Tags

, ,

Opkomst en ondergang van Modelboerderij  BRONSTEE (1907-1963)

Reclame voor Bronstee-melk uit 1910

Al in de 17e eeuw behoorde Bronstee tot de grotere buitenplaatsen in deze regio, zich uitstrekkende van ongeveer de Binnenweg/Bronsteeweg tot aan het Spaarne. Omstreeks 1842 vervaardigde P.J.Lutgers een tekening en litho van het herenhuis en een omheinde weide, waarin een paard en vijf koeien grazen. Ook uit andere historische afbeeldingen blijkt dat op deze terreinen vanouds landbouw en veeteelt is bedreven.

Bronstee8

Agrarische bedrijvigheid bij Bronstee in Heemstede  op een  18e eeuwse tekening van H.Schouten

bronstee2

De boerderij  Oud- Bronstee aan de Bronsteeweg nabij het Blauwbruggetje  op een foto uit omstreeks 1915. Na zijn vlucht uit België in 1914 woonde hier enige tijd de tekenaar/cartoonist  George van Raemdonck. (NHA)

Bronstee1.jpg

Houtgravure van Oud-Bronstee vervaardigd door politieman en amateur-kunstenaar F.H.van Emmerik

 

 

 

In de 19e eeuw was sprake van twee boerenbruikers ofwel boerderijen nabij de hofstede, geheten ‘Oud Bronstee’ (ter zijde van de hofstede gelegen met huismanswoning, stal, hooi- en wagenhuis, en land) en ‘Nieuw Bronstee’ (naast de hofstede gelegen met huismanswoning etc. Groot 70 morgen gesitueeerd in en tegen de Schouwbroekerpolder, strekkende van de Bronsteeweg en het Spaarne).  De laatste resterende boerderij Bronstee, in gebruik ook als kwekerij van de firma Roozen  [aanvankelijk geïntegreerd binnen de modelmelkerij] is geschilderd door Gerrit Willem Dijsselhof (1866-1924), geboren in Zwollerkerspel, die woonachtig was in o.a. Haarlem en de laatste jaren van zijn leven in Bloemendaal (Overveen)

Boerderij Bronstee in Heemstede, in 1906 geschilderd door Gerrit Willem Dijsselhof

Boerderij Bronstee in Heemstede, in 1906 geschilderd door Gerrit Willem Dijsselhof (foto Simonis-Buunk). De kunstschilder is in 1866 geboren in Zwollerkarspel en overleed in 1924 te Overveen. Literatuur: Yvonne Brentjens, ‘Dwalen door het paradijs. Leven en werk van G.W.Dijsselhof’. Zwolle/Den Haag, 2002, pagina 18, afbeelding 5 (1).

(1) over bovenstaand schilderij schreef  professor.J.W.Salomonson op 24 februari 2010 aan mij o.a. het volgende: ‘Dijsselhof was in 1906, op onverwachte wijze geïnteresseerd in deze boerderij. Dit valt af te leiden uit een aantal atelierstudies in olieverf uit dat jaar alsmede uit een serie zeer gedetailleerde tekeningen vol annotaties met betrekking tot het zelfde onderwerp. Deze voorbereidende studies resulteerden in een monumentaal schilderij dat de hoeve toont in een wijde omgeving van bollenvelden en met in de achtergrond een doorkijk in de richting van de Schouwbroekerpolder. Het is precies dit ensemble van tekeningen en schilderijen (het monumentale eindresultaat werd voltooid in april 907) en de drijfveer achter Dijsselhofs belangstelling, die het onderwerp vormen van het onderzoekje dat mij momenteel bezighoudt. Aanleiding vormde daartoe vormde het feit dat een der voorstudies – m.i. ten onrechte – doorging voor een voorstelling van het ouderlijk huis van de kunstenaar in Zwollerkarspel (zie Yvonne Brentjens, p.18).

