Tags

Chronologie van DE OUDE KERK, ROUWBORDEN en PREDIKANTEN in Heemstede

1347  Bouw van de Rooms-Katholieke kapel, gesticht door graaf Willem IV (en ridder Gerrit van Heemstede), gewijd aan de Heilige Maria, ter nagedachtenis van de nabij het Friese Warns gesneuvelde graaf Willem IV.

1487  Klok aangebracht, gegoten door Gobelinus Moer (in 1943 door de Duitse bezetters geroofd en na de oorlog teruggekeerd) (1)

Randschrift van de klok gegoten door Gobelinus Moer in 1487 (foto Daan Kerkvliet)

Randschrift van de klok gegoten door Gobelinus Moer in 1487 (foto Daan Kerkvliet)

Vervolg randschrift klok gegoten door Moer in 1487 (foto Daan Kerkvliet)

Randschrift klok gegoten door Moer in 1487 (foto Daan Kerkvliet)

1572  Gedeeltelijke verwoesting van het godshuis tijdens het Beleg van Haarlem. ‘Officieel’ door de Spanjaarden, maar een hardnekkige overlevering duidt op destructie door de z.g. watergeuzen.

1622  Eerste Protestantse dienst binnen de muren van de geruïneerde kapel.

1623  Eerste steenlegging door Nicolaas Pauw, oudste zoon van ambachtsheer en kerkstichter Adriaan Pauw.

1624  Bouw van de Gereformeerde (Hervormde) kerk op de fundamenten van de middeleeuwse kapel, tevens bouw van de consistoriekamer, onder architectuur van de Amsterdamse bouwmeesters Hendrik Staets en Cornelis Danckerts,

1625  Ingebruikneming van de kerk met het noorderkruispand.

Het dorp Heemstede met in het midden de kerk op een tekening van Balthazar Florisz. van Berkenrode (1627). Richting Achterweg/Hoflaan het predikantenhuis. Ten noorden van de kerk het schoutenhuis (herberg Het Wapen van Heemstede) met daarvoor de kaak of schandpaal. In de Camplaan rechtsboven een Noord-Hollandse boerderij: een stenen woning met aangebouwde houten stal en hooiberg met houten wanden en vaste kap. Onder deze boerderij staat een z.g. Zuid-Hollands boerenbedrijf met als karakteristiek dat woning en stal onder één dak liggen.

1656  Bouw van grafmonument voor Adriaan Pauw en zijn echtgenote Anna van Ruytenburg door de Amsterdamse stadsbouwmeester Pieter de Keyser.

Kerk van Heemstede in atlas Schoemaker 1710-1735 (Kon. Oudheidkundig Genootschap)

Kerk van Heemstede in atlas Schoemaker 1710-1735 (Kon. Oudheidkundig Genootschap)

Praalgraf Adriaan Pauw in Oude Kerk Heemstede

Praalgraf Adriaan Pauw in Oude Kerk Heemstede

De (eenbeukige) dorpskerken van Bloemendaal uit 1635 (zie foto) en Bennebroek (1679) qua bouw vergelijkbaar met de Oude Kerk van Heemstede

De (eenbeukige) dorpskerken van Bloemendaal uit 1635 (zie bovenstaande foto) en Bennebroek (1679) qua bouw vergelijkbaar met de Oude Kerk van Heemstede

1759  Vernieuwing van de daktoren, voorzien van een tweede luiklok.

1776  Restauratie. Laatste bijzetting in de grafkelder.

1795  37 rouwborden uit de kerk verwijderd (1)

Het dorp Heemstede met de Gereformeerde/Hervormde Kerk en vooraan een publicatiebord met mededelingen. Tekening van Hendrik Tavenier, uit omstreeks 1775 (Noord-Hollands Archief)

Het dorp Heemstede met de Gereformeerde/Hervormde Kerk en vooraan een publicatiebord met mededelingen. Tekening van Hendrik Tavenier, uit omstreeks 1775 (Noord-Hollands Archief)

1819  Eerste orgel geplaatst.

1840-1854  Nicolaas Beets predikant, zich noemende ‘herder’.

Tekening van het grafmonument Adriaan Pauw door Gerrit Lamberts, 1840 (Rijksmuseum)

Tekening van het grafmonument Adriaan Pauw door Gerrit Lamberts, 1840 (Rijksmuseum)

1850  Restauratie van het interieur en vernieuwing vensters.

1868  Bouw van een nieuwe pastorie, Achterweg 11.

Foto gemaakt ter gelegenheid van de herdenkingsdienst van het 300-jarig bestaan van de Oude Kerk.

Foto gemaakt ter gelegenheid van de herdenkingsdienst van het 300-jarig bestaan van de Oude Kerk, 28 juni 1925

Op bovenstaande foto uit 1925 zien we zittende van links naar rechts: jhr.mr.D.E.van Lennep (oud-burgemeester en president-kerkvoogd), prof.dr.A.H.de Hartog (oud-predikant Heremstede), dr.F.W.A.Korff (predikant Heemstede), ds. G.Vossers (bezoekcommissie), jhr.J.P.W.van Doorn (burgemeester). Staande van links naar rechts: H.J.van Gulik (diaken), J.P.Steenbergen (ouderling), L.Zieren (ouderling), J.Perschar (koster), F.H.de Kock van Leeuwen (scriba), ds.H.van Oyen (hulpprediker), jhr.A.van de Poll (kerkvoogd), R.G.de Winter (diaken), J.Roest jr. (kerkvoogd) en F.van Dort (diaken).

1934  (Kleine) restauratie.

1938-1939  Ingrijpende restauratie, westwaarts met een tweede travee + gaanderij vergroot en herstel van twee middeleeuwse nissen aan weerszijden van het grafmonument.

1964  Torentje met de haan gerepareerd.

1982  18e eeuws Bolder-orgel van de Gereformeerde Kerk in Kornhorn aangekocht.

1994-1997  Grondige restauratie ter bedrage van 1.349.000 gulden, ook van het grafmonument, in die fasen uitgevoerd en begeleid door wijlen de heer Jan A.Klok, penningmeester College van Kerkvoogden.

2015 Renovatie interieur van de Oude Kerk.

In 1938 voor het laatst is bij de restauratie van 2015 de grafkelder nogmaals geopend door de sluitsteen op te hijsen. Bijgaand een foto van de kelder van de Heemsteder, 5 mei 2015

In 1938 voor het laatst is bij de restauratie van 2015 de grafkelder nogmaals geopend door de sluitsteen op te hijsen. Bijgaand een foto van de kelder van de Heemsteder, 5 mei 2015

‘Heemstede, koomende van Haerlem te zien’, tekening van Hendrik Spilman uit omstreeks 1750. Links de herberg Het Wapen van Heemstede (tevens schoutenhuis) met nieut meer bestaande trapgevelopbouw. Daarnaast de Oude Kerk. Vervolgens de dorpsschool aan de Voorweg met nog bestaande voorgevel. Rechts de toegang naar buitenplaats Valckenburg met links daarvan de theekoepel en rechts van de entree de koetsiers-/tuinmanswoning

SONY DSC

Op basis van vererving, toegekend aan Reynier Pauw  door de Franse koning was Adriaan Pauw gerechtigd de Franse lelie in zijn heraldisch schild te voeren, in 1624 zijn daarbij formeel door Lodewijk XIII twee leliën toegevoegd na sluiting van het vredesdrag van Compiègne  tussen Frankrijk en de Republiek der Nederlanden.

wapen1

Eén van de door Adriaan Pauw gebruikte wapens met o.a. het wapen van Heemstede, de Engelse distels en in het hartschild de Franse lelie, later uitgebreid tot 3 lelies (tekening door D.G.van Epen)

