Tags

GESCHIEDKUNDIGE ACTUALITEITEN

Op 3 oktober 2004 overleed te Haarlem in de leeftijd van 80 jaar de heer Teunis Jacobus Jongh Visscher, architect w.o., lid BNA. Hij was verder van 1972 tot omstreeks 1986 lid van de VOHB-commissie Karakterbehoud. Teun was een zoon van tekenleraar en kunstschilder G.C.Jongh Visscher. Opgegroeid in een huis aan de Asterkade, later Orchideeënlaan, speelde een belangrijk deel van zijn leven zich af op de Gliphoeve nabij de familie Oldewelt. Hij was zeer verknocht aan Heemstede. Het wel en wee van de VOHB had zijn voortdurende belangstelling. Als architect gaf hij meermaals adviezen aan het bestuur. De voorgenomen sloop en uiteindelijke brandstichting van “Eikenrode”  gingen hem zeer aan het hart. Op papier was T.Jongh Visscher een man van weinig woorden. Bezwaarschriften naar de provincie werden gemotiveerd met de volgende 3 woorden “Ik ben tegen!”. Hij blijft in de herinnering als een bijzonder aardige dwarsligger. Het idee is geopperd om van zijn ontwerpen (vooral woningen en utiliteitsbouw) een tentoonstelling te maken. Teun Jongh Visscher is bijgezet in het familiegraf op de Algemene Begraafplaats te Heemstede.

Teun Jongh Visscher (1924-2004)

Teun Jongh Visscher (1924-2004)

In het vorige nummer 121 van HeerlijkHeden, pagina 189, is een citaat overgenomen uit Het Parool van 10 juli. Het had betrekking op de aanvraag van het Cuypersgenootschap aan het Sint Lucia-klooster een monumentenstatus te geven. Dankzij ons nieuwe lid dr. H. Copier  is ons intussen gebleken dat waar staat: “oud-PvdA-wethouder Gerard Braam uit Bennebroek” moeten worden gelezen  als “oud-PvdA-wethouder Evert Holterman uit Bennebroek”. Hierbij kan worden toegevoegd dat laatstgenoemde naar zijn mening gepubliceerde uitspraken explicieter zijn verwoord dan in het artikel weergegeven. Overigens is kortgeleden bekend geworden dat de Rijksdienst voor de Monumentenzorg  het kloostercomplex niet als rijksmonument zal aanwijzen.

Meer actueel-historisch nieuws uit Bennebroek. Al uit 1682 dateert “de Geleerde Man” als herberg en bij tijd en wijle een gerenommeerd etablissement. De laatste eigenaren hebben ”vanwege aanhoudende tegenvallende resultaten” zeer tot hun spijt de zaak moeten sluiten. Thans is het pand verhuurd aan “Patrick’s”, waar men van Oosterse specialiteiten kan genieten.

Van Dora Heinze verscheen het boek: “Das Schlosshotel im Grunewald; Geschichte eines Adelspalais”. Een geïllustreerde beschrijving van het vermoedelijk meest dure en chique hotel in Berlijn-Grunewald, waar de prijzen variëren van 265 euro tot 4.000 euro (Kaiser-suite) per nacht. In deze prijzen zit wel 16% omzetbelasting, vrij gebruik van zwembad en sauna en 1 drankje naar keuze. Tussen 1912 en 1914 is het paleisachtige huis gebouwd voor de Von Pannwitz familie, tevens met de bedoeling hier hun enorme kunstcollectie uit te stallen. Tot de regelmatige gasten hoorde Keizer Wilhelm II, voor wie dr. Walther S.E.A.von Pannwitz als advocaat werkte. De beschreven affaires lijken tamelijk geromantiseerd en niet altijd waarheidsgetrouw, zoals een vermeende liefdesaffaire met de Duitse vorst. De vermelde feitelijkheden kloppen niet altijd. Zo bezocht Wilhelm II  vanuit Doorn in totaal 103 maal De Hartekamp; de schrijfster noemt dit cijfer voor de bezoeken aan het “Palais Pannwitz” in De Brahmsstrasse. Na  het overlijden van haar echtgenoot is de weduwe Catalina von Pannwitz – met alle kunstschatten – in 1921 naar de Hartekamp in Heemstede verhuisd.  Zij liet toen onder architectuur van H.C. Berchtenbreiter de naar voren springende zijvleugels aanbouwen. Op interieurfoto’s van “Palais Pannwitz”  zijn allerlei voorwerpen zichtbaar die herinneren aan de inrichting van de Hartekamp in de jaren voor W.O.II. Mevrouw Von Pannwitz-Roth is in 1958 naast haar man op het “Stahnsdorfer Friedhof” in een fraai Jugendstil-graf begraven. Hun kleinzoon John Nicholas Pelham, zoon van de intussen overleden Ursula Chichester-von Pannwitz, woont als negende graaf van Chichester in een kasteel bij Salisbury.

