Tags

, , , , ,

Protestantse Zendingsfeesten op buitenplaatsen in Zuid-Kennemerland

Na 1860 kwam in ons land het organiseren en vieren van ‘Zendingsfeesten’ in zwang. Het was binnen de protestantse wereld een blije en op verheven doel gericht christelijk samenzijn waarbij kerkelijke grenzen voor een keertje niet meer golden. Bovendien een uitstapje in de vrije natuur. Duizenden ‘zendingsvrienden’ kwamen één dag in het jaar bijeen om in verbondenheid de lezingen van daartoe uitgenodigde predikanten aan te horen over de inwendige zending, maar ook ‘uitwendig’ zoals in Afrika en Nederlands-Indië. De Hernhutter-broeders en zusters te Zeist waren deze zendingsdagen voor gegaan. Een Comité werd opgericht onder de naam ‘Algemeen Evangelisch Nationaal Zendingsfeest’, welke naam in 1874 is gewijzigd in ‘Christelijk Nationaal Zendingsfeest’. Promotor en eerste voorzitter was de bekende Réveilvoorman van de inwendige zending ds. Otto Gerhard Heldring (1804-1876), een der belangrijkste vertegenwoordigers van het filantropische christendom die van het door hem gestichte tehuis in Zetten een middelpunt maakte van praktische werkzaamheid (1). Voor het vinden van geschikte terreinen was men aangewezen op de landgoederen van adellijke en patricische families. Op 6 augustus 1863 vond het eerste Zendingsfeest plaats in Wolfheze, op het landgoed van Douairière Baronesse van Brakel Doorwerth.

Het zendingsfeest in Wolfheze was aanleiding bovenstaande aquarel in 1867 te vervaardigen door kunstenaar August Allebé (1837-1927)

Het zendingsfeest in Wolfheze was aanleiding bovenstaande aquarel in 1867 te vervaardigen door kunstenaar August Allebé (1837-1927)

Gunstig gelegen, omdat de zojuist aangelegde Rijnspoorweg daar vlak langs liep. Even dreigde stagnatie, maar de wet stond ‘godsdienstige en besloten’ samenkomsten toe. Omdat men beducht was voor ordeverstoringen van ‘kwaadwilligen’ was een cordon van politiebewaking opgesteld tussen Arnhem en Wolfheze en bleven militairen op de Veluwe in hun kazernes geconsigneerd. Zelfs werd een uitkijkpost op de Eusebiuskerk in Arnhem geposteerd, doch er gebeurde niets verontrustends. Uit alle oorden kwamen duizenden bijeen en op enkele van boomstammen in elkaar getimmmerde spreekgestoelten hielden bekende predikanten toespraken. “De volte was ontstellend en maakte het moeilijk om te verstaan wat er gezegd werd, maar iedereen was door deze grootscheepse manifestatie zeer bevredigd”, aldus een kronikeur uit het Doopsgezinde geslacht van Eeghen. De feesten waren nationaal van opzet, maar het merendeel van de bezoekers kwam uit het westen en midden van ons land. In het Zuiden is voor Zeeland en Noord-Brabant sinds 1873 een dergelijke zendingsdag georganiseerd in o.a. Kloetinge nabij Goes en van 1871 tot 1936 vonden ook Noordelijke Evangelische Zendingsfeesten plaats. De Nationale Zendingsfeesten zijn gevierd in de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland. In het bos van Middachten tussen 1869 en 1937 zelfs zestien maal. In onze provincie was men te gast in Nijenburg bij Heïloo, Beeckestein, Velserbeek en Waterland. Verder in totaal dertien maal op het grondgebied van de gemeenten Bloemendaal, Heemstede en Bennebroek.

VOGELENZANG (1867 en 1912)

Op 28 augustus 1867 was het buiten van de familie Barnaart decor van het vierde Evangelisch Nationaal Zendingsfeest. Het buiten ‘Vogelenzang’ lag op slechts tien minuten afstand van het gelijknamige station. Het programma vermeldt: “Was het reeds vroeger onze wensch ook eens in het hart van Holland onze feesttenten op te slaan, nu was dit in betrekking tot de Evangelische Alliantie-vergadering bijna een noodzakelijkheid. Spoedig vonden wij wat wij zochten. De hoogedelgeboren familie Barnaart stond ons met de meeste bereidwilligheid haar bekend buitengoed ‘De Vogelenzang’ ten gebruike af. Tegenover het zoo bevallig gelegen huis breidt zich het feestterein uit, voor ons doel zoo uitmuntend geschikt; terwijl in de onmiddellijke nabijheid de bekoorlijke wandelgangen in bosch en duin voor ieder toegankelijk, tot blij genieten uitlokken”. Nieuw was dat naast de Nederlandse dominees en zendelingen in Oost-Indië op de drie spreekplaatsen ook Engelse, Duitse en Franssprekende predikanten optraden. Nabij de boerderijen konden paarden en rijtuigen gestald worden. 45 Jaar later was men hier nogmaals gast en niettegenstaande de duizenden bezoekers verliep alles in goede orde en bracht de collectie zo’n 2.000 gulden op, te verdelen over de bestaande zendingsverenigingen. Na afloop ontving de heer Gerrit Willink de leden van de hoofdcommissie en enige sprekers in het Huis te Bennebroek (2). In de ochtend deed zich een ongeval voor waarbij secretaris S.H. Buijtendijk een enkel brak, maar een bediende een zware beenbreuk opliep, die hem invalide maakte. Eerdergenoemde secretaris schreef in zijn memoires: “Als kuriositeit teeken ik nog aan, dat de Officier van Justitie te Haarlem de toegangswegen tot het terrein door kavalerie liet bewaken, hoewel ik hem verzocht had dit niet te doen. Er waren kort te voren onlusten geweest onder ’t werkvolk aan het kanaal te Velsen, en die zouden ook te Vogelenzang kunnen geschieden, meende hij. ’t Pleit voor onze feesten dat, hoewel er steeds politie aanwezig was, deze nooit feitelijk is opgetreden. De wereld voelt, dat het daar voor haar de plaats niet is”.

