Tags

, , , , , ,

Ook “Haerlempjes” en  bleekvelden o.a. vanuit Heemstede geschilderd

foto van schilderij toegeschreven aan de Haarlemmer Jan Vermeer (1628-1691) met zicht op Haarlem, dat 30 oktober 2018 wordt geveild bij Chrtistie’s in New York

Een gezicht op Haarlem vanuit Heemstede door Jan Vermeer II

Uit rond 1670 dateren diverse schilderijen van Jacob van Ruisdael met als titel “Gezicht op Haarlem”, waarvan algemeen wordt aangenomen dat de schilder eerst vanaf een duin schetstekeningen heeft gemaakt om vervolgens het schilderij in zijn atelier te vervaardigen. Deze panorama’s, ten dele van navolgers, worden tegenwoordig “Haerlempjes” genoemd naar de aldus gevonden vermelding in inventarislijsten van de stadsarchieven van Amsterdam en Haarlem. Ze waren in de 17e eeuw erg gewild, reden waarom er tegenwoordig minstens 15 maar wellicht nog 30 of meer – verspreid over de gehele wereld bewaard zijn gebleven. Tot voor kort werd in de literatuur algemeen aangenomen dat deze doeken met bleekvelden en gebouwtjes op de voorgrond en het silhouet van de Grote Bavo alsmede andere Haarlemse torens en molens aan de horizon allemaal vanaf een hoog duin in Bloemen-daal waren geschilderd.

Gezicht op Haarlem vanuit Bloemendaal door Jacob van Ruisdael, circa 1670 (Rijksmuseum Amsterdam)

Jan Vermeer de Oude. Zicht op Haarlem (Louvre)

van Ruisdael, Jacob; Panoramic View of Haarlem, Holland; City of London Corporation; http://www.artuk.org/artworks/panoramic-view-of-haarlem-holland-52179

wiel

Vooromslag van boek van Rein van der Wiel: Gezicht op Haarlem, 1987

Dat wil zeggen vanuit Bloemendaal of Overveen (achter de Kleverlaan) naar het noordwesten. Na historisch-geografisch en perspectivisch onderzoek heeft kunsthistoricus dr.P.Biesboer (1), ontdekt dat een aantal van deze ‘Haerlempjes’ vanuit het zuidwesten zijn tot stand gekomen. Dat wil zeggen in Heemstede waarbij we moeten denken aan het gebied rond Kennemeroord, waar in de 17e eeuw de zogeheten Trappenberg lag. Het boek “De Bleekvelden” van Jacob van Ruisdael in het Philadelphia Museum of Art is daar een voorbeeld van, evenals een soortgelijk werk in San Diego. Enkele schetstekeningen in het Haagse Museum Bredius zijn evident in Heemstede gemaakt. Daartoe kunnen intussen ook gerekend worden een werk van de kunstschilder Jan Vermeer II van Haarlem (1628-1691) in de collectie Thyssen Bornemisza (Madrid). Verder drie olieverfschilderijen met panorama’s van Haarlem door Jan van Kessel (1641/42-1680) in respectievelijk St.Petersburg (de Hermitage), Krakau (Kasteel Wavel) en Wenen (Galerie Friederike Pallomar).

Een 'Haerlempje' van Jacob van Ruisdael. Gezicht op bleekvelden van firma De Mol en zicht op huis Hartenlust. In de verte de oude Bavokerk van Haarlem. (foto Haboldt)

Een ‘Haerlempje’ van Jacob van Ruisdael. Gezicht op bleekvelden van firma De Mol en zicht op huis Hartelust. In de verte de oude Bavokerk van Haarlem. (foto Haboldt; in privé verzameling)

Jacob van Ruisdael, Gezicht op Haarlem. (Verzameling Sir Harold Samuel, Wych Cross Place, Sussex)

Jacob van Ruisdael, Gezicht op Haarlem. (Verzameling Sir Harold Samuel, Wych Cross Place, Sussex)

De duinen en blekerijen rond Haarlem vanuit Bloemendaal. Schilderij door Jacob van Ruisdael, circa 1670 (Gemäldegalerie Berlin)

De duinen en blekerijen rond Haarlem vanuit Bloemendaal. Schilderij door Jacob van Ruisdael, circa 1670 (Gemäldegalerie Berlin)

Ruisdael

Jacob van Ruisdael: blekerijen in Bloemendaal met in de verte de Bavokerk in Haarlem. Circa 1668 (was in bezit van Noortman Kunsthandel Maastricht)

Gezicht op Haarlem met de bleekvelden; door Jacob van Ruidael. Stiftung Prof.dr.L.Ruzicka, Kunsthaus Zürich

Gezicht op Haarlem met de bleekvelden; door Jacob van Ruisdael. Stiftung Prof.dr.L.Ruzicka, Kunsthaus Zürich

Litho uit 1828 naar een Haerlempje-schilderij van Jacob van Ruysdael, 1670

Litho uit 1828 naar een Haerlempje-schilderij van Jacob van Ruysdael, 1670

van Everdingen, Allart; View of Haarlem; Paintings Collection; http://www.artuk.org/artworks/view-of-haarlem-31621

‘Dit grandioze panorama, waarin we Haarlem zien vanuit het noorden, werd door uitgever Horenbeek opgedragen aan de burgemeesters van de stad. De afgebeelde deugden bovenin zijn Voorzichtigheid en Standvastigheid (Prudentia en Fortitudo). De cartouche in de rechterbenedenhoek, waar de dedicatie door Samuel Ampzing te vinden is, bevat emblematische attributen, zoals het zwaard der gerechtigheid, aangeduid als “Sweerdt van Recht”. Zeven jaar later zou Ampzing zijn uitvoerige “Beschryvinge ende lof der stad Haerlem’ publiceren na daar al in 1616 een aanzet toe te hebben gegeven. In het gezicht op de stad zijn allerlei elementen uit het boek terug te vinden. De pregnant aanwezige ruïne van het Huis te Cleef links is een van de herinneringen aan het beleg van de Spanjaarden in de omgeving van de stad. Zoals in werkelijkheid ook herhaaldelijk gebeurde, worden de grillige resten vastgelegd door een tekenaar die in het centrum op de voorgrond zit, pal boven de signaturen van tekenaar, graveur en uitgever’ (J.van der waals. Prenten in de Gouden Eeuw. 2006)