 

orde

Het grafmonument van Adriaan Pauw, eigenlijk een hangende epitaaf, bevat geen beeltenis, maar naast o.a. twee wenende engeltjes als helmteken midden boven de Engelse roos die Pauw in 1628 door koning Jacobus I was toegekend om in zijn wapen te voeren, na eerder 19 oktober 1613 te zijn verheven tot gulden ridder (Eques Auratus). De Engelse distel kwam in de plaats  van de pronkende pauw, vermoedelijk voor het eerst gevoerd door de Goudse burgemeester Dirk Pauw en door vader Reinier Pauw in het wapen gevoerd). Door de Franse koning Louis (Lodewijk) XIII  is Pauw april 1621 in de adelstand verheven (1).  In 1624 was hij als gezant van de Republiek in Parijs en sloot hij aldaar het tractaat van Compiègne en is hij om die reden begiftigd met de ridder van St.Michel, terwijl het hartschild met één lelie aan zijn vader in 1622 verleend door een schildje met drie lelies vervangen werd. (Zijn nakomelingen voerden slechts é♪0 lelie) Om het alliantiewapen met o.a. het wapen van Heemstede en van andere heerlijkheden, is daaromheen de keten van de Ridderorde van Sint Michaël in wit marmer op het monument van de graftombe weergegeven (2)

(1) Het diploma waarbij zijn vader met al zijn nakomelingen in de Franse adel werd verheven dateert eerst van 1622. Beide diploma’s van 1613 (Engeland) en 1621 (Frankrijk) bevinden zich in het Pauw-archief in het Nationaal Archief in Den Haag.

(2) Over de Orde van Saint-Michel’ schreef C.J.H.M.Tax, in een artikel ‘Voor moed, beleid en trouw; ordetekens en ordescheidingen op Nederlandse grafmonumenten'(Antiek, maart 1997, p.372-384 onder meer het volgende: ‘Naast erepenningen werden ook ridderorden uitgedeeld. Eén van de meest gangbare was de Franse Orde van Saint-Michel (de aartsengel Michaël). Deze was op 1 augustus 1469 door de Franse koning Lodewijk XI (1461-1483) ingesteld in een poging zijn roerige edelen aan zich te binden. Oorspronkelijk was hij slechts voor 36 ridders bestemd, maar de koningen Frans II (1559-1560) en Karel IX (1560-1574) gaven hem veelal te pas en te onpas weg, en Hendrik III (1574-1589) verkocht hem zelfs, waardoor het aanzien dat de orde aanvankelijk had genoten spoedig vervloog. Om het prestige weer op te vijzelen verbond Hendrik III de orde in 1578 met de orde van Heilige geest (Saint-Esprit) en bepaalde, dat niemand deze laatste kon verwerven, wanneer hij niet eerst in het bezit was gekomen van de eerste. Toch bleef de orde overdreven vaak uitgereikt worden en in 1665 paste Lodewijk XIV (1643-1715) een nieuwe hervorming toe, waarbij de verlening beperkt werd tot 1000 ridders en zes geestelijken en waarbij bepaald werd dat alleen de katholieken van oude adel haar konden ontvangen. De orde ging ten onder in de Revolutie van 1789, werd na de Restauratie onder Lodewijk XVIII (1814-1824) nog éénmaal heropgericht, maar verdween tijdens de revolutie van 1830 definitief van het toneel, na uitsluitend gebruikt te te zijn als onderscheiding voor artistiek en literair talent. Nederlandse dragers van de orde waren onder anderen de vlootvoogden Maarten Harperpertsz. Tromp, Witte de With, Johan Evertsen en Michiel de Ruyter, en voorts staatsman Adriaen Pauw en de edelman Johannes van Gheel. Tromp ontving de orde van Lodewijk XIII (1610-1643) nadat hij op 18 februari 1639 een uitbraak van 20 Spaanse schepen uit Duinkerken had voorkomen. Witte de With kreeg de verovering van Duinkerken door de Fransen in 1644 en de Ruyter ontving hem eind augustus 1666 tijdens een plechtige bijeenkomst in Vlissingen uit handen van de Franse gezant d’Estrades vanwege zijn verrichtingen in de Vierdaagse Zeeslag. Met uitzondering van het grafbeeld van Tromp, dat immers de penning met het portret van Frederik Hendrik draagt, zijn de beeltenissen van deze vlootvoogden alle getooid met de keten van Saint-Michel, die ook steeds het wapen omgeeft.’

 

 

(1) In de kerk van Heemstede hingen tot 1795 de volgende rouwborden

Voorbeeld van een rouwbord in de Oude St. Bavokerk te Haarlem van Quirina Catharina van Sijpesteyn, weduwe van Volkert van Jever. Daaronder wapenschildje van familie Petserson (foto Bert Roebert).

Voorbeeld van een rouwbord in de Oude St. Bavokerk te Haarlem van Quirina Catharina van Sijpesteyn, weduwe van Volkert van Jever. Daaronder wapenschildje van familie Petserson (foto Bert Roebert).

1. Adriaen Pauw en Anna van Ruytenburg

Portret van Adriaan Pauw door Gerard ter Borgh, circa 1646 (particuliere collectie, in bruikleen Frans Hals Museum)

Portret van Adriaan Pauw door Gerard ter Borgh, circa 1646 (particuliere collectie, in bruikleen Frans Hals Museum)

Portret door Gerard ter Borgh van Anna van Ruytenburgh (particuliere collectie, in bruikleen aan Frans Hals Museum Haarlem)

Portret door Gerard ter Borgh van Anna van Ruytenburgh (particuliere collectie, in bruikleen aan Frans Hals Museum Haarlem)

2. Reinier Pauw, ridder, heer van Nieuwerkerk, begraven in 1636

3. Pieter Pauw, kapitein, gestorven 12 oct. 1638

4. Diederik Huygens, heer van Opvoort, kapitein, sergeant-majoor en commandeur van Breda, ov. 13 aug. 1646

5. Adriana Jonkheins, vrouwe van Nieuwerkerk, weduwe van Reinier Pauw, ov. 24 mei 1656

6. Michiel Pauw, ridder, heer van Hogersmilde, kapitein infanterie, ov. 29 dec. 1658 te ’s-Gravenhage

7. Anna Maria Fassijn, vrouwe van Hogersmilde, begr. 4 jan. 1665

8. Gerrit Pauw, ridder van St.Michel, heer van Heemstede enz., ov. 20 mei 1676

9. Adriaan Pauw, ridder, heer van Nieuwerkerk, begr. 19 maart 1679

10. Willem Huygens, begr. 25 oct. 1680

11. Hendrik Pauw, heer van Vijfhuizen, ov. 10 april 1681

12. Jonkvrouw Anna Huygens, begraven 27 sept. 1681

13. Jan Pauw, 22 sept. 1686

14. Agatha Hartighsvelt, weduwe Gerrit Pauw, ridder, vrouwe van Heemstede, Rietwijk en Rietwijkeroord, ov. 19 oct. 1697

15. Elisabeth Cornelia Pauw van Nieuwerkerk, huisvrouw van de heer Bronckhorst, ov. 15 aug. 1702

16. mr. Vincent van Bronckhorst, begr. 2 febr. 1703

17. Frans van Marcelis, heer van Callenberg, begraven 28 april 1705

18. Reinier Pauw, heer van Hogersmilde, 20 nov. 1710

19. Abigaël Fagel, weduwe Hendrik Pauw, heer van Vijfhuizen, begraven 8 december 1710.

20. Adriana Pauw, vrouw van Hogersmilde, weduwe Frans van Marselis, heer van Callenberg, begraven 17 april 1713

21. Jonkvrouw Isabella Adriana van Marselis, begraven 12 sept. 1721

22. Gabriël van Marselis, begraven 14 juli 1723

23. Mr. Frans van Marselis, begr. 24 juli 1728

24. Gerrit Pauw, geboren Hoeufft, heer van Heemstede, ov. 5 april 1729

25. Jonkvrouw Agneta Wilhelmina Huygens, begr. 22 nov. 1732

26. Geertruida Dutry, weduwe Gerrit Pauw, geboren Hoeufft, vrouwe van Heemstede, Rietwijk en Rietwijkeroord, overl. 26 nov. 1733

