Tags

,

Een schaking op buitenplaats de Hartekamp in 1861

De Hartekamp, heliogravure door Maxime Lalanne, uit: H.Havard, La Hollande à vol d’oiseau. 1881

Baron Barthold van Verschuer (1809-1901), vanaf 1835 tot zijn overlijden in 1901 eigenaar van de Hartekamp

Baron Barthold van Verschuer (1809-1901), vanaf 1835 tot zijn overlijden in 1901 eigenaar van de Hartekamp

Verschuer-Brants.jpg

Tekening van Anna Maria van Verschuer-Brants, door J.B.Sonderland, vervaardigd tijdens de valkerijbijeenkomsten op ’t Loo in Apeldoorn

 

” ’s Winters wonen de Van Verschuers in Amsterdam. In de laatste groentenmand, die van de Hartekamp gaat naar het Amsterdamse huis, zitten nog net de maartse viooltjes en de verse spinazie. Als het gaat aprillen trekken ze naar buiten en blijven er, totdat gestookt moet worden in oktober. Het paar [B.A. Baron van Verschuer en barones A.M. van Verschuer-Brants] krijgt twee kinderen, een zoontje Bernard, dat al sterft op zijn zevende jaar [wiens stoffelijk overschot op de begraafplaats van Heemstede ter aarde is besteld].

Familiegraf Van Verschuer-Brants (1847/1901) op de Algemene Begraafplaats in Heemstede, waar zich behalve het echtpaar ook sinds 1847 het in 1840 overleden zoontje Bernard Diederik Theodoor is begraven.

Familiegraf Van Verschuer-Brants (1847/1901) op de Algemene Begraafplaats in Heemstede, waar zich behalve het echtpaar ook sinds 1847 het in 1840 overleden zoontje Bernard Diederik Theodoor is begraven.

Als de vader op eenennegentig jaar zijn sterfuur nadert, dan zal hij zacht prevelen: “Nu ga ik naar Bernardje….” Het dochtertje, de kleine Mathilde Agathe wordt dan een eenzame in het grote huis in Amsterdam en in het nog grotere Hartekamp. Ze leest graag en veel, speelt piano en viool. De ouders laten hun dochter uitgaan, zoals de mondaine entree van een achttienjarige werd genoemd, niet in Amsterdam, maar in Den Haag. Toentertijd Hofstad van Koningin Sophie. Haar moeder is dame du palais, haar vader kamerheer i.b.d. Ze hebben een eigen loge in de schouwburg; diners, recepties, bal na bal moeten het nodige koloriet geven aan de jonge-meisjesjaren van het freuletje van de Hartekamp. Een rijke héritière. Een attaché aan de Oostenrijkse-Hongaarse legatie, Maximilian, Graf von Spaur wil zijn kansen eens wagen. Als het balseizoen ten einde is, vraagt Spaur aan vader Van Verschuer om de hand van zijn enige dochter. De vader wijst hem af.

Maximilian Graf zu Spaur

Spaur vertrekt uit Den Haag en uit het land. Uiterlijk is het geval afgedaan. Innerlijk begint het op gang te komen. Max is de zoon van een voortvarende moeder. In vroeger dagen had gravin von Spaur in Rome, niemand minder dan Paus Pius IX helpen vluchten uit het bedreigde Vaticaan. Als een wakkere kloekhen had ze de tengere Pio Nono in haar reiskoets verborgen onder de vleugels van haar crinoline. Se non è vero, è ben trovato. Het is een vroege herfstdag in 1861 op de Hartekamp. De kamenier, in de ochtend, bericht dat de slaapkamer van de freule verlaten is, in een opkamertje zijn sporen van haastige ontvluchting. Schaking? Zelfmoord? De vijver wordt gedregd. Het is de eeuw van het diep fatsoen en vader Van Verschuer zegt tegen de burgemeester van Heemstede C. van Lennep —als de dreggers tevergeefs halen: “ik had haar liever uit den vijver opgehaald.” Op Berkenrode wonen de Crommelins, ze nemen geen blad voor de mond en zeggen: “Zij is er vandoor.” Te paard en te voet gaat men de omtrek, het land en tenslotte ook het buitenland afzoeken. Na vier dagen van ondraaglijke spanning komt een telegram naar de Hartekamp. Het meldt dat Max en Mathilde, met Max’ moeder, de wat te gladde gravin von Spaur, in Dover zijn gesignaleerd Om kort te zijn. Drie maanden later heeft een burgerlijk huwelijk plaats op het eiland Wight. De oude Verschuers trachten met niet te ontwortelen liefde en wijsheid gedaan te krijgen, dat nog een kerkelijke inzegening zal volgen, het mag geen “run-away”-aangelegenheid worden. De ouders Verschuer reizen naar Parijs, ontmoeten daar de: jonggetrouwden die er kerkelijk, doch katholiek natrouwen. Een jaar later klimt de taaie Anne Marie van Verschuer in haar reiskoets, die rolde richting Wenen. Haar dochter moet bevallen. De moeder heeft een hooghartig woord gesproken waarin ver nog de echo weerklinkt van haar hooghartig antwoord in heel vroeger jaren aan Anton Reinhard Falck: “Ne se brouille pas avec moi qui veut”. De geschaakte Hartenkampse, nu een Weense gravin van Spaur zal niet gelukkig noch oud worden. Ze kwijnt weg in een klein palazzo aan het Canal Grande in Venetië.”