De Hoflaan bij het Huis te Heemstede. Tekening van het beleefdheidbezoek in 1642 van de Britse vorstin Henriette Maria op weg naar Amsterdam aan Adriaan Pauw. Tekening door Simon Jacobsz. de Vlieger. In de verte is de Oude Bavokerk van Haarlem zichtbaar (British Museum)

Gezicht op Haarlem vanuit de duinen. Vermoedelijk door Simon Jacobsz. de Vlieger (1611-1653) (Kon. Musea voor Schone Kunsten, Brussel) [of een tekening van Anthonie Waterloo].

Ingekleurde ets van gezigt op Haarlem vanuit Overveen met duinen en bleekvelden. Door J.C.Philips / J.de Beijer, 1762.

Gezicht vanuit de duinen van Bloemendaal; door Daniël Schellings, circa 1650. Links op de achtergrond de Grote of Sint Bavokerk te Haarlem met daarvoor de Hervormde Kerk van Bloemendaal en rechts het torentje van de hofstede Saxenburg en de omgeving van het latere Duin en Daal + Huys te Bloemendaal, vroeger Aelbertsberg genoemd. (uit: Ons Bloemendaal, zomer 2007 bijeen artikel van Wim Post over villapark Duin en Daal 100 jaar)

Coenraad Decker (1651-1685): Gezicht op Haarlem vanaf de duinen . Ets in: Jan van Westerhoven, Den Schepper verheerlijckt in den Schepselen. Haarlem, Jan Gerrit Geldrop, 1685.

Anoniem schilderij: bleekvelden aan de duinrand, Crayenest. In de verte de Bavokerk van Haarlem

Ferron

Vooromslag van Haarlemse roman ‘De walsenkoning’ van Louis Ferron. Amsterdam, De Bezige Bij, 1993

Haerlempje2

‘Haerlempje’ door Jan Vermeer II (Frans Halsmuseum Haarlem)

Jan van Kessel II:  Bleekvelden en de Bavokerk op de achtergrond

Haarl

                     ‘Gezicht naar Haarlem’ naar Jacob van Ruysdael door F.A.Milatz, 1795

‘Ruisdaels Gezicht op Haarlem in Zürich is een hoogtepunt in zijn oeuvre. Zoals in de meeste van Ruisdaels panorama’s beslaat de lucht meer dan twee-derde van het doek, maar de indruk van hoogte wordt hier nog versterkt door het verticale formaat en, nog sterker, door de opvallende rol die de geweldige, krachtig gevormde wolken spelen in de indrukwekkende hemel. Het uitzicht over het vlakke land veraf en hoog gelegen gezichtspunt. Hierdoor zijn de duinen, bossen en stukken land niet alleen kleiner van schaal, maar overlappen zij elkaar ook minder. De uitgestrekte bewolkte hemel lijkt nog groter en indrukwekkender door de verhouding ten opzichte van de details in het landschap. Meer dan de meeste andere ‘Haarlempjes’ kan men hier de uitgestrektheid ervaren van het land, dat er zeer gevarieerd uitziet door de nuanceringen van afwisselend donkere en lichte stroken tot aan de horizon toe’. (Uit: Seymour Slive en H.R.Hoetink: Jacob van Ruisdael. Meulenhoff/Landshoff, 1982). Vier tekeningen met panorama’s van Haarlem door Jacob van Ruisdaal van rond 1670

Jacob van Ruisdaal, Gezicht op Haarlem. Museum Bredius Den Haag

Jacob van Ruisdaal, Gezicht op Haarlem. Museum Bredius Den Haag

Jacob van Ruisdaal, Gezicht op Haarlem. Rijksprentenkabinet Amsterdam.

Jacob van Ruisdaal, Gezicht op Haarlem. Rijksprentenkabinet Amsterdam.

F.A.Milatz. Gezicht naar Haarlem, naar Jacob van Ruisdael, circa 1795

(1) P.Biesboer, Topographical Identifications for a Number of “Haerlempjes” by Jacob van Ruisdael. In: Shop Talk, studies of Seymour Slive. 1996. p. 36-39 + illustraties pp. 286-288. Een Nederlandse vertaling verscheen in de bundel “Textiel aan het Spaarne”, uitgegeven door de Textiel Commissie Nederland, Amsterdam, 1997.

Goyenpanorama

Panorama van Haarlem, blad uit een schetsboek van Jan van Goyen (1596-1656), van circa 1644

Jan van Goyen. Gezicht op het Haarlemmermeer. Aanwezig in het Metropolitan Museum in New York, manhatten. Daar geregistreerd als een gezicht op Haarlem met het Spaarne  (panorama vanaf een toren van het kasteel Heemstede), echter topografisch twijfelachtig.