27. Mevrouw de weduwe Ter Smitten geboren Anna Maria van Marselis, begr. 1 mei 1735

28. Jonkvrouw Adriana Maria van Marselis, begr. 7 juli 1735

29. Jan Diederik Pauw geboren Hoeufft, heer van Heemstede, Rietwijk en Rietwijkeroord, ov. 25 juli 1737

30. Theodoor Huyghens, heer van Honkoop, begr. 23 oct. 1740

31. Maria Hoeufft van Buttingen, huisvrouw van de heer Ketelaar, begr. 16 juni 1743

32. Hendrik Huyghens, begr. 1 febr. 1746

33. Benjamin Pauw geboren Hoeufft, heer van Heemstede, Rietwijk en Rietwijkeroord, overl. 2 mei 1747

34. Mevrouw de weduwe [Pauw] geboren Adriana van Marselis, begr. 15 mei 1749

35. Mevrouw de weduwe Antonia Muyssart, begr. 2 juni 1762

36. Jan Diderik Pauw geboren Hoeufft, heer van Heemstede, Rietwijk en Rietwijkeroord, overl. 23 jan. 1792

37. Henrij Clifford, weduwnaar van Adriana Margaretha van Marselis, ov. 24 oct. 1787.

De rouw/wapenborgen waren in 1795 opgeslagen in de Duivenpoort  en na 1810 verdwenen, naar wordt aangenomen vernietigd. Zie: P.C. Bloys van Treslong Prins en J.Belonje: Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Noord-Holland. 19129. Deel 3. Ned. Herv. Kerk te  Heemstede, blz. 264-275.

In een afzonderlijke bijdrage zullen de in de grafkelder begraven personen aan de orde komen.

NAAMLIJST VAN PREDIKANTEN

predikantenkast

Voormalige predikantenkast in Heemsteeedse bibliotheek (exclusief Nicolaas Beets en Bernardus Gewin). De theologische en predikatieboeken zijn in 2003 verhuisd naar de Heemstede-collectie in het Noord-Hollands Archief, Haarlem

– Martinus Bruno 1623-1624 [Prof.dr.A.Th. van Deursen schreef in zijn boek ‘Baviananen en Slijkgeuzen; kerk en kerkvolk ten tijde van Maurits en Oldebarneveldt”: ‘Tal van stedelingen zwernden ’s zondags uit “op heyrwegen, dorpen, ofte in de naeste plecken buyten deselve steden, excuserende haerselven te syn reysende mannen.” In de week moesten ze werken zolang het licht was, en ‘avonds gingen de kroegen al vroeg weer dicht. De zondag was hun enige kans. Met wagens en schuiten trok het volk de poorten van Amsterdam uit, om eerst tegen de nacht volgedronken huiswaarts te keren. De herbergiers van Gooiland en Waterland leefden van de zondagen. De Kennemer waarden staken op zondag de vlaggen uit, om de vele uitrijdende Haarlemmers tot zich te trekken. De Haarlemse classis deed wat zij kon, en ging te Heemstede over tot kerkinstituering ter wille van de zondagsreizigers, “die door gelegentheyt van ’t gehoor des goddelijcken woorts tot den godsdienst mogen gelocket worden.” Met dat doel plaatste zij in Heemstede een echte kampioen in het preken [Martinus Bruno, gekomen van Middelie, Acta Edam, 31 juli 1623], die naar het schijnt ook werkelijk heel wat uitgelopen Haarlemmers de kerkdeur weer binnenleidde [Not. Haarlem, 23 april 2004]’. Martinus Bruno was voor zijn beroeping in Heemstede predikant te Middelie, (tegenwoordig gem. Edam). Op 25 juni 1623 zou hij op proef preken in de ruïne van de in 1573 verwoeste katholieke kerk in Heemstede, maar door slecht weer is dat uitgesteld tot 2 juli, Men was zo tevreden dat de Classis op verzoek van Adriaan Pauw al op 4 juli besloot de benoeming door te laten gaan, op 9 juli gevolgd door instemming van de kerkeraad, met Feinte Pieters van Enkhuizen en Jan Willems Backer als eerste ouderlingen. Bruno is formeel op 20 augustus 1623 te Heemstede bevestigd. In oktober 1624, terwijl de nieuwe kerk wordt gebouwd, zegent hij zijn eerste huwelijk in: Jan Janszoon, de jongeman van Heemstede en Heyltjen Aerts, jongedochter van Haarlem.

jaarsteen

Jaarsteen 1624 bouw van de Oude Kerk

 

– Isaac Plancius 1624-1626 [Vader Petrus Plancius was in de Gouden Eeuw een prominent theoloog en kartograaf. Hij kreeg 1 dochter en 7 zonen, van wie één jong overleed, de andere 6 nen werden allemaal predikant, namelijk Daniel, Jeremias, Petrus, Antonius, Isaacius en Jacobus].

– Cornelis de Dieu 1626-1633

Lang meende men dat de afgebeelde persoon Martinus Bruno, predikant in o.a. Heemstede was. Het blijkt echter diens zoon Johannes Bruno te zijn, die predikant was in Egmond (Rijksprentenkabinet Amsterdam)

Lang meende men dat de afgebeelde persoon Martinus Bruno, predikant in o.a. Heemstede was. Het blijkt echter diens zoon Johannes Bruno te zijn, die predikant was in Egmond (Rijksprentenkabinet Amsterdam)

– Petrus Reepmaker 1633-1644

– Johannes Paulinus 1644-1650

avond

Bovenstaande twee avondmaalbekers van de Haarlemse zilversmid G.M.Fabritius dateren uit 1645 en zijn toen in de plaats gekomen van één grotere, omdat de rondgang te lang duurde

zilver

Daarvoor kwamen in de plaats twee grote gladde ronde schalen en een schenkkan uit 1926, geschonken door de familie Pauw van Wieldrecht, rechtstreekse afstammelingen van Reinier Pauw (=vader van Adriaan Pauw)

 

–  Mattheus Hooft 1651-1680

–  Theodorus Bortzenius 1660-1681

–  Hieronymus Wilhelmus Snabelius 1681-1686

– Johannes Manx 1687-1715

– Theodorus van Schelluyne 1716-1717

Theodorus van Schelluyne (1692-1776). Portretgravure van Reinier Vinkeles uit 1768.

