EIGENAREN VAN BUITENPLAATS OOSTERHOUT

Tot 1927 gelegen in Heemstede, vervolgens na annexatie in de gemeente Haarlem. Als stichter van de buitenplaats Oosterhout (1) wordt de Amsterdamse burgemeester Jan Corneliszoon Geelvinck (1579-1651) beschouwd.

Oosterhout

Jan Corneliszoon Geelvinck (1579-1651), in 1646 met uitstekende tong geschilderd door Cornelis Janson van Ceulen (1593-1661)

Tot ver in de 19e eeuw waren uitsluitend Amsterdamse kooplui en regenten eigenaar. Tussen 1614 en 1630 kocht hij tuingronden en weilanden aan de westoever van het Spaarne onder de jurisdictie van Heemstede. Omstreeks 1630 is Oosterhout gebouwd, voorkomende op de bekende kaart van Balthasar Floriszoon van Berkenrode uit 1643. De tuinaanleg was in de geometrische of barokstijl.

1651 erfde zijn zoon Cornelis Geelvinck (1621-1689) de hofstede Oosterhout, tevens eigenaar van de heerlijkheden Castricum en Croonenburg en via zijn tweede vrouw Margaretha Bicker  van de buitenplaats Akerendam in Beverwijk. Hij was o.a. vijfmaal burgemeester van Amsterdam.

1689 Oosterhout in bezit van zijn zusters Eva Geelvinck (getrouwd met Hendrick Bicker) en Agatha Geelvinck (gehuwd met Frederick Alewijn).

1707 De hofstede “aan het Sparen achter den Hout” wordt te huur aangeboden.

1722 De weduwe van Bicker, Sara Hinloopen, en enkele telgen uit de familie Alewijn verkopen voor 11.750 carolusgulden Oosterhout aan de Amsterdamse koopman en zijdefabrikant David Mattheus de Neufville, die al eigenaar was van het aangrenzende, wat noorderlijker gelegen Sparenhout. Beide buitens werden verenigd tot zijn overlijden in 1734.

1734 De weduwe Jacoba van Gelder verkoopt het verkleinde Oosterhout voor 6.100 gulden aan de Amsterdammer Reynaldus van der Linden, die echter spoedig overleed.

1735 Diens weduwe Maria Commelin verkoopt de hofstede met bijgebouwen, oprijlaan, tuinmansgereedschap, broeibakken en glazen + een schuit voor ƒ 11.000,-. Aan François Lestevenon, schepen en later ook burgemeester van Amsterdam. Hij verfraaide het buiten.

Jan ten Compe: 'Gesigt van 't Spaarne naar Haarlem genoome van de stijger van dhr. Francois Lestevenon genaamt Oosterhout in 't jaar 1750 door J.ten Compe', aldus de tekst op de achterzijde van het schilderij, in eigendom van Museum Van Gelder, Antwerpen. Aan de linkeroever zijn koepels of gebouwen zichtbaar van de buitenplaatsen Oosterhout, Spaar en Hout, Zorgvrij, Ruhe Orth, Vliedzorg, Buitenrust en Klein Rustenburg (foto RKD, Den Haag).

Jan ten Compe: ‘Gesigt van ’t Spaarne naar Haarlem genoome van de stijger van dhr. Francois Lestevenon genaamt Oosterhout in ’t jaar 1750 door J.ten Compe’, aldus de tekst op de achterzijde van het schilderij, in eigendom van Museum Van Gelder, Antwerpen. Aan de linkeroever zijn koepels of gebouwen zichtbaar van de buitenplaatsen Oosterhout, Spaar en Hout, Zorgvrij, Ruhe Orth, Vliedzorg, Buitenrust en Klein Rustenburg (foto RKD, Den Haag).

Plattegrond van de buitenplaats Oosterhout uit 1762 (Noord-Hollands Archief)

Plattegrond van de buitenplaats Oosterhout uit 1762 toen Francois Lestevenon het buiten verfraaide. Links het Spaarne.  (Noord-Hollands Archief)

1767 Na het overlijden van Lestevenon veilen de vijf schoonzonen Oosterhout in het Oudezijdsherenlogement te Amsterdam. Nieuwe eigenaar werd de bankier en schepen (en later ook 2 x burgemeester en bewindhebber der Oostindische Compagnie) Jan Clifford (1710-1772) die liefst ƒ 29.800,- betaalde. Hij was een zoon van George Clifford en Maria Bouwens die de zomermaanden op de Hartekamp vertoefden. Drie maanden na zijn dood is het destijds bekende bankiershuis Clifford failliet gegaan.

1773 De weduwe Anna Wolters veilt Oosterhout in Amsterdam, gekocht door Jacob Feitama Willemsz., koopman in katoen en lijnwaad evenals keurmeester van de hop. Deze paste de landschapsstijl toe in zijn tuin met huidige slingervijver in het Haarlemmerhoutpark.

Deel van kaart Haarlemmerhout door Daniel Engelman uit 1791 met ligging van Oosterhout

Kaart van de  Haarlemmerhout door Daniel Engelman uit 1793 met ligging van Oosterhout

1797 Feitema overleed in 1797 Het buiten bleef tot 1803 in de familie. Op 3 juni van dat jaar droeg schoonzoon Marinus Adrianus Perpetuus Smissaert (ritmeester en inspecteur-generaal van tinmijnen op Banka en Billiton) de buitenplaats voor ƒ 30.250,- over aan Marcus Broen Marcellusz. Te Amsterdam, samen met 2 morgen weiland buiten de omheining tot aan het Spaarne. De buitenplaats bleef lang in eigendom van de familie Broen.