Dijsselhof

Een ander schilderij met tulpenbollen van Gerrit W.Dijsselhof geboren in 1866 te Zwolllerkarspel, overleden 14 juni 1924 in Overveen)

Bronstee4

Dezelfde boerderij Bronstee  met hooischelf (tevens bollenkwekerij Roozen) op een prentbriefkaart uit 1903

Roozen

 

Correspondentiekaart van firma Jakob Ziegler in Salzburg aan bloemisterij Nicolaas Roozen en Zonen, Bronstee Haarlem – Heemstede

Waar tot voor enige jaren Van Lent/Motorhuis was gevestigd lag voordien de modelboerderij ‘Bronstee’.  Op 28 maart 1906 is in hotel Van den Berg in de Haarlemmerhout ‘Bronstee’ geveild, tegelijk met de kleine hofstede ‘Land en Spaarnzicht’ aan de Binnenweg. Bronstee en omliggende weilanden zijn toen in opdracht van Willem Badon Ghijben, grootaandeelhouder van de ‘modelboerderij Bronstee’ in oprichting, aangekocht.

schets

Schets uit 1906 van de percelen cultuurgrond ‘Land en Spaarnzicht’ en weilanden van boerderij Bronstee. De veiling vond plaats in Hotel Van den Berg in de Haarlemmerhout (uit: Bulte en Post: ‘Bloeiende Bedrijvigheid, 2002,pagina 164).

Voorzijde van openbare verkoping Land- en Spaarnzicht en boerderij Bronstee 28 maart 1906 in hotel van den Berg ten overstaan van notaris mr.C.J.Boerlage

Voorzijde van openbare verkoping van hofstede Land- en Spaarnzicht en boerderij Bronstee 28 maart 1906 in hotel van den Berg ten overstaan van notaris mr.C.J.Boerlage

Eldering

Nikolaas Hendrik Eldering (geb.13 november 1871, overleden 20 mei 1934; eerste directeur van modelboerderij Heemstede

Elderingoverleden

                   N.H.Eldering overleden. Bericht uit: Haarlem’s Dagblad van 22 mei 1934

 

Mede-oprichter en eerste directeur was de heer Nikolaas Hendrikus Eldering, afkomstig uit Overveen, die van het zuivelbedrijf een naamloze vennootschap maakte. Doelstelling van de vennootschap was de productie en verkoop van zuivere koemelk en melkproducten. Het vijfjarig zoontje van Willem Badon Ghijben legde op 5 oktober 1907 de eerste ‘gedenksteen’ van het zuivelhuis, waarop stond:”eerste steen geplaatst den 5de okt 1907 door Jacob Badon Ghijben, geboren op den 5 januari 1902″. Deze in een al bestaand pand ingemetselde steen met inscriptie is helaas niet bewaard gebleven.

modelboerderij

Bericht over oprichting van modelboerderij Bronstee in Heemstede, uit: Nieuwsblad van het Noorden, 18-7-1907 

De eerste steenlegging van Bronstee door de 5 jarige Jacob Badon Ghijben jr. (1902-1988) op 5 oktober 1907. Met links zijn vader en rechts moeder W.J.S.Badon Ghijben-Huizinga. Vierde van rechts Nic. Eldering. Diens echtenote Jeanne Eldering is de tweede vrouw van links, met tekst: ‘eerste steen geplaatst den 5de okt 1907 door Jacob Badon Ghijben (5e en laatste regel onleesbaar)

Bronstee1

Eerste pagina uit bijvoegsel tot de Nederlandsche Staatscourant van dinsdag 23 Juli 1907, nr. 170.  Nummer 491:

De heer Willem Badon Ghijben – uit een geslacht van hoge militairen – was gepensioneerd in de rang van kolonel na een militaire loopbaan en gold als een expert op de gebieden van genie-wetenschappen en waterbouwkunde. Hij woonde in Haarlem en overleed al op 13 november 1907 te Arnhem kort na de oprichting van de naamloze vennootschap boerderij Bronstee in juli 1907. De al bestaande boerenwoning werd als modelboerderij ingericht. Omstreeks 1915 beschikte ‘Bronstee’ over ongeveer 50 hectare wei- en bouwland in Heemstede, Schalkwijk en de Haarlemmermeer. De veestapel bestond uit 70 koeien en verder uit paarden, veulens, varkens en schapen. Het personeelsbestand bestond uit 17 personen, in 1940 – toen men ook een verkoopfiliaal in de Valkenburgerlaan had – teruggebracht tot 5 mannen en 1 kind. Het bedrijf omvatte een grote koestal, een zuivelhuis: kaasmakerij, melkfabriek en installaties voor boter- en yoghurtbereiding. Een reclameleus luidde: “Bronstee’s modelmelk, karnemelk, yoghurt, losse melk, gepasteuriseerde, roomboter, room. Het beste van het beste.”