Theodorus van Schelluyne (1692-1776). Portretgravure van Reinier Vinkeles uit 1768. Hij was van 23-2-1716 tot 6-6-1717 predikant in Heemstede (gravure uit 1768 van Reinier Vinkeles naar een schilderij van J.M.Quinckhard)

– Albertus Voget 1717-1721

Albertus Voget (1695-1771). Portretschilderij door J.M.Quinkhard (foto RKD-Den Haag)

Albertus Voget (1695-1771) was van 15-8-1717 tot 4-5-1721 predikant in Heemstede. Portretschilderij ten tijde van zijn professoraat vervaardigd door J.M.Quinkhard (foto RKD-Den Haag)

– Anthonius Taree 1721-1724

– Jacobus Willemsen 1724-1725

Jacobus Willemsen in Middelburg

(1698-1780) was van 27-11-1724 tot 8-7-1725 predikant in Heemstede.  Jacobus Willemsen in Middelburg geschilderd door P.van Dijk(Iconografisch Bureau)

– Daniel de Gimmer 1725-1727

– Sebald Godfried Manger 1728-1729

Sebald Godfried Manger (1703-1795) was van 1-2-1728 tot 17-7-1729 predikant te Heemstede. Potloodtekening uit 1778 van N.Rijnenburgh (Iconografisch Bureau)

Sebald Godfried Manger (1703-1795) was van 1-2-1728 tot 17-7-1729 predikant te Heemstede. Potloodtekening uit 1778 van N.Rijnenburgh (Iconografisch Bureau)

– Walraad van Oijen 1729-1735

– Cornelis Hendrik van Rijp 1736-1742

– Daniel Serrurier 1743-1746

Daniel Serrurier (1720-1793). Gravure van Pieter Tanjé

Daniel Serrurier (1720-1793) was van 2-6-1743 tot 26-6-1746 predikant in Heemstede.  Gravure van Pieter Tanjé

– Johannes Vergeel  1746-1747

– Abraham van Limburg 1747-1760

– Simon van Thiel 1761-1794

– Henricus Rijninks 1794-1796 [was van 30 dec. 1795 tot 4 aug. 1796 geschorst door de municipaliteit]

– Steven Johan Hendrik van Henghel 1797-1807

Dominee Steven Jan Hendrik van Henghel (1767-1836) was van 1797 tot 1807 predikant in Heemstede

Dominee Steven Jan Hendrik van Henghel (1767-1836) was van 1797 tot 1807 predikant in Heemstede

– Dionisius Hupkens 1809-1839

– Dr. Nicolaas Beets 1840-1854

Nicolaas Beets als 'herder' in de pastorie van Heemstede, waar hij van 1840 tot 1854 predikant was. Op de achtergrond de Hervormde kerk. Staalgravure van D.J.Sluyter naar een schilderij van A.J.Ehnle.

Nicolaas Beets als ‘herder’ in de pastorie van Heemstede, waar hij van 1840 tot 1854 predikant was. Op de achtergrond de Hervormde kerk. Staalgravure van D.J.Sluyter naar een schilderij van A.J.Ehnle.

Beets.jpg

Notulering van de bevestiging en intrede door predikant J.P.Hasebroek uit Heiloo van Nicolaas Beets als nieuwe predikant in Heemstede

 

Interieur van het kerkje van Nicolaas Beets, getekend door Jan Wiegman

Interieur van het kerkje van Nicolaas Beets te Heemstede, getekend door Jan Wiegman

Over Nicolaas Beets is zeer veel gepubliceerd. In deze bijdrage beperken we ons tot de herinneringen van een collega predikant A.Loosjes, uit diens boekuitgave: ‘Voor ruim een halve eeuw'(Haarlem, de Erven Loosjes, 1897)’ ‘(…)   Laat ons eerst naar Heemstede gaan! Het heeft wel niet lang geleden annexatie met Haarlem versmaad, ja zich feestelijk verheugd over de voldoening van zijn wensch  door de Tweede Kamer, mar wij begrijpen, dat men redenen kan hebben, om maar niet zo eventjes netjes bij de Wet te worden vaneengescheurd en voor een deel van aan eene andere burgerlijke Gemeente te worden toegevoegd. Wij nemen het Heemstede zoo weinig kwalijk, dat wij in de behandeling der kerkelijke aangelegenheden zelfs het eerst daarheen ons begeven. Wij gaan in ’t najaar van 1839 “wanneer de zon haar dwarsche stralen” enz., den door geen stroomtram nog bedorven Hout door, laten aan onze rechter de Koediefslaan, en de kerk genaderd en binnengetreden vinden wij er op den predikstoel…Nicolaas Beets?…Nog een weinig geduld! wij denken er ons immers op één der laatste Zondagen van September, en hooren er, geheel in overeenstemming met de prediking der natuur….eene lijkrede op den voorganger van Beets, op Ds. Hupkens, die na 31 jarigen dienst den 15 September 1839 ontsliep, hebbende zoovele zielen gewonnen of in den geloove bevestigd als van iederen Evangeliedenaar Gode alleen bekend is. Maar de mensch ziet aan wat voor oogen is en denkt: hoeveel meer was en werd vooral de opvolger dan de voorganger! – De lijkredenaar van Hupkens nu was Ds. van Campen van Spaarndam. Eerst 3 Juni des volgenden jaars wordt Beets beroepen, zonder dat er in de Boekzaal althans van eene nominatie melding wordt gemaakt. Het recht van benoeming was in handen van den Heer van Heemstede M.A.Beels. Deze achtte waarschijnlijk evenals de Kerkeraad eene nominatie overbodig, daar zijn reeds zoo beroemde stadgenoot, de dichter Nicolaas Beets, Candidaat tot den H.Dienst en op eene dissertatie de Aenea Sylvio tot Doctor in de Godgeleerdheid bevorderd, eerlang Bruidegom van V.d. Palm’s kleindochter Aleida van Foreest, als van zelf was aangewezen tot Predikant voor het landelijke, in de onmiddellijke nabijheid zijner geboortestad gelegene Heemstede. De intrede had plaats den 4den October 1840, des namiddags over den tekst Joh.17 vs.17: “Heilig ze in uwe waarheid: uw woord is de waarheid”. Des voormiddags had zijn boezemvriend Hasebroek hem bevestigd, predikende over Maleachi 2 vs.7b: “hij is een Engel des Heeren der heirscharen.” Wij vertrouwen, dat de hoorders terstond aan de beteekenis “Bode” van het woord Engel zullen gedacht hebben en aldus niet aan het woord Engel zullen gedacht hebben en aldus niet aan het karakter maar wel aan de roeping van den bevestigde; wij vertrouwen ook dat de ernstige Jonathan zijn bevestigingspreek niet tot eene lofrede zal gemakt hebben. Wat bij deze bevestiging wel eenigszins verwondering wekt, is dat, zoo wij de Boekzaal als vertrouwbare bron mogen beschouwen, niet éé0n der Haarlemsche Hervormde Predikanten aan de gebruikelijke handoplegging heeft deelgenomen. Misschien was dit aan onwillekeurige oorzaken toe te schrijven, maar bij mij wekte dit herinnering van de plaats door Beets toen bekleed in de gedachte van veler mijner stadgenooten. Beets moest toen nog worden wie hij later en vooral op zijn zeventigsten jaardag voor heel Nederland geweest is; “allers roen en kroon”. De Haarlemmers evenmin als velen in Nederland zagen tegen “de Camera” toen zeer hoop op en dachten er niet aan, dat dit boek tientallen jaren lang door druk op druk onder opeenvolgende geslachten bij duizendtallen zou verspreid worden. De Haarlemmers zagen er eene persifflage van hunne burgerlijkheid in, ja soms van bepaalde personen, waardoor “zoo’n jonkmensch” zich had behooren te wachten. De Haarlemmers waren alleszins voorstanders van “deugd en goede zeden”, maar in de leer en het doen van het Beets aantrekkende “Reveil” zagen zij eene door hen zeer verdachte overdreven vroomheid: de Haarlemsche geest waarschuwde dus dagelijks de jongeren van jaren tegen zulk een gevaarlijke richting. Daar en toen werd het woord bevestigd, later door Groen van Prinsterer in het eerste deel van da Costa’s door hem uitgegeven brieven aangeteekend over “den toenmaligen, thans voor velen ongelooflijken graad der antipathie tegen ieder die bezwaren tegen den geest der tijd had”. Ik heb het als gymnasiast niet gewaagd voor een enkelen keer naar Heemstede te gaan om Beets te hooren; ik moest voorzichtig zijn en zorgen dat ik geen naam kreeg, die mij in mijn kerkgenootschap allerminst, tot aanbeveling zou zijn geweest. Eerst in mijn tweede studiejaar hoorde ik hem op een Woensdagavond te Haarlem die heerlijke overdenking voordragen over Petrus’  verlossing uit de gevangenis, welke ik later in de

Beets2.jpg

Plaquette ter ere van Nicolaas Beets als stichter der Protestantsche Schoolvereeniging Heemstede  in 1852 (Nicolaas Beetsschool Heemstede).

