Heemstede in U.S.A.

Door Europese kolonisten is omstreeks 1650 op Long Island (New York) een nederzetting gesticht met de naam “Heemstede” ofwel  “Heemstee”.

Geïnteresseerd naar de oorsprong van deze plaats, thans Hempstead geheten, schreef ik drie briefjes met een verzoek om nadere informatie naar: 1) de Bibliotheek van de Staatsuniversiteit van New York, 2) de Historische Vereniging van Long Island, 3) de Bibliotheek van het Congres in Washington. Het resultaat was een veelheid aan publicaties in fotokopie-vorm, waaruit moge blijken dat, als het om informatieverstrekking gaat, de Amerikanen niet kinderachtig zijn.(1). Uit de enorme hoeveelheid ontvangen documentatie blijkt dat de her komst van deze plaatsnaam controversieel is. Sommige historici en toponiemen-deskundigen geloven dat de oorsprong naar een gemeente in Nederland verwijst, anderen daarentegen in Engeland. In de vroegste documenten uit de 17e eeuw werd de naam op verschillende wijzen gespeld, zoals Heemstede, Hemsteede, Hemsteed, Hempsteede, Heemstee, Heemste, Hamsted, Hempsted en Hempstead. In die tijd waren de namen nog niet gestandaardiseerd en ook waren de eerste kolonisten niet altijd geletterd, zodat men vaak het woord trachtte te spellen naar de klank. Het eind 1643 door enkele Engelsen van de ter plaatse wonende Indianen gekochte land op een gebied de “grote vlakten” geheten, in het westen van het Lange Eiland (Long Island), kreeg op 16 november 1644 een vergunning (patent) van de gouverneur der provicie Nieuw-Nederland, de Zeeuw Willem Kieft ( 1597 1617). Deze tyrannieke bestuurder heeft de Indianen in soms bloedige gevechten, ook nabij Heemstede/Hempstead, gepoogd te verdrijven of zelfs uit te roeien. De verkregen vergunning hield in dat men na betaling van belasting aan het Nederlandse Bestuur, gezeteld in Nieuw-Amsterdam, het recht van zelfbestuur genoot. In 1845 (2e editie 1855) schreef dr. E.R. O’Callaghan in zijn bekende boek in twee delen “History of New Netherlands” dat het Amerikaanse Heemstede – voor de Engelse kolonisten arriveerden – door de Nederlanders was genoemd naar een plaats met dezelfde naam op het eiland Schouwen Duiveland in de provincie Zeeland. Omdat velen van de eerste Nederlandse emigranten uit Zeeland kwamen zou het niet verwonderlijk zijn indien zij een – tijdelijke – nederzetting vernoemden naar een mooi dorp op Schouwen. Onopgelost blijft dan echter dat de Zeeuwse gemeente, ook in het verleden, altijd gespeld werd als Haamstede of Haemstede, ook al hebben Heemstede en Haamstede dezelfde betekenis, namelijk:”de plaats van het heem”. Enkele jaren eerder, in 1839, had de historicus Benjamin Thompson gesuggereerd dat de plaats was vernoemd naar Hemel-Hempstead in Hertfordshire, Engeland (momenteel een gemeente met ruim 70.000 inwoners en gelegen boven Londen). Archiefonderzoek toonde aan dat twee Engelsen uit het graafschap Hertfordshire in 1643 land kochten van de Indianen. De een heette John Carman, afkomstig uit Hemel-Hempstead, de ander dominee John Fordham was ruim 25 kilometer van Hempstead geboren. Het is voor de hand liggend dat zij hun nieuwe nederzetting noemden naar een hen bekende plaats. Een historicus die zich intensief met de oorsprong van deze plaatsnaam heeft beziggehouden is de gemeentearchivaris van Hempstead, wijlen George D.A. Combes. (2). Enkel op grond van de beschikbare documenten kwam hij tot de conclusie dat de naam Hempstead van Engelse origine is. Argument hiervoor is dat zelfs drie der eerste zes kolonisten uit 1643 uit Hertfordshire kwamen, van wie één uit de (bijna) gelijknamige gemeente in Groot-Brittannië: Hemel-Hempstead. Daarmee is ook in Amerika deze kwestie nog niet definitief opgelost. Onder de geleerden die voor de Nederlandse oorsprong opteren horen Armbruster en Broadhead, mede-uitgever van de New York Colonial Documents. Opmerkelijk is voorts dat Karl H.Proehl en Barbara A.Shupe in hun uitgebreide geografische woordenboek “Long Island Place Names” beide theorieën melden, echter zelf geen uitspraak doen. Heemstede en Hempstead hebben een weliswaar niet identieke, maar toch tamelijk overeenkomende klank én naambetekenis. Heemstede is samengesteld uit Heem en stede. Heem (evenals heim) wil zeggen huis of buurtschap; stede betekent zoveel als plaats of stad. Letterlijke vertaling in het Engels zou Homestead zijn. Hempstead is samengesteld uit Hemp (hem/ham) = stad; sted = plaats. In de 17e eeuwse acten schijnt ook de naam “townspot” voor te komen.

Cruciale vraag is: Hebben de eerste Britse kolonisten een – eerder – reeds door de Hollanders gebruikte plaatsnaam Heemstede overgenomen in een Engelse vertaling? In het boek “A History of the Town of Hempstead” (1969) staat in dit verband letterlijk: “The entire subject causes endlessly deliciously rumination among the historians”. In deze bijdrage wil ik de belangrijkste gronden die voor een Nederlandse oorsprong pleiten nog eens beknopt opsommen:

1. Op alle bewaard gebleven kaarten uit de eerste helft van de 17e eeuw – uiteraard door Nederlanders vervaardigd – staat Heemstede of Heemstee gedrukt. Het is simpel een verklaring te geven als zou hier sprake zijn van een Nederlands equivalent van een Engelse naam;

2. Afgezien van de Engelse zeevaarder Henry Hudson die in 1609 Manhatten bereikte, waren het in de begintijd – na 1614 toen de Hollandse navigator Adriaen Block het Lange Eiland exploreerde – voornamelijk Nederlandse kooplieden en boeren die zich in Nieuw Nederland vestigden. In 1640 werd het Lange Eiland door de Hollanders van de Indianen “gekocht”. Pas nadien nam het aantal Britse kolonisten, vooral op Long Island, snel toe (3). Vóórdat in december 1643 enkele Engelse kolonisten zich vestigden op de “grote vlakten” van Heemstede/Hempstead zijn Hollandse kolonisten in dit gebied geweest, dat onder jurisdictie stond van Nederlandse bestuurders. De koop van Heemstede of Hempstead werd in 1644 bekrachtigd door de directeur-generaal van Nieuw-Nederland Willem Kieft. Ook de omliggende dorpen hebben in meerderheid een Nederlandse oorsprong, zoals Rustdorp (Jamaica), Harlem (Haarlem), Mitwoud (Flatbush), Boswijk (Bushwick), Amersfoort (Flatlands), Breukelen (Brooklyn), Nieuw Utrecht (New Utrecht) etc. De Nederlanders hadden een duidelijke voorkeur nieuwe nederzettingen te noemen naar gemeenten in hun vaderland. Voor wat “Heemstede” betreft kan overigens zowel aan de plaats Haamstede op het eiland Schouwen, als aan Heemstede in Zuid-Kennemerland, en zelfs aan de voormalige ridderhofstede met die naam bij Jutphaas en Houten gedacht worden. Bericht kan voorts worden dat al in 1630 Michael Pauw, bewindhebber van de West-Indische Compagnie (een broer van Adriaen Pauw), een kolonie stichtte op de rechteroever van de Hudson-rivier, vernoemd naar zichzelf “Pavonia”.

Kaart van Nieuw Nederland. 1656. De pijl wijst naar Heemste op ’t Lange Eylandt

Pavonia

Slachting van indianen in de kolonie Pavonia, 1643 (New York Public Library)

Het laatste woord is in deze kwestie nog niet gezegd of geschreven. Wellicht zal ooit een toevallige vondst de definitieve oplossing brengen. Tot besluit: met de Britse gemeente Hempstead worden in het gelijknamige Amerikaanse stadje (ongeveer 50.000 inwoners) jumelage-banden onderhouden. Blijkens overgeleverde berichten werden de eerste Engelse aangetrokken door het weelderige grasland en was het Amerikaanse Heemstede rijk aan vee (4). Hempstead is thans een typische woongemeente en ook een centrum van kleinhandel in de dichtbevolkte Nassau County. In de gemeente bevindt zich sedert 1935 de W.S. Hofstra-universiteit (met meer dan 13.000 ingeschreven studenten), genoemd naar een van origine Nederlander, die in de handel van tweedehands goederen fortuin maakte en wiens weduwe naar haar overlijden hun bezit ten algemene nutte vermaakte.

Noten

1. Met dank aan respectievelijk 1) Barbara Shupe (beheerder van de kaartencollectie), 2) Claire M. Lamers (assistent-bibliothecaresse) en John A. Wolter (hoofd van do geografie- en landkaartenafdeling, Library of Congress).

2. George D.A. Combes:”The naming of Hemstead”, Nassau County Historica! Journal, II, 5-8 (Fall, 1938).

3. In 1664 werden de Hollanders door de Engelsen verslagen, en o.a. de naam Nieuw-Amsterdam vervangen door New York.

4. Het blijft wél een raadsel waarom Engelse kolonisten – overigens zoals de Nederlanders niet gespeend van een avontuurlijke instelling zich op de “grote vlakten” van het Lange Eiland vestigden, omdat in die tijd tenminste 1500 Indianen in een strijd om leven en dood gewikkeld waren met de Hollanders.

Hans Krol

de Hempstead High School, N.Y.

E-MAIL UIT HEMPSTEAD (USA)

Op ‘Long Island’ in de staat New York ligt de plaats Hempstead, liefst 142 vierkante mijl groot en vandaag de dag met een inwonertal van ongeveer 725.000. Op het Internet staat een overzicht van “U.S.Towns and Cities with Dutch Names. Ruim 32 geografische namen (1), waaronder Brooklyn (genoemd naar Breukelen), Flushing (naar Vlissingen), Harlem (“named after the important Duch city Haarlem. Local residents resisted British attempts to rename the town Lancaster”) en Hempstead, New York: after the Dutch city Heemstede. Een eerder verschenen bijdrage over Hempstead leidde dit tot het volgende elektronisch verzonden bericht: “I was unaware that there is a place known as Haemstede in Zeeland, Holland. It is certainly possible that either or both of those places (Heemstede) may have played a role in the naming of Hempstead USA. Given the tendency of 17th century scribes to spell phonetically, I’m not surprised at the confusion that modern historians must have encountered during their research into Hempstead’s origins. The connection of Governor Kieft to Haemstede would seem to give credence to the idea that it was that place name that influenced the naming of Hempstead USA and not Heemstede. An interesting parallel can be drawn, however, between Heemstede and Hempstead USA; Heemstede is about 25 kilometers from Amsterdam and Hempstead USA is 25 milies from New York (New Amsterdam to you Dutchmen). Heemstede is the way the early Duch maps of Long Island (Lange Eylandt) show the spelling of Hempstead. I would have to say that absent any official documentation in either Duch or English records of the colonial period, the origins of the name Hempstead will remain the subject of speculation for generations of historians to come. You added more “food for thought”. May I have your permission to publish your article in our historica! newsletter?”.  James B.York, historian. Inc. Village of Hempstead, N.Y., USA

Hieraan kan worden toegevoegd dat op dit moment vrij algemeen ervan wordt uitgegaan dat Hempstead is vernoemd naar de Engelse gemeente Hemel Hempstead , wat evenals ‘Heemstede’ bij Haarlem naar wordt genomen plaats van het huis betekent. [Een andere verklaring is analoog aan Heemskerk: de plaats van (een verder onbekende) persoon Emece]. In 1643 zijn Robert Fordman en zijn schoonzoon John Carman vanuit Hemel Hempstead naar Long Island getrokken alwaar zij land overnamen van de aldaar woonachtige Indianen. Op 16 november 1644 kregen zij van de Zeeuwse gouverneur Willem Kieft patent om zich blijvend in Hempstead te vestigen. Het Nederlandse bewind (Nieuw Nederlandt) over Hempstead USA heeft ongeveer 20 jaar geduurd totdat de Britten het bestuur over New York overnamen. Het Amerikaanse Hempstead onderhoudt jumelagebanden met Hemel Hempstead, tegenwoordig een gemeente met ruim 80.000 inwoners, 40 kilometer ten noorden van Centraal-Londen, gelegen in het graafschap Hertfordshire. Als aanvulling op mijn eerdere artikel kan als recente publicatie worden vermeld: ‘Heemstede: An English Town under Dutch Rule’ door Martha Dickinson Shattuck, gepubliceerd in het boek: ‘The Roots and Heritage of Hempstead Town”,edited by Natalie A. Naylor. Interlaken, New York, 1994. Voornoemde publicatie verscheen bij gelegenheid van het 350-jarig bestaan van Hempstead.

(1) Namen als Beverwijck (Albany), Rustdorp (werd Jamaica) en Middelburg (werd Newtown) ontbreken in deze lijst.

Vooraanzicht van de Hofstra University in Hempstead, vernoemd naar erflater William Sake Hofstra (1861-1932), schatrijk geworden in de houthandel. Zijn ouders waren vanuit Franeker naar de V.S. verhuisd.

BEZOEK UIT KAAPSTAD

Op 12 september 2000 bracht de student Nicholas Coetzer uit Kaapstad voor zijn scriptie een bezoek aan de bibliotheek voor informatie over Willem Adriaan van der Stel. Die werd als opvolger van zijn vader Simon van der Stel in 1699 door de V.O.C, tot gouverneur van Kaap de Goede Hoop benoemd. W.A. van der Stel was voordien van 1686 tot 1697 eigenaar van de hofstede Duyn en Vaart onder Heemstede (gelegen ter hoogte van de Geleerdenwijk op de grens van Berkenrode). In 1697 verkocht hij dit fraaie buiten aan Daniël Kick, fabrikant van zijdelaken te Amsterdam. De naam ‘Duin en Vaart’ is overigens pas later aan het buiten gegeven. Onder Mattheus Lestevenon is het landgoed opgelost in de buitenplaats Berkenrode en het herenhuis gesloopt. Voormelde Willem Adriaen van der Stel (1664-1733) was evenals zijn vader een groot liefhebber van planten. Uit 1697 dateert een ‘Catalogus van verscheyde soorten van orangie, limoen….en laurier-boomen….Welke verkocht sullen werden…op de Heere-weg buyten Haarlem. (Amsterdam, 1697). Een en ander betekent dat de belangrijke verzameling planten afzonderlijk is geveild. Daaronder bevonden zich veel Afrikaanse gewassen die door commandeur (sinds 1 juni 1691 gouverneur) van de Kaap Simon van der Stel naar zijn zoon in Heemstede waren gezonden. Regelmatig stuurde hij zaden, bollen, planten en soms tekeningen en waterverfschilderingen van planten naar Nederland. De heer M.Verkaik, publiceerde in 1993 in eigen beheer een interessant boekje: ‘Een grafzerk in Lisse; de geschiedenis van Willem Adriaan van der Stel’. Wegens verrijking en wangedrag ontslagen door de VOC keerde Van der Stel terug naar zijn vaderland om wisselend in Amsterdam en een Lissese buitenplaats te wonen.                                                                                     Hans Krol

De wit marmeren grafzerk van het echtpaar Van der Stel-Haese in de grote kerk van Lisse