Jubileum 450 jaar Stadsdoelen door Stadsbibliotheek Haarlem in plaatjesboek vereeuwigd

Romeyn de Hooghe. Ingekleurde ets van ‘De Oude Doelen’, 1688. De schutters op het plein van de Cloveniers ofwel Oude Doelen. Middenvoor zijn schutters aan het exerceren onder leiding van een officier. Bij de nog bestaande poort naar de Gasthuisstraat zwaait een schutter met zijn vaandel. Vanaf de trap voor het hoofdgebouw worden de oefeningen gadegeslagen door een groep vrolijke schutters met bokalen in de hand. Uiterst links de schietbaan en het houten schiethuisje, van waaruit de schutters schoten. Aan de wolk kruiddamp te zien, heeft een schutter zojuist een schot gelost.  Het Doelengebouw verrees in de jaren 1561-1563 op kosten van de stad. Het gebouw bestond uit twee vleugels. In de hoofdvleugel hingen de schuttersstukken. In de zijvleugel waren vroeger de keuken, de woning van de doelenknecht en de vergaderzaal van de officieren.

De Oude Doelen; door Anton Pieck, 1945 [tegenoordig huisvesting van de stadsbibliotheek Haarlem]

Al of niet voortgekomen uit laat-middeleeuwse klooster- of kerkelijke boekerijen na onteigening van katholiek bezit zijn verscheidene academie- en stadsbibliotheken in de zestiende eeuw ontstaan: Hoorn (1533), Deventer (1560), Zutphen (1561), Leiden (1575), Edam (circa 1576), Amsterdam (1578), Utrecht (1584), Arnhem (1588), Gouda (1590) en Haarlem in 1596 vrijwel gelijktijdig met de librije naast de Westerkerk in Enkhuizen. In anciënniteit neemt de Stadsbibliotheek van Haarlem van de nog functionerende bibliotheken in ons land een vijfde plaats in na de Stads- of Atheneumbibliotheek Deventer en de Universiteitsbibliotheken te Leiden, Amsterdam en Utrecht. De ‘Librije’ van de St.Walburgskerk in Zutphen is thans een museuminstelling. Anno 2012 is de thans zo geheten Bibliotheek Haarlem en Omstreken 416 jaar jong.

Wigbold Ripperda, leider van het verzet in Haarlem tegen de Spaanse overheersers spreekt de burgers en schutters moed in op 3 december 1572 in de Doelenzaal. Prent van Reinier Vinkeles uit 1795

Wigbold Ripperda, leider van het verzet in Haarlem tegen de Spaanse overheersers spreekt de burgers en schutters moed in op 3 december 1572 in de Doelenzaal. Prent van Reinier Vinkeles uit 1795

Officieren van de Kloveniersdoelen voor de ingang van hun vestiging. Schilderij van Hendrik Gerritsz. Pot uit 1630, in bezit van het Frans Hals Museum. V.l.n.r.: kapitein Pieter Mertensz. Oudewaagh, kolonel Pieter Jacobsz. Olycan, kapitein Dirck Herculesz. Schutter, kapitein Jonas de Jongh, luitenant Jan Willemsz. Beelt, luitenant Florens Pietersz. van der Hoeff, sergeant Nicolaes Olycan, kastelein Willem Ruychaver, sergeant Hendrik Claesz. Everswijn, sergeant Jacob Buttinga.

Officieren van de Cluveniers- ofwel Kloveniersdoelen voor de ingang van hun de schutterijzaal. Schilderij van Hendrik Gerritsz. Pot uit 1630, in bezit van het Frans Hals Museum. V.l.n.r.: kapitein Pieter Maertensz. Oudewaagh, kolonel Pieter Jacobsz. Olycan, kapitein Dirck Herculesz. Schutter, kapitein Jonas de Jongh, luitenant Jan Willemsz. Beelt, luitenant Florens Pietersz. van der Hoeff, vaandrig Salomon Colterman,  sergeant Nicolaes Olycan, kastelein Willem Ruychaver, sergeant Hendrik Claesz. Everswijn, sergeant Jacob Buttinga.

De Oude Doelen ofwel Schuttersdoelen vanaf de binnenplaats met links de schietbaan en excercerende schutters. Gravure van Romeyn de Hoogle, 1688

De Oude Doelen ofwel Kloveniersdoelen/Schuttersdoelen/Stadsdoelen vanaf de binnenplaats met links de schietbaan en excercerende schutters. Gravure van Romeyn de Hoogle, 1688 (Universiteisbibliotheek Leiden)

Beëdiging van het genootschap Pro Aris et Focis op 5 april 1787 in de Oude Doelen ofwel oude Kloveniersdoelen. Gravure door J.de Wit en P.H.Jonxis uit circa 1789.