Exterieur van het slothotel Grunewald bij Berlijn

Publicist Dick Verkijk schreef een boek over “De Sinterklaasrazzia van 1944”. Op 6 december 1944 sloten de Duitse Wehrmacht en Grüne Polizei Haarlem en omgeving hermetisch af. Die datum werd bewust gekomen, omdat vanwege de Sinterklaasviering veel ondergedoken mannen naar huis waren gekomen. Omstreeks 1.300 personen werden opgepakt en naar werkkampen bij Emmerich overgebracht: Rees, Bienen en Praest. Onder hen was ook de vader van Dick Verkijk.

JUPP HENNEBöHL / JOEP HENNEBOEL

Een goede Duitser, de Grüne Polizist  Jupp Henneböhl, wist met gevaar voor eigen leven de aangehouden Broeders van de la Salle naar Heemstede terug te brengen.

Vooromslag Duitstalige publicatie van Jupp Henneböhl (Joep Henneboel)

3 augustus 1990 overleed in Zundert Josef Henneboel, voormalig opperwachtmeester bij de Grüne Polizie, die in de bezettingstijd vele honderden mannen van deportatie naar Duitse dwangarbeiderskampen gered heeft, daaronder een twintigtal geestelijken uit Heemstede en Haarlem. Hij was onder andere betrokken bij de grote razzia’s in 1944 te Amsterdam, Delft, Den Haag en Haarlem en omgeving. In die situatie behoorde bij tot de weinige Duitse soldaten en politiemannen die ongehoorzaamheid aan zijn superieuren ondergeschikt achtte aan het geweten. Een mens, zoals de heer Hanegraaf uit Noordwijk (voorheen als broeder-directeur Albertus in Heemstede werkzaam) mij mededeelde, die talloze malen zijn eigen leven in gevaar bracht en wonder boven wonder de oorlogsperiode overleefde. ‘De moedigste man die ik ooit in mijn leven ben tegengekomen, die met ware doodsverachting de Heemsteedse broeders van de la Salle heeft bevrijd.‘, welke congregatie toch al zwaar beproefd was met de terechtstelling van broeder Joseph Klingen op 24 januari 1942.

In de gigantische bibliotheek die intussen over de Tweede Wereldoorlog is volgeschreven is Jupp Henneböhl (vernederlandst tot Joep Henneboel) niet meer dan een voetnoot. Letterlijk ook een voetnoot in het standaardwerk van dr.L.de Jong die hem citeert in deel 8, onderaan op bladzijde 387 en aanduidt als  ‘een de Nederlandse illegaliteit welgezind lid van de “Ordnungspolizei”te Amsterdam”. Mede op verzoek van de Broeders van de la Salle schreef Henneboel in 1950 zijn oorlogservaringen op in een boekje van 85 bladzijden onder de titel ‘Ik kon niet anders’, dat in 1974 ook in een Duitstalige uitgave is verschenen. Het leven van Henneboel is wellicht wonderlijker geweest dan een romanschrijver zou kunnen bedenken. Aangevuld met informatie uit enkele andere bronnen volgt hier een beknopte levensbeschrijving van iemand die altijd klaar stond voor menen die een beroep op hem deden.