Dirk Decker te paard in de duinen van Overveen met in de verte bleekvelden en de Bavokerk (Fitzwilliam Museum Cambridge)

Haerlempje

Klaes Molenaer (1630-1676): winters landschap met Haarlem aan de horizon (Van Ham Kunstauktionen, 2017)

Gezicht op Haarlem met op de voorgrond het Spaarne; door Jan de Vos (II) die leefde van circa 1615-1593 (Victoria and Albert Museum London)

Voorzijde van boek door Wim Post

Voorzijde van boek door Wim Post”‘De blekersfamilie Bijvoet in Bloemendaal.  Schilderij van J.van Kessel in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Brussel

Jan Vos (1639-1690) Gezicht op het Spaarne en Haarlem (Victoria and Albert Museum London)

'Haerlempje' Anoniem schilderij uit de kring van Jacob Isaacsz. Ruisdael in 2012 geveild bij Christie's. Blekerij met gebouwen en op de achtergrond de Oude Bavokerk in haarlem.

‘Haerlempje’ Anoniem schilderij uit de kring van Jacob Isaacsz. Ruisdael in 2012 geveild bij Christie’s. Blekerij met gebouwen en op de achtergrond de Oude Bavokerk in Haarlem.

in 1999 verschenen postzegels, inclusief 1 van een Gezicht op Haarlem (vanuit Bloemendaal) door Jacob van Ruisdael

'Gezicht naar Haarlem', naar Jacob van Ruisdael; tekening van F.A.Milatz, circa 1795

‘Tusschen Overveen en Bloemendaal buyten Haarlem met gezigt op Haarlem met de bleekvelden’ naar Jacob van Ruisdael; tekening van F.A.Milatz, circa 1795 (N.H.A.)

Jan Vermeer van Haarlem (1628-1691) Duinlandschap en blekerijveld, vermoedelijk bij Santpoort. Circa 1675. (Frans Hals Museum Haarlem)

Jan Vermeer van Haarlem (1628-1691) Duinlandschap en blekerijveld, vermoedelijk bij Santpoort. Circa 1675. (Frans Hals Museum Haarlem)

Gezicht op Haarlem vanuit de duinen (Thyssen-Bornemisza Museum)

Gezicht op Haarlem vanuit de duinen (Thyssen-Bornemisza Museum)

Jan Vermeer van Haarlem (1) Gezicht op Haarlem vanuit de duinen. 1660 (Thyssen-Bornemisza Museum)

Jan Vermeer van Haarlem (1) Gezicht op Haarlem vanuit de duinen. 1660 (Thyssen-Bornemisza Museum)

van Kessel II, Jan; A Bleaching Ground outside Haarlem; National Trust, Felbrigg Hall; http://www.artuk.org/artworks/a-bleaching-ground-outside-haarlem-171318

van Kessel II, Jan; An Extensive Landscape with the Ruins of Brederode Castle, near Haarlem; National Trust, Hartwell House; http://www.artuk.org/artworks/an-extensive-landscape-with-the-ruins-of-brederode-castle-near-haarlem-217475

Haerlem

Gezicht op Haarlem vanuit het zuiden. Schilderij vermoedelijk van Nicolaas (Claes) Molenaar. Het schilderij bevond zich in de collectie van bloemist en verzamelaar Hoog  en is geveild na zijn overlijden. Bevindt zich mogelijk in een particuliere verzameling. Het is een gezicht op Haarlem vanuit de duinenrij die op de plaats van de Dreef liep en is afgegraven later in de zeventiende eeuw. Het zand is voor bouwwerkzaamheden in Amsterdam gebruikt. Men ziet de Bavo en rechts de toren van de Bakenesserkerk en links de torens van de respectievelijk de Nieuwe Kerk en het Witte Heerenklooster. Er bevonden zich tussen de Hout en de duinenrij enige blekerijen (brief van Pieter Biesboer (Frans Hals Museum) aan Hans Krol, 14 augustus 2009).

 

Haerlempje. Gravure naar Jan Vermeer door A.Krüger

Haerlempje. Gravure naar Jan Vermeer door A.Krüger

Vermeer

Jan Vermeer. Duinlandschap met zicht op Bavokerk (in 2007 geveild bij Galerie Koller in Zürich)

Uit de kring van Jan Vermeer van haarlem. Duinlandschap en in de verte de S. Bavo en het Spaarne. Schilderij in 1999 geveild in Londen voor 23.000 Britse pond.

Uit de kring van Jan Vermeer van Haarlem. Duinlandschap en in de verte de S. Bavo en het Spaarne. Schilderij in 1999 geveild in Londen voor 23.000 Britse pond.

Berckheyde.jpg

Gerrit Berckheyde: Gezicht op Haarlem uit omstreeks 1690

van de Velde, Adriaen; Kolfers on the Ice near Haarlem; The National Gallery, London; http://www.artuk.org/artworks/golfers-on-the-ice-near-haarlem-114585

Gezicht op Haarlem vanaf het Spaarne naar Dirk Dalens (British Museum)

Claes Hals. Gezicht op Haarlem vanuit de duinen (3e kwart 17e eeuw) (Twenthe Museum)

Haarlem vanuit de duinen bij Bloemendaal door Roelant Roghman (tussen 1612 en 1637) (British Museum)

Pentekening vanuit de duinen bij Overveen met gezicht op Haarlem door Anthonie van Borssum, tussen 1644-1677 (British Museum)

Reijer Claesz. Suijcker: Gezicht op Haarlem, 1624. (Frans Hals Museum)

Reijer Claesz. Suijcker: Gezicht op Haarlem, 1624. (Frans Hals Museum)

Baan.jpg

De Stad Haarlem even na de belegering van de Baanzijde (Haarlemmerhout, rechts de Grote Houtpoort) te zien op een tekening van Hendrik Tavenier uit 1778 (N.H.A.)

van Wieringen, Cornelis Claesz.; Ships in a Squall on the Haarlemmer Meer; The Ashmolean Museum of Art and Archaeology; http://www.artuk.org/artworks/ships-in-a-squall-on-the-haarlemmer-meer-142944

breed

Breed gezicht op Haarlem; door Albert Cuyp (1620-1691). Tekening in Teylers Museum Haarlem

Gezicht op Haarlem vanuit het noordoosten met in het midden de Bakenessertoren en rechts de Grote Bavo. Tekening van Albert Cuyp omstreeks 1660. (NHA)

croos

Jan van der Croos (1606 of 1607 – 1662 of 1663): Ruïne van Brederode met de Bavokerk in Haarlem aan de horizon

Portret van Gabriel Marselis (1609-1673), eigenaar van de hofstede Elswout in Bloemendaal. Aan de horizon is de Oude Sint Bavo te zien.