1851 Op 28 augustus komt het huis aan C.M.baronesse van Hangest d’Yvoy als erfgename van Vrouwe Catharina Broen, douairière van de heer Hangest baron d’Yvoy.

1860 wordt als bewoner W.J.E.Smissaert uit Amsterdam genoemd. Aanvankelijk als huurder kocht hij Oosterhout in 1875 en overleed hier 2 januari 1880. [Oosterhout is dan geen zomerverblijf meer maar gewoon woonhuis].

1880 Verkoop door de erfgenamen (twee kleinkinderen van Smissaert) voor ƒ 40.000,- aan Eliza de Wit, grondeigenaar te Haarlem exclusief de landerijen aan de zuidzijde. Eliza de Wit heeft hier naar wordt aangenomen nooit gewoond, maar bracht het herhaaldelijk zonder resultaat op de veiling. Hij overleed 29 september 1885 in zijn huis aan het Florapark nummer 50.

Portret van eigenaar Jean Elise Esaye de Wit (1829-1885)

Portret van eigenaar Jean Elise Esaye de Wit (1829-1885)

Echtgenote Cornelia de Wit-van Bommel (1835-1886)

Echtgenote Cornelia de Wit-van Bommel (1835-1886)

1886 De erfgenamen verkopen Oosterhout voor ƒ 25.000,- aan Wilhelm Cnoop Koopmans uit Amsterdam.  [Een dochter, Louise Catharina, Wies, trouwde in 1891 met de dichter Herman Gorter].

Herman Gorter (helemaal rechts), dichter van Mei, met naast hem staande Wies Cnoop Koopmans op Oosterhout van haar vader omstreeks 1886/1887

1897 Na het overlijden van Cnoop Koopmans is het huis met omgeving voor ƒ 35.000,- verkocht aan P.Vermeulen, landbouwer en belegger in Loon op Zand, die al een jaar later overleed.

1899 Erven Vermeulen verkopen het huis en terrein voor ƒ 45.200,- aan R.A.M.Grippeling, een Amsterdamse zakenman, met de bedoeling hier een villapark te stichten. Al in november is door hem de n.v. Haarlemmerhoutpark opgericht. De Haarlemse tuinarchitect Leonard A.Springer maakte een ontwerp. Grippeling bleef zelf gedurende 20 jaar op Oosterhout wonen. De koepel werd verplaatst.

1923 Verkoop van het perceel, verkleind tot 93 aren 30 centiaren met herenhuis, koetshuis en koepel aan de Duitse kunsthandelaar Paul Cassirer voor ƒ 75.000,-. [Hij dreef een kunsthandel in Amsterdam, was getrouwd met de vroeger bekende toneelspeelster Tille Durieux (schuilnaam van de in Wenen geboren Ottilie Godefroy) en liet het verwaarloosde huis moderniseren door architect Schermers].

1926 Na het overlijden als gevolg van zelfmoord door Cassirer heeft het huis leeg gestaan en is het incidenteel verhuurd.

[1935 verscheen de roman ‘Een Hollandsch drama’ van Arthur van Schendel, waarvoor bij de beschrijving van een huis Oosterhout model stond].

1939 Tijdelijk ingericht als hospitaal voor Nederlandse militairen.

1940 Na de bezetting gevorderd door de Duitse bezetting.

1942-1945 het Christelijk Lyceum, uit eigen schoolgebouw verdreven, hier gevestigd.

Na de Bevrijding gaf het pand onderdak aan de Karel van Mander Lyceum, vervolgens aan de School voor Praktische Vorming.

De witgepleisterde villa uit de 18e eeuw op een foto uit 1984 (met aan de achterzijde een toegevoegde vleugel)

Anno 2012 is de school voor praktijkonderwijs nog gevestigd in het pand onder de naam ‘OosterHout’.

Het buiten Oosterhout, pentekening door Dingeman Korf uit 1948

Het buiten Oosterhout, pentekening door Dingeman Korf uit 1948

(1) Niet te verwarren met de 18e eeuwse buitenplaats ‘Oostenhout’, ook gelegen in de Hout aan de Dreef nabij de Meester Lottenlaan ofwel Napelslaan. Zie: A. van Damme: de buitenplaatsen te Heemstede, Berkenrode en Bennebroek 1622-1811. Haarlem, 1903, blz. 132-134.

Oude ansichtkaart van de Oosterhoutlaan in Haarlem-Zuid.  Op nummer 20 woonde de in zijn tijd bekende journalist H.A.Lunshof.

Literatuur:

– Bert Sliggers. Buitenplaatsen aan het Zuider Buiten Spaarne. In: Haarlemmerhout 400 jaar. Haarlem, Schuyt & Co, 1984

–  A.J.Veenendaal. Oosterhout; bloei en verval van een Haarlemse buitenplaats. Vereniging Haerlem, 1946.

Oosterhout in 1945 naar een pentekening van G.C.Jongh Visscher

'Oosterhout' nu

‘Oosterhout’ nu