Stichtelijke Uren wedervond. Mijne verrukking over het gehoorde werd gerechtvaardigd door Ds. de Waard, die mij bij het uitgaan der maar tamelijk bezette kerk ontmoette, en zijne ingenomenheid lucht gaf met de woorden: “Men zegge er van wat men wil: ’t s uitnemend”. De Waard was anders waarlijk geen man, die aanleg had om het Reveil te waarderen, maar gelukkig onbevooroordeeld genoeg om, waar het zooveel schoons, goeds en waars te genieten gaf, dat mede te smaken en te prijzen. Eindelijk, nadat hij zeven jaar te Heemstede stond, had ik dan Beets gehoord; toen hij er kwam dacht ik er niet aan, zooals ik zeide, hen te gaan hooren; wel ging ik met een jongen vriend naar Heemstede om te zien, met eigen oogen te zien, of het zoo was, wat men verhaalde, dat aan de deur der pastorie geschilderd of op eene koperen plaat uitgebeiteld stond: “N.Beets, herder!” Ongelooflijke graad van antipathie tegen ieder die bezwaren tegen den geest der eeuw had! Wat kende men Beets weinig! Ja, hij ging intiem om met “al die fijnen”, met Koenen, de Clercq, de Marez Oyens, Pierson, zelfs met da Costa,  maar daarom verloochende hij het goede niet, dat den Haarlemschen geest kenmerkt; neen! hij was en leef de lofredenaar van Anslijn en van “den braven Hendrik”, van welke de orthodoxie anders een afkeer heeft. Wie zijne “kruiswoorden” en zijn eersten preekbundel kent zal gevoelen hoe moeilijk het was beide krachten die in zijn geest werkten vereenigd te behouden: het nuchter zedelijke en het mystisch innige. Onder Gods leiding heeft daartoe gediend zijn weg door de kerk.  Doorgevlogen is hij haar niet. Rustig arbeidde hij dertien jaar te Heemstede en liet zich door Middelburg niet verleiden noch door de Zuid-Afrikaansche kerk, die zijn eerzucht prikkelde met haar aangeboden hoogleeraarstitel: hij bleef predikant; sedert 1854 te Utrecht, om ook in de stadsgemeente zijne vorming te voltooien, daarna der Kerk nog tien jaar als Hoogleraar van goeden dient te zijn. Zoo werden van lieverlede de tegenstrijdige elementen meer één onder de leiding des H.G. en één geheel werd de vriend van Anslijn en de voorstander van het Reveil. Neen, die eerste verdween niet in den tweede; dat zagen we toen bij Groen van Prinsterer bij het behandelen der schoolkwestie in het aangezicht weerstond en den goeden nog krachtig in hem getuigden Haarlemschen geest hulde bracht, die in nuchteren eenvoud alles versmaadt wat maar naar oneerlijkheid zweemt. Zoo is hij ons aller Beets geworden, altijd helderder toonende, dat, zal het goed zijn, de geest van braven Hendrik en van het Reveil elkaar moeten doordringen! Ik zou niet van levenden gesproken hebben; maar dat ik van Nicolaas Beets eene uitzondering maak nu ik hem, uitzondering ook op den regel: “Voorgeslachten kwijnden henen” op mijn weg bepaald ontmoet, zal ieder goedkeuren, die ook maar eenigszins met mij in de hoogachting deelt, welke ik dien Hoogwaardige toedraag.’.

 

Beets1

Brief van Nicolaas Beets, 4 mei 1940, aan zijn collega-schrijver en in 1854 zijn  opvolger als predikant in Heemstede Bernard Gewin.

Hildebrand.jpg

Vooromslag van ‘Heemstede rond Beets; Hervormd Heemstede in de negentiende eeuw’ door ds. E.Sneller. Deel 3 van een trilogie met deel 1 over de 17de en deel 2 over de 18de eeuw. In bovenstaande uitgave bestaat hoofdstuk IV: ‘N.Beets, Herder’ uit de pragrafen: 1. In de wachtkamer, 2. Zijn “bekering”, 3. “Het Huisgezin”, 4. Beets als prediker en als catecheet, 5. Zijn relatie met Van der Palm. Voorts deel 5:’Beets’Tweede Heemsteedse periode uit de paragrafen: 1. De invloed van Alexandre Vinet, 2. Het Réveil, 3. “Ernst en Vrede”, 4. Twee kerkeraadsstukken van 1848, 5. Mensen in nood, 6. De gewaardeerde dominee, 7. De droogmaking van het Haarlemmermeer, 8. Beets’ christelijke poëzie, 9. De relatie met de familie Van Lennep, 10. Beets als “bouwpastoor”, 11. Een Heemsteedse schoolkwestie, 12. De latere levensjaren, 13. Probleem en fenomeen, een samenvatting.

Beets1.JPG

Een van de tegeltableaus op huizen van de Bosboom Toussaintlaan, Nicolaas Beetslaan en Nicolaas Beetsplein met een citaat van Nicolaas Beets (foto J.P.Teengs)

 

– Bernard Gewin 1854-1861

Bernard Gewin (1812-1873 was als opvolger van Nicolaas Beets van 1854 tot 1861 predikant in Heemstede

Bernard Gewin (1812-1873 was als opvolger van Nicolaas Beets van 1854 tot 1861 predikant in Heemstede

Bernard Gwin was onder pseudoniem Vlerk de schrijver van het in zijn tijd populaire boek 'Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijné vrienden' Vooromslg avn de vierde uitgave uit 1902, uitgegeven door Gebr. E & M.Cohen in Amsterdam.

Bernard Gewin was onder pseudoniem Vlerk de schrijver van het in zijn tijd populaire boek ‘Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijné vrienden’ Vooromslag van de vierde uitgave uit 1902, uitgegeven door Gebr. E & M.Cohen in Amsterdam.