Anthonie Waterloo (1609-1690) Duinlandschap Bloemendaal met rechts in de verte de Oude Bavo

Noort1

J.J.van Goyen: gezicht op het Haarlemmermeer met in de verte de Bavokerk. 1647. (Schilderij was in bezit van Noortman Gallery: Maastricht-London) RKD-iconografisch bureau.

Haerlem.jpg

De ‘Haarlemmer-meer” naar J.van Goyen

Aquarel van A.Rademaker (1675-1735). Op de voorgrond een eel van de blekerij van het latere Hoogsigtenburg bij Brederode. In het centrum de ruïne van Brederode, rechts de hofstede Velserend. Aan de horizon zijn vaag de contouren van de St.Bavokerk in Haarlem te zien. (NHA).

Scan1309

Bleekvelden achter Santpoort ten Noorden van de Ruïne van Brederode. Begin 19e eeuw. Aquarel door A.Rademaker (1675-1735)

bleekvelden

Bleekvelden romdom Haarlem; door Pieter Post, 1694 (Frits Lugt collectie Parijs)

Jan van Kessel: bleekvelden rond Haarlem (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Brussel)

Zicht op Haarlem. Uit: Ludovici Guicciardi. 1613

Vincent Laurenszoon van der Vinne: gezicht op Haarlem (Morgan Library)

Jan van Goyen: zicht op Haarlem, mogelijk vanuit een toren van het kasteel Heemstede (Metropolitan Museum of Arts New York)

===================================================

Gezicht vanaf de Blinkert te Overveen. Op de voorgrond het huidige Kraantje Lek, in het midden de vroegere hofstede Elswout en op de achtergrond de ruïne van Huys ter Kleef, de Grote Kerk van Haarlem en het Haarlemmermeer. Ets van Coenraad Decker in ‘de Schepper verheerlijct de Schepselen’ van J.van Weterhoven. Haarlem, 1685.

koper

Aanzicht van Haarlem. Kopergravure door Cornelis van Noorde. Uitgave van Johannes Enschede, 1764

de hofstede (Oud) Welgelegen aan de Dreef In haaaarlem door Honas Zeuner, 1776, afgebroken voor de bouw van ‘Welgelegen’ in 1784 voor Henry Hope. Op de achtergrond de Bavokerk.

Decker

De Engelse Bloemendaler Dirck Decker als ruiter gekleed te paard in de duinen van Bloemendaal-Overveen. Hij was de zoon van koopman en bleker Cornelis Decker en vader van Matthijs (Matthew) Decker. Op de achtergrond de blekerij van zijn vader en in de verte de oude Sint Bavokerk van Haarlem (schilderij in het Fitzwilliam Museum te Cambridge, in 1671 vervaardigd door Jan Andrea Lievens). Over ‘Een Engelse Bloemendaler’ publiceerde Anneke Tjan-Bakker een artikel in ‘Ons Bloemendaal’22e jaargang, nummer 4, winter 1998, p.8-13.

 

Gerit Jan Michaelis (1775-1857): Gezicht op Haarlem . Pen en aquarel. Op achterzijde van tekening in Teylers Museum staat: ‘Van DuinenDaal [=Bloemendaal] op Haarlem te zien’.

een gezicht op Haarlem; door Paetz-Spierli, circa 1835 (Baedecker)

Gezigt op de stad Haarlem genomen van Bloemenheuvel tusschen Overveen en Bloemendaal. Litho (zogenaamde ‘koffieprent’) uit 1863, mogelijk van C.C.A.Last

haarlem

Vergezicht op Haarlem door Johannes Josephus van Mulken (1796-1879)

mulken

Bovenstaand doek met gezicht op Haarlem uit 1853 van J.J.van Mulken is enige tijd geleden geveild

Gezicht vanaf Kraantje Lek in Overveen op Haarlem. Tekening van Abraham Johannes Cowenbergh Jzn. (tussen 1826 en 1844) (Amsterdam Museum)

Bloemendaal

Ets van Rembrandt (1651) : de duinen bij Bloemendaal met zicht op de buitenplaats Saxenburg en aan de horizon Haarlem

Bloemendaal1

Tekening van de duinen bij Bloemendaal met aan de horizon de skyline van Haarlem

Herman Numan. Gezicht vanuit Boekenrode naar Haarlem met in de verte de Bavokerk. 1795

Wintergezicht vanuit Heemstede met in de verte de oude Bavo kerk. Tekening van Andreas Schelfhout (Amsterdam Museum)

Tekening van Aert Schouman (1710-1792) uit circa 1750 van blekerijen te Overveen, met gezicht op Haarlem (NHA).

Tekening van Aert Schouman (1710-1792) uit circa 1750 van blekerijen te Overveen, met gezicht op Haarlem (NHA).

Haerlempje

Gezicht op Haarlem vanaf de Blinkert te Overveen. Op de voorgrond herberg Kraantje Lek, in het midden de vroegere hofstede Elswout en op de achtergrond de ruïne van Huys ter Kleef, de Grote Kerk van Haarlem en het Haarlemmermeer. Ets van Coenraad Decker, in ‘De Schepper verheerlijcht de Schepselen’ van J.van Westerhoven. Haarlem, 1685.