 Van Westfalen naar  Amsterdam 

Joep Henneboel is op 26 februari 1909 in het dorpje Berge in Westfalen geboren. Op 21-jarige leeftijd toen hij in Münster verbleef klonk Hitler voor het eerst door. Duidelijk blijkt de invloed op zijn latere levensinstellingen van de Duitse bisschop van Münster August Graf von Galen, die als symbool gold van kerkelijk verzet tegen het nationaal-socialisme. De kerkelijke leider werd voortdurend in de gaten gehouden, maar vanwege diens enorme populariteit durfde de Gestapo hem niet uit de weg te ruimen. Wel maakte de nazi-propaganda, ook in ons land, handig gebruik van de anti-communistische uitspraken van de bisschop om Nederlandse katholieken te bewegen de kant van de Germanen te kiezen in “de strijd om Europa”. In 1939 is Henneboel gemobiliseerd om te strijden voor “Führer und Vaterland” en ingedeeld bij de ‘Ordnungspolizei, bedoeld om de orde te handhaven. In april 1942 is hij naar de politieschool in Dresden gestuurd, waar men agenten opleidde voor in de door Duitsland bezette landen. Geleerd werd het hoogste gebod in de nazi-ideologie: stipte uitvoering van bevelen door superieuren. Iedereen die hiervan afweek zou zwaar worden gestraft. Dat niet alle rekrutentegen de aldaar heersende kadaverdiscipline waren opgewassen blijkt wel uit het feit dat van de 300 leerlingen er negen zelfmoord pleegden. Op 28 augustus van hetzelfde jaar begon hij met 28 anderen de reis naar Amsterdam na een grondige visitatie door de S.D. te Bentheim. ‘De ene politie controleerde de andere’. Overigens was de ‘Ordnungspolizei’ in opzet, uiterlijk en en handelen veel meer militair gericht dan in andere staten. Ook bekend als ‘Grüne Polizei”, vanwege de kleur van het uniform, zijn ze spoedig voor militaire doeleinden ingezet en bij de Nederlanders minstens zo gehaat en gevreesd als de SS. Henneboel kwam terecht in het Koloniaal Instituut en volgens zijn persoonlijke waarneming waren er in de jaren tot 1945 nog vijf andere ‘Grünen’die hun menselijke waardigheid hoger stelden dan ‘das Befehl’.  In ‘Onderdrukking en Verzet'(deel 2) lezen we: ‘Het Koloniaal Instituut te Amsterdam genoot al in september 1940 de twijfelachtige eer twee bataljons ‘Grüne Polizei’ te moeten herbergen.Het deel van het gebouw, dat door deze politietroepen werd bezet, diende tot kazerne van ruim driehonderd politieagenten, maar bovendien o.a. tot hoofdbureau, gerechtszaal en arrestanten lokaliteit en kwam daardoor al spoedig in een kwaad daglicht. De gehate “Grüne” is tot 12 mei 1945 in het gebouw gebleven.’ Via een medewerker van warenhuis de Bijenkorf kwam Henneboel in contact met de illegaliteit in Nederland en heeft vooral in Amsterdam-Oost heel wat mensen laten waarschuwen voor een inval zou plaatsvinden, zodat men tijdig kon onderduiken. Het smokkelen van Duitse wapens naar het verzet weigerde hij nochtans principieel, omdat daarmee onschuldigen zouden kunnen worden getroffen. Toen de leiding argwaan kreeg jegens Henneboel besloot men hem over te plaatsen naar het bataljon van de ‘Grüne’ in Tilburg. Henneboel verzon een list – een gefingeerd telefoongesprek – teneinde overplaatsing te voorkomen. Dit leek te lukken, maar door een foutje, namelijk het vergeten van zijn dienstnummer, is Henneboel op bevel van de SS-rechter Fischer overgebracht naar de weermacht- en politiegevangenis in Scheveningen. Daar zaten permanent 600 tot 700 Duitse soldaten (‘saboteurs’) veelal wegens kleine vergrijpen. In de drie maanden dat Henneboel hier in detentie zat zijn 28 militairen en agenten gefusilleerd. Hij beschreef een schrijnend geval dat hij zelf meemaakte. Een onderofficier van de Duitse Weermacht had al vier broers aan het Oostfront verloren. Zijn wanhopige vader had hem geadviseerd zichzelf te verminken teneinde als overlevende naar huis te kunnen terugkeren. Hij schoot zichzelf een kogel in zijn rechterbeen. Onderzoek wees uit dat de kogel onmogelijk van de vijand afkomstig kon zijn. De onderofficier moest zich voor het ‘Kriegsgericht’ verantwoorden en is als deserteur ter dood veroordeeld.Overeenkomstig bevel van de hoogste SS-Reichsführer Himmler geschiedde de terechtstelling door kameraden van de eenheid, waartoe de veroordeelde behoorde. Henneboel had het geluk op 16 oktober 1943 een andere rechter voor zich te vinden dan degene die hem eerder had verhoord en is na 89 dagen arrest en een paar jaar “op proef’ naar Amsterdam teruggekeerd. Daar werd zijn samenwerking met de Binnenlandse Strijdkrachten steeds hechter en is hij door zijn collega’s steeds meer gewantrouwd. Dat hij zijn werk kon voortzetten was vooral te danken aan zijn directe chef Walther Zerbe, zelf anti-fascist, die Henneboel z’n gang liet gaan, ook al wist hij goed dat deze bevelen van hogerhand zoveel mogelijk werden gesaboteerd. ‘Gelukkig lette de SD niet op of de ene Grüne meer Joden meebracht dan de andere, of dat er zelfs in geheel geen werden binnengebracht.’ Eenmaal waagde Henneboel het zich om zich persoonlijk naar de leider van de Sicherheitspolizei en SD in Amsterdam Willy Lages in de beruchte kazerne aan de Euterpestraat te begeven om vrijgeid van een gijzelaar te bepleiten. Tevergeefs, maar Henneboel mocht tevreden zijn dat een woedende Lages het bij een dreigement liet dat hij hem niet liet “einsperren” wegens vermeende begunstiging van de vijand.