Badon

                                         Willem Badon Ghijben, necrologie in De Prins van 1907

Wilhelminapark

W.J.S.Badon Ghijben en zijn echtgenote waren de eerste bewoners van de  Haarlemse villa Wilhelminapark 6

Badon2

Mevrouw W.J.S.Badon Ghijben-Huijsinga (ov. 1914) was o.a. bestuurslid van de Vereniging tot Bestrijding van Tuberculsose in Haarlem (Jaarboekje Haarlem, 1911)

Slot van levensbeschrijving Willem Badon Ghijben door Ramaer, uit  Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek:  Willem Badon Ghijben is geboren te Breda op 26 oktober 1845 en overleden in Arnhem 13 november 1907. Zoon van Jacob Badon Ghijben en J.J.van Hamel. Hij werd in 1862 als eerste van de gehele ranglijst van het examen voor cadet bij de genie geplaatst. (…) In maart 1890 werd  Badon Ghijben bij de genietroepen geplaatst. Per 30 maart 1895 te Haarlem eerste ingenieur; 28 augustus 1897 werd hij luitenant-kolonel, doch beef in zijn betrekking. In januari 1900 werd hij commandant in het 4e genie-commandement te Arnhem. Wegens ziekte is hij op 19 juli 1901 op non-activiteit gesteld, en op 28 augustus 1902 werd hij op zijn verzoek gepensionneerd, terwijl hem tevens de rang van kolonel werd toegekend. Badon Ghijben was van juni 1888 tot juni 1891 lid van het Bestuur van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs. Hij huwde 8 mei 1890 W.J.J.Huysinga, overleden 14 augustus 1910, bij wie hij 4 kinderen had. Hij heeft enkele publicaties op zijn naam staan, o.a. ‘De nieuwe Hollandsche waterlinie en hare verbetering naar de eischen des tijds (Breda, 1874).

bouwtekeningen

Bouwtekeningen door ir. W.Badon Gijben, F.H.Hoijen en F.H.Bax voor bomvrije gebouwen in de positie Spaarndam, 1897 (Noord-Hollands Archief)

Begin van Artikel betreffende Willem Badon Ghijben en Johan MM.K.Pennink als  pioniers van de duinkust-waterhuishouding door J.J.de Vries, uit: Applied Hydrogeology, April 1994, volume 2, issue 4, p.55-57:Badon1

Bronstee2

Reclame voor Bronstee, uit ‘Help  zelf’ Heemstede, 4e jaargang, 1913-1914

Houtsnede, uitgegeven door Joh. Enschede en Zonen, 1924

Houtsnede, uitgegeven door Joh. Enschede en Zonen, 1924

Advertentie van modelboerderij Bronstee uit 1921

Advertentie van modelboerderij Bronstee uit 1921

Advertentie van Bronstee uit 1925

Advertentie van Bronstee uit 1925

Bronstee9

Adv. uit  Leid’s Dagblad

Adv. uit De Nieuwe Meerbode, circa 12950

Adv. uit De Nieuwe Meerbode, circa 1950

Vanwege het in die periode grote aantal gevallen van elders geconstateerde tuberculose ging men zich op de veefokkerij toeleggen en werden aan hygiëne e.d. zeer hoge eisen gesteld door speciaal opgeleid personeel. Bacteriologisch-biologisch onderzoek vond plaats in de laboratoria van dr.G.W.Brongersma en van dr. Koning Mooy. Geregelde controle had plaats door de veeartsen H.C.Kruimel en Kas. Een en ander leidde er wel toe dat op een gegeven moment de literprijs meer dan drie maal zo hoog was vergeleken met de normale melkprijs van andere zuivelinrichtingen. Namelijk 27 cent tegenover een elders normale prijs van 7 of 8 cent.  In 1915 waren er filialen voor Bronstee’s model melk in Amsterdam, Zandvoort, Leiden, Katwijk aan Zee en Noordwijk aan Zee. Geadverteerd werd ook met de leuze: “Bronstee’s model-melk: de melk voor zieken en herstellenden”. De crisisjaren overleefde ‘Bronstee’ maar net, maar na de Tweede Wereldoorlog zijn de terreinen en opstallen overgegaan naar automobielbedrijf Van Lent. Laatstgenoemde familie was in 1907 gestart met fietsen in een pandje aan de Kerklaan, schakelde over op Chevrolets, Buicks, Pontiacs en Oldmobiles in de Raadhuisstraat en al in 1934 was op de terreinen van ‘Bronstee’ tussen de Bronsteeweg, Lanckhorstlaan en Heemsteedse Dreef een garage voor reparatie gevestigd waar men ook een taxi kon huren.