Haerlempjes

Gravure J.C.Philips naar tekening J.de Beijer. Gezicht op Haarlem vanuit de garen- en linnenblekerijen in Overveen

Numan

Hendrik Numan: gezicht naar Haarlem vanuit Boekenrode in Aerdenhout-Heemstede. 1795 [of J.A.Lutz, circa 1815]

F.A.Milatz (1764-1908) Gezicht vanuit Overveen, Bloemendaalse weg, met bleekvelden en de Oude Bavo in de verte(Noord-Hollands Archief)

Schelfhout

Andreas ‘Andries’ Schelfhout. (1787-1870). Panoramisch landschap met het stadssilhouet van Haarlem en de ruïne van Brederode. Gesigneerd en gedateerd 1855. (Simonis & Buunk)

Landschap rond Haarlem; door Andreas Schelfhout, 1839 (Victoria en Albert Museum Londen)

Tekening van een gezicht op Haarlem vanaf de duinen; door Pierre Louis Dubourcq (1815-1873) (Kröller-Müller Museum)

Schelfhout

Andreas Schelfhout (1787-1870): Panoramisch gezicht op Haarlem en de ruïne van Brederode. Tekening in zwart krijt. Rijksmuseum Amsterdam

zicht op Haarlem vanuit de duinen. Jan Hendrik Weissenbruch (1824-1903) (Metropolitan Museum of Arts, New York)

Destree, Johannes Joseph; Haarlem from the Dunes; Manchester Art Gallery; http://www.artuk.org/artworks/haarlem-from-the-dunes-204852

sch

Moderne ‘Haerlempje’ in navolging van Ruisdael door Andreas Schelfhout (1787-1870), 1851 (Museum Boymans van Beuningen).

Schelfhout.png

Andries Schelfhout: vergezicht op Haarlem, 1847

haerlempje

Pieter George Westerberg (1791-1879): gezicht op Haarlem vanaf de duinen bij Overveen

J.H.Weissenbruch, Gezicht op Haarlem

J.H.Weissenbruch, Gezicht op Haarlem (detail) (collectie gemeentemuseum Den Haag)

Pieter Lodewijk Franciscus Kluyver (1816-1900): In de duinen bij Haarlem met Oude Bavo op de achtergrond

Pieter Lodewijk Franciscus Kluyver (1816-1900): In de duinen bij Haarlem met Oude Bavo op de achtergrond

Nog een 'Haerlempje' van Andreas Schelfhout, 1845

Nog een ‘Haerlempje’ van Andreas Schelfhout, 1845

 

Gezicht op Haarlem vanuit de duinen door Willem Vester (1824-1895), in 2008 bij Christie's Amsterdam geveild voor 13.727 euro

Gezicht op Haarlem vanuit de duinen door Willem Vester (1824-1895), in 2008 bij Christie’s Amsterdam geveild voor 13.727 euro

Haerlempje

J.van Ruisdael: gezicht op de ruïne van Huis ter Kleef en Haarlem (Musée Jacquemart-André, Institut de Framce, Parijs)

Gezicht op Haarlem vanaf het Wilhelminaduin; door Gerrit Haverkamp (Museum Dordrecht)

 

Panorama van Haarlem vanaf het Noorder Buiten Spaarne. Schilderij door Hendrick Cornelisz. Vroom (circa 1562-1640)

Panorama van Haarlem vanaf het Noorder Buiten Spaarne. Schilderij door Hendrick Cornelisz. Vroom (circa 1562-1640)

Opnamedatum: 2010-03-03

Slag op het Haarlemmermeer; gravure door Daniël Veelwaard naar een schilderij van H.C.Vroom en tekening van J.G.Waldorp

gezicht

‘Gezicht op Haerlem’ Ets van Jan van der Velde naar Pieter Molijn, 1621 (Rijksmuseum Amsterdam)

Gezicht op Haarlem vanaf het Haarlemmermeer waar 29 maart 1575 een 'zeeslag' plaatshad tussen de Hollandse en Spaanse vloot. In opdracht van het stadsbestuur maakte H.C.Vroom een schilderij van dit historische tafereel (Rijksmuseum Amsterdam)

Gezicht op Haarlem vanaf het Haarlemmermeer waar 26 mei 1573 een ‘zeeslag’ plaatshad tussen de Hollandse vloot van de watergeuzen + prinsgezinden en een Spaanse vloot onder leiding van Bossu. De Spanjaarden met minder schepen maar beter georganiseerd versloegen de Hollanders.  In opdracht van het stadsbestuur van Haarlem een halve eeuw later vervaardigd.maakte H.C.Vroom een schilderij van dit historische tafereel. Op de achtergrond de Bavokerk en links het Haarlemmeerhout, rechts het kasteel Ter Cleeff, dat in handen van de Spanjaarden was (Rijksmuseum Amsterdam)

Etsje van Poppe Damave met een gezicht op Haarlem in de verte. Uit: 'Ick ging op eenen morgen al door den Aerden-Hout'. Haaelem, Carlinapers, 1981.

Etsje van Poppe Damave met een gezicht op Haarlem in de verte. Uit: ‘Ick ging op eenen morgen al door den Aerden-Hout’. Haarlem, Carlinapers, 1981.

Gezicht vanaf de Brouwersvaart naar de stad. Door Cornelis van Noorde. 1767 (NHA)

vinkenbaan

In de duinen van Bloemendaal met links een vinkenbaan en in de verte Haarlem met de Oude Bavokerk. Gravure van P.Barbiers III (1772-1837) naar een tekening van Hendrik Meijer  (NHA)

De stad Haarlem vanaf het Noorder Spaarne te zien. Ets van Antonie Cardon (1772-1813) naar een tekening van Augustus Claterbos.

; ’t Spaarndam ziende naar Haarlem’. Aquarel van Jordanis Hoorn (1753-1833), gedateerd 1774.