Razzia’s in Haarlem en omgeving

Eind juli 1944 stuurde Joseph Goebbels ‘Reichsamtsleiter’ Leise naar Nederland en belastte hem met het weghalen van Nederlanders voor de Duitse industrie, de totale “Arbeitseinsatz”. Op 10 november sloten de Duitsers Rotterdam hermetisch af en zijn ongeveer 50.000 mannen weggevoerd in Duitse gevangenschap. Op het spoorwegemplacement in Haarlem wist men een aantal “zieken’ (voor zover bekend 86)  uit de wagons te halen en over te brengen naar het noodziekenhuis Bethesda-Sarepta. Aldaar zijn ze bevrijd, hoewel er 1 door een Duitser dodelijk is getroffen. Henneboel was hier niet bij betrokken, maar wel bij de razzia’s in Den Haag, Delft en Haarlem. In Delft lukte het hem omstreeks 200 gevangen genomen mannen die hij naar het station zou dirigeren in een zijstraat te laten ontsnappen. In luttele seconden leken ze van de aardbodem verdwenen ‘ondergedoken om hun vrijheid’.  Uiteindelijk was de oogst voor de Duitsers met 350 opgepakte en weggevoerde mannen heel schamel. In een uit die dagen daterend illegaal rapport kan men lezen dat de Grüne Polizei zeer soepel was opgetreden, wat later is bevestigd in het dagblad ‘Veritas’ van 5 december 1945. Na Den Haag kwamen op 6 december Haarlem, Heemstede, Bloemendaal, Overveen en Santpoort aan de beurt. Door de Duitsers werd huis aan huis een biljet afgegeven met het bevel van de Duitse Weermacht dat alle mannen in de leeftijd van 17 tot en met 40 jaar zich voor de arbeidsinzet moesten aanmelden. De historicus B.A.Sijes schrijft in zijn boek over de Arbeidsinzet: ‘Ondanks het  dat niet minder dan 800 Duitsers aan de drijfjachten deelnemen, werden er 2000 tot 2500 mannen opgepakt, terwijl op ongeveer 7000 gerekend zou zijn.’  In een dagboek dat Heemstedenaar wijlen Dick van Soest bijhield ‘Van Dolle Dinsdag tot Bevrijdingsdag’. noteerde hij 6 december 1944: ‘Dag van razzia’s. In de schuilplaats. Waarschuwingen, geluidswagen stopt om 8 uur voor de deur, oproep melding. Parachutisten leiden de razzia. Slecht opgezet. In Haarlem op grote schaal, volgens geruchten 800 jongemannen opgepakt. Centrale keuken werkt niet. Van kantoor weggebleven, na 3,5 dag te hebben gewerkt. Moffen komen met 6 man met automatische revolvers door de achterdeur en gaan de voordeur weer uit. Hele dag op schuilplaats. Grote luchtactiviteit.’

razzia

Op Heemstede op 6 december 1944  opgepakte mannen op weg naar station Haarlem

Een andere Heemstedenaar heeft die dag foto’s gemaakt van een groep plaatsgenoten die onder leiding van Duitse soldaten en politieagenten op weg zijn naar het spoorwegstation in Haarlem. Omdat het Broederhuis aan de Herenweg was geconfisqueerd begaven enkele broeders van de la Salle zich die dag vanuit huize Berkenrode, waar ze geëvacueerd waren, naar het Bavo-gesticht aan de Kerklaan om de H.Mis bij te wonen. Daar aangekomen kreeg men te horen dat kort voordien twee broeders waren aangehouden en met enkele tientallen Hillegommers en Bennebroekers zich op weg hadden begeven richting Haarlem. Aan de overeenkomst gesloten tussen het episcopaat en de bezettende macht om geen geestelijken te vorderen voor de Arbeidsinzet hielden de Duitsers zich toen niet meer. De Duitsers begaven zich ook naar het Broederhuis ‘Valkenburg’ aan de Camplaan en alle zeven aanwezig broeders moeste mee. Een van hen had een zwerende teen, maar kreeg geen ontheffing en moest op de fiets naar Haarlem. Joep Henneboel die met de Broeders van de Christelijke Scholen via Brittenburg bekend was kon dit niet aanzien. Hij had de vermetele moed op het Haarlemse Stationsplein alle ‘zwartrokken’ uit de groep te halen en commandeerde: ‘Sie kommen mit’. De reeds genoemde luitenant Zerbe liet dit oogluikend toe. Behalve de Broeders mochten ook mee de latere vicaris van het bisdom Haarlem J.M.Groot en kapelaan J.A.M.van Adrichem van de parochie Berkenrode, die na 1949 als pastoor in Den Haag werkzaaam is geweest.Henneboel zette toen wellicht meer dan ooit tevoren zijn leven op het spel, omdat Duitsers in de weer waren Hollanders op te pakken. Als onderweg een officier opheldering vroeg riep Henneboel ‘Sondergenehmigung’ of ‘Spezialauftrag’ of iets dergelijks. Bij de Mauermuur aan de Wagenweg wilde Henneboel terugkeren, maar de geestelijken smeekten hen to Berkenrode te begeleiden. In het grote huis van mevrouw Bomans aangekomen – waar in die tijd ook de families Thierry de Bye Dolleman en Bouwman (o.a. dochter Mies Bouwman) verbleven legde Henneboel, die al vanaf halfzes in de ochtend in Bloemendaal was ingezet, zich even op de divan te ruste. Na ongeveer twintig minuten werd aan de achterzijde op de deur gebonsd door twee Duitsers die de villa wilden inspecteren. De in allerijl gewekte Henneboel gespte zijn koppelriem om en zette zijn helm op en liep het tweetal tegemoet. Hij snauwde hen af en de twee vertrokken mer de staart tussen de benen. De Broeders van de Camplaan, evenals de andere geestelijken, zijn later veilig huiswaarts gekeerd. Zoals eerder in Delft en Den haag was het Henneboel wederom gelukt alle priesters van transport te vrijwaren. Ongeveer 1000 Harlemmers en inwoners van Zuid-Kennemerland zijn in overvolle goederenwagons naar het dwangarbeiderskamp Rees bij Emmerik overgebracht. 247 Nederlanders  zij daar omgekomen. Sommigen vanwege mishandeling, anderen tengevolge van de erbarmelijke hygiënische toestanden, die enke beschrijving tarten. Jan Krist die het kamp overleefde en zijn belevingen op schrift stelde gaf zijn publicatie als titel ‘De hel van Rees’ en in het boek ‘Kennemerland hongert naar naar zijn bevrijding’ heet het betreffende hoofdstuk: ‘Het drama van Rees’ met als ondertitel een uitspraak van Piet Baan ‘Dat mensen zo slecht zijn’. In 2004 publiceerde journalist Dick Verkijk een uitvoerige uitgave ‘De Sinterklaas razzia van 1944’.