– Willem Jacobus Geselschap 1862-1865

Ds. W.J.Geselschap (1830-1911) was van 1862 tot 1865 predikant in Heemstede

Ds. W.J.Geselschap (1830-1911) was van 1862 tot 1865 predikant in Heemstede

Dominee J.W.Geselschap op latere leeftijd (De Prins, 1905)

Dominee J.W.Geselschap op latere leeftijd (De Prins, 1905)

– Jan Kraijenbelt Wz. 1866-1870

Dominee J.Kraijenbelt Wzn. (1837-1907) was van 1866 tot 1870 predikant in Heemstede

Dominee J.Kraijenbelt Wzn. (1837-1907) was van 1866 tot 1870 predikant in Heemstede

Beets9

Van 1868 tot 1951 fungeerde deze villa aan de Achterweg nabij de ingang naar Meer en Bosch als pastorie van de Hervormde Kerk. Particuliere woning, rijksmonument   (foto J.P.Teengs)

 

– Dr. Gerrit Jacobus van der Flier 1870-1873

Dominee G.J.van der Flier (1841-1909) was van 1870 tot 1873 predikant in Heemstede (Inconografisch Bureau)

Dominee G.J.van der Flier (1841-1909) was van 1870 tot 1873 predikant in Heemstede (Inconografisch Bureau)

Predikant G.J.van der Flier

Predikant G.J.van der Flier

– Gerrit Jacob van Lindonk 1873-1883

– Willem Leonard Welter 1883-1885

Dominee W.L.Welter (1849-1940) stond van 1883 tot 1885 in Heemstede (Iconografisch Bureau)

Dominee W.L.Welter (1849-1940) stond van 1883 tot 1885 in Heemstede (Iconografisch Bureau)

Hofpredikant Welter

Hofpredikant W.L. Welter. Uit: De Prins, 1924.

welter

Dominee Welter op 90-jarige leeftijd. Hij was predikant in achtereenvolgens Bunnik, Dedemsvaart, Heemstede, Zwolle en Arnhem

 

– Dr. François Elbertus Daubanton 1886-1889

Dr.F.E,Daubanton (1853-1920) was predikant in Heemstede van 1886 tot 1889.

Dr.F.E,Daubanton (1853-1920) was predikant in Heemstede van 1886 tot 1889.

Dr. F.E.Daubanton in Utrecht, 1913

Dr. F.E.Daubanton in Utrecht, 1913

– Johannes Kuijlman 1889-1901

Dominee J.Kuijlman (overleden in 1913) was van 1889 tot 1901 predikant in Heemstede

Dominee J.Kuijlman (overleden in 1913) was van 1889 tot 1901 predikant in Heemstede

– Dr. Aart Jan Theodorus Jonker 1902-1905

jonker

Eerste steen voor uitbreiding Oude Kerk gelegd door Hendrikus Jonker in 1904, zoon van predikant A,J.Th.Jonker

 

Predikant Jonker uit de biografie van M.van Rhijn: Aart Jan Theodorus Jonker

Predikant Jonker uit de biografie van M.van Rhijn:
Aart Jan Theodorus Jonker

Links dr. A.Jonker op bezoek bij de instelling Meer en Bosch in Heemstede

Links dr. A.Jonker op bezoek bij de instelling Meer en Bosch in Heemstede. Prof.dr.M.van Rhijn wijdde een biografie aan Aart Jan Theodorus Jonker.

– Dr. Arnold Hendrik de Hartog 1906-1910

Portret van dr.A.H.de Hartog. Uit: dr.mr.M.Visser: Het leven van prof.dr.A.H.de Hartog.

Portret van dr.A.H.de Hartog. Uit: dr.mr.M.Visser: Het leven van prof.dr.A.H.de Hartog.

Geschilderd portret door Jac.Eriks van professor dr. A.H.de Hartog (1837-1895), hoogleraar theologie en bibliothecaris van de Vrije Universiteit

Geschilderd portret door Jac.Eriks van professor dr. A.H.de Hartog (1837-1895), hoogleraar theologie en bibliothecaris van de Vrije Universiteit

Briefkaart met handschrift van dr.A.H.de Hartog

Briefkaart met handschrift van dr.A.H.de Hartog

– Jan Hendrik Wolters 1910-1913

– Dr. Heiko Tiberius Oberman 1913-1920

Dr.H.T.Oberban (rechts, met naast hem zijn echtgenote) staande voor de ingang van de pastorie aan de Achterweg

Dr.H.T.Oberman (rechts, met naast hem zijn echtgenote) staande voor de ingang van de pastorie aan de Achterweg

Heiko Tiberius Oberman (*) is 3 november 1883 geboren in Ommen en 31 augustus 1924 te Rotterdam. Hij bezocht de school op de Stille Rijn en het gymnasium in Leiden. Studeerde vervolgens theologie in Leiden. Op 17-1-1909 is hij benoemd bij de Engelse gemeente te Vlissingen en Middelburg. Promoveerde 6 april 1911. op ‘De oud christelijke sarcophagen en hun godsdienstige beteekenis’. Op 19-9-1915 beroepen in Heemstede en 4-7-1920 in Rotterdam.  (Christelijke Encyclopedie 1925-1931).

(*) niet te verwarren met Heiko Augustinus Oberman (utrecht 1930 – 2001 Tucson), theoloog en historicus, publiceerde over o.a. Luther en de Reformatie, ook in het Duits. Hij was hoogleraar in Tübingen en doceerde vervolgens aan de University of Arizona (Department of History) in Tucon, USA). Bij tijd en wijle kwam hij in Nederland voor voordrachten, preekdiensten en familiebezoek.

Oberman

Portret van dr.Heiko Tiberias Oberman, in Museum van de stad Rotterdam

 

– Dr. Frederik Willem Adrianus Korff 1921-1932

Prof.dr.F.W.A.Korff, overleden 14 oktober 1942 op een foto uit 1932

Prof.dr.F.W.A.Korff, overleden 14 oktober 1942 op een foto uit 1932

In de Heemstede-collectie van het Noord-Hollands Archief zijn van en over dr.F.W.A.Korff aanwezig: – Afscheidspreek uitgesproken door dr.F.W.A.Korff op zondag 9 oktober 1931 in de Ned.Herv. Kerk te Heemstede; – Probleem of taak? In boek: Licht en schaduw Meer en Bosch, p.310-316; – L.D.Terlaak Poot: In memoriam prof.dr.F.W.A.Korff. In: Stemmen des Tijds, jaargang c31, 1942.

P.S. de heer Korff is op 14 oktober 1942 te Haarlem overleden en zijn echtgenote Anne Marie Hortense Korff-Adriana op12 juni 1980. Op het graf van dr.Korff te Heemstede is op 7 oktober 1943 een gedenksteen aan de familie overgedragen.

De officiële opening van de Bosch en Hovenchool op 1 september 1924. Op de voorste rij zittemd van links naar rechts de heren Van Duin, Schipper, H.B.de Haan, wethouder Van de Poll, burgemeester Van Doorn, dominee F.KORFF, wethouder E.Droog, broeder A.Hoekendijk van Meer en Bosch, jonkheer P.Teding van Berkhout, A.Honing en N.Wildschut.

De officiële opening van de Bosch en Hovenschool op 1 september 1924. Op de voorste rij zittend van links naar rechts de heren Van Duin, Schipper, H.B.de Haan, wethouder Van de Poll, burgemeester Van Doorn, dominee F.KORFF, wethouder E.Droog, broeder A.Hoekendijk van Meer en Bosch, jonkheer P.Teding van Berkhout, A.Honing en N.Wildschut. Staande: J.Keune, Neutigem, aannemer Klaassen, mej. Groenewegen, Van Til, mej.E.van Onselen, Kwak, dominee Dondorp, D.van der Stam (hoofd van de school), J.Luuring, mej. Philippo, mw.C.Buitenhuis-van Onselen, architect T.de Bruin, mej. Harten en architect K.Jonkheid.

Scan1535.jpg

Aan dr.F.W.A.Korff, bij zijn vertrek van Heemstede naar Leiden, 8 october 1932 met pentekening van de pastorie aan de Achterweg (NHA)

– A.G.B.ten Kate hulpprediker van 1923-1924

– H. van Oyen hulpprediker 1925-1926

– C.M.Briët 1927-1947

– G.A.Barger 1933-1948

Dominee Gerrit Barger

Dominee Gerrit Barger

– H.Bartlema  (3e predikant) 1943-1953

Vooromslag van boek: 'Herre Bartlem zijn leven - zijn woord. Biografische inleiding en selektie door dr. T.Brattinga. Bolsward, Het Witte Boekhuis, 1980.