John Carr (1802): Gezicht op de Oude Bavo vanaf de Leidsevaart.

===================================================

'Blekerijen door den Houdt' door Claes Janszoon Visscher, circa 1607

‘Blekerijen door den Houdt’ door Claes Janszoon Visscher, circa 1607

Bleekvelden bij de Haarlemmerhout onder Heemstede. Gravure door Cl. Jsz. Visscher, 1607

Bleekvelden bij de Haarlemmerhout onder Heemstede. Gravure door Cl. Jsz. Visscher, 1607

Blekerij buiten Haarlem bij de duinen van Santpoort door Claes Janszoon Visscher, 1607 (N.H.Archief)

Blekerij buiten Haarlem bij de duinen van Santpoort door Claes Janszoon Visscher, 1607 (N.H.Archief)

Panorama van Haarlem uit 1613 door L. Guicciardini met aan de zuidzijde van de stad bleekvelden afgebeeld

Panorama van Haarlem uit 1613 door L. Guicciardini met aan de zuidzijde van de stad bleekvelden afgebeeld

Gezicht buyten Haarlem bij de Brouwersvaart te Overveen. ‘Na ’t leeven geteekent door J.Groll Anno 1753′ Gewassen pentekening.

Bleekveld p[ een schilderij door Jan Brueghel (II) de Jonge (1601-1678)

Bleekveld op een schilderij door Jan Brueghel (II) de Jonge (1601-1678)

Linnenblekerij in omgeving Haarlem op een tekening van G.van Eeckhout

Linnenblekerij buiten Haarlem op een tekening van Gerbrand van den Eeckhout (1621-1674)

Jan van Kessel (1641-1680): Duinlandschap met bleekvelden omgeving haarlem (Poesjkin Museum Moskou) (RKD)

Jan van Kessel (1641-1680): Duinlandschap met bleekvelden  (Poesjkin Museum Moskou) (RKD)

Gezicht vanuit de duinen rondom Haarlem, mogelijk Santpoort, met blekerij. Jan Vermeer van Haarlem, circa 1675 (Frans Hals Museum)

Gezicht vanuit de duinen rondom Haarlem, mogelijk Santpoort, met blekerij. Jan Vermeer van Haarlem, circa 1675 (Frans Hals Museum)

Duinlandschap met bleekveld door Jan Vermeer van Haarlem I

Duinlandschap met bleekveld door Jan Vermeer van Haarlem I

Bleekveld te Heemstede. Naar schilderij van W.Molenaer, circa 1680. Vroeger in bezit van de heer J.M.C.Hoog

Bleekveld te Heemstede. Naar schilderij van W.Molenaer, circa 1680. Vroeger in bezit van de heer J.M.C.Hoog

Jan Miense Molenaer. Bleekveld met in de verte de Bavokerk Haarlem

Jan Miense Molenaer. Bleekveld met in de verte de Bavokerk Haarlem

Coenraad Decker (1651-1685). Gezicht op Haarlem vanaf de duinen. Ets uit 1685

Coenraad Decker (1651-1685). Gezicht op Haarlem vanaf de duinen. Ets uit 1685

Een blekerij aan de duinrand van Haarlem, Crayenest Heemstede, Anoniem schilderij uit tweede helft 17e eeuw, Frans Hals Museum

Een blekerij aan de duinrand van Haarlem, Crayenest Heemstede, Anoniem schilderij uit tweede helft 17e eeuw, Frans Hals Museum

Schilderij van Thomas Heeremans, circa 1641 tot 1699. Hij was vanaf 1664 lid van het Sint Lucasgilde te Haarlem. Voorstelling van blekers aan het werk in de omgeving van Haarlem.

Schilderij van Thomas Heeremans, circa 1641 tot 1699. Hij was vanaf 1664 lid van het Sint Lucasgilde te Haarlem. Voorstelling van blekers aan het werk in de omgeving van Haarlem.

Kleerbleek bij Haarlem op een 17e eeuws schilderij

Kleerbleek bij Haarlem op een 17e eeuws schilderij

Bleekveld met de Oude Bavo van Haarlem op de achtergrond (uit: Jacob Cats. Alle de wercken. Herdruk 1712 met illustraties van Adriaen van de Venne (circa1587/1589 – 1662) (ontvangen van Kees Smit, Utrecht)

Bovenstaande llustratie komt uit een vers van Jacob Cats, uit: Invallende gedachten, XXXIV Op ’t gesichte van een kreupel met sijn krucke sich beschermende:

‘Een man die kreupel was, quam met beswaerde schreden –   Omtrent een bleyckers hof al sachtjens aengetreden; – Hij sagh het aerdigh tuygh, hij sagh het linnen aen,- En wiert met een belust wat dieper in te gaen: – Maer hy en had’ bykans het hecken niet ontsloten, – Daer komen tegen hem veel honden uytgeschoten, – Fel, vinnigh, ongesint, verhit op menschen bloet; – Het schynt dat hy terstont haer proye wesen moet. – De man was eerst verbaest, want hy was sonder wapen, – Oock wist hy deromtrent geen steenen op te rapen:; – Wat staet hem dn te doen? hy nam syn houten kruck, – Die was hem als een swaert, en dient hem tot geluck. – Hy dreyght, hy wenckt, hy schermt, hy doet de rekels wycken, – Tot dat’et yemant hoort, en uyt bestont te kijcken; – Siet, wat den man gebeurt: ten waer sijn kreupel been – (Na ick het stuck begrijp) hem bleef’er heden geen: – Hy lage nu gevelt, en in het stof gesmeten, – Sijn leden opgescheurt, syn kuyten afgebeten; – Sijn neus( ’t kon zijn) mismaeckt, sijn wangen afgeruckt, – Of wel, hy are doot en in het graf gedruckt. – Hoe vremt, almachtigh Godt! hoe vremt zijn uwe wegen! – Uw’ roede menighmael die wort ons enckel zegen; – Ghy straft ons aen het lijf op dat de waerde ziel – Niet in swaer verdriet, of de dood en  viel.’  