Verkijk

Vooromslag boek van Dick Verkijk: De Sinterklaasrazzia van 1944. Uit. Aspekt, 2004

Rees

Trein met slachtofferrs van Sinterklaasrazzia december 1944 met de nieuwe Bavo van Haarlem op de achtergrond

 

Terugkeer naar Heemstede

Joep Henneboel is na de bevrijding na een voettocht van meer dan 1000 kilometer en verblijf in ettelijke interneringskampen op 12 augustus 1945 in zijn geboorteplaats Berge teruggekomen. Op gezag van het Britse Militair Gezag werd hem bevolen in een mijn te werken. Dat weigerde hij, maar hij kon de bevoegde Engelse officier niet bewijzen dat hij in Nederland met de Ondergrondse had samengewerkt. Omdat het Nederlandse consulaat in Düsseldorf een visum weigerde besloot Henneboel clandestien naar Nederland terug te keren. Volgens broeder Albertus schrok men op 13 januari 1946 wakker omdat steentjes tegen de ramen van het Broederhuis aan de Herenweg gegooid werden. Joep Henneboel is vrijwel onmiddellijk herkend en in het huis opgenomen, waar hij zolang kon verblijven. Vandaar reisde hij, ondanks dat de Broeders hem de raad gaven dat niet te doen, naar Amsterdam waar hij de mensen opzocht die hij in oorlogstijd geholpen had. Bij een van die bezoeken is Henneboel door een politieman van de Politieke Opsporings Dienst aangehouden. Al spoedig werd hij gelukkig herkend door een van de paarduizend Nederlanders die in bezettingstijd waren opgepakt en Hennebroel weer had vrijgelaten. Ook de Broeders van Heemstede ondertekenden een verklaring, dat zij, Overste en Confraters, van het klooster, gelegen Camplaan 13 te Heemstede ‘dat zij op 6 december 1944 in groep weggevoerd zijn tijdens de razzia, dat zij echter vlak voor hun transport van het station van Haarlem zijn weggehaald door: Joseph Henneböhl, Oberwachtmesier, dat zij onder diens geleide veilig naar huis zijn teruggebracht en dat bovengenoemde persoon dit alles op eigen risico en zonder enige persoonlijk voordeel heeft gedaan’ De bisschop van Haarlem bevestigde die verklaring met zijn handtekening. Spoedig werd hij definitief vrijgelaten en is zijn bevrijding in Huize de la Salle gevierd en daags daarop nog eens in het Broederhuis aan de Camplaan. Dankzij bemiddeling van de jurist en politicus mr.C.P.M.Romme kreeg Henneboel een vestigingsvergunning en is hij vanaf 1950 definitief in Nederland gebleven, nadat hij zijn toekomstige echtgenote had leren kennen, de dochter van een verzetsstrijder. Hij kreeg een baan aangeboden op de visumafdeling van het Duits consulaat in Scheveningen, maar is nadat in een krant over zijn ‘illegale’ activiteiten  tijdens de oorlog was bericht met onmiddellijke ingang door de Duitse overheid ontslagen. Het waren wederom geen gemakkelijke tijden. Henneboel ging in de bollen werken en is met steun van iemand een sigarenzaak in de hoofdstad begonnen. Hij liet zich naturaliseren tot Nederlander. In 1957 is hij gehuwd met Cis van Putten en bisschop mgr.J.P.Huibers ontving het echtpaar in een privé-audiëntie. Augustus 1970 is in ’t Oude Slot in Heemstede een kleine tentoonstelling te zijner ere georganiseerd en werd hij ontvangen door burgemeester mr.A.G.A.ridder van Rappard, voor wie de opening zijn laatste daad was, omdat hij op 13 augustus plotseling overleed. Als enige voormalige ‘Grüne’ is Joep Henneboel het verzetsherdenkingskruis toegekend. Hij was een groot sportliefhebber die contacten onderhield met o.a. oud-doelman Frans de Munck en atlete Fanny Blakers-Koen. Ook had hij een goede band met burgemeester Ed van Thijn van Amsterdam. In 1974 bracht hij een uitwisseling tot stand tussen een voetbalvereniging in Amsterdam en zijn geboorteplaats Berge, welke clubs toen voor de eerste maal speelden om de Joep Henneboel-wisselbokaal. Nadat hij vrijwel blind was geworden heeft pater Bavo van Wayenberg van de Orde der Trappisten (tevens architect) in 1977 te Zundert voor een nieuw huis gezorgd. Als wederdienst want op 6 december 1944 hoorde dezelfde persoon tot de door Henneboel bevrijde priesters.