Vooromslag van boek: ‘Herre Bartlem zijn leven – zijn woord. Biografische inleiding en selektie door dr. T.Brattinga. Bolsward, Het Witte Boekhuis, 1980.

– J.W.van Nieuwenhuijzen (4e predikant, later west) 1946-1961

Dominee J.W.van Nieuwenhuizen op de kansel. Komende uit Nijmegen is hij 31 maart 1946 in Heemstede bevestigd en 1 mei 1961 met emeritaat gegaan. (Overleden 11 juni 1974).

Dominee J.W.van Nieuwenhuizen op de kansel. Komende uit Nijmegen is hij 31 maart 1946 in Heemstede bevestigd en 1 mei 1961 met emeritaat gegaan. (Overleden 11 juni 1974).

– F.R.A.Henkels (noord) 1947-1960

– Adr. Oskamp (midden) 1949-1966

– L.D. van Dijl (zuid)  1954-1972

– M.L.W.Schoch (noord)  1961-1968

Dr.M.L.W.Schock met zijn echtgenote en twee kinderen in Veere, 1944 Hij was predikant in Heemstede van 1961 tot 1968 (Historische Vereniging Arnemuiden)

Dr.M.L.W.Schoch met zijn echtgenote en twee kinderen in Veere, 1944 Hij was predikant in Heemstede van 1961 tot 1968 (Historische Vereniging Arnemuiden). Opgevolgd in Heemstede door ds. G.F.W.Herngreen.

Ds. M.L.W,Schoch in 1986. Hij was een vruchtbaar publicist en verzorgde 'dagsluitingen' voor de NCRV-radio.

Ds. M.L.W.Schoch in 1986. Hij was een vruchtbaar publicist en verzorgde ‘dagsluitingen’ voor de NCRV-radio.

– F.E. van der Zee (west) 1962-1970

Ds. F.E.van der Zee (1923-1983) omstreeks 1960 op de kansel van de Hervormde Kerk in Egmond aan Zee

Ds. F.E.van der Zee (1923-1983) omstreeks 1960 op de kansel van de Hervormde Kerk in Egmond aan Zee

– Drs. R.Hengstmangers (midden) 1966

– G.F.W.Herngreen (noord + deel west) 1968-1973

– Dr. Ch. De Beus 1972-1974

– H.Berton (zuid) 1973-976

– W. van der Wolk (zuid) 1973-

– J. van der Wiel (noord, predikant met bijzondere opdracht) 1973-

– E.Sneller (zuid) 1969-1983

Portret van dominee Ekke (Egbert) Sneller (1920-1996)

Portret van dominee Ekke (Egbert) Sneller (1920-1996)

sneller1

In drie boekuitgaven publiceerde ds. Ekke Sneller de geschiedenis van Hervormd Heemstede van de 17de tot en met de 19de eeuw: 1) Van achter de blaeuwen engel; hervormd Heemstede in de zeventiende eeuw (1987), 2) Eiland in de stroom; Hervormd Heemstede in de achttiende eeuw  (1988), 3) Heemstede rond Beets; Hervormd Heemstede in de negentiende eeuw (1990).

sneller

Door dominee E.Sneller bij zijn afscheid geschonken glas-in-loodraam in de Oude Kerk

– drs. J.Smit 1992-1997

Dominee J. Smit (links op de foto) bevestigd door ds. A.Carstens. De bevestiging voor de Nederlands Hervormde Kerkte Heemstede had plaats in Kapel Nieuw-Vredenhof in Haarlem-Zuid. Simt verving ds. E.van der Wolk die in de vut was gegaan. Jaap Smit was voorheen legerpredikant. Hij heeft vier jaar lang dienst gedaan in de Duitse NAVO-plaats Seedorf. Daar trok hij op met jonge Nederlandse soldaten. (Haarlems Dagblad, 8 september 1992)

Dominee J. Smit (links op de foto) bevestigd door ds. A.Carstens. De bevestiging voor de Nederlands Hervormde Kerkte Heemstede had plaats in Kapel Nieuw-Vredenhof in Haarlem-Zuid. Simt verving ds. E.van der Wolk die in de vut was gegaan. Jaap Smit was voorheen legerpredikant. Hij heeft vier jaar lang dienst gedaan in de Duitse NAVO-plaats Seedorf. Daar trok hij op met jonge Nederlandse soldaten. (Haarlems Dagblad, 8 september 1992)

Drs. Jaap Smit (geb. 1957). Predikant Samen Kerk Heemstede van augustus 1992 tot september 1997

Drs. Jaap Smit (geb. 1957). Predikant Samen Kerk Heemstede van augustus 1992 tot september 1997

Van predikant tot commissaris van de koning. in Zuid-Hollland. Jaap Smit legt medio december 2013 de eed af ten overstaan van koning Willem Alexander in Paleis Huis ten Bosch (Elsevier, 18-1-2014)

Van predikant tot commissaris van de koning. in Zuid-Hollland. Jaap Smit legt medio december 2013 de eed af ten overstaan van koning Willem Alexander in Paleis Huis ten Bosch (Elsevier, 18-1-2014)

mak1

In 1988 is dominee Aart Mak (broer van auteur Geert Mak) komende van Westzaam als predikant in Heemstede beroepen in de vacature van de vertrokken ds. Krijn Smit

mak2

Ds A. Mak was in Heemstede werkzaam van 1988-1995 en is sinds eind 1994 predikant bij Radio Bloemendaal, in dienst van de provinciale kerken van Noord-Holland (H.D., 1-10-1994)

 

 

meijnhardt

Ds. Fred Meijnhardt tijdens preek in Oude Kerk 3 mei 2015.Hij was predikant in Heemstede tot 2009

meijnhardt

Afscheid dominee Meijnhardt, Heemsteedse Courant 22 april 2009

 

 

 

molendijk

Ds. Arie Molendijk, predikant in Heemstede sinds 1998, wijk Oost

molendijk1

In serie: Kerken in Heemstede door Peter de Haan in gesprek met Arie Molendijk, predikanr Hervormd-Gereformeerde Kerkgemeenschap  (De Heemsteder, 23 maart 20015 (1)

molendijk2.jpg

Vervolg gesprek met Arie Molendijk (de Heemsteder, 23 maart 2005)

 

 

 

terpstra

Ds. Pieter Terpstra, predikant bij de Protestantse Gemeente Heemstede, wijk West,  sinds 2009

terpstra

heel andere missie te wachten staat. “Die kerk heeft zijn vanzelfsprekendheid verloren. Als daar niets verandert, houdt de kerk als instituut op te bestaan’  (Uit: Algemeen Dagblad, 22 februari 2009)

Beets3.jpg

De Hervormde Kerk aan het Wilhelminaplein in Heemstede (foto J.P.Teengs)

Beets8

De Achterweg met de kerk aan het Wilhelminaplein (foto J.P.Teengs 2017)

Beets7

ANWB-Monumentenbordje Achterweg 13, 15 en 17 Heemstede (foto J.P.Teengs 2017)

 

 

 

KAPEL NIEUW VREDENHOF

De kapel Nieuw Vredenhof aan de Van Oldenbarneveltlaan met het Scandinavisch torentje.

De kapel Nieuw Vredenhof aan de Van Oldenbarneveltlaan met het Scandinavisch torentje.

Kapel Nieuw Vredenhof aan de Van Oldenbarneveltkaan in Haarlem

Kapel Nieuw Vredenhof aan de Van Oldenbarneveltlaan in Haarlem. In 2013 verkocht in afwachting van een nieuwe bestemming.