Pagina, uit: Jacob Cats, Ouderdom, Buytenleven en Hof-gedichten op Sorgh-Vliet, 1655/1656.

In een 19e eeuwse heruitgave van de gedichten van Jacob Cats  bezorgd door Johannes van Vloten, is een illustratie opgenomen van een bleekveld met links een man met een blekershoos, in het midden twee blekersvrouwen aan het werk en rechts de man met krukken die zich verdedigt tegen bloedruikende honden, vervaardigd door Johan Wilhelm Kaiser.

Landschap met bleekveld door Roelof Janszoon de Vries, circa 1670

Landschap met bleekveld door Roelof Janszoon de Vries, circa 1670

Blinkert.jpg

Gezicht vanaf het duin de Blinkert in Bloemendaal-Overveen op Haarlem. Gravure door T.Koning uit 1809, uit: ‘Reizen door een groot gedeelte van Zuid-Holland gedaan in de  jaren 1807 en 1808 door H.Potter. Amsterdam, C.L.Schleijer, 1809.

Anonieme schildering van een blekerij, circa 1735. Vermoedelijk een voorstelling van blekerij 'Garenlust', gelegen in buurtschap de Dompvloed bij Overveen. Op de achtergrond zien we van rechts naar links de Hervormde Kerk van Bloemendaal, hofstede Hartenlust en de koepel van huis 'de Beek'

Anonieme schildering van een blekerij, circa 1735. Vermoedelijk een voorstelling van blekerij ‘Garenlust’, gelegen in buurtschap de Dompvloed bij Overveen. Op de achtergrond zien we van rechts naar links de Hervormde Kerk van Bloemendaal, hofstede Hartenlust en de koepel van huis ‘de Beek’

Schilderij van 'Bleeklust' in Heemstede (buurtschap de Glip) door J. Mensing, 1737

Schilderij van ‘Bleeklust’ in Heemstede (buurtschap de Glip) door J. Mensing, 1737

Jan de Beyer, tekening van linnen- en garenblekerijen te Overveen, 'te zien van de hooge duinen agter de Kleeverlaan'.1746

Jan de Beyer, tekening van linnen- en garenblekerijen te Overveen, ‘te zien van de hooge duinen agter de Kleeverlaan’. 1746

Gezigt op de stad Haarlem en de Gaaren-Linnen Blekerijen te Overveen. 1750. Gravure van J.C.Philips naar een tekening van Jan de Beijer (1746).

Gezigt op de stad Haarlem en de Gaaren-Linnen Blekerijen te Overveen. 1750. Gravure van J.C.Philips naar een tekening van Jan de Beijer (1746).

Schoten

Gezicht vanuit Schoten op de stad Haarlem, door Cornelis van Noorde (1731-1795), 1766

Gezicht op Haarlem vanaf de strandwal van Bloemendaal. Tekening van F.A.Milatz, circa 1800

Gezicht op Haarlem vanaf de strandwal van Bloemendaal. Tekening van F.A.Milatz, circa 1800

Gezicht op Haarlem (?) op linnen geschilderd, 2e helft 19e eeuw

Schoorsteenstuk met voorstelling van de blekerij van Bijvoet aan de Korte Kleverlaan uit eind 18e eeuw.

Schoorsteenstuk met voorstelling van de blekerij van Bijvoet aan de Korte Kleverlaan uit eind 18e eeuw.

'de Bleekerijen buiten de Zijl-poort van de Singel te zien, (in verso) de bleekerijen op de Nieuwe Singel te zien, bij de Zijlpoort. Tekening van Cornelis van Noorde uit 1761.

‘de Bleekerijen buiten de Zijl-poort van de Singel te zien, (in verso) de bleekerijen op de Nieuwe Singel te zien, bij de Zijlpoort. Tekening van Cornelis van Noorde uit 1761.

'Gezigt van de garenbleekerijen, aan de Nieuwe Cingel' Naar C. van Noorde. 1762

‘Gezigt van de garenbleekerijen, aan de Nieuwe Cingel bij ’t Gaarenkooker Sluisje’ Naar C. van Noorde. 1762

Tekening uit 1777 door Hendrik Tavenier van blekerij Gehrels aan het Binnenpad Overveen

Tekening uit 1777 door Hendrik Tavenier van blekerij Gehrels aan het Binnenpad Overveen

haarlem

Vergezicht Haarlem door Johannes Josephus van Mulken (1796-1879)

Willem Vester (1824-1895) Vanuit de duinen vergezicht op Haarlem met de Oude Bavo

Ets van Poppe Damave. Te vinden in de bibliofiele uitgave ‘Ick gingh op eenen morgen al door den aerden-hout’. Haarlem, Carlinapers, 1981. Aan de horizon de Sint Bavokerk in Haarlem. In deze uitgave is nog een tweede ets van Poppe Damave opgenomen. met duinen, een water met daarin een zeilbootje.

Een moderne Haarlempje. Foto met vergezicht over Lindenheuvel in Bloemendaal op de Bavokerk in Haarlem.Uit een artikel van Wim van Luyken in Ons Bloemendaal , Overveen, lustrumnummer 3, herfst 1997. Deel van foto is een afdruk van een glasnegatief uit een collectie glasnegarieven van Klaas Kornaat., afgedrukt door Harm Botman

Overzicht van de blekerij van Gehrels in Overveen in 1864. Naar P.A.Schipperus

Overzicht van de blekerij van Gehrels in Overveen in 1864. Naar P.A.Schipperus

Gehrels

De blekerij van Gehrels in Overveen, overgebracht naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem

De lijnwaadblekerij 'Bleeklust' van de weduwe Louis Gunst in Heemstede, de Glip, op een tekening (tevens latere steendruk) van Joseph Charles uit 1797

De lijnwaadblekerij ‘Bleeklust’ van de weduwe Louis Gunst, geboren Catharina Vlek, in Heemstede, de Glip, op een tekening (tevens latere steendruk) van Joseph Charles uit 1797. In 1811 ging het bedrijf failliet, nadat al rond 1800 achteruitgang was geconstateerd.