Mathilde Gräfin Zu Spaur-Barones Van Verschuer (Venetië, 1870)

Mathilde Gräfin Zu Spaur-Barones Van Verschuer, geboren in 1846  (Venetië, 1870). Twee jaar later zou ze lijdend aan o.a. depressies al overlijden

Henriëtte T.L. de Beaufort. Wat doen herinneringen? Bespreking van boek ‘Honderd jaar Hartekamp’ door jhr. F.J.E. van Lennep, 1957. In: Nieuwe Rotterdamsche Courant, 16 maart 1957.

DE ouders van Mathilde: baron en barones Van Verschuer Brants op valkenjacht bij het Loo In Apeldoorn. Rechts van prins Alexander (met hoge hoed) het echtpaar van de Hartekamp. Gravure van J.B.Sonderland uit 1843.

Baron en barobes Van Verschuer-Brants tijdens een valkenjacht op het Loo in 1843

Baron en barones Van Verschuer-Brants tijdens een valkenjacht op het Loo in 1843, getekend door J.B.Sonderland. Schetstekening voor een schilderij

Verschuerloo

Een valkenjacht in 1843 met leden van de ‘Royal Loo Hawking Club’.  In het midden prins Alexander en rechts met hoge hoed lid van de club baron Van Verschuer en rechts van hem het enige vrouwelijke lid, zijn echtgenote Anna Maria van Verschuer-Brants. Ter linkerzijde valkeniers F.van den Heuvel te paard met een valk op de hand en A.M. Mollen op valkenierswijze rechts te paard tijgende. Op de achtergrond de tent op de Galgenberg.

 

N.B. Mathilde Agathe, geboren op 16 juni 1834 overleed al in 1872; haar echtgenoot Maximilian, geboren in 1834 in 1896. Het echtpaar kreeg drie kinderen, twee zonen en één dochter van wie nog nazaten in Oostenrijk leven.  Een uitvoerig verslag van de schaking en fragmentgenealogie van de familie Zu Spaur und Flavon is te vinden in genoemd boek ‘Honderd jaar Hartekamp’ van jonkheer F.J.E.van Lennep.

Hofstede de Hartekamp, in 1773 getekend door Hendrik Tavenier (Noord-Hollands Archief)

Buitenplaats de Hartekamp, in 1773 getekend door Hendrik Tavenier (Noord-Hollands Archief)

Vader B.A.Baron Van Verschuer (1809-1901) in 1838

Vader B.A.Baron Van Verschuer (1809-1901) in 1838

Anna

Tekening van Anna Maria Brants op 10 jarige leeftijd

 

Moeder A.M.Barones Van Verschuer-Brants (1817-1901) in 1838.

Moeder A.M.Barones Van Verschuer-Brants (1817-1901) in 1838.

 

De familie Van Verschuer-Brants in 1893. V.l.n.r. Baron B.A.Van Verschuer, Charles, Henriëtte, Mädi, barones Van Verschuer-Brants, Anna en Volkmar.

De familie Van Verschuer-Brants in 1893. V.l.n.r. Baron B.A.Van Verschuer, Charles, Henriëtte, Mädi, barones Van Verschuer-Brants, Anna en Volkmar.