Over het nationaal christelijk zendingsfeest in Vogelenzang Uit: Stemmen van waarheid en vrede, 167

Over het nationaal christelijk zendingsfeest in Vogelenzang Uit: Stemmen van waarheid en vrede, 167

Zendingsbijeenkomst in 1867 op het terrein van jonKheer Barnaart in Vogelenzang (Algemeen Handelsblad, 29-7-1867)

Vierde nationaal zendingsfeest in 1867 op het terrein van jonkheer Barnaart in Vogelenzang (Algemeen Handelsblad, 29-7-1867)

Zendingsfeest op de terreinen van Barnaart in Vogelenzang. Uit: Algemeen Handelsblad, 3 juli 1912 (1)

Het 49ste Zendingsfeest vond in 1912 wederom plaats op de terreinen van Barnaart in Vogelenzang. Uit: Algemeen Handelsblad, 3 juli 1912 (1)

Vervolg van bericht over het christelijk nationaal zendingsfeest in Vogelenzang, uit: Algemeen Handelsblad van 3 juli 1912.

Vervolg van bericht over het christelijk nationaal zendingsfeest in Vogelenzang, uit: Algemeen Handelsblad van 3 juli 1912.

===========================================

BOEKENRODE (1884) en LEIDUIN (1890,1895 en 1910)

Het eerste zendingsfeest op Boekenrode had plaats in 1884. Voor het 27ste, 32ste en 47ste Zendingsfeest stelde de eigenaar mr. H.S. van Lennep, o.a. gemeenteraadslid van Amsterdam, zijn landgoed Leiduin bereidwillig beschikbaar, zelf voorzitter van de Doopsgezinde Zendingsvereniging te Amsterdam. De feesttreinen hielden vlak bij het feestterrein stil aan de halte Woestduin. De toegang bedroeg 40 cent, voor welk bedrag men een programma als toegangsbewijs ontving. De rijtuigen werden vanaf de Manpadslaan toegelaten. Aan de vooravond van het feest in 1910 hielden L.A. Gerth van Wijk (3), predikant te Bennebroek, en J.L. Zegers (4), directeur van Meer en Bosch een bidstond. Tussen 10 uur ’s morgens en de afsluiting om half zes ’s middags traden 18 predikanten op verdeeld over vier spreekplaatsen.

Aankondiging zendingsfeest op Boekenrode in 1884 (Haarlem's Dagblad, 18 juni 1884)

Aankondiging zendingsfeest op Boekenrode in 1884 (Haarlem’s Dagblad, 18 juni 1884)

Zendingsfeest op Leyduin (Het Nieuws van den Dag, 4-7-1890)

Een geslaagd zendingsfeest op Leyduin maar met een relletje (De Tijd, 4-7-1890)

Een ongepaste grap bij het Zendingsfeest (De Locomotief, Samarangsch handels- en advertentieblad, 6-8-1895)

Drukte op zendingsfeest Leiduin in 1910.

Drukte op zendingsfeest Leiduin in 1910. (NHA)

Een groep Rotterdamse volksvrouwen op het zendingsfeest 8 juli 1944 in Leiduin

Een groep Rotterdamse volksvrouwen op het zendingsfeest 8 juli 1944 in Leiduin (NHA)

De zendeling Guillaume sprekend tijdens het zendingsfeest Leiduin, 1910

De zendeling Guillaume sprekend tijdens het zendingsfeest Leiduin, 1910

Cartoon van Albert Hahn op het zendingsfeest in 1910

Cartoon van Albert Hahn op het zendingsfeest in 1910 op Leiduin

Schandaaltjes op de Zendingsfeesten; door Gert de Kruif 9 (Ons Bloemendaal, voorjaar 2016)

Vervolg van artikel over schandaaltjes op de zendingsfeesten in Leyduin; door Gert de Kruif (Ons Bloemendaal, nummer 1, jaargang 40, voorjaar 2016)

Bennebroek (3 juli 1878) (1915, 1925, 1933 provinciaal)

ddd_010265183_mpeg21_p002_image

Aankondiging van Zendingsfeest Bennebroek 3 juli 1878  Uit: De Tijd van 4 december 1877

Uit de aankondiging citeren we: “Wij hopen Woensdag 3 Juli ons 15de Zendingsfeest op den huize Bennebroek bij Haarlem te vieren. Dus een nieuw terrein. Of het voor zulk een feest geschikt is? Uitnemend. Wij willen niet in vergelijking treden, want bijna van ieder terrein, waar wij onze tenten mochten opslaan, konden wij zeggen: “uitnemend geschikt”, maar gerust durven wij verzekeren, dat de schoonheid van dit terrein menigeen, in deze streken weinig bekend, zeer zal verrassen. Onzen oprechten dank aan de WelEdelgeb. Vrouwe Douairière Willink, die met de meeste voorkomendheid haar schoon landgoed voor ons feest heeft opgezet”. De speciaal ingezette feesttreinen en gewone treinen hielden stil bij station Vogelenzang, vanwaar men in ongeveer 15 minuten langs een grotendeels dankzij bomen beschaduwde weg het feestterrein rond het Huis te Bennebroek bereikte. Bij het logement ‘De Nieuwe Geleerde Man’ konden koetsiers der rijtuigen hun paarden stallen. Stoombootmaatschappij ‘De Vereeniging’ liet vertrekkende vanaf Bodegraven een boot varen naar Leiden, met aansluiting op de feesttrein. Het programma was vooraf verkrijgbaar bij een aantal christelijke boekhandelaren in de grote steden, alsmede bij W. ten Boom (grootvader van evangeliste Corrie ten Boom) in de Barteljorisstraat, welke laatste zich tevens verantwoordelijk stelde voor het in bewaring geven van tassen e.d. op de weide. In de twee kantines waren ‘mondbehoeften’ verkrijgbaar, variërend van een kop gekookte koffie á 5 cent (gefiltreerde koffie á 10 cent) tot een fles schuimend bier voor 25 cent. Een krentebol kostte één stuiver, een broodje kaas 10 cent en een cadetje met rund- of kalfsvlees 20 cent. Onder de feestliederen in het programma opgenomen bevond zich een vers van Nicolaas Beets, welke toen nog levende predikant-dichter tweemaal op zendingsfeesten optrad, namelijk in 1870 en 1873. Op het feestterrein waren goed verspreid drie spreekplaatsen ingericht. Dominee N.H. de Graaf uit Amsterdam opende de manifestatie. Het was de laatste maal dat deze originele spreker optrad; hij ging uit de strijdende in de triumferende kerk over. De lezing van professor P. Cassel uit Berlijn handelde over: ‘Paulus auf dem Weg nach Damascus’. In zijn toespraak riep hij op tot deelneming aan het werk der zending onder de joden. Dr. J.P.G. Westhoff had de zending in Sumatra als thema. Hij achtte het van levensbelang de nog 2,5 miljoen Tobanezen, die nog heidenen zijn, voor het Christendom te redden “eer de pogingen gelukken ze tot Mohamedanen te maken. hetgeen ons licht een nieuwen bloedigen oorlog op den hals halen zou”. Heel wat gematigder was de voordracht van H. Pierson, directeur der Heidring-gestichten te Zetten, die waarschuwde tegen overdreven eisen en verwachtingen omtrent het zendingswerk. De lezing van A. Brummelkamp, predikant in Alkmaar, had tot titel: ‘Drie lessen tot de aankweeking van den echten zendingsgeest aan het leven van Livingstone ontleend’. De inhoud ontging de meeste toehoorders vanwegediens zachte stem. De Opregte Haarlemsche Courant berichtte althans: “Welke die lessen waren, is voor iemand, die niet zeer digt bij den spreker was, moeilijk te zeggen. Van de meeste andere sprekers kan daarentegen getuigd worden, dat hun orgaan hen voor hunne taak zeer berekend maakte”. Dezelfde krant maakte melding van het feit dat twee personen waren binnengeslopen zonder entreegeld te betalen. Zij werden echter door een met het toezicht belaste persoon achterhaald en zijn met hulp van een politieagent alsnog genoodzaakt te betalen. Een verslag van ‘Het zendingsfeest te Bennebroek op 3 juli’ verscheen verder op 7 augustus 1878 in het blad ‘De West-Indiër; dagblad toegewijd aan de belangen van Nederlandsch Guyana’ [zie: Historische Kranten – Koninklijke Bibliotheek.] Andere Noord-Hollandse christelijke zendingsfeesten op de Huis te Bennebroek hadden plaats in 1915, 1925 en 1933. [zie: Noord-Hollands Archief: krantenviewer].