Bleeklust van de Wed. Louis Gunst. Tekening eind 18e eeuw (N.H.A.)

Bleeklust van de Wed. Louis Gunst. Tekening eind 18e eeuw (N.H.A.)

Aquarel van Joseph Charles: de lijnwaadpakkerij van de weduwe Anthonie Charles in de Frankestraat Haarlem, 1796

Aquarel van Joseph Charles: de lijnwaadpakkerij van de weduwe Anthonie Charles in de Frankestraat Haarlem, 1796

Landschap met bleekvelden bij Bennebroek/De Glip. Op de achtergrond het Haarlemmermeer. Tekening van Daniël Kerkhoff uit 1817 (Teylers Museum)

Landschap met bleekvelden bij Bennebroek/De Glip. Op de achtergrond het Haarlemmermeer. Tekening van Daniël Kerkhoff uit 1817 (Teylers Museum)

19e eeuwse gravure van een blekerij rond Haarlem

19e eeuwse gravure van een blekerij rond Haarlem

Ets van een (lijnwaad)bleker van Jan Luyken uit 1694

Ets van een (lijnwaad)bleker van Jan Luyken uit 1694

De Bleeker; door Cornelis van Noorde (1731-1795), in 'Konstige Figuuren' (met Bijbelspreuk)

De Bleeker; door Cornelis van Noorde (1731-1795), in ‘Konstige Figuuren’ (met Bijbelspreuk)

Glasschilderijtje van blaker Gerrit Dirksz de Munck, 1658

Glasschilderijtje van de Heemsteedse bleker Gerrit Dirksz de Munck, getrouwd met Jannetje Dominikus van Leeuwen 1658

Voorbeeld van een blekershoos. De Historische Vereniging Heemstede Bennebroek bezit een unieke historische hoos

Voorbeeld van een blekershoos. De Historische Vereniging Heemstede Bennebroek bezit een unieke historische hoos

Artikel uit de Heemsteder van 29 mei 1996 over schenking van een antieke blekershoos

Artikel uit de Heemsteder van 29 mei 1996 over schenking van een antieke blekershoos

Andere gezichten op Haarlem

Kopergravure van gezicht op Haarlem uit het noorden door Daniel Meisner (1585-1625), uitgegeven in Neurenberg, 1678

Kopergravure van gezicht op Haarlem uit het noorden door Daniel Meisner (1585-1625), uitgegeven in Neurenberg, 1678

Vue de la ville de Harlem en Hollande, G.B.Probst uitg., F.B.Wernher del. Vogelvluchtgezicht op de stad met rechts de trekvaart Haarlem-Amsterdam en links het Zuider Buiten Spaarne. In 1729 bracht Wernher een bezoek aan Holland en vermoedelijk is toen de tekening ontstaan,.

Vue de la ville de Harlem en Hollande, G.B.Probst uitg., F.B.Wernher del. Vogelvluchtgezicht op de stad met rechts de trekvaart Haarlem-Amsterdam en links het Zuider Buiten Spaarne. In 1729 bracht Wernher een bezoek aan Holland en vermoedelijk is toen de tekening ontstaan.

Kopergravure van Gezicht op Haarlem. Uit: Jan van Westerhoven, De Schepper verheerlijkt in zijn schepselen, 1737.

Kopergravure van Gezicht op Haarlem. Uit: Jan van Westerhoven, De Schepper verheerlijkt in zijn schepselen, 1737.

Gezicht op Haarlem over de Brouwersvaart, getekend door Cornelis van Noorde in 1767.

Gezicht op Haarlem over de Brouwersvaart, getekend door Cornelis van Noorde in 1767.

Gezicht op Haarlem vanaf de Leidsevaart nabij buitenplaats Zwanenburg door Cornelis van Noorde, 1767. Later was hier de kwekerij van de firma Van Tubergen.

Gezicht op Haarlem vanaf de Leidsevaart nabij buitenplaats Zwanenburg door Cornelis van Noorde, 1767. Later was hier de kwekerij van de firma Van Tubergen.

Panoramisch duinlandschap met zicht op Oude Kerk in Haarlem, toegeschreven aan A.Schelfhout (1787-1870) uit 1847. Vermoedelijk vanuit Santpoort geschilderd.

Panoramisch duinlandschap met zicht op Oude Kerk in Haarlem, toegeschreven aan A.Schelfhout (1787-1870) uit 1847. Vermoedelijk vanuit Santpoort geschilderd.

'Koffieprent' van 'Gezigt op Haarlem, vanuit Bloemenheuvel tussen Overveen en Bloemendaal'. 1863, litho door C.C.A.Last

‘Koffieprent’ van ‘Gezigt op Haarlem, vanuit Bloemenheuvel tussen Overveen en Bloemendaal’. 1863, litho door C.C.A.Last

Panorama Haarlem door G.C.Haverkamp (1872-1926). Ets uit circa 1910

Panorama Haarlem door G.C.Haverkamp (1872-1926). Ets uit circa 1910

J.van Ruisdael. View of Haarlem. (Rijksmuseum Amsterdam: Quartet 17th century Masters)

J.van Ruisdael. View of Haarlem. (Rijksmuseum Amsterdam: Quartet 17th century Masters)