Joep

3 augustus 1990 is Joseph Henneboel overleden en vier dagen later op het kerkhof van de Willibrorduskerk te Klein-Zundert ter aarde besteld. Op zijn uitdrukkelijke wens in familiekring, in aanwezigheid van enkele geestelijken en bovendien Heemstedenaar, de heer J.A.Bomans, die op 6 december 1944 op Berkenrode binnen en spouwmuur verborgen  de loop der gebeurtenissen afwachtte. Op zijn gedachtenisprentje staan de toepasselijke woorden: ‘Moge Joep die tallozen bevrijd heeft nu – voor eeuwig – “Leven’ in Hem die hem bevrijdde.’ Prachtige kransen en bloemstukkken sierden de lijkkist, op één daarvan met op het graflint de tekst: Broeders uit Heemstede, uit dankbaarheid’.  

ILLUSTRATIES: JUPP HENNEBöHL – JOEP HENNEBOEL

Henne1

De Raphaelsklinik in Münster, Westfalen, waar de strijd van Jupp Henneböhl tegen het nationaal-socialisme us begonnen

Freund

Vooromslag van ‘Freund oder vijand; Joep Henneböhl vertelt’ door Christoph Spieker (red.), een uitvoerige monografie met veel documenten, een gezamenlijke uitgave van de Nederlandse Politiebond en de Gewerkschaft der Polizei Nordrhein Westfalen (seroe: Villa ten Hompel, 5)

 

Tekening uit het boek 'Ik kon niet anders' van Jupp Henneböhl

Tekening uit het boek ‘Ik kon niet anders’ van Jupp Henneböhl

In bovenstaande verklaring wordt door de bisschop van Haarlem bevestigd dat Jupp Henneböhl een aantal gearresteerde broeders in vrijheid stelde.

In bovenstaande verklaring wordt door de bisschop van Haarlem bevestigd dat Jupp Henneböhl een aantal gearresteerde broeders in vrijheid stelde.

Na de bevrijding: Jupp Henneböhl (midden) op bezoek bij de broeders in Heemstede 1946

Na de bevrijding: Jupp Henneböhl (midden) op bezoek bij de broeders in Heemstede 1946. Tweede van links is broeder Willibrordus Gehling

Henne3

Fanny Blankers-Koen (midden), viervoudig gouden medaillewinnares bij de O.S. in Londen, was aanwezig bij het huwelijk van Joep Henneboek en Cissi van Putten

Bisschop mgr. H.P.Huibers ontvangt het bruispaar Jupp Henneböhl en Cissi van Putten

Bisschop mgr. H.P.Huibers ontvangt het bruidspaar Jupp Henneböhl (Joep Henneboel)  en Cissi van Putten

Tijdens een tentoonstelling gewijd aan Joep Henneboel wordt deze (links) met zijn echtgenote door burgemeester A.G.A. ridder van Rappard.

Tijdens een tentoonstelling gewijd aan Joep Henneboel wordt deze (links) met zijn echtgenote door burgemeester A.G.A. ridder van Rappard.

Henneboel

Joep Hennneboel en echtgenote in de sigarenzaak die zij na de oorlog in Amsterdam dreven (1962)

Henne2

In 1984 reikte de Amsterdamse burgemeester Ed van Thijn het verzetsherdenkingskruis uit aan Joep Henneboel, die op deze foto zijn boekuitgave aan de heer Van Tijn geeft.

Hen1

Overlijdensadvertentie Josef Henneboel, 5 augustus 1990

Voorzijde bidprentje Joep Henneboel (1990)

Voorzijde bidprentje Joep Henneboel (1990)

Bidprentje van op 3 augustus 1990 overleden Joep Henneboel (Jupp Henneböhl)

Bidprentje van op 3 augustus 1990 overleden Joep Henneboel (Jupp Henneböhl)

Hen2

Dankkaart van weduwe mw. Francisca Henneboel-van Putten

Hen3

Brief van mw. Henneboel-van Putten uit Zundert, 21 september 1990

Hen6

Schrijven van mw. Nooy-v.d.Zijden over Joep Henneboel vanuit Delft, 6 september 1990

Hen7

Vervolg schrijven mw. Nooy-v.d.Zijden uit Delft, 6 september 1990

Bijlage: in memoriam Joep Henneboel door Broeder Willibrordus Gehling, uit Weekblad voor Zundert en Rijsbergen, september 1990

Hen4.jpg

Hen5

Vervolg van: Een hele grote… in memoriam Joep Hennebroel, door Br. Willibrordus Gehling