Beëdiging van het genootschap Pro Aris et Focis op 5 april 1787 in de Oude Doelen ofwel oude Kloveniersdoelen. Gravure door J.de Wit en P.H.Jonxis uit circa 1789.

De huidige Doelenzaal, studiezaal stadsbibliotheek Haarlem (foto Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, 2009)

De tegenwoordige Doelenzaal, in gebruik als studiezaal van de stadsbibliotheek Haarlem (foto Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, 2009)

Ouder is het gebouw van de Stadsdoelen, vroeger ook aangeduid als Kloveniers- of Sint Adriaensdoelen, namelijk 450 jaar oud. Het diende als onderkomen voor de schutterij, waar de Haarlemse burgers zich oefenden in het schieten, aanvankelijk met de boog en later met vuurwapenen.

In 1633 schilderde Frans Hals de officieren (te herkennen aan de piek met kwast) en onderofficieren (met hellebaard) van de Kloveniersdoelen Afgebeeld zijn van links naar rechts: Jacob Hofland, Cornelis Backer, Johan Claesz van Loo, Dirck Verschuyl, Jacon Steyn, Balthasar Baudaert, Johan Schatter, Cornelis Jansz. Ham(mius), Jacob Buttinga, Hendrik van den Boom, Andries van den Horn, Barent Mol, Nicolaes Olycan en (kunstschilder!) Hendrick Gerritsz. Pot.

Maaltijd van officieren van de Cloveniersschutterij, Frans Hals, 1827. Met v.l.n.r.: vaandrig Adriaen Matham, vaandrig Loth Schout, kolonel Willem Claesz. Vooght, fiscaal Johan Damius, kapitein Johan Schatter, Willem Ruychaver (Doelenknecht), kapitein Gilles de ildt, vaandrig Pieter Ramp, kapitein Willem Warmont, luitenant Outgert Akersloot, luitenant Nicolaes van Napels en luitenant Mattias Haeswindius.

Wybrand Hendriks legde in deze aquarel de beëdigingsplechtigheid vast van leden van het exercitiegenootschap 'Pro Arus et Focis' in de grote zaal van de Kloveniersdoelen op 5 april 1787. Aan de wand hingen toen nog twee schuttersstukken van Frans Hals.

Wybrand Hendriks legde in deze aquarel de beëdigingsplechtigheid vast van leden van het exercitiegenootschap ‘Pro Arus et Focis’ in de grote zaal van de Kloveniersdoelen op 5 april 1787. Aan de wand hingen toen nog twee schuttersstukken van Frans Hals.

De Schuttersdoelen in Haarlem door Anton Koster (1859-1937), circa 1895

De Schuttersdoelen in Haarlem door Anton Koster (1859-1937), circa 1895

Jeugdstormers van de NSB in uniform. Foto genomen tijdens een initiatieritueel bij de Haarlemse Kloveniersdoelen

Artikel van A.M.Hulkenberg. Gezichten in Zuid-Kennemerland; de Kloveniersdoelen . Alphen aan den Rijn,Canaletto,1991 (met tekening van Chr.Schut, pagina 63)

De Kloveniersdoelen; door A.M.Hulkenberg

Vervolg en slot de Kloveniersdoelen

Kloveniersdoelen; getekend door Chris Schut 1990

Kloveniersdoelen; getekend door Chris Schut 1990

De ingebruikneming van de oude Doelen door de Stadsbibliotheek was aanleiding om in 1974 een boekje uit te geven met twee bijdragen van dr. C. van de Haar: ‘De schutterij te Haarlem’ en F.Tames: ‘De stadsdoelen, van schutterij tot boekerij’. In de historische zaal riep Wigbolt Ripperda (1535-1573), hoofd van de schutterij, op 3 december 1572 het volk op trouw te blijven aan de Prins van Oranje. Tegen de Spaanse overmacht was Haarlem bij het beleg in 1573 niet opgewassen en op 16 juli 1573 is hij door de Spaanse vijand op het schavot onthoofd.

Vooromslag van in 1974 door de Stadsbibliotheek Haarlem uitgeven boekje: de stadsdoelen.