De oorspronkelijke kapel uit 1927 is voortgekomen uit de ‘Oude Kerk’ te Heemstede en ligt sinds 1927 op Haarlems grondgebied direct ten zuiden van de Haarlemse cricketclub en H.F.C., maar hoort kerkelijk nog altijd onder Heemstede. De totale stichtingskosten van de kapel inclusief de grond hebben bijna 80.000 gulden bedragen. Het godshuis is gebouwd op grond van het vroegere landgoed Nieuw Vredenhof, wat de naamgeving verklaart. De kerkeraad had aan architect H.Korringa opdracht gegeven een ontwerp te maken en deze wist met eenvoudige grondvorm op een beperkt terrein en fraai aangepast aan de omgeving, een gebouw tot stand te brengen dat het karakter heeft van een kerk. De inwijding geschiedde op 19 juni 1927 door dr. Korff.  In 1950 werd een nieuwe luidklok in de kapel geplaatst ter vervanging van de klok die in 1943 door de bezettingsmacht was gevorderd. Deze nieuwe klok met een diameter van 67 centimeter draagt de opschriften: ‘Van Bergen 19 Heiligerlee 50 Vrede zij u en hoort Gods woord.’ In de jaren 60 van de 20e eeuw was er een grote behoefte aan meer ruimte, mede omdat er toen ook aparte kinderdiensten waren. Het oorspronkelijke gebouw is toen vervangen door het huidige, dat een ontwerp is van architect ir.P.H.Cuperus. BIj zijn verbouwings- en restauratie-ontwerp is het oorspronkelijke ontwerp niet wezenlijk aangetast.  De totale kosten van de verbouwing bedroegen ƒ 430.000,-. De promotor achter deze vernieuwing was ds. M.L.W.Schoch. Het vernieuwde kerkgebouw is op 24 september 1967 in gebruik genomen. Het was sinds het samengaan van de verschillende protestantse richtingen in 2004, een PKN kerk. Tegenwoordig niet meer meer als kerkgebouw in gebruikt heeft het een nieuwe bestemming en zijn de vroegere geruchten van afbraak geen werkelijkheid geworden.

De laatste en druk bezochte kerkdienst in de kapel Nieuw Vredenhof

De laatste en druk bezochte kerkdienst in de kapel Nieuw Vredenhof

Organist Piet Hulsbos aan het orgel van Nieuw Vredenhof

Organist Piet Hulsbos aan het orgel van Nieuw Vredenhof

Overzicht predikanten Kapel Nieuw-Vredenhof

Overzicht predikanten Kapel Nieuw-Vredenhof. Uit: ‘De laatste kapel’.

Sinds 1 mei 2004 maakt de Hervormd-Gereformeerde Kerkgemeenschap Heemstede deel uit van de Protestantse Kerk van Nederland (PKN). Predikanten anno 2014: ds. A.Molendijk en ds. P.I.C.Terpstra

Tekening van de Oude Kerk uit 1938

Tekening van de Oude Kerk uit 1938

kerk.jpg

De Oude Kerk Heemstede. Links op een houtsnede uit 1920 van F.H.van Emmerik en recht een tekening op ansichtkaart van Piet Kapsenberg 

Literatuur: De Hervormde Kerk te Heemstede 1622 1625-11975 1977. Een uitgave van de Hervormde Kerk te Heemstede. Bevat tevens herdruk van ‘Schets der geschiedenis van de Kerk der Nederduitsche Hervormde Gemeente van Heemstede’ door jhr. Mr.D.E.van Lennep uit 1925. Voorts: 3 publicaties van E. Sneller: 1) Van achter de Blaeuwen Engel; hervormd Heemstede in de zeventiende eeuw. (1987), 2) Eiland in de stroom; hervormd Heemstede in de achttiende eeuw (1988), 3) Heemstede rond Beets; hervormd Heemstede in de negentiende eeuw (1990).

Hans Krol

Grafmonument Adriaan Pauw in Oude Kerk Heemstede (foto G.J.Dukker)

Grafmonument Adriaan Pauw in Oude Kerk Heemstede (foto G.J.Dukker)

(1) Gobelinus Moer uit ‘s-Hertogenbosch was in de 15e eeuw met zijn stadgenoot en compagnon Gerard Wou (die in 1505 de enorme klok van 8.223 kilogram voor de Domtoren vervaardigde) de belangrijkste klokkengieter van ons land. Wijd en zijd leverde hij luidklokken behalve voor Den Bosch en Heemstede aan de Eusebiuskerk in Arnhem (in samenwerking met Geert van Wou), maar ook Gdansk in Polen en de kerken van Saint Omer en Douai in Frankrijk. Over de luidklokken is vermeld in de publicatie ‘De Hervormde Kerk te Heemstede 1622 1625-1975 1977’ is o.a. het volgende vermeld: ‘In maart 1943 werd de grote luidklok op last van de duitse bezettingsautoriteiten uit de toren verwijderd (evenals de luidklok uit de kapel). Een poging om de uit 1759 daterende klok van de vordering te vrijwaren mislukte helaas, De kleine klok in de kerktoren, door de Inspectie Kunstbescherming aangewezen als een M(onumentale) klok kon aanvankelijk blijven hangen, doch reeds in april werd beslist dat ook alle M klokken buiten het z.g. Sperrgebied langs de kust moesten worden weggevoerd. Deze klokken zijn door de burger autoriteiten op een veilige plaats elders in ons land bewaard en zijn na de oorlog weer aan de rechthebbende teruggegeven.’

In vroeger tijd gereserveerde (ere)banken in Oude Kerk Heemstede voor: ambachtsheren/-vrouwen van Heemstede, Pieter de la Court, Johannes van Loon, S. van Loon de Jonge, Jacobus en G.Hop, Q.P.Boudaan, Abraham Dedel, Gerard A. Hasselaer, F.Lestevenon, Pieter Clifford, Adr. van Eck, J.Geelvinck

Voor de 'Beels-bank' stond een zevental stoelen. De kussens dragen de wapens van de dames Van Lennep en dateren van 1844/1845. De 'Beels-bank' is verplaatst naar de westwand van het kerkschip. Links op de foto is de bank van de heren Van Lennep te zien, tegen de westwand van de uitbouw (E.Sneller, Heemstede rond Beets, pagina 57)

Voor de ‘Beels-bank’ stond een zevental stoelen. De kussens dragen de wapens van de dames Van Lennep en dateren van 1844/1845. De ‘Beels-bank’ is verplaatst naar de westwand van het kerkschip. Links op de foto is de bank van de heren Van Lennep te zien, tegen de westwand van de uitbouw (E.Sneller, Heemstede rond Beets, pagina 57)

LITERATUUR

– De Hervormde Kerk te Heemstede 1622 1625 1975 1977. Heemstede, Hervormde Gemeente, 1977.

– Gert de Kruif en Frans van Lavieren. De laatste Kapel; een geschiedenis rond de Kapel Nieuw-Vredenhof. Protestantse Gemeente Heemstede, 2009.

– D.E.van Lennep. Schets der geschiedenis van de Kerk der Nederduytsche Hervormde Gemeente van Heemstede. Heemstede, 1925.

– E.Sneller. Van achter de Blaeuwen Engel; Hervormd Heemstede in de zeventiende eeuw. Haarlem, 1987.

– E.Sneller. Eiland in de stoom; Hervormd Heemstede in de achttiende eeuw. Haarlem, 1988.

– E.Sneller. Heemstede rond Beets; Hervormd Heemstede in de