Minstens 250 mannen, opgepakt in Apeldoorn, Delft, Den Haag, Rotterdam, Enschede en Haarlem e.o. overleefden het niet, waaronder zo’n 76 slachtoffers van de Haarlemse razzia, die zijn gestorven aan uitputting, ondervoeding of mishandeling. Uit Heemstede afkomstig overleden o.a.  G.P.van der Eem, W.van Esch en P.J. Kuiper; uit Bennebroek: F.J.Hulsbosch. De nauwgezette studie is overigens meer journalistiek geschreven dan op archieven gestoeld. Vanwege hun vergevorderde leeftijd  – 60 jaar na dato –  konden veel oud-geïnterneerden, onder wie de heer P.Verhoef uit Heemstede, vermoedelijk voor het laatst over hun beroerde lotgevallen vertellen. Speciale aandacht wordt besteed aan de Heemstedenaar Geer van der Eem, die na de oorlog, mogelijk door een dossierverwisseling, ten onrechte als “fouterik” ofwel “politiek onbetrouwbaar” is aangemerkt. Uit recent onderzoek is gebleken dat zijn naam op geen enkele aanwezige NSB-ledenlijst voorkomt. Door de familie is naar aanleiding van nieuwe gegevens in Den Haag eerherstel aangevraagd, dat vooralsnog bij schrijven van 25 oktober door het Ministerie van Justitie werd afgewezen. Als (teleurstellende) motivering wordt opgegeven “dat het algemeen bekend is dat NSB-lijsten uit de Tweede wereldoorlog niet compleet zijn omdat veel lijsten destijds zijn vernietigd”. De publicatie van Dick Verkijk bevat 302 pagina’s, kost 22,95 euro is uitgegeven door Aspekt. ISBN 90-5911-279-2.

===================================================

In de voorbije maanden hebben archeologen in Vlaardingen de fundamenten ontdekt van het huis van Willem van Ruytenburgh. Hij is vereeuwigd als luitenant van de burgercompagnie op het schilderij “De Nachtwacht” van Rembrandt van Rijn. De Amsterdamse koopman, afkomstig uit Vlaardingen was een zuster van Anna van Ruytenburg, de (tweede) echtgenote van onze “Heemsteedse” Adriaan Pauw. Momenteel wordt Cultureel centrum het Oude Slot intern verbouwd. Het ligt in de bedoeling dat de theaterruimte boven “Adriaan Pauwzaal” gaat heten. De bovenruimte, waar gegeten kan worden,  zal worden omgedoopt tot “Anna Ruytenburgzaal”.

De heer V.C.Klep is op zijn wandelingen door Heemstede vaak op zoek naar historische merkwaardigheden. Zo ontdekte hij porseleinen isolatoren op een dak in de César Francklaan (evenzijde, vlak bij de hoek met de Heemsteedse Dreef). Een stukje nostalgie. De isolatoren waren namelijk in gebruik bij de N.V. Heemsteedse Radio Distributie van A.A.van Amerongen naar het Bronsteepark. Voor zover bekend, één van de laatste zichtbare herinneringen aan het radiodistributie bedrijf. In de Camplaan staat nog een pand met op de muur loodkabels van de huisaansluitingen van destijds.

Nog iets geheel anders is het volgende: Verkopers van margarine waren in de eerste helft van de vorige eeuw wettelijk verplicht dit met een bordje boven de deur of aan de gevel van hun winkel aan te geven. Het mogelijk laatste bordje is te zien boven de voordeur van “de Kaashoek”, Raadhuisstraat 38.

In HeerlijkHeden, nummer 113, augustus 2002, pagina’s 158-159, schreven we over de weerstand vanuit de plaatselijke bevolking tegen een sculptuur van beeldhouwer Adam Colton. Het in aluminium gegoten  glimmende kunstwerk kreeg al snel de naam “Schapenbotje”. In augustus werd bekend dat het kostbare beeld dat detoneerde in de landelijke Herfstlaan niet terugkeert, maar een plaats krijgt in het park van museum Kröller-Müller.

Door omwonenden niet gewenst is het 65.000 gulden kostende kunstwerk van Adam Colton, 'primitief bevestigd' door onbekenden van de sokkel gehaald en in het water gegooid (foto Vic Klep, 2002)

Door omwonenden niet gewenst is het 65.000 gulden kostende kunstwerk van Adam Colton, ‘primitief bevestigd’ door onbekenden van de sokkel gehaald en in de Van Merlenvaart gegooid (foto Vic Klep, 2002)

Het kunstwerk, bijgenaamd 'Schapenbotje', tijdelijk opgeslagen op de gemeentewerf in Heemstede (Vic Klep, mei 2002)

Het kunstwerk, bijgenaamd ‘Schapenbotje’, tijdelijk opgeslagen op de gemeentewerf in Heemstede (Vic Klep, mei 2002)

Het niet gewenste beeld van Adam Colton. Bericht uit het Haarlems Dagblad van 20 augustus 2004

Het niet gewenste beeld van Adam Colton. Bericht uit het Haarlems Dagblad van 20 augustus 2004

'Back to the Bone'/ Adam Colton is gefascineerd door botten. Deze foto is iin 2002 genomen in zijn atelier met een meer dan 100 x vergroot bot als kunstwerk

‘Back to the Bone’/ Adam Colton is gefascineerd door botten. Deze foto is iin 2002 genomen in zijn atelier met een meer dan 100 x vergroot bot als kunstwerk