Fragmentgenealogie Van Verschuer-Brants [Uit: 100 jaar Hartekamp}

Fragmentgenealogie Van Verschuer-Brants [Uit: 100 jaar Hartekamp]

Vervolg fragmentgenealogie Van Verschuer-Brants [Uit: 100 jaar de Hartekamp]

Vervolg fragmentgenealogie Van Verschuer-Brants [Uit: 100 jaar Hartekamp]

De schaking op de Hartekanp uit 1862 is in de vorige eeuw nagespeeld (Nationaal Archief)

De schaking op de Hartekamp uit 1861 is een eeuw later in 1961 nagespeeld.

Bijlage 1: het officieel verslag van de burgemeester van Heemstede, C. van Lennep

verslag1

Uit: Honderd jaar Hartekamp door jhr.J.E.van Lennep (1)

verslag2

Vervolg uit ‘Honderd jaar Hartekamp’

verslag3.jpg

Vervolg ‘Honderd jaar Hartekamp (3)

verslag4

Vervolg ‘Honderd jaar Hartekamp’ (4)

verslag5

Slot van offiicieel verslag burgemeester C.van Lennep. Uit: Honderd jaar Hartekamp’1957.

 

 

 

 

 

 

Bijlage 2: artikel uit Panorama 7 oktober  1961

Ontvoering De Hartekamp (1) Uit: Panorama, 7-10-1961

Ontvoering De Hartekamp (1) Uit: Panorama, 7-10-1961

Ontvoering De Hartekamp (2) Uit: Panorama, 7-10-1961

Ontvoering De Hartekamp (2) Uit: Panorama, 7-10-1961

Ontvoering De Hartekamp (3) Panorama, 7-10-1961

Ontvoering De Hartekamp (3) Panorama, 7-10-1961

Filmbeeld ontvoering de Hartekamp, Panorama, 7-10-1961

Filmbeeld ontvoering de Hartekamp, Panorama, 7-10-1961

Ontvoering op de Hartekamp (4), Panorama, 7-10-1961

Ontvoering op de Hartekamp (4), Panorama, 7-10-1961

Ontvoering op de Hartekamp (slot). Uit: Panorama, 7-10-1961

Ontvoering op de Hartekamp (slot). Uit: Panorama, 7-10-1961

Bijlage 3: de valkerij op het Loo bij Apeldoorn

Verschuervalkerij

De valkenjacht in 1843 naar een schilderij van J.B.Sonderland. De reiger is juist door een valk op de gond gebracht, terwijl de andere door een helper met een duif aan een lijn wordt opgevangen. In het midden de Prins van Oranje (later Koning Willem III), gevolgd door zijn adjudant SirNewcome, afgestegen die de valkeniers aanwijzingen geeft.

 

Hierover kan het volgende worden bericht. De jacht op reigers met de edelvalk stond al in de 17de eeuw op het Loo in hoog aanzien. Stadhouder Willem III, die het vorstelijk domein luisterrijk liet inrichten, en zeer veel van de jacht hield, lokte reigers met voedsel, waardoor zij dan een uitmuntende buit voor zijn jachtvermaak om het Loo verzamelde. De z.g. reigerkooi, die tot midden 19e eeuw in stand bleef; niet slechts de Oranjevorsten waren liefhebbers van de jachtsport maar ook de Franse koning Lodewijk Napoleon die de destijds befaamde valkeniers Daams en Daankers naar het Loo liet komen en die door zijn broer keizer Napoleon Bonaparte later naar Versailles ontboden werden , om daar de valkjachten te helpen organiseren. Na een periode van stilstand  tot 1840 is onder bescherming van koning Willem I een nieuwe club opgericht, waarvan de jachtexcursies vele adellijke personen lokten, onder wie baron Barthold van Verschuer en zijn vrouw. Als de edelvalk van zijn kap ontdaan, door de valkenier opgeworpen zich pijlsnel op de reiger liet neervallen, dan rende het gezelschap te paard naar dit punt toe. De valk werd daarna als de reiger er levend afgekomen en weer losgelaten was, door een duif aan een lijn, gelokt.

valk

Jachtvalk van wijlen Koning Willem III; tegenwoordig opgezet in de Koninklijke collecties te Apeldoorn (De Prins, 1914)