doornbos

Portret van de auteur Klaas Doornbos bij zijn afscheid in 1997 als hoogleraar orthopedagogiek aan de universiteit van Amsterdam in 1997

 

Vondst in Franse antiekwinkel leidt tot een belangwekkende publicatie Galeriehouder in Heemstede Gert-Jan Keizer vond enkele jaren geleden in een brocante-winkel tussen Lyon en de Zwitserse grens een 18e eeuwse publicatie met een verhaal over de schipbreuk van VOC-schip ‘Amstelveen’ voor de kust van Zuid-Arabië  in 1763. Het betrof een in 1766 uitgeven publicatie met de wijdlopige titel:‘Tydkorting of magazyn der Heeren; inhoudende een Verzameling van uitgezochte stukken en verhandelingen, aangaande de Natuur- en Zedekunde, Historien, Reis- en Levensbeschrijvingen en Gemengde Stoffen. Uit verscheidene Schryvers, zo uit het Engelsch en Fransch vertaalt, als in het Nederduitsch opgestelt en toegezonden, ten dienste der Liefhebbers by-een gebragt door C.S.M. Eerste deel, 1766’. Vermeld in WorldCat en de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) blijkt het door uitgever/boekverkoper J.van de Sande in Middelburg uitgegeven werk zeer zeldzaam te zijn. Via de M.Buysman-collectie van volksboeken kwam een exemplaar in bezit van de Koninklijke Bibliotheek, en verder uitsluitend in de Universiteitsbibliotheek in Nijmegen, maar voor zover bekend is het in géén openbare Zeeuwse collectie aanwezig. In de Middelburgsche Courant van 1766 en 1768 hebben advertenties voor ‘Tydkorting’ gestaan. Uiteindelijk was sprake van 12 stukken in 2 delen in groot octavo uitgegeven, in totaal inhoudende 128 stukken. Het was te verkrijgen “voor de geringe prys van 3 gulden”. De publicaties zijn tevens vermeld in ‘Boekzael der geleerde waerelt’, deel 177. De belangstelling van de heer Keizer, afkomstig uit Amstelveen, ging uit naar het door overlevende (en derde stuurman) Cornelis Eyks geschreven logboek over de stranding op 5 augustus 1763 van ‘De Amstelveen’ ter hoogte van Oman nabij Ras Masdrakah (1). Een uitvoerig verslag van de “Noodlottige gevallen” van de Oostindië-vaarder Amstelveen, naar Holland terugkerende vanuit Batavia, is gepubliceerd op de pagina’s 365-419. Van de 105 zeelieden aan boord verdronken er al 75 en uiteraard ging de lading suiker verloren. De 30 overlevenden begonnen aan een barre voettocht van zo’n 700 kilometer in de brandende zon naar de beschaafde wereld, soms aangevallen en beroofd door de woestijnbevolking. Het laatste stuk vanaf Hadd naar Matrah bij Muskate werd met hulp van bedoeïnen ter plaatse per zeilboot afgelegd. Uiteindelijk hebben na bijna 5 weken op 11 september 22 overlevenden Muskate bereikt. Na terugkeer in het vaderland (Middelburg) is Cornelis Eyks weer gaan varen en op 15 januari 1769 te Ceylon overleden. Gefascineerd door het verhaal heeft professor dr. Klaas Doornbos (1936), emeritus-hoogleraar Orthopedagogiek aan de UvA, gedurende drie jaar aan het logboek gewerkt en veel onderzoek gedaan in literatuur en de VOC-archieven om daar een Engelstalige uitgave van te schrijven ‘Shipwreck & Survival in Oman, 1763”. Speciale aandacht wordt verder besteed aan leven en zeereizen van de Zeeuwse logboekschrijver Cornelis Eyks. Het eerste exemplaar van deze publicatie is op 11 januari van dit jaar tijdens het staatsbezoek van o.a. koningin Beatrix aan het sultanaat Oman uitgereikt aan de minister van Toerisme van de Arabische oliestaat.  De uitgave is het oudste nog bestaande Nederlandse verslag van de zuidkust en toenmalige inwoners van Oman. In 1676 is door Jan Janszoon Struys een gravure vervaardigd van 2 VOC-schepen met op de achtergrond Muskate in Arabië.