Het beeld 'Blob and Bone' bevindt zich tegenwoordig in het Kröller Müller Museum (foto Willem van den Berg)

Het beeld ‘Blob and Bone’ bevindt zich tegenwoordig in het Kröller Müller Museum (foto Willem van den Berg)

Het voor de sculptuur Van Adam Colton geplaatste bordje (foto Willem van den Berg)

Het voor de sculptuur Van Adam Colton geplaatste bordje (foto Willem van den Berg)

De 19e eeuwse kunstschilder van romantische taferelen in en rond Heemstede Willem Vester (1824-1871) maakt de laatste jaren opgang, vooral bij kenners en verzamelaars.  Bij een veiling op 28 juni bij Sotheby’s in Amsterdam ging een fraai doek van de hand met een afbeelding van de voormalige St. Bavokerk (en pastorie) van Berkenrode aan de Herenweg.

A.C. VAN NOORT (ARIE VAN NOORT)  (1914-2003)

Catalogus A.C.van Noort 1914-2003. Amstel Art Heemstede

Catalogus A.C.van Noort 1914-2003. AmstelArt Heemstede

Kunsthandel AmstelArt, gevestigd in het historische “Het Dubbeld Ancker” , Wilhelminaplein 12, exposeert van 5 tot en met 27 november werk van de vorig jaar overleden kunstschilder A.C. van Noort (1914-2003) een “retrospectief”. Bij deze gelegenheid zal tevens een oeuvrecatalogus van de Heemsteedse kunstenaar Cees van Noort verschijnen.

Voorheen het winkel/woonpand van (zus) Sientje van Noort an het Wilhelminaplein, 1982, tegenwoordig is hier Amstel Art gevestigd.

Voorheen het winkel/woonpand van (zus) Sientje van Noort an het Wilhelminaplein, 1982, tegenwoordig is hier Amstel Art gevestigd.

dubbeld

Na in 2013 het voormalig Schotenhuis.Het Wapen van Heemstede/Pandahof te hebben aangekocht door Stadsherstel Amsterdam volgde in 2015 het pand Wilhelminaplein 12 (vroeger o.a. herberg ‘Het Dubbeld Anker’, later een bakkerij)

Hans Krol

Arie van Noort: Bollengezicht te Heemstede

Arie van Noort: Bollengezicht te Heemstede

 Noort1

A.C.van Noort: bloembollenveld op de Glip

Noort2

                                        Bloembollenveld op de Glip bij Heemstede

Arie Cees van Noort: bloembollenveld (Kunshjandel Groenland)

Arie Cees van Noort: bloembollenveld (Kunsthandel Groenland)

Idylle

                     ‘Idylle’ door A.C.van Noort

A.F.van Noort: bloembollenvelden aan de Kadijk in Heemstede, 1953

A.C.van Noort: bloembollenvelden aan de Kadijk in Heemstede, 1953

bloemstilleven

                                                                       Bloemstilleven, door A.C.van Noort

A.C.van Noort: Bloembollenveld

A.C.van Noort: Bloembollenveld

'Houthakkers in het bos Groenendaal te Heemstede' door A.C. van Noort (wordt in 2013 aangeboden op veilingsite Marktplaats)

‘Houthakkers in het bos Groenendaal te Heemstede’ door A.C. van Noort (in 2013 aangeboden op veilingsite Marktplaats)

Elswout

                                                 Elswout in de winter door A.C.van Noort

Noort

                                     Winterlandschap bij Bennebroek; door A.van Noort, circa 1970

 

Strandgezicht door Arie van Noort

Strandgezicht door Arie van Noort

Boerderij Van der Weiden aan de Zandvaart. Schilderij door A.C.van Noort (Museum Deventer)

Boerderij Van der Weiden aan de Zandvaart. Schilderij door A.C.van Noort (Museum Deventer)

Strand en zee bij Zandvoort door A.C.van Noort

Strand en zee bij Zandvoort door A.C.van Noort

Achteromslag A.C.van Noort 1914-2003; een retospectief (AmstelArt Heemstede)

Achteromslag A.C.van Noort 1914-2003; een retospectief (AmstelArt Heemstede)

Arie van Noort, navolger van de 'Haagsche School' door Arie Kramer. Uit: Heemsteder, 13 februari 1997.

Arie van Noort, navolger van de ‘Haagsche School’ door Arie Kramer. Uit: Heemsteder, 13 februari 1997.

Arie Cees van Noort aan het werk in Zandvoort

Arie Cees van Noort aan het werk in Zandvoort

Uitnodiging van A.C. (Arie) van Noort voor een tentoonstelling van zijn werk in het raadhuis Heemstede in januari 1984.

Uitnodiging van A.C. (Arie) van Noort voor een tentoonstelling van zijn werk in het raadhuis Heemstede in januari 1984.

Aankodiging expositie van A.C.van Noort in 1983 bij Art Gallery Gérard, Wassenaar

Aankondiging expositie van A.C.van Noort in 1983 bij Art Gallery Gérard, Wassenaar