Bericht over te houden zendingsfeest te Bennebroek in 1878 (Uit: De Standaard, 1 april 1878)

Bericht over te houden zendingsfeest te Bennebroek in 1878 (Uit: De Standaard, 1 april 1878)

Talma5

Naast Nationale hadden ook Provinciale zendingsfeesten plaats, zoals op 7 juli 1914 op het landgoed van mevrouw Willink ‘Huis te Bennebroek’, waar toenmalig predikant van waar toenmalig dominee van Bennebroek A.S.Talma de slotrede hield.

Boekenrode (1873, 1875, 1880, 1884, 1888)

Boekenrode, gelegen op de grens van Heemstede en Bloemendaal in Aerdenhout, was van 1662 tot zijn overlijden in 1678 het trotse bezit van Pieter de Groot, pensionaris van Amsterdam en zoon van Hugo de Groot.

Mr. Pieter de Groot, zoon van Hugo de Groot, pensionaris van Rotterdam, eigenaar van de hofstede Boekenrode op de grens van Heemstede en Aerdenhout. Gravure door J.Houbraken

Mr. Pieter de Groot, zoon van Hugo de Groot, pensionaris van Rotterdam, eigenaar van de hofstede Boekenrode op de grens van Heemstede en Aerdenhout. Gravure door J.Houbraken

In 1870 is het buiten in het bezit gekomen van politicus mr. Jan Messchert van Vollenhoven (zoon van een gefortuneerd bierbrouwer) en echtgenote Margaretha Catharina van Lennep, welke laatste als dochter van Pieter van Lennep haar jeugd op Boekenrode had doorgebracht. Op woensdag 23 Juli 1873 vond het tiende Zendingsfeest op dit lommerrijke lustoord plaats, op nauwelijks tien minuten lopen vanaf de treinhalte Zandvoortselaan. Dr. Nicolaas Beets hield de openingsrede. Twee jaar later stelden de families Messchert van Vollenhoven en Van Lennep wederom het terrein beschikbaar. Wat nog nergens voordien door een niet-predikant was geschied gebeurde hier: gastheer mr. J. Messchert van Vollenhoven, oudburgemeester van Amsterdam en in die tijd lid der Tweede Kamer van de Staten-Generaal heette in hartelijke woorden het toegestroomde publiek welkom.

Mr.Jan Messchert van oenhoven, geboren 1812 in Amsterdam en overleden 1881 in Bloemendaal stelde Boekeroden vrij ter beschikking voor het zendingfeest

Mr.Jan Messchert van Vollenhoven, geboren 1812 in Amsterdam en overleden 1881 in Bloemendaal stelde Boekenrode vrij ter beschikking in 1873 voor het zendingfeest

 

vol1

Mr. Jan Messchert van Vollenhoven (1812-1881), was directeur van bierbrouwerij ‘De gekroonde valk’ en o.a. burgemeester van Amsterdam van 1855-1868. Uit: Noordhollandse Statenleden 840-1919. Deel XXI, 1995.

 

vol2

vervolg van: biografie, in: Noordhollandse statenleden 1840-1919. 1995.

 

 

Onder de sprekers ook dr. Abraham Kuyper, destijds Kamerlid die een lezing hield over de Brighton-beweging in Engeland, terwijl de voordracht van ds. G.J. van Lindonk van de Ned. Hervormde Kerk te Heemstede ‘De Waldenzen’ tot onderwerp had. Ter herinnering zijn als uitgave van A. van Oosterzee een viertal kleine litho’s gedrukt bij de firma Treslong en Co. Hof in Amsterdam met volgende afbeeldingen: 1) aankomst op het feestterrein; 2) spreekplaats nr. l (grote plein); 3) spreekplaats nr. 2 (Masten Plein); 4) spreekplaats nr. 3 (Beukenbosch). De befaamde in Bloemendaal woonachtige literator dr. Johannes van Vloten noteerde: “Liefelijk straalde de morgenzon door de groengebladerde takken, en al was de lucht, in spijt der July-maand, die wij reeds een week waren ingetreden, wat koel, ’t was er aangenaam rond te dolen, in den bloemengaard en de beukenlanen, vóór het nog nodig werd zich een goede staanplaats te bezorgen bij het houten getimmerte, dat weldra door den heer van ’t buiten zelf als spreker zou beklommen worden op den Woensdag morgen, aan het 12e “kristelijk-nationaal zendingsfeest” gewijd. Na een zalvend gezang en stichtelijke afspraak van een ander besteeg hij weldra zijn spreekgetimmerte, en heette de van alle zijden saamgestroomde toehoorders welkom. Hij hief aan van de historische herinneringen, aan den wel wat verwijderden omtrek verbonden, de hagepreeken van ’t jaar 1566 en den strijd voor de gewetensvrijheid, en sprong van daar alras op den bewoner van zijn Boekenrode in de volgende eeuw over, op Pieter de Groot en zijn wereldberoemden vader Huijg, dien hij met niet minder ingenomenheid scheen te herdenken”.

Bericht van zendingsfeest op Boekenrode (De Tijd, 10 juli 187)

Bericht van zendingsfeest op Boekenrode (De Tijd, 10 juli 1875)

Zendingsfeest 187 op Boekenrode in Aerdenhout. Aankomst op het feestterrein. litho A.van Oosterzee. Uitg. litho door Treslong & Hof, Amsterdam

Zendingsfeest 7 juli 1875 op Boekenrode in Aerdenhout. Aankomst op het feestterrein. litho A.van Oosterzee. Uitg. litho door Treslong & Hof, Amsterdam

Steendruk van zendingsbijeenkomst Boekenrode, 1875. Spreekplaats 1 (Grote Plein)

Steendruk van zendingsbijeenkomst Boekenrode, 1875. Spreekplaats 1 (Grote Plein)

Steendruk zendingsbijeenkomst Boekenrode, 1875. Spreekplaats 2 (Masten Plein)

Steendruk zendingsbijeenkomst Boekenrode, 1875. Spreekplaats 2 (Masten Plein)

litho van zendingsbijeenkomst Boekenrode, Aerdenhout 1875. Spreekplaats 3 (Beuken Bosch)

litho van zendingsbijeenkomst Boekenrode, Aerdenhout 1875. Spreekplaats 3 (Beuken Bosch)

In 1880 hield hofprediker dr. G.J. van der Flier – van 1870 tot 1873 predikant in Heemstede geweest zijnde – de slotrede. Het 21ste Zendingsfeest op 18 juli 1884 in Boekenrode is door tussen de 10.000 en 11.000 personen bezocht, waabij gelet op het aantal verkochte programma’s bij de entree zo’n 4.000 uit deze omgeving. Het 25ste ofwel Christelijk Nationaal Zendingsfeest betekende tevens de vijfde keer op Boekenrode. Voor het eerst traden ongeveer 500 zangers op van de Bond van Christelijke Zangverenigingen. Het aantal bezoekers bedroeg bijna 12.000. Na afloop verscheen een dichtbundel: ‘Uit mijn bloemhof’, van welke de opbrengste ten goede kwam van de Christelijke School te Heemstede (sedert 1924 Nicolaas Beetsschool geheten). Predikant Carel Steven Adama van Scheltema (1815-1897), die sedert 1883 in Arnhem woonde en auteur is  van een groot aantal werken in poëzie en proza van stichtelijke, romantische en propagandistische aard, schreef de voorrede. “waarde geloofsgenoten, vooral gij die  met mij liefelijke herinneringen hebt aan de Zendingsfeesten op Boekenroode gevierd! Gaarne breng ik een verzoek uit den Huize Boekenroode tot u over, mij daarbij verzekerd houdende, dat gij mijne vraag met de deelneming en blijdschap der liefde zult ontvangen. De Christelijke School te Heemstede verkeert in dringenden geldelijken nood, en nu is het een wensch van de schrijfster der volgende lieve versjes, dat gij haar door aankoop van dit boekje helpen wilt, om het bestaand tekort te dekken, en kon het zijn in eene geruststellende bate voor de toekomst te herscheppen (…)”. Het boekje bevat 22 christelijke verzen, o.a. geïnspireerd door bijbelteksten. De naam van de vrouwelijke dichter, ondertekend met ‘W’, kon ondanks talrijke nasporingen tot op heden niet achterhaald. Dominee Buijtendijk schrijft in zijn herinneringen: “We zijn in 1881 voor ’t laatst op Boekenroode geweest. Mevrouw van Vollenhoven ontsliep op 12 juni 1891 en haar broeder Van Lennep volgde haar anderhalf jaar later in ’t graf. Was hij een stille in den lande, zij was een vrouw met een hart vol liefde voor ieder, vooral voor de dingen van het Koninkrijk Gods. Hoewel uit een Amsterdamsche patricische familie en dame du plais van H.M. Koningin Sophia,, was ze de eenvoud zelve. Haar echtgenoot beweerde dat ze slechts één gebrek had: ze wilde haar gasten met de vettigheden der aarde opvullen. Ons Zendingsfeest had ze wel elk jaar willen hebben. Kinderlijk geloovig heeft ze geleefd en is ze gestorven. Haar echtgenoot, zij en haar broeder liggen vredig naast elkander op den stillenen lommerrijken doodenakker van Heemstede, werwaarts ik ieder hunner heb vergezeld. De gedachtenis dezer rechtvaardigen zal in zegening zijn”.

‘Uit mijn Bloemhof’ (1888), uitgegeven ‘Ten voordeele van de Christel. School te Heemstede’

VELSEN 1900

Velsen2

Zendingsfeest in Velsen, 1900, georganiseerd door D.R.Bouhuys, godsdienstonderwijzer in Amsterdam en secretaris van het comité dat rond 1900 zendingsfeesten organiseerde in de omgeving van Amsterdam (NHA)

Meer en Berg (1892, 1899, 1918, 1919, 1921, 1922,  1925, 1926, 1929)

Fotokaart van Meer en Berg, uitgegeven ter gelegenheid van het Zendingsfeest in 1899 (NHA)

Fotokaart van Meer en Berg, uitgegeven ter gelegenheid van het Zendingsfeest in 1899 (NHA)

Fotokaart van Oranjerie Meer en Berg Heemstede, in 1899 uitgegeven ter gelegenheid van het Zendingsfeest.

Fotokaart van Oranjerie Meer en Berg Heemstede, in 1899 uitgegeven ter gelegenheid van het Zendingsfeest.

Via Cornelis van Goor, enkele leden uit het geslacht Trip en David de Neufville, is deze fraaie buitenplaats in 1729 eigendom geworden van Dirk van Lennep, schoonzoon van David de Neufville. Van 1841 tot zijn dood in 1880 was jonkheer mr. Diederik Jacob Carel van Lennep eigenaar, gehuwd met jonkvrouw Paulina Agneta Deutz van Assendelft (1853-1913). In het programma van het 29ste Christelijk Nationaal Zendingsfeest op 6 juli 1892 bij Meer en Berg lezen we: “Wij mogen ons feest vieren op een terrein, zoo uitnemend voor ons doel geschikt. Onzen warmen dank brengen wij toe aan Mevrouw de Douairière van Lennep, geb. Deutz van Assendelft, die hare schoone buitenplaats met vriendelijke bereidwilligheid voor ons openstelde. Moge de getrouwe God het haar vergelden naar de rijkdom zijner liefde! Drage de bijeenkomst op Meer en Berg rijke vruchten voor het Koninkrijk Gods!”. Zowel de reguliere als zeven speciale feesttreinen stopten bij Halte Het Manpad, vanwaar het luttele minuten lopen was naar de feesttreinen vanaf de Herenweg. Voorts bevond zich een tweede ingang vanaf de Glipperweg. “De rijtuigen vinden gelegenheid tot stalling op Meer en Berg aan den Tramweg, tegen ƒ 1, op stal en 50 cent in het weiland. Het publiek wordt dringend verzocht niet door de bosschen te loopen, alles wat als verboden terrein is aangegeven, te ontzien, op de paden te blijven en op de hoogten, die met mos en gras zijn begroeid, niet op en af te loopen. Wij vertrouwen dat op dit verzoek door iedereen zal worden gelet, opdat op de schoone plaats, die ons door de eigenares met groote bereidwilligheid is afgestaan, niets bedorven of geschonden worde. Op vier spreekplaatsen zullen toespraken gehouden worden. Handwijzers maken het gemakkelijk om ze te vinden”. Bij de spreekplaatsen zijn banken geplaatst voor ouderen, zwakken en vrouwen. De kantinehouder verhuurde vouwstoeltjes. Een uur vóór de pauze en vóór de slotrede zijn door meer dan 1.000 zangers, leden van de Bond van Christelijke Zangverenigingen in Nederland onder leiding van W. van der Blij uit Utrecht, liederen gezongen, waarvan de tekst in het programmaboekje was opgenomen. Een recensent van de Opregte Haarlemsche Courant tekende hierbij aan: “Jammer dat ook bij die uitvoering zoovelen waren die liever hun eigen stem hooren dan die van anderen en door hun ontembaar gebabbel het genot voor wie luisteren willen, bederven”. Vanwege het geroezemoes is de zang nadien komen te vervallen op de jaarlijkse zendingsfeesten. Onder de 15 sprekers waren dr. M.F. van Lennep, predikant te Haarlem, G. J. van Lindonk (sedert 1883 predikant in Voorburg) en J.L. Zegers, directeur van de Christelijke Vereeniging voor de Verpleging van lijders aan vallende ziekten. N. de Jonge uit Brussel sprak over de Evangelisatie in België en verschillende voordrachten hadden betrekking op de zending in Nederlands-Indië. Het aantal bezoekers was buitengewoon groot; behalve de duizenden, die door de feesttreinen aan het Mannenpad werden aangebracht, trokken nogmaals duizenden, van den vroegen morgen tot in den namiddag, hetzij te voet, hetzij in voertuigen van allerlei aard, naar ‘Meer en Berg’. Op de breede en de smalle paden, onder de lommer van de eerwaardige beuken, de hooge eiken en linden, op de groene heuvels , overal krioelde het van menschen; op de uitgestrekte weide, waar de cantines waren opgeslagen, langs de hellingen rondom den grooten vijver met het fraaie bloemen-eilandje, legerden zich meer of minder talrijke schilderachtige groepen, om uit te rusten van de doorgestane, en krachten op te doen voor de komende vermoeienissen; terwijl velen een meer afgelegen plekje hadden opgezocht om met zijn vieren, of ook wel met zijn tweeën den schoonen dag in de vrije natuur te genieten. De zeer uit elkander opgerichte spreekplaatsen waren voortdurend door dichte drommen toehoorders omgeven; reeds bij de openingsrede van dr. G. J. van der Flier waren naar schatting een zes of zeven duizend belangstellenden aanwezig “.(O.H.C., 7 juli 1892). Het blad ‘Kerknieuws’ van 8 juli 1892 berichtte dat het Zendingsfeest door 11.500 personen werd bezocht.

Vooromslag van brochure betreffende 36ste Christelijk Nationaal Zendingsfeest op Meer en Berg nabij Heemstede bij Haarlem, 5 juli  1899

Beginpagina zendingsfeest 1899 op Meer en Berg

———-

leiduin1

Zendingsfeest op het buiten Leiduin, 8 juli 1910

Leiduin3.jpg

(Bericht uit de Apeldoornsche Courant van 29 juni 1910 over het zendingsfeest op het buiten Leiduin bij Vogelenzang 6 juli 1910)

Leiduin2

Zendeling Guillaume sprak de zendelingfeestgangers op Leiduin toe.

===================================================

‘CONFERENTIE DER BROEDERS'(DARBYSTEN)  in 1892

Zendingsfeest van Vergadering van gelovigen in 1892 te Heemstede. Enkele afgebeelde personen zijn: C.Aandewiel (2), K.van de Burg (4), J.W.Zweers (8), Hugo la Riviere (10), H.J.Lemkes (23), H.C.Voorhoeve (30), J.N.Voorhoeve (44) en Van Unselen (52) [foto oorspronkelijk afkomstig van C.Aandewiel - zie: Vergadering van gelovigen Zwolle.

Zendingsfeest van Vergadering van gelovigen op Meer en Bosch in 1892 te Heemstede. Enkele afgebeelde broeders zijn met naam bekend: C.Aandewiel Jr.(2), K.van de Burg (4), J.W.Zweers (8), Hugo la Rivière (10), H.J.Lemkes (23), H.C.Voorhoeve (30), J.C. Bender (35) (Heemstede), dr. J.Mieg (36) (Heemstede), J.N.Voorhoeve (44) dr. Leng (45) (Heemstede)en Van Onselen (51) (Heemstede). [foto oorspronkelijk afkomstig van C.Aandewiel – zie: Vergadering van gelovigen Zwolle].

Op bovenstaande foto van de conferentie der Broeders in 1892 te Heemstede staan: 1. K.Molenaar Jr. (Delft), 2. C.Aandewiel Jr. (Apeldoorn), 3. Vernhout (Haarlem), 4. K.v.d.Burg (Zwolle), 5. Zoet (Leiden), 6. Verkouw (Alphen aan den Rijn), 7. Helledoorn (Rotterdam), 8. Zweers (Zwolle), 9. H.A.Toen (Gouda), 10. H.la Rivière (Zwolle), 11. Boas (Den Haag), 12 en 13 onbekend, 14. G.P.Bronkhorst (Haarlem), 15. Begeer (Apeldoorn), 16. C.Aandewiel Sr. (Den Haag), 17. W.S.Hoekstra (Den Haag), 18. A.de Raadt (Gouda), 19. Molenaar Sr. (Beverwijk), 20 en 21 onbekend, 22. Bouwmeester (Den Haag), 23. H.J.Lemkes Sr. (Alphen a.d. Rijn), 24. Uithof (Den Haag), 25. V.d.Burgh (Deventer), 26. J.H.Beckman (Rotterdam), 27. W.Verschoor (Nijmegen), 28. P.Ravensberg Sr. (Rotterdam), 29. T.Brandes (Den Haag), 30. H.C.Voorhoeve (Den Haag), 31. J.H.M.Stephan (Rotterdam), 32 onbekend, 33 A. van Rijn (Heemstede), 34 C.Jongensburger (Alphen aan den Rijn), 35. J.C.Bender (Haarlem, Heemstede), Dr. J.Mieg (Heemstede), 37. onbekend, 38. Versloot (Zwammerdam), 39. J.Sax (Dordrecht), 40. H.Voorhoeve (Den Haag), 41. onbekend, 42. Domburg (Den Haag), 43. D.Rot (Apeldoorn), 44. J.N.Voorhoeve (Den Haag), 45. Dr. Leng (Heemstede), 46. Mulder (Den Haag), 48. J.van Wijk (Alphen aan den Rijn), 49. J.A.Donker (Delft), 50. Janzen (Den Haag), 51. Van Onselen (Heemstede), 52 onbekend, 53. W.M.Zwart (Scheveningen).

Dr.W.J.Ouweneel schrijft in het boek ‘Gij zijt allen broeders’ op pagina 115: ‘Direkt ten zuiden van Haarlem vinden we Heemstede, waar we ook als vroeg een ‘vergadering” aantreffen; hier ging men heen vanuit Bennebroek dat nog even zuidelijker ligt. Rond 1876 waren hier bekende broeders schildersbaas Arie van Rijn Tz. en George P.Bronkhorst. een bekende broeder uit de “vergadering” te Leiden die later naar Heemstede verhuisde was Jan Christiaan Bender (…) Op 12 mei 1876, nog geen 65 jaar oud, overleed Neeltje Dekker, de echtgenote van George P.Bronkhorst; zo was hij met 45 jaar weduwnaar geworden. Enkele maanden later vertrok hij naar Heemstede, en in 1878 hertrouwde hij met Adriana Catharina Voorhoeve (geb. 1840 Rotterdam), een zuster van de bekende H.C.Voorhoeve. Rond 1890 liet Bronkhorst aan de Wagenweg in Heemstede drie huizen bouwen, waaronder één voor zichzelf en één voor de jong overleden arts en broeder Johannes Mieg [die op 2 mei 1879 met zijn familie vanuit Rotterdam naar Heemstede is verhuisd] (…) Toen Bronkhorst in Heemstede woonde, ontstond er een jaarlijkse zomer-“conferentie” in Haarlem; rond 1900 werd deze verplaatst naar Alphen aan den Rijn. Bronkhorst en zijn zwager Voorhoeve waren ook de voornaamste sprekers op de jaarlijkse “grote vergadering” op Hemelvaartsdag in Apeldoorn. Voor de vorming en uitbouw van de “vergaderingen’ in Nederland heeft Bronkhorst enorm veel betekend; hij overleed op tachtigjarige leeftijd in Haarlem op 21 december 1911.’ (W.J.Ouweneel, pagina 133).

Uit 1903 dateert de schilderswerkplaats van Arie van Rijn en is zijn ruimte op zondag voor de broeders gebruikt als kerkzaal [tegenwoordig Trias-garage].

Kerklaan 43 Heemstede, oorspronkelijk in 1903 gebouwd als schilderswerkplaats voor A.van Rijn, later heeft zich hier garage Trias gevestigd

Kerklaan 43 Heemstede, oorspronkelijk in 1903 gebouwd als schilderswerkplaats voor A.van Rijn, later heeft zich hier garage Trias gevestigd

Het programma van het 36ste Zendingsfeest 5 juli 1899 vangt als volgt aan: “Wederom vieren wij ons Christelijk Nationaal Zendingsfeest  in Haarlem’s bekoorlijke dreven. Mevrouw Douairiëre van Lennep geb. Deutz van Assendelft stelde andermaal het schoone Meer en Berg met dezelfde bereidwilligheid ter onzer beschikking waarmede H.H.Welgeborene het ons in 1892 afstond. Wij brengen haar daarvoor onzen weigemeenden dank. Allen, die toen dien dag op Meer en Berg doorbrachten, herinneren zich nog, hoe uitnemend dit feest slaagde”. Op de vooravond van het feest is op spreekplaats nr.2 om half acht een bidstond gehouden, waarbij dr. L. Heldring, predikant te Rotterdam en J. Kuylman, predikant in Heemstede, voorgingen. Er reden zeven speciale feesttreinen vanuit Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Dordrecht, Den Helder, Enkhuizen en Amersfoort/ Utrecht. De orde tijdens het feest is geen ogenblik verstoord, terwijl de organisatie niets te wensen overliet. Na de openingstoespraak van H. Pierson, directeur der Heldring-gestichten te Zetten, volgden lezingen over de inwendige zending, maar ook over de evangelisatie onder heidenen en andersdenkenden in o.a. Israël, Oeganda, Java, en Minahassa op het eiland Celebes. Onder de 19 voorgangers bevonden zich dr. E. Barger, dr. J.D. Bierens de Haan, G.J.A. Jonker, F.W.A. Korff en professor dr. J.J.P Valeton. De slotrede hield ds. F.van Gheel Gildemeester. Een tegenvaller was het ongunstige weer, zoals blijkt uit volgende bespreking in de O.H.C, van 6 juli 1899: “Was andere jaren het Zendingsfeest aanleiding voor duizenden en duizenden om op te gaan tot deze jaarlijks terugkeerende gebeurtenis, ditmaal lieten de geweldige plasregens van gisteren hun invloed gelden, evenals het regenachtig weder van heden. Toch was het aantal bezoekers vrij groot, en behoefden de verschillende sprekers, die zich van 4 spreekgestoelten deden hooren, niet te klagen over gebrek aan belangstelling. Deze spreekgestoelten waren op heerlijke schilderachtige plekjes van het prachtige buiten geplaatst; in de onmiddellijke nabijheid waren tribunes opgericht voor muziekgezelschappen, die zich nu en dan deden hooren en veel publiek trokken. Daardoor kon men tevens nagaan in welken richting zich de spreekgestoelten zich bevonden, hoewel langs de hoofdwegen deze ook door handwijzers waren aangeduid (…)” (5)

Zendingsfeest op Meer en Berg Heemstede 5 juli 1899. Bericht uit: Amersfoortsche Courant van 22 juni 1899

Zendingsfeest op Meer en Berg Heemstede 5 juli 1899. Bericht uit: Amersfoortsche Courant van 22 juni 1899

Aankondiging zendingsfeest op Meer en Berg Heemstede in 1921 (De Telegraaf, 23-8-1921

Aankondiging zendingsfeest op Meer en Berg Heemstede in 1921 (De Telegraaf, 23-8-1921

De laatste jaarlijksezendingsbijeenkomst op Meer en Berg bij het echtpaar Deutz van Lennep had plaats in 1929 (Algemeen Handelsblad, 21-5-1929)

Het laatste jaarlijkse zendingsfeest op Meer en Berg bij het echtpaar Deutz van Lennep had plaats in 1929 (Algemeen Handelsblad, 21-5-1929)

In 1906 stelde Koningin-moeder Emma paleis Soestdijk beschikbaar, in 1910 Leiduin en 1912 Vogelenzang nogmaals plaats van handeling. Het 50ste zendingsfeest vond in 1913 plaats op Raaphorst (bij Wassenaar), eigendom van het Koninklijk Huis. Met een onderbreking in 1915 en van 1917 tot 1924 is het 69ste en achteraf bezien laatste (landelijke) zendingsfeest in 1939 op Raaphorst gevierd. Na de Tweede Wereldoorlog heeft het organisatiecomité besloten vanwege de nieuwe tijd en nieuwe vormen deze vorm van landelijke samenkomsten geen doorgang meer te laten vinden. In de marge enigszins vergelijkbaar waar het om inwendige evangelisatie gaat zijn de door de Evangelische Omroep (EO) georganiseerde familiedag en jongerendag, welke veelal massaal bezocht worden door soms meer dan 20.000 personen. Provinciale zendingsfeesten N.H. hebben de eerste drie decennia van de 20e eeuw ook plaatsgehad op de volgende buitenplaatsen in (Zuid- en Midden)-Kennemerland: Rooswijck (Velsen), Wildhof (Bloemendaal), Waterland (Velsen), Velserbroek (Velsen), Beeckestein (Velsen) en Saxenburg (Bloemendaal. De Herrnhutters (Broedergemeente) uit Zeist hebben voorts zendingsfeesten geroganiseerd in Haarlem.

Noten

(1.) Heldring leerde in 1843 ds. Nicolaas Beets in Heemstede kennen, die zoals bekend met het Réveil verwant was, evenals in dezelfde periode mr. H.J. Koenen, van 1840-1847 bewoner van De Gliphoeve, die tevens binnen de ontwikkeling van het Réveil als publicist en brievenschrijver een voorname rol gespeeld heeft. In de jaren rond 1845 vertoefden Isaac da Costa, Willem de Clercq en J.L.G. Pierson dikwijls zomers met hun familie buiten in Heemstede en kerkten dan bij Beets. Zie: dr. M. Elisabeth Kluit, Het Protestantse Réveil in Nederland en daarbuiten 1815-1865. Amsterdam, Paris, z.j. (Proefschrift 1936).

(2.) Gerrit Willink(1814-1872) is in 1858 via vererving eigenaar geworden van het Huis te Bennebroek, tevens bezitter van het pand Keizersgracht 90 (thans 587) in Amsterdam, van kasteel Oud-Poelgeest in Oegstgeest en van de buitenplaats Spruitenbos in Heemstede. Van origine Doopsgezind was hij aktief binnen de kringen van het Réveil en kwam onder invloed van het gedachtengoed van de Engelsman J.N. Darby (1800-1880). Als geestelijke brak deze met de anglicaanse kerk, omdat hij van oordeel was dat er in de ware kerk geen ambten moeten zijn, doch enkel leiding door de Geest. Op bezoek in Nederland is Darby augustus 1854 gastvrij ontvangen door het echtpaar Willink op huize Spruitenbos en in zijn Amsterdamse residentie. De woningen van Willink zijn feitelijk de eerste vergaderplaatsen geweest van de Nederlandse Darbysten, beter aangeduid met “Broederbeweging” of “Vergadering van Gelovigen”. Men treedt toe door de doop na een wedergeboorte. Zonder enige confessie komen groepen gelovigen samen voor bijbellezing en diensten waarin gebeden en gezongen wordt. Vanouds hebben concentraties van leden bestaan in o.a. Heemstede en Alphen aan den Rijn. In deze regio komt men hedentendage op zondag bij elkaar in het vergadergebouw aan de Herenweg, tegenover de Koediefslaan, met in meerdere opzichten toepasselijke naam ’s Herenkerk’. Al in 1892- hetzelfde jaar dat op Meer en Berg een Zendingsfeest plaatsvond – is een zornerconferentie met 53 broeders uit het gehele land afkomstig in Heemstede gehouden. “Direkt ten zuiden van Haarlem vinden we Heemstede, waar we al vroeg een ‘vergadering’ aantreffen; hier ging men heen vanuit huize Bennebroek dat nog even zuidelijker ligt. Rond 1876 waren hier bekende broeders schildersbaas Arie van Rijn Tz. en George P. Bronkhorst”. Laatstgenoemde was met H.C. Voorhoeve (Den Haag) en H.J. Lemkes Sr. (Alphen aan den Rijn) de voornaamste voorganger binnen deze beweging. Andere leden uit Heemstede hierbij aanwezig waren Jan Christiaan Bender, de arts J. Mieg, dr. Leng en Bakker van Onselen. Zie o.a. dr. W.J. Ouweneel, Gij zijt allen broeders; het Nederlands reveil en de ‘vergaderingen’ van de ‘broeders’ (1980).

Heemskerk

Door architect Co Brandes in 1930 ontworpen ‘Heemkerk’, toepasselijk genaamd genaamd ’s Herenweg, gebouwd in opdracht van de Vergadering der gelovigen, Herenweg 141 Heemstede.

Heemkerk2

Beschrijving van het kerkgebouw ‘s-Herenwegkerk’, in: Monumenten van Heemstede, ,2004, pagina 29.

(3.) De aktieve ds. J.A. Gerth van Wijk, van 1892 tot 1913 predikant van de Hervormde Kerk te Bennebroek was lid van de commissie der regeling van de Zendingsfeesten van 1878 tot 1902 (nogmaals in 1913) en spreker in de jaren 1865, 1871, 1876, 1877 en 1887.

(4.) Het Asyl Steenbeek te Zetten voor gewezen prostituees, gesticht in 1847, was het eerste voorbeeld van christelijke filantropie in ons land. Daartoe moet ook de in 1882 gestarte Christelijke Verpleging van lijderessen aan vallende ziekten gerekend worden. Gesticht op initiatief van jonkvrouw A.J.M. Teding van Berkhout, klein begonnen in een pandje onder de naam ‘Zoar’, in 1884 gevolgd door ‘Bethesda’ aan de Hazepaterslaan en een jaar later ‘Meer en Bosch’ als epilepsieinrichting voor mannen.

(5) In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw zijn op het buiten Meer en Berg van de familie Deutz van Lennep nog verscheidene zendingsfeesten georganiseerd van het Centraal Zendingscomité voor Haarlem en omstreken. Bijvoorbeeld op 7 september 1921 traden als sprekers op: ds. P.J.de Jong (Bennebroek), ds. M.Lindenborn (directeur der Ned. Zendingsvereeniging), zendeling H.J.Wesseldijk, dominee H. Brouwer te Heemstede, ds. D.A.v.d.Bosch te ‘s-Gravenhage en dr. O.Norel, directeur van het Centraal Bureau voor Inwendige Zending te Amsterdam. 25 mei 1926 had wederom een geslaagd zendingsfeest plaats op Meer en Berg. Broeder Hoekendijk van Meer en Bosch spral woorden ter inleiding, gevolgd door de openingsrede van ds. J.P.Eggink van Delfshaven. Hierna sprak volgens het Algemeen Handelsblad ds. Joh.H.H. van Beem uit Nieuw Vennep, die als onderwerp had gekozen ‘De drie wachters’. Verdere sprekers waren dr. J.C.Koningsbergen (Amsterdam) en de zendeling Ed. Müller uit Suriname. Ds. F.Postma uit Haarlem hield de slotrede, waarna ds. M.G.Blauw uit Schoten de bijeenkomst sloot na speciale dank te hebben uitgesproken richting de familie Deutz van Lennep, de zendeling Van Dijk en het harmonie-corps. 20 mei 1929 is het dertiende zendingsfeest gevierd van het Centraal Zendingscomité van Haarlem e.o. Broeder Hoekendijk hield de openingstoespraak, gevolgd door een rede van zending A.van Dijk uit Heemstede, die over de zending in Japan en Nederlands-Indië sprak. Andere sprekers waren Ds. W.Kroese uit IJmuiden-Oost, en ds. J.C. Salverda (Hillegom). Ten slotte sprak nog ds. J.G.Hooijer uit Diemen, in plaats van de verhinderde Heemsteedse predikant F.W.A.Korff. “Het fanfare-corps van Meer en Bosch, dir. de heer J.Th.Betz, deed het koper schallen”, aldus het Algemeen Handelsblad van 21 mei 1929 (Avondblad).

D.R.Bouhuijs (1852-1924), godsdienstonderwijzer in Amsterdam, organiseerde tussen 1900 en 1910 enkele zeningsbijeenkomsten in Velsen (NHA)

D.R.Bouhuijs (1852-1924), godsdienstonderwijzer in Amsterdam, organiseerde tussen 1900 en 1910 enkele zendingsbijeenkomsten in Velsen (NHA)

 

                                     Geraadpleegde bronnen en literatuur

Verslagen over de zendingsfeesten in Opregte Haarlemsche Courant (Stadsbibliotheek-Haarlem).

I.H. Enklaar, De Christelijke Nationale Zendingsfeesten op Middachten, 1868-1937.

S.H. Buijtendijk, Geschiedkundig overzicht van 25 jaren Zendingsfeesten. 1888.

J. van Vloten, Op Boekenrode 5 en 30 July 1875. Een vreemde eend in de bijt, II Verzoende schimmen. In: De Nederlandsche Spectator, 1875, blz. 251252.

W. Uit mijn Bloemhof. Arnhem, H.B. Breijer, 1888

Programma’s van de Zendingsfeesten in de bibliotheek van het Hendrik Kraemer Instituut in Oegstgeest (met dank aan mevrouw drs. M.H. Dirkzwager).

Historische Kranten(bank) van de Koninklijke Bibliotheek

Hans Krol

Een interne zendingsbijeenkomst ‘Onze Dag’ op Bestheda-Sarepta in Haarlem

Interne zendingsbijeenkomst “Onze Dag” op Meer en Bosch in Heemstede

Prentbriefkaart van Christelijk Zendingsfeest in het Spanderswoud bij Hilversum in 1903

Prentbriefkaart van Christelijk Zendingsfeest in het Spanderswoud bij Hilversum in 1903

Christelijk Nationaal Zendingsfeest, 1905 in De Bilt

Christelijk Nationaal Zendingsfeest, 1905 in De Bilt

Ansichtkaart van Christelijk Nationaal Zendingsfeest te Zeist in 1910

Ansichtkaart van Christelijk Nationaal Zendingsfeest te Zeist in 1910

Zendingsfeest op Raaphorst in Wassenaar, 1937. In het midden met baard is minister Slotemaker de Bruïne (Haagse Beeldbank)

Zendingsfeest op Raaphorst in Wassenaar, 1937. In het midden met baard is minister Slotemaker de Bruïne (Haagse Beeldbank)

Tot op de dag van vandaag worden nog Christelijke zendingsfeesten geirganiseerd door Sichting Zendingsfeesten (op Pinksteren) in het Friese Beenklooster, sinds 1877 en door de Herrnhutters (Evangelische Broedergemeente / Zeister Zendingsgenootschap ofwel ZZg) in Zeist. Bovenstaande foto geeft een beeld van de markt op een zendingsfeest in 2013

Tot op de dag van vandaag worden nog Christelijke zendingsfeesten geirganiseerd door Sichting Zendingsfeesten (op Pinksteren) in het Friese Beenklooster, sinds 1877 en door de Herrnhutters (Evangelische Broedergemeente / Zeister Zendingsgenootschap ofwel ZZg) in Zeist. Bovenstaande foto geeft een beeld van de markt op een zendingsfeest in 2013.