hermanus Brouwer HMz., anno 2 augustus 1920

ker1

Artikel uit het Haarlem’s Dagblad over de bouw van een gereformeerde kerk in Heemstede, 18-2-1922 (1)

kerk2.jpg

Vervolg van artikel over bouw van Opstandingskerk in Heemstede (Haarlem’s Dagblad, 18-2-1922) (2)

 

 

opstandingskerk6

Ansichtkaart uit 1923 van de Gereformeerde ofwel Opstandingskerk Heemstede  + de nabijgelegen pastorie. “Gebouwd op groei, daar is durf voor nodig:  aldus een tijdschrift in die dagen. In de kerk hebben gewaardeerde predikanten gestaan zoals de zendingstheoloog professor dr. J.H.Bavinck en vooral dr. A.Dondorp van 1929 tot 1966. Bekend van de zendingscommissie was de heer J.G.Kruiderink, gemeenteambtenaar van beroep die met name tijdens de bezettingsjaren moedig werk heeft gedaan. Begin jaren 90 van de vorige eeuw   moest na 7 decennia de creatie van De Bruin en Jonkheid plaats maken ten behoeve van appartementenbouw.

opstandingskerk5

Gevelopschrift bij de ingang van de vroegere Opstandingskerk

opstandingskerk

Nog een oude prentbriefkaart van de Opstandingskerk aan de Koediefslaan in Heemstede.

kerk1

Opstandingskerk 50 jaar. Bericht uit Heemsteedse Courant van 2 juni 1971

Enkele interieurfoto’s

 

 

 

opstandingskerk9

Doorkijkje naar het kanselfront Koediefslaankerk

opstandingskerk11

Doorkijkje naar het orgelfront van de Opstandingskerk Heemstede

opstandingskerk12

Opstandingskerk Koediefslaan Heemstede: gezicht op het kanselfront

dondorp1

Voorganger dominee Arie Dondorp

dondorp

Op 11 september 1954 legde dr.A.Dondorp de eerste steen van een nieuwe christelijke kleuterschool in de Koediefslaan. Het was zijn laatste daad als voorzitter van het schoolbestuur, tevens een bekroning van zijn werk als predikant van de gereformeerde kerk.

 

Einde in zicht en sloop t.g.v. 9 appartementen, 1991-1993

kerk2

Eind in zicht voor kerk Koediefslaan (Haarlems Dagblad, 25 mei 1991)

kerk3

Opstandingskerk aan de Koediefslaan maakt plaats voor appartementen (Heemsteedse Courant, 28 juni 1991)

kerk4

Kortstondige kraak door ongeren. (Haarlems Dagblaad 21 mei 1992)

kerk5

Opstandingskerk gesloopt (Heemsteedse Courant, februari 1992)

 

 

 

 

kerk6.jpg

Kogel door de Kerk. Uit Haarlems Dagblad van 19 februari 1992)

 

 

 

opstandingskerk14

Afbraak van de Opstandingskerk voorjaar 1992

slingestede

Op de hoek van de Koediefslaan en Van Slingelandtlaan is door Huib Bakker Bouw in 1992/1993 het appartementencomplex ‘Slingestede’ gebouwd.

PREDIKANTEN VAN OPSTANDINGSKERK HEEMSTEDE

1918-1924   H. Brouwer

1925-1928   J.Ubels

1927-1929 dr. H.J.Bavinck

bavinck1

Portret van prof.dr.J.H.Bavinck (1895-1964)

Johan Herman Bavinck, geboren te Rotterdam 22 november 1895, studeerde theologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam van 1913-1918, daarna filosofie en psychologie an de universiteiten van Giessen en Erlangen, Duitsland. Hij promoveerde in Erlangen op 3 juli 1919 op een proefscchrift over “Der Einfluss des Gefühls auf das Assoziationsleben bei Heinrich von Suso”. Van 1919 tot 1939 was – met enkele tussenpozen, zoals van 1927-1929 predikant in Heemstede – werkzaam in de zendingsarbeid in Indonesië, voornamelijk op Java. Van 1939 tor 1954 was hij werkzaam als hoogleraar in de Missiologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam en de Theologische Hogeschool te Kampen, vanaf 1954 enkel nog hoogleraard in de Practische Theologie, met inbegrip van de Missiologie aan de Vrije Universiteit.