Steendruk van totaaloverzicht melkerij Bronstee. Steendruk door de kunstenaar A.J.Grootens (1864-1957)

Kort na de opening in 1908 is een litho van de modelboerderij in welstand vervaardigd door A.J.Grootens (1864-1957) uit Bloemendaal.  Voor de stenen toegangspoort zijn aan beide zijden kanonslopen uit de Napoleontische tijd zichtbaar, die de tand des tijds hebben doorstaan. Rechts het woonhuis van de familie Eldering, Bronsteeweg 36 [voor een hernummering: 30] dat in 2011 is afgebroken. Daarachter het zuivelhuis met fabrieksschoorsteen. Vervolgens de paarden- en wagenstal. Dan de stal voor de kalveren en links voor de varkens. Helemaal links de quarantainestal en het grote gebouw in het midden tussen hooiberg en zuivelhuis de grote koestal (geschikt voor 40 koeien in twee rijen). Meest links ziet men vaag de vòòr 1930 gesloopte Schouwbroekermolen. Deze fraaie watermolen bevond zich op de plaats waar thans een huis staat op de hoek van de Eerelmanstraat en Tooropkade. Een gedenksteen in dat pand brengt de molen in beeld met daaronder gebeiteld de tekst “Hoek Molen”. In de tijd van ‘Bronstee’ geschiedde de bemaling door een elektrisch gemaal. Het intussen verdwenen pompgebouw stond nabij de Bronsteebrug aan de Bronsteevaart. Woonhuis directeur + zuivelhuis Bronstee, gezien vanaf de zuidzijde. Architect was Johannes Wolbers en aannemer P. Reijnierse en Zoon uit Bloemendaal

Advertentie melkerij Bronstee uit 1937

Advertentie melkerij Bronstee uit 1937

Bronstee10

Interieur van de melkstal modelboerderij Bronstee, Heemstede

Bronstee11

Drie bemande melkwagens voor de stal en hooiberg van modelboerderij Bronstee

Bronstee12

Voormalig Pompgebouw van de Schouwbroekerpolder, dat o.a. het land van modelboerderij Bronstee bemaalde

Zowel Nikolaas Hendrikus Eldering (overleden 19 mei 1934) als zijn zoon N.J.J.M.Eldering zijn voorzitter geweest van het bestuur van de per 1 januari 1972 opgeven Schouwbroekerpolder. De directeur van Bronstee N.H.Eldering is in 1871 in Bloemendaal geboren en was aanvankelijk mede-eigenaar van de tabaksmaatschappij ‘Firma Eldering en Bronkhorst’. Het echtpaar Eldering-Huijsser kreeg 13 kinderen, van wie er 8 te Bloemendaal en 5 in Heemstede zijn geboren. Na zijn overlijden in 1934 is het bedrijf korte tijd voortgezet door een zoon en daarna door de heer Gerrit Meijer die eerder als knecht bij Bronstee werkte. De heer Meijer van de melkerij was destijds ook machinist van het poldergemaal en ’s winters bediende hij de pomp van de ijsbaan in de Schouwbroekerpolder. Omdat de zaak steeds slechter liep heeft de voormalige koestal al voor de oorlog als automobielbedrijf gefungeerd. De duurte van de melkproducten is de ondergang van de modelboerderij geworden. Op een gegeven moment betaalde men driemaal zoveel voor de literprijs vergeleken met Van Staveren of andere zuivelhandels. Uiteindelijk heeft de modelboerderij 56 jaar bestaan. Formeel is het bedrijf pas op 16 februari 1963 opgeheven.

Bronstee3

Aanvraag om vergunning directeurswoning en boerderij Bronstee Heemstede door N.H.Eldering uit Overveen

Bewijs van voltooiing directeurswoning Bronsteeweg 30 (36) in 1908, ontworpen door architect Johannes Wolbers uit Bloemendaal, in 2011 gesloopt.

Garage Bronstee overeenkomst uit 1934

Bronstee2

Reclame Bronstee garage uit de Heemsteder van 1934

Eldering1

Adv. garage Bronstee van N.H.Eldering uit 1934, in welk jaar de eigenaar zou overlijden

De koestal van Bronstee kreeg een nieuwe bestemming als Dreefgarage

De koestal van Bronstee kreeg een nieuwe bestemming als Dreefgarage. Zie bord met aanduiding op het dak. Foto uit 1939, waarna een nieuwe garage werd gebouwd.

Bronstee garage in de voormalige koestal. Nic. Eldering, geboren 29 juli 1902, was na het overlijden van zijn vader de garagehouder op Bronstee. Op deze foto het autopark. Broer Han Eldering, geboren op 1 januari 1913, werkte daar als taxichauffeur. In 1937 vestigde zich hier garage- en automobielbedrijf Van Lent, in 1907 begonnen als fietsenzaak op de Kerklaan, in 1910 verhuisd naar het pand Raadhuisstraat 88 (tot 1914),  vervolgens naar de nieuwgebouwde panden Raadhuisstraat 59 en 61.

De nieuwe Dreefgarage Van Lent uit 1941 op een luchtfoto uit 1951, nadat het magazijn in laatstgenoemd jaar is aangebouwd. Linksboven de oorspronkelijke koestal die voor de bouw van 1941 als garage fungeerde.

De nieuwe Dreefgarage Van Lent uit 1941 op een luchtfoto uit 1951, nadat het magazijn in laatstgenoemd jaar is aangebouwd. Linksboven de oorspronkelijke koestal die voor de bouw van 1941 als garage fungeerde.

De in 1969 geopende nieuwe garage van Van Lent, ontworpen door architect Cees Dam

De in 1969 geopende nieuwe garage van Van Lent, ontworpen door architect Cees Dam

Luchtfoto van het gedied tussen (links) Binnenweg/Bronsteeweg en (rechts) de Heemsteedse Dreef. Met de Jacobaschool aan de Lanckhorstlaan en meer naar boven het vroegere autobedrijf van Van Lent/Motorhuis

Luchtfoto met ten noorden van de Jacobaschool het vroegere autobedrijf van Van Lent/Motorhuis

Op de terreinen vestigde zich als voor de oorlog Van Lent, later Motorhuis genoemd als dealer van Opel, dat verhuisde naar Haarlem.  Bewoond door een kraakwacht was het grote huis van de vroegere directeurswoning totaal uitgeleefd.

Voorgevel Bronteeweg 36 kort voor de sloop in 2011

Achterzijde Bronsteeweg 36 voor afbraak in 2011

De ingang van Bronsteeweg 36 nog bewoond door kraakwacht (foto Hans Krol)

Voor de afbraak (foto W.Eldering) Door de heer W.J.M.Eldering uit Haarlem, een kleinzoon van de oprichter, zijn afgelopen jaar foto’s gemaakt van het woonhuis aan de Bronsteeweg en van de sloop. Daarbij heeft hij een enkel souvenir zoals een koperen deurklink als souvenir aan het verleden meegenomen.

En na de sloop (foto W.Eldering)

Momenteel worden op deze plaats onder de naam ‘Volmaackt wonen’ voorlopig zes villa’s in de jaren dertig stijl gebouwd door de firma Heijmans. Gesitueerd aan de nieuwe Reinier van Holylaan, vernoemd naar de eerste Heer van Heemstede eind 13 eeuw en afkomstig uit Holy (Vlaardingen). Hans Krol (Met dank ook aan de heer Jan Eldering uit Schagen)

Oprichter en eerste directeur van modelboerderij Bronstee, de heer N.H.Eldering

Grafsteen van de heer W.Badon Ghijben en zijn echtgenote, op Driehuis Westerveld, gelegen boven aan het hoofdpad niet ver van de grote aula.

Nota Bene Een artikel over de werkwijze op modelboerderij ‘Bronstee’ verscheen onder pseudoniem van Edon, in: Op de Hoogte, 12e jaargang, augustus 1915, blz. 384-387.  Via mevrouw W.J.J.Spoor-Eldering zijn in 1991 uit het familiearchief van haar neef N.H.Eldering uit De Zilk afdrukken van foto’s ontvangen van de toenmalige boerderij-melkerij (1). Thans aanwezig in de Heemstede-collectie van het Noord-Hollands Archief, locatie Kleine Houtweg 18. Met de uitvoerende projectontwikkelaar ir. Menno Molenaar van Heijmans Vastgoed is met toenmalig voorzitter van de historische bereniging drs. Gerard Brand afgesproken dat de twee kanonslopen aan weerszijden van de ingang naar het adres Bronsteeweg 30 worden opgegraven en elders op het terrein teruggeplaatst. Een check op de gemeentewerf heeft geleerd dat helaas enige inscriptie ontbreekt. De veronderstelling blijft vooralsnog gehandhaafd dat ze dateren uit de Napoleontische tijd. (1) Bevattende afbeeldingen van 1) Eerste steen (gedenksteen) legging, 2) tekening door A.J.Grootens van het complex, 3) woonhuis directeur Bronsteeweg 30 (36), 4) woonhuis en zuivelhuis gezien vanaf de Bronsteeweg, 5) huis met aanbouw met wagen en paard-en wagen, 7) zuivelhuis, gezien vanaf het woonhuis (noord/westgevel), 8) zuivelhuis met wagen er voor en fabrieksschoorsteen, 9) drie bemande melkwagens voor de stal en hooiberg, 10) personeel van Bronstee, 11) interieur van de melkstal, 12) twee foto’s van het blussen van de brand in de hooiberg, 13) garage (voorheen de stal) met 5 auto’s er voor, 13) pompgemaal van de Schouwbroekerpolder, dat o.a. het land van boerderij Bronstee bemaalde, 14) N.H.Eldering, 15) kantoor Bronstee, 16) directeur Gerrit Meijer en twee broers Eldering.

Een van de twee kanonslopen bij de entree van Bronsteeweg 36 in 2011 (foto Hans Krol)

De tweede kanonsloop bij Bronsteeweg 36, Heemstede

De nieuwste straat van Heemstede: Reinier van Holylaan (2012)

Nieuwe huizen aan de Reinier van Holylaan in Heemstede

DUBBELVILLA Bronsteeweg 96-98 / 100 De Delftse professor F.H.Kreuger publiceerde in Heerlijkheden nummer 117 (augustus 2003) een artikel onder de titel ‘Terug in de tijd op Bronsteeweg 98’. Hij schrijft: ‘Ik heb mijn jeugd doorgebracht op Bronsteeweg 98, in een huis dat naar zeggen in 1880 gebouwd was. Toen we er in 1935 kwamen, was in de keuken nog een pomp met grote koperen kranen en twee zware pompzwengels, Eén zwengel voor het grondwater uit een diepgelegen bron onder het huis en éen voor het regenwater uit een regenton achter het huis. Ik heb later nog zo’m in het museumdorp Orvelte gezien, kennelijk was zo’n pompeenheid rond 1880 standaard en kon zo uit de catalogus van een pompfabrikant besteld worden.Het huis was oud en karakterustiek. Het droeg overal de sporen van een vroegere gasverlichting en had nog ouderwetse jaloezie-luiken voor de ramen. De kamers waren hoog, met versierde plafonds, de wanden waren bespannen met behang over jute. Voor zo’n huis, hoe ouderwets en lelijk ook, blijft je altijd een zekere vertedering houden. Geen wonder dat ik later, toen ik in Delft woonde, precies zo’n huis kocht. Door toeval kwam ik in bezit van wat oude foto’s van het huis op de Bronsteeweg en zijn omgeving, waarna ik verder ging speuren.

Foto uit circa 1920. Er staan nog lei-linden voor het huis ingeklemd tussen de trambaan en de gevel. De grote beuken in de tuin en op de stoep van de buren op Bronsteeweg 100 staan er ook. Die beuken en linden waren er ook toen wij hier kwamen wonen, niet lang daarna werden ze gerooid.

Foto uit circa 1920. Er staan nog lei-linden voor het huis ingeklemd tussen de trambaan en de gevel. De grote beuken in de tuin en op de stoep van de buren op Bronsteeweg 100 staan er ook. Die beuken en linden waren er ook toen wij hier kwamen wonen, niet lang daarna werden ze gerooid.

Voor de deur op bovenstaande foto van nummer 98 staan twee kinderen, en twee volwassenen, waarvan er één mijn grootvader moet zijn geweest. De geschiedenis van Bronsteeweg 98 is een wat eigenaardige: mijn oudtante To werd jong weduwe en om te voorkomen dat ze uit het huis zouden worden gezet, heeft mijn vader het huis toen gekocht. Mijn grootouders Zwier waren zeer sociaal voelend, ze deden wel meer van die dingen. Later, toen tante To er niet meer woonde,hebben zij het aangehouden als een soort zomerhuis waar ze op Zondag nog weleens naartoe gingen. Ze hebben er nog een tijdje vast in gewoond, maar ze vonden Heemstede zo stil en zo saai dat ze weer naar Amsterdam terugkeerden. Later in 1934 zijn wij er komen wonen. Het is tot 1947, toen ik ging studeren, mijn ouderlijk huis geweest.

Bronsteeweg omstreeks 1930

Bronsteeweg omstreeks 1930

Bovenstaande foto gaat terug tot in de dertiger jaren en is genomen vanaf de Crayenestersingel. De rails van de tram liggen vlak voor de deur, op nog geen twee meter van ons huis Bronsteeweg 86, Lawaai? Gevaar als je de deur uitging? We wisten niet beter; we hebben er in al die jaren maar één keer een kat aan verloren. En een keer een ruit, toen we als kwajongens zelfgemaakt buskruit op de rails hadden gelegd dat met een reuzenknal ontplofte toen de tam eroverheen reed.

Foto van omstreeks 1950. Ik sta hier als jong student voor de deur, mijn moeder (op 102-jarige leeftijd overleden) staat in de deuropening.

Foto van omstreeks 1950. Ik sta hier als jong student voor de deur, mijn moeder (op 102-jarige leeftijd overleden) staat in de deuropening.

Bronsteeweg met aan het eind de dubbelvilla 96-98 en een gezicht op Leeuw en Hooft. Voor het grote huis (96-98) zien we het huisje van kapper Maartense en daarvoor weer het pand van de familie Hooreman die het café Nieuw Rosendael op de hoek van de Overboschstraat dreef. Foto uit omstreeks 1910.

Bronsteeweg met aan het eind de dubbelvilla 96-98 en een gezicht op Leeuw en Hooft. Voor het grote huis (96-98) zien we het huisje van kapper Maartense en daarvoor weer het pand van de familie Hooreman die het café Nieuw Rosendael op de hoek van de Overboschstraat dreef. Foto uit omstreeks 1910.

Op bovenstaande foto zien we ook de lei-linden, en een warreling van takken in de verte geeft aan dat de grote beuken er ook nog waren. Uiteraard. De baan van de stoomtram ligt aan de overkant, verderweg van het huis.

Hetzelfde punt als de foto daarvoor, maar nu in 1842 op een lithografie van P.J.Lutgers uit circa 1842.

Hetzelfde punt als de foto daarvoor, maar nu in 1842 op een lithografie van P.J.Lutgers uit circa 1842.

Aan het eind het bruggetje naar de Emmauslaan. De naar rechts afbuigende bocht in de Bronsteeweg is er niet, die is er pas na 1900 gekomen. De weg loopt hier rechtdoor naar het Emmausbruggetje, langs een huisje en een paar schuttingen. Vlak voor de brug is er een zijweggetje langs de Crayenestervaart. De lei-linden staan er, of een vorige generatie, de beuken staan binnen de schutting, nog lang niet zo groot als op de foto van 1920.

De situatie tachtig jaar eerder. Ets van Leeuw en Hooft en het Krayenest. Door Hendrik Spilman, uit: 'Aangename gezichten in de vermakelijke landsdouwen van Haarlem'(1761-1763).

De situatie tachtig jaar eerder. Ets van Leeuw en Hooft en het Krayenest. Door Hendrik Spilman, uit: ‘Aangename gezichten in de vermakelijke landsdouwen van Haarlem'(1761-1763).

Het grote huis van Leeuw en Hooft op bovenstaande foto is uitgedost met 18e eeuwse versieringen en er staat een fraaie sierpoort. Die poort komt overigens nergens op uit, want tussen ons en die poort ligt de Crayenestervaart! Rechts ligt de herberg Rosendael, in de 17e eeuw Emmaus geheten waarnaar nog steeds het Emmauslaantje herinnert. Het buurtschap Crayenest zoals het toen heette, telde toen vele herbergen: de Hollander, Jerusalem, Rome, Emmaus…Zo ver buiten Haarlem aan de andere kant van de Haarlemmerhout werden geen stedelijke belastingen geheven en konden wandelaars en feestvierders goedkoop hun borreltje en hun biertje drinken. In het boek ‘Monumenten in Nederland. Noord-Holland’ staat vermeld dat de dubbelvilla Bronsteeweg 96-98 eclectische vormen heeft, hetgeen tevens geldt voor het middenganghuis Bronsteeweg 100.

Dubbelvilla Bronsteeweg 98 (rechts) en 96 (klinks)

Dubbelvilla Bronsteeweg 98 (rechts) en 96 (links)

Bronsteeweg 100 uit omstreeks 1900

Bronsteeweg 100 uit omstreeks 1900

Via een antiquariaat werd een handgeschreven brochure gevonden, geschreven door bewoonster Tod en gedateerd januari 1907. Gewijd aan de ‘Zuid-Bronstee Tijd’ is tevens een tekening opgenomen van kennelijke verhuizing naar Elisabeth’s Hof aan het Raadhuisplein. Onderstaand een scan van alle 8 pagina’s ‘Op zij gezet’:

Op Zij Gezet, pagina 1

Op Zij Gezet, pagina 1

Op Zij Gezet, pagina 2

Op Zij Gezet, pagina 2

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet. Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet. Bronstee (vervolg) met afbeelding van ‘Elisabeth’s Hof, Raadhuisplein 19, Heemstede

In 1903 zijn door aannemer Van Amstel twee dubbele witgepleisterde villa's gebouwd. Op nummer 15 woonde de gepensioneerde kapiteien en paardenarts G.W.van der Wal, later notaris J.A.de la Hayze. Op nummer 17, links op de foto, mej. A.C.van Lennep, een zuster van de burgemeester, die het 'Klein Welgelegen noemde naar aanleiding van het ouderlijk huis 'Welgelegen' aan de Herenweg. Op nummer 19 mej. J.van Heukelom en bij haar inwonend wijkzuster mej. J.König. Het heette 'Elisabeth's Hof' waarvan mej. Van Heukelom zowel hoofdzuster als directrice is geweest. Mej. König is in 1982 op 87-jarige leeftijd overleden in tehuis 'Spaar en Hout' te Haarlem

In 1903 zijn door aannemer Van Amstel twee dubbele witgepleisterde villa’s gebouwd. Op nummer 15 woonde de gepensioneerde kapitein en paardenarts G.W.van der Wal, later notaris J.A.de la Hayze. Op nummer 17, links op de foto, mej. A.C.van Lennep, een zuster van de burgemeester, die het ‘Klein Welgelegen noemde naar aanleiding van het ouderlijk huis ‘Welgelegen’ aan de Herenweg. Op nummer 19 mej. J.van Heukelom en bij haar inwonend wijkzuster mej. J.König. Het heette ‘Elisabeth’s Hof’ waarvan mej. Van Heukelom zowel hoofdzuster als directrice is geweest. Mej. König is in 1982 op 87-jarige leeftijd overleden in tehuis ‘Spaar en Hout’ te Haarlem

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet Bronstee (vervolg)

Op Zij Gezet Bronstee (slot)

Op Zij Gezet Bronstee (slot)