Vooromslag van in 1974 door de Stadsbibliotheek Haarlem uitgeven boekje: de stadsdoelen.

De Kloveniersdoelen, zoals verbeeld in album 326 van 'Suske en Wiske, de zwarte tulp', verschenen in 2014

De Kloveniersdoelen, zoals verbeeld in album 326 van ‘Suske en Wiske, de zwarte tulp’, verschenen in 2014

Poëziegrafie 450 jaar Doelenzaal Haarlem door Eric J.Coolen

minicard Kloveniersdoelen: bibliotheek Haarlem

Het 450 jarig bestaan is aanleiding geweest voor de bibliotheek om in samenwerking met de Stichting Nieuwe Gracht Producties (Michaëla J.Bijlsma & Eric J.Coolen, gespecialiseerd in respectievelijk textiel en illustraties) een boek uit te geven. Gelet op het succes van de Verkade- en Droste verzamelalbums is gekozen voor een spaarplaatjes-uitgave onder de titel SPAAR HAARLEM. De inhoud bestaat uit 30 thema’s, zoals het Doelengebouw, hofjes, station Haarlem, de Blauwe Tram, Haarlems Damast, Molen de Adriaan, gevelstenen e.d. Ook de stationsbibliotheek ontbreekt niet, een primeur voor Europa. Het album is bij de balie van Bibliotheek Centrum te koop voor 15 euro en dan ontvangt men de eerste 40 (van 200) plaatjes gratis. Daarna verschijnt er tot eind 2012 iedere maand een nieuwe set spaarplaatjes. Deze zijn voor 2.50 euro te koop.

De toeganspoort naar het binnenplein van de Doelen is van de hand van stadsbouwmeester Lieven de Key en dateert uit 1612. De onderwijswinkel bevindt zich in het bibliotheekgebouw

Een optreden in 2011 van het Symfonisch Blaasorkest Heemstede op de binnenplaats van het Doelenplein Haarlem, gewijd aan werk van componist Jan Mul

Een optreden in 2013 van het Symfonisch Blaasorkest Heemstede op de binnenplaats van het Doelenplein Haarlem, gewijd aan werk van componist Jan Mul

Tevens is een luxe editie voor 40 euro van het album verkrijgbaar via www.nieuwegrachtproducties.nl  met extra’s zoals een stoffen foedraal en piëzografie van het Doelengebouw. Intussen is bekend geworden dat de luxe editie uitverkocht is. Wèl is nu een Spaar Haarlem Uitbreidingsset verkrijgbaar via bovenvermelde site.

‘Spaar Haarlem’ is het vijfde en tot nu toe meest omvattende project van beide kunstenaars. Deze maand is een officiële stichting in het leven geroepen met als doelstelling “het bevorderen van een zo breed mogelijke aandacht en waardering voor bestaand en toekomstig sociaal, cultureel en industrieel erfgoed en voorts al hetgeen met een ander rechtstreeks of zijdelings verband houdt en daartoe bevorderlijk kan zijn, alles in de ruimste zin van het woord.”

Bram Rietveld, manager collectie en cultuur [Uit programmaboekje: Leuke dingen,doen in en om de bieb; winter-voorjaar 2012]

Zondagmiddag 19 februari had in een overvolle Doelenzaal de presentatie plaats, ingeleid door Bram Rietwijk en uitleg over de historie van de bibliotheek met informatie over de collectie centsprenten door conservator van de bewaarcollectie Anneke van den Bergh.  Het eerste exemplaar is overhandigd aan burgemeester Bernt Schneiders.

In het voorwoord schrijft mevrouw Lotte Sluyser – zelf ook al op de Muur van Faam èn een plakplaatje vereeuwigd – “Onze boodschap voor 2012: Haarlem: Haarlem is prachtig, hier blijf je plakken! Blijf plakken: in de stad, in de bibliotheken en vooral in dit album.”

————————————————————————————————————-

De nieuwste publicatie van Eric J.Coolen met tekst van Bies van Ede over de beelden van en uit de Camera Obscura van Hildebrand. Met een voorwoord van jonkheer drs. André L.F.M.Testa, achterkleinzoon van Antoine Testa [‘Antoine van Constantinopel’], die bevriend was met Nicolaas Beets.

‘Beelden uit de Camera Obscura is te koop in de betere boekhandel voor nog geen 10 euro.

Na het succes van deel 1 verschijnt een deel 2 van SPAAR HAARLEM

Voor nadere informatie over deel 2: http://www.nieuwegrachtproducties.nl