In een ‘In memoriam Prof.Dr.J.H.Bavinck’ schreef Prof.dr.J.Verkuyl van de V.U. in een hoofdstukje ‘Predikant in Heemstede (1927-1929): ‘Teruggekeerd uit Bandoeng naar Nederland. verbond hij zich voor enkele jaren aan de kerk van Heemstede. Door zijn merkwaardige persoonlijkheid en geheel eigen vormgeving van de prediking trok hij de aandacht van buiten de grenzen van de eigen gemeente. De periode van het predikantschap in Heemstede was tevens de periode, waarin hij zich concenteerde op de studie der psychologie. (Zijn boek “Inleiding tot de psychologie”, dat later door Prof.Dr.A.Kuipers telkens is gereviseerd, en waarvan de eerste druk reeds in 1926 was verschenen, was in die tijd een bijzondere prestatie op dit terrein). Studie en arbeid brachten hem in die jaren op het gebied, waarop hij later als hoogleraar in de ambtelijke vakken aan de V.U. zich zo gemakkelijk bleek te bewegen. Velen leefden toen reeds in de verwachting, dat hem een plaats aan de V.U. zou worden aangeboden voor deze vakken. Dat was echter toen nog niet het geval. Het kerkelijk klimaat was in de Gereformeerde kerken bleek na 1926 niet gunstig voor oecumenische figuren als Bavinck. Ook hier geldt echter het woord: “Hominum confusione, Dei Providentia”.  Een periode van grote wasdom begon in Bavinck’s  leven. Bacvinck werd namelijk beroepen door de kerk van Delft als missionair predikant voor Solo, in Midden-Java (1930-1933)’

bavinck2

Overlijdensadvertentie voor J.H.Bavinck vanuit Heemstede, waar men hem in 1964 niet was vergeten.

 

1929-1966  A.Dondorp Dominee A.Dondorp , een uitstekend prediker was populair in Heemstede en bleef hier dan ook langdurig. In 1941 moest hij zich bij de Duitse Sicherheitspolizei  in Amsterdam vervoegen wegens medewerking aan het verboden blad ‘De Zondagsschool’, maar is uiteindelijk vrijgelaten. Een zoon van hem J.P.Dondorp, 4 december 1940 geboren in Heemstede, volgde het beroep van zijn vader en werd in 1970 gereformeerd predikant te Grijpskerke, gevolgd door Sint Annaparochie (197). In 1981 is hij benoemd als vlootpredikant en in 1995 ging hij met emeritaat. Dominee J.P.Dondorp overleed 12 juli 2004 in Heemstede.

 

dondorp1

Een aantal preken van Dondorp is in druk verschenen, zoals in 1931: ‘In het dal der beroering’.

 

dondorp2

Ds. A.Dondorp promoveerde in 1951 op een proefschrift met als titel ‘De verzoekingen van Jezus Christus in de woestijn’, op 25 stellingen, met als laatste ‘Het zgn. ontgroenen in zijn tegenwoordige vorm is een uitlaat voor sadistische instincten’. 

 

 

dondorp

Portretfoto van dominee A.Dondorp

1938-1942  tevens T.van den Born

1942-1946 tevens W.C.van den Brink

brink

Portretfoto van dominee W.C.van den Brink

 

1960-  G.N.Lammens  (parttime)

lammens

Uit: Jaarboek van de Gereformeerde kerken in Nederland 1977.

 

lammens

Portret van predikant en publicist G.N.Lammens (1933-2002)

1966-1988 K.Smit, tevens kerk Camplaan

smitkrijn1

Begin van een afscheidsartikel in de Heemsteedse Courant van 5 mei 1988

smitkrijn2

Dominee K.Smit met het orgel dat hem werd aangeboden door dominee Dé uit India (foto Pieter Goedhard, in H.C., 5 mei 1988. Geboren op 10 april 1926 is dominee Krijn na een studie theologie predikant geweest in achtereenvolgens Anna Jacobiparochie, Voorschoten (1958) en Heemstede van 1966 tot 1988. Hij bedacht het begrip ‘Samen op Weg’ en werkte aan de eenwording met de Ned.Hervormde Kerk. K.Smit ging in 1988 met emeritaat en is 16 maart 2006 overleden.

 

 

1967 –  A.Riddersma (part-time) 

==============================================================

op1

In 1945 verscheen een boekje van de predikanten W.C.van den Brink en A.Dondorp betreffende de Opstandingskerk

op2

Ten geleide van publicatie preken van de gereformeerde kerk Heemstede met. 1) preek gehouden door ds.W.C.van den Brink zondag 29 april 1945; preek gehouden door ds. A.Dondorp, zondag 29 april 1945; programma van de dankdienst zondag 6 mei 1945;  preek gehouden door ds.A.Dondorp zondag 6 mei 1945; preek gehouden door ds. W.C.van den Brink zondag 6 mei 1945; tweede preek gehouden door ds. A.Dondorp zondag 6 mei 1945; preek gehouden door ds.W.C.van den Brink zondag 6 mei 1945.