Dr. Klaas Doornbos presenteert zijn boek aan burgemeester J. van Zaanen van Amstelveen op 5 januari 2013 (Mijn Amstelveen)

Dr. Klaas Doornbos (rechts) presenteert zijn boek aan burgemeester J. van Zaanen van Amstelveen op 5 januari 2013 (foto: Mijn Amstelveen)

Onderstaand de eerste pagina van het in 1766 te Middelburg gepubliceerde dagboek van Cornelis Eyks Het rijk geïllusteerde boek is als paperback uitgegeven door Pallas Publications. ISBN 9085550599. Prijs in de boekhandel bedraagt 19.90 Euro.

Bij Amsterdam University Press verscheen in 2014 een Nederlandse uitgave, getiteld 'Schipbreuk in Oman'.

Bij Amsterdam University Press verscheen in 2014 een Nederlandse uitgave, getiteld ‘Schipbreuk in Oman’.

De Amstelveen was een spiegelretour-schip, zoals getekend door Gerrit Groenewegen

De Amstelveen was een spiegelretour-schip, zoals getekend door Gerrit Groenewegen (1754-1826)

(1) In totaal zijn er 3 VOC-schepen geweest met de naam ‘Amstelveen’: 1) 1625, een fluitschip, tot 1627 in gebruik met een laadvermogen van 300 ton; 2) 1717, in 1722 “met man en muis” vergaan tussen Batavia en de Kaap, 3) 3-master, spiegelretourschip in 1746 gebouwd voor VOC Kamer Amsterdam op de VOC-werf. Het had een lengte van 50 voet en een laadvermogen van circa 1.150 ton. Dit schip heeft 12 reizen gemaakt naar Ceylon, Nederlands-Indië en China. De bestemming in 1763 was Kareek in de Perzische Golf, maar de Amstelveen heeft op 5 augustus 1763 voor de Zuid Arabische kust schipbreuk geleden.

                                 Gezicht op Oman; gravure door J.J.Struys (1676)

18e eeuwse aquarel met gezicht op Oman

18e eeuwse aquarel met gezicht op Muscate

Kaart van Muskate, januari 1765. Gravure (naar een tekening) door C.Niebuhr, uit: Reize naar Arabië en andere omliggende landen. Amsterdam/Utrecht, 2 delen 1776-1780.

Kaart van Muskate, januari 1765. Gravure (naar een tekening) door C.Niebuhr, uit: Reize naar Arabië en andere omliggende landen. Amsterdam/Utrecht, 2 delen 1776-1780.

 

Afbeelding uit het boek van de rotsige kust bij Oman

Afbeelding uit het boek van de rotsige kust bij kaap Matacara

Kaart van Oman uit Enclopedia Britannica

Kaart van Oman en Muscate uit Encylopedia Britannica

De barre woestijntocht eindigde met exceptioneel hoge zandduinen (foto uit boek)

Tijdens de barre woestijntocht werd  men ook geconfronteerd met exceptioneel hoge zandduinen (foto uit boek)

Eerste pagina van een missive van resident Buschman aan gouverneur-generaal P.A.van der Parra in Batavia, gedateerd 5 oktober 1763, waarin hij melding maakt van het verlies van de 'Amstelveen' bij de kust van Kaap Matacara (Ras Madrakah) (Nationaal Archief, Den Haag)

Eerste pagina van een missive, gedateerd 5 oktober 1763, van resident W.J. Buschman vanuit Kharg in Fort Mosselstein aan gouverneur-generaal P.A.van der Parra in Batavia, waarin hij melding maakt van het verlies van de ‘Amstelveen’ bij de kust van Kaap Matacara (Ras Madrakah) (Nationaal Archief, Den Haag)

In dit gebied is tot op heden door duikers vergeefs gezocht naar restanten van het schip de Amstelveen

In dit gebied is tot op heden door duikers vergeefs gezocht naar restanten van het schip de Amstelveen

Maritiem archeoloog David Bouman in Oman. Gilles Frenken vervaardige een 3-delige redio-documentaire over de schipbreum van VOC-schip Amstelveen - dit jaar 2,5 eeuw geleden - evenals een televisiedocumentaire,

Maritiem archeoloog David Bouman in Oman. Gilles Frenken vervaardige een 3-delige radio-documentaire over de schipbreuk van VOC-schip Amstelveen – in 2013 precies 2,5 eeuw geleden – evenals een televisiereportage ‘Expeditie Oman’ met schrijver Abdelkader Benali en geregisseerd door Gilles Frenken. Uit te zenden op zondag 21 juli op Nederland 2 van 23.35 tot 00.35 uur.