IPENRODE (VOORKOEKOEK)

Tekening van toegangshek naar Ipenrode in Heemstede

De gronden van de Hartekamp, Boekenrode en ook Ipenrode behoorden gedurende het eind van de middeleeuwen aan de adellijke (Haarlemse) familie Van Berkenrode. Zoals voor veel buitenplaatsen geldt is de hofstede Voorkoekoek vermoedelijk ontstaan uit een boerderij. Eigenlijk twee, de Voorkoekoek en Achterkoekoek. De laatste lag aan de westzijde van de Leidsevaart in Vogelenzang.

Het jachthuis De Koekkoek (Achterkoekkoek) nabij het Koekoeksduin tussen Aerdenhout en Vogelenzang op een foto uit 1939. De zolder van het jachthuis werd vanaf 1648 als schuilkerk gebruikt voor samenkomsten van katholieken

Het jachthuis De Koekkoek (Achterkoekkoek) nabij het Koekoeksduin tussen Aerdenhout en Vogelenzang op een foto uit 1939. De zolder van het jachthuis werd vanaf 1648 als schuilkerk gebruikt voor samenkomsten van katholieken

Evenals Berkenrode, de Hartekamp e.d. ligt Ipenrode in een veenstrook tussen de strandwal ten oosten van de Herenweg en het binnenduingebied ten westen van de Leidsevaart.

Omstreeks 1652 is een ‘heerschapswoninge’ gebouwd, na 1728 vervangen. Circa 1780 is de achterzijde van het herenhuis verfraaid met een vijfkantige aanbouw. De mooiste gevel kwam aldus aan de Leidsevaartkant; gasten kwamen toen vaak per boot. In de 17e eeuw was Ipenrode in bezit van Lombardische geldschieters, een bierbrouwer en een bonthandelaar. De eerste helft van de 18e eeuw van Haarlemse magistraten (Guldewagen en Druyvestein), gevolgd door Amsterdamse kooplieden en regenten.

18e eeuwse toegangspoort naar Ipenrode (foto V.C.Klep)

In de tweede helft van de 19e eeuw raakte Ipenrode in verval, maar een periode van bloei kwam na 1890 onder Hendrik Jan Deutz van Lennep (die via een erfenis Meer en Berg in bezit kreeg) en telgen uit het Haarlemse drukkersgeslacht Enschedé. Op 26 mei 1956 had een felle uitslaande brand plaats met als oorzaak verhitting van een geiser. De schade bedroeg ongeveer ƒ 100.000,- , waarbij ook schilderijen, meubelen en boeken gingen. Het pand is met spoed gerestaureerd. Na een tijdelijke inzinking toen Ipenrode eind 1977 (tot begin 1983) in handen was van dubieuze projectontwikkelaars, is dankzij de twee laatste eigenaren, notaris mr. J.A.E.Koning uit Amstelveen en ondernemer P.H. van den Bos Ipenrode helemaal opgeknapt, inclusief koetshuis en het park.

Ipenrode in barre tijden, 1981

Achterzijde van Ipenrode in de steigers (2-6-1983)

Achterzijde van Ipenrode in de steigers (2-6-1983)

Lentebodes op een vernieuwd Ipenrode, 1984

Achterzijde Ipenrode met uitbouw op een ansichtkaart uit 1911

Achterzijde Ipenrode met uitbouw op een ansichtkaart uit 1911

“De Randstad is in schrikbarend hoog tempo aan het urbaniseren, stellen Van den Bos en zijn echtgenote C.van den Bos-Loogmans, ‘daar willen wij een dam tegen opwerpen. Rustpunten met en historisch karakter zullen in de toekomst van het grootste belang zijn. Voor ons is het ook een zinnige besteding van de laatste levensperiode. Het is mooi om iets te betekenen voor de samenleving’”  (De Volkskrant, 7 augustus 1988).

Quote, april 2002, in een artikel over kasteelheren en buitenplaats-eigenaren:

Twee jaar geleden kocht Piet van den Bos ook het landgoed Waterland in Velsen voor 8 miljoen gulden en bedoeld als investering. [Een klasgenoot herinnerde zich dat op een vraag wat hij wilde worden, het antwoord was: “rijk”]. Zelf formuleerde hij het zo in een interview met een journalist van het tijdschrift Quote: “Ik maakte fortuin door ouderwets Hollandsche spaarzucht.”

 Overzicht van eigenaren/bewoners van de hofstede Voorkoekoek/Ipenrode van circa 1600 tot heden

Toegngspoort en koepel van huize Ipenrofr aan de Herenweg in Heemstede. Tekening door Cornelis van Nootde (1731-1795) (N.H.A.)

Toegngspoort en koepel van huize Ipenrofr aan de Herenweg in Heemstede. Tekening door Cornelis van Nootde (1731-1795) (N.H.A.)

Cornelis Franse                                                         voor 1606

Frans van Nesse                                                         1606-

Pieter Symonszoon Ruyter                                           – 1608

Cors Corneliszoon Pollenburch (Poelenburg)                  1608-1618

(weduwe) Weyntgen Willems                                       1619-1626

Catharina Gobeau (Goban), wed.van M.Laignier             1626-1641

Cornelis Frans van der Wiele(n)                                    1641-1652

Portret van Pieter van der Wiel door D.de Bray. Hij was een zoon van Coenelis Frans van der Wiele(n), die zijn oon toestond op de Achterkoekoek in een zogeheten schuilkerk op zolder erediensten te houden. Het gebouwtje Jachtlust, thans bij Koekoeksduin in Vogelenzang.

Portret van Pieter van der Wiel, vermoedelijk door D.de Bray. Hij was een zoon van Cornelis Frans van der Wiele(n), die zijn zoon toestond op de Achterkoekoek in een zogeheten schuilkerk op zolder erediensten te houden. Het gebouwtje Jachtlust, thans bij Koekoeksduin in Vogelenzang.

Cornelis Ormea                                                            1652-1666

Scipio Ormea                                                               1666-1679

Erven Ormea                                                                1679-1688

Hendrik Honthom (Hunthum)                                         1688-1716

Abraham Guldewagen/Maria Dicx                                    1716-1728

François Aernout Druyvestein                                          1728-1738

Portret van Francois Aernout Druyvesteijn door Fr.Decker

Portret van Francois Aernout Druyvesteijn door Fr.Decker

Brug met duiker en hek uit de tijd van Druyvestein, circa 1730.

Brug met duiker en hek uit de tijd van Druyvestein, circa 1730.

Abraham (van) Tarelink                                                   1738-1744

Constantijn Nicolaaszoon Sautijn                                      1744-1748

(weduwe) Catharina Jacoba Lievensdr. Geelvinck               1748-1759

Nicolaas Geelvinck                                                           1759-1760

Abraham Dedel                                                                1760-1798

Portret van Abraham Dedel, eigenaar van Ipenrode, door J.Humbert (Iconografisch Bureau)

Portret van Abraham Dedel, eigenaar van Ipenrode, door J.Humbert (Iconografisch Bureau)

Jan van de Poll                                                                 1799-1822

Rechts een geridderde jonkheer mr. Jan van de Poll, magistraat en koopman, grootgrondbezitter in Heemstede. Geboren 25 augustus 1759 te Amsterdam en overleden op Ipenrode, 22 juni 1822. Links een geschilderd portret van zijn echtgenote Anna Catharina Valckenier (1766-1842)

(weduwe) Anna Catharina Valckenier                             1822-1842

Portret van Anna Catharina Valckenier (1766-1842), echtgenote van jhr. mr.Jan van de Poll (Iconografisch Bureau)

Portret van Anna Catharina Valckenier (1766-1842), echtgenote van jhr. mr.Jan van de Poll (Iconografisch Bureau)

Litho van Ipenrode door P.J.Lutgers, circa 1843

Litho van Ipenrode door P.J.Lutgers, circa 1843

Sara Johanna van de Poll (wed. van J.W.Calkoen)           1843-1867

Anna Catharina Calkoen (x M.W.C.baron van Boetzelaer) 1867-1874

Sara Maria van Boetzelaer (x P.C.H.graaf van Bylandt)     1874

Hendrik van Wickevoort Crommelin                                 1874-1891

Hendrik van Wickevoort Crommelin (1832-1901) van Berkenrode, was van 1874 tot zijn overlijden eigenaar van Ipenrode.

Hendrik van Wickevoort Crommelin (1832-1901) van Berkenrode, was van 1874 tot zijn overlijden eigenaar van Ipenrode.

Hendrik Jan Deutz van Lennep                                        1891-1906

Johannes Enschedé (Johan V)                                         1907-1911

Portret van Johannes Enschede (1851-1911), eigenaar van Ipenrode van 1907-1911

Portret van Johannes Enschede (1851-1911), eigenaar van Ipenrode van 1907-1911 (Iconografisch Bureau)

Prentbriefkaart van Ipenrode uit 1901

Prentbriefkaart van Ipenrode uit 1901

Heemstede Huize Ipenrode, achterzijde. Zondagsblad, 19 juli 1909

Huize Ipenrode, achterzijde. Zondagsblad, 19 juli 1909

(weduwe) Henri(weduwe) Henriëtte Francina Krantz         1911-1921

Johannes Enschedé (Johan VI)                                        1921-1938 (1)

Johannes Enschede (1879-1938), eigenaar van Ipenrode van 1921-1938 (Iconografisch Bureau)

Johannes Enschede (1879-1938), eigenaar van Ipenrode van 1921-1938 (Iconografisch Bureau)

(1) In Lodewijk van Deyssels’ ‘Gedenkschriften’ zijn op 21 april  1938 herinneringen aan Ipenrode en Johannes (VI) Enschede naar aanleiding van diens overlijden op schrift gesteld. Men nam eerst afscheid van de dode in de bibliotheekkamer van Ipenrode ‘waar ik zoo een groot aantal uren met hem heb vertoefd. In deze zelfde kamer hebben wij al die onvergetelijke vondgesprekken gevoerd, onvergetelijk niet door diepte of lichtrijkheid der bereikte wijsgerige, zielkundige, geestdriftige of in levens-schildering sterke geestesverwerkingen, die in de woorden werden vernomen (…)’ Over Ipenrode schrijft Van Deyssel: ‘Het huis van Jan Enschede was een mooi huis. Huizen zijn namelijk, in hun geheel – met de meubels een vederen inhoud dus, en met de omgeving buiten en haar vergezichten – minder of meer, en zus of zoo, mooi op andere wijze als door eenig architectuur-kunst-schoon te vertoonen. Architectonisch gezien, is Ipenrode goed, normaal, fatsoenlijk, degelijk, gezond; maar heeft niet eenige speciaal uitkomende bouwkunst-schoonheid. Maar het is als smaak, voorkeur en begrip uitdrukkende wooning mooi, zeer Hóllands mooi, omdat het van buiten geheel uit grauwe effen vlakten bestaat, terwijl het dan van binnen – behalve de kamerruimten – nagenoeg geheel met wit marmer bekleed is. Van buiten niets bizonders of het oog treffend te laten zien en van binnen van een edelen rijkdom, dat is Hollandsch (…)’. Van Deyssel maakt de lezer deel van een op Ipenrode gehouden conférence van het door de Haarlemse Krafft van de Waalse Kerk gestichte ‘Amitiés Hollando Suisses’, met als leden onder anderen de commissaris van de koningin van Noord-Holland Röell, de toenmalige minister van buitenlandse zaken Van Karnebeek en de romanschrijver Johan de Meester. [Lodewijk van Deyssel, Gedenkschriften; voor de eerste maal volledig naar het handschrift uitgegeven, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Harry G.M.Prick. Zwolle, Tjeenk Willink, 1962. Voor Ipenrode, zie deel 2, pagina’s 820-824].

Boudewijn Franciscus Enschede 1938-1969/1971

Boudewijn Franciscus Enschede (1893-1978), eigenaar van Ipenrode van 1938 tot 1969/1971 (Iconografisch Bureau)

Boudewijn Franciscus Enschede (1893-1978), eigenaar van Ipenrode van 1938 tot 1969/1971 (Iconografisch Bureau)

Olieverfdoek van B.F.Enschedé door Sierk Schröder

Olieverfdoek van B.F.Enschedé door Sierk Schröder

ipenrode

Nog een geschilderd portet van B.F.Enschedé , in dit geval door de Bloemendaalse kunstschilder Oscar Mendlik

 

 

buiten1

‘Gelegenheidssteen’, aangebracht na herstel in juli 1957 van een brand in de nacht van 25 op 26 mei 1956  Voor deze steen in de vorm van een gestyleerde postzegel. De naam van de toenmalige eigenaar B.F.Enschedé is de verklaring. (foto V.C.Klep)

Hobbe van Baerdt van Sminia                                            -1972

Bastiaan Smallegange                                                        1972-1973

Nicolaas C.de Groot van Embden                                         1974-1977

Portret van mr.NB.C.de Groot van Embden, oud directeur van de firma Joh. Rnschedé en Zonen en voorzitter van de Kamer van Koophandel Haarlem, die van 1974 tot 1977 Ipenrode bewoonde

Portret van mr.NB.C.de Groot van Embden, oud directeur van de firma Joh. Rnschedé en Zonen en voorzitter van de Kamer van Koophandel Haarlem, die van 1974 tot 1977 Ipenrode bewoonde

Petrus J.M.Beerents                                                            1977-1982

Jacobus Henricus Bakker                                                     1982-1983

Jan Aleid Edward Koning                                                     1983-1989

Ipenrode voor de grote restauratie dankzij J.A.E.Koning (foto G.J.Dukker, 1983)

Ipenrode voor de grote restauratie dankzij J.A.E.Koning (foto G.J.Dukker, 1983)

Pieter Hendrik van den Bos                                                 1989 –

Literatuur

Interieuropname Ipenrode ten tijde van B.F.Enschedé

Interieuropname Ipenrode ten tijde van B.F.Enschedé met zicht op de bibliotheekkamer.

Scan1335

Interieurfoto Ipenrode ten tijde van de familie Enschede

 achtergevel

Achtergevel Ipenrode (foto Gerard Schuitemaker)

L.H.Albers, P.W.A.Broeders, H.Krol:  ‘Vier eeuwen Voorkoekoek-Ipenrode, een historische buitenplaats in Heemstede’(Heemstede, VOHB, 2001).

Voorzijde Ipenrode- boek

Trapje naar de huishoudelijke entree van huize Ipenrode (foto V.C.Klep)

Trapje naar de huishoudelijke entree van huize Ipenrode (foto V.C.Klep)

Ipenrode, januari 1979

Ipenrode, januari 1979

Ipenrode in wintertooi. Foto van familie Van den Bos, eind 2000

Ipenrode in wintertooi. Foto van familie Van den Bos, eind 2000

Redacteur Hans Krol voor het huis Ipenrode

Achterzijde Ipenrode-boek

Detail kaart uit 1613-1615 met laan vanaf de Herenweg naar de Voorkoekoek (=A) en richting Aerdenhout Achterkoekoek (= B). (Uit: Raap-rapport)

Detail kaart uit 1613-1615 met laan vanaf de Herenweg naar de Voorkoekoek (=A) en richting Aerdenhout Achterkoekoek (= B). (Uit: Raap-rapport)

Voorkoekoek (Ipenrode)  en Achterkoekoek op kaart van Balthasar Floris van Berkenrode uit 1643. Ipenrode vergroot.

Voorkoekoek (Ipenrode) en Achterkoekoek op kaart van Balthasar Floris van Berkenrode uit 1643. Ipenrode vergroot.

Achter-/tuinkant van landhuis Ipenrode

Achter-/tuinkant van landhuis Ipenrode

Landgoed Ipenrode in volgelvlucht (1977)

Landgoed Ipenrode in vogelvlucht (1977)

Paarden op het landgoed Ipenrode

Paarden op het landgoed Ipenrode

Johannes (V) Enschede liet op het terras een tuinkamer bijbouwen onder architectuur van Johannes Wolbers. Tevens liet hij door architect Wolbers en aannemer W.A.van Amstel in 1908 op het landgoed een tuinmanswoning  bouwen.

Johannes (VI) Enschede liet op het terras een tuinkamer bijbouwen onder architectuur van Johannes Wolbers. Tevens liet hij door architect Wolbers en aannemer W.A.van Amstel in 1908 op het landgoed een tuinmanswoning bouwen.

Inrijhek Ipenrode (foto G.J.Dukker, 1968)

Inrijhek Ipenrode (foto G.J.Dukker, 1968)

Vroeg-landschappelijk mini-vijvertje op Ipenrode

Vroeg-landschappelijk mini-vijvertje op Ipenrode

Van in 1944 gehouden dankzijn de gastvrijheid van eigenaar B.F. Enschede gehouden verkennerskampen op het landgoed Ipenrode verscheen 1944 een boekje met herinneringen. Het werd aangeboden aan Kampvader B.F.Enschedé ter gelegenheid van diens 51ste verjaardag op 19 augustus 1944.

Van in 1944 dankzij de gastvrijheid van eigenaar B.F. Enschede gehouden verkennerskampen  van Johez-meisjes en jongens (kinderen van drukkerijmedewerkers) op het landgoed Ipenrode verscheen in 1944 een boekje met herinneringen. Het werd aangeboden aan Kampvader B.F.Enschedé ter gelegenheid van diens 51ste verjaardag op 19 augustus 1944. Opgenomen zijn 17 prozastukjes en 5 gedichten.

Ipenrode1

Pagina uit boekenserie, deel 2, Joh. Enschede 2003-1703. Beelden van driehonderd jaar bedrijfsgeschiedenis, pagina 79.

Ipenrode3

De heer B.F.Enschedé  stelde ruimhartig zijn landgoed Ipenrode in Heemstede beschikbaar voor evenementen, o.a. ovor het personeel van de firma.

Voormalig koetshuis/tuinmanswoning Ipenrode (foto G.J.Dukker, 1968)

Voormalig koetshuis/tuinmanswoning Ipenrode (foto G.J.Dukker, 1968)

Voormalig koetshuis IPenrode (foto G.J.Dukker, 1968)

Voormalig koetshuis Ipenrode (foto G.J.Dukker, 1968)

Ten noorden van Ipenrode is een luxueus appartementencomplex Résidence Beukerode gebouwd

Ten noorden van Ipenrode is een luxueus appartementencomplex Résidence Beukerode gebouwd

Uit: Het Landhuis, jaargang 30, 1935, nummer 10

Uit: Het Landhuis, jaargang 30, 1935, nummer 10

Vervolg uit: Het Landhuis, jrg.30,1935,nr.10

Vervolg uit: Het Landhuis, jrg.30,1935,nr.10

Het jachthuis de Koekoek nabij Koekoeksduin (Achter Koekoek tussen Aerdenhout en Vogelenzang) is vanaf 1648 gebruikt als schuilkerk voor katholieken uit de wijde omgeving. Het tongewelfje op zolder is daarvan nog een stille getuige (NHA)

Het jachthuis de Koekoek nabij Koekoeksduin (Achter Koekoek tussen Aerdenhout en Vogelenzang) is vanaf 1648 gebruikt als schuilkerk voor katholieken uit de wijde omgeving. Het tongewelfje op zolder is daarvan nog een stille getuige (NHA)

Artikel over de brand op Ipenrode uit het Haarlems Dagblad van 26 mei 1956

Artikel over de brand op Ipenrode uit het Haarlems Dagblad van 26 mei 1956

Poort maar Ipenrode

Poort maar Ipenrode

Achterzijde Ipenrode, in 1979 getekend door Piet Kapsenberg

Achterzijde Ipenrode, in 1979 getekend door Piet Kapsenberg

Vooraanzicht Ipenrode vanaf de Herenweg (Wikipedia)

Vooraanzicht Ipenrode vanaf de Herenweg (Wikipedia)

Bijlage 1: Onderlinge verwantschappen Geelvinck-Sautijn-Dedel-Van de Poll

Geelvinck - Sautijn - Dedel - Van de Poll. Vet gedrukt betekent eigenaar/bewoner van Ipenrode

Geelvinck – Sautijn – Dedel – Van de Poll. Vet gedrukt betekent eigenaar/bewoner van Ipenrode

Bijlage 2: Broedvogelpopulaties

Broedvogelpopulaties Op de foto mevrouw C.L.van den Bos-Loggers met een jonge valk

Broedvogelpopulaties Op de foto mevrouw C.L.van den Bos-Loggers met een jonge valk

Ipenrode vanuit de lucht

Ipenrode vanuit de lucht

Ipenrode; door Chris Schut, 1990 [Uit: Gezichten in Zuid-Kennemerland. Alphen aan den Rijn, Canaletto, 1991]

Ipenrode; door Chris Schut, 1990 [Uit: Gezichten in Zuid-Kennemerland. Alphen aan den Rijn, Canaletto, 1991]

A.M.Hulkenberg schrijft o.a. in de begeleidende tekst: ‘(…) Na het vertrek van Mr. Enschede in 1970 is een tijd van ergernis en ellende voor “Ipenrode” aangebroken. Verhandelen, versjacheren. Projectontwikkelaars, die overal huizen willen zetten en hoge flats langs de Leidsevaart. Plannen die telkens weer door de Gemeente worden getorpedeerd. Het grote huis stond vervallen, twee jaar lang kapotte ruiten. Voor de gevel hingen grote dekzeilen, om ten minste nog iets te beschermen. Faillissementen, weer andere plannen… En toen eindelijk, in 1983, begon het te dagen. “Ipenrode” werd aangekocht door de heer J.A.E.Koning, notaris te Amstelveen. Herstel. Sinds januari 1984 wonen hier nu de heer en mevrouw Koning met hun zoons Rob en Olivier. In het vroegere koetshuis geheel rechts woont nu de heer J.Bakker, eveneens notaris. De heer Koning doet zijn best het 14 ha grote landgoed – met zijn “Springer”-tuin”, aldus Mevrouw – weer in ere te herstellen; de vijvers opknappen, de zichtlijnen openmaken. Regelmatig ziet men hier hoveniers van “Stichts Landschap” uit de Bildt, dat zich bezig houdt met het herstel van historische tuinen, aan het werk. Het is het streven om het hele monument als monument-in-de-zin-der-wet gewaardeerd te krijgen. “Wij genieten hier nu van”, aldus Mevrouw, “maar zo iets moet je doorgeven aan mensen die na ons komen”. Reeds meer dan dertig jaar geleden wees de toen nog jeugdige Heemsteedse ornitholoog Fred Koning mij in het park Haarlems Klokkernspel (Saxifraga granulata flore pleno) en de heren J.M.de Graaf en M.Koning te Lisse, die van de Flora in Zuid-Kennemerland een zeer serieuze studie hebben gemaakt, noemen “Ipenrode” “een geheimzinnige buitenplaats” Die “geheimzinnigheid” vond misschien haar oorzaak in de weinige toegankelijkheid, de dichte begroeiing en het woud van grote brandnetels aan de zijde van de Leidsevaart. Nu is het nog januari, maar straks “verkondigt de blijde nachtegaal met een helder georgel en een schellen slag dat hij daar is om het lied der lente te zingen”. Inderdaad een “Koninklijk” buiten.’

bos

P.H. (Piet) van den Bos enthousiast vertellende over ‘zijn’ buitenplaats Ipenrode, 28 november 2001 in het raadhuis van Heemstede

bos

Piet van den Bos(rechts) en de op Ipenrode in Heemstede woonachtige virtuoze Wit-Russische pianist Sergei Smirnov voor wie Van den Bos zich inzette om dreigende uitwijzing van de concertpianist te voorkomen (Haarlems Dagblad, 1 oktober  2008)

 

Oldenburger.jpg

Kaart van tuinenhistorica Carla Oldenburger naar aanleiding van verschijning publicatie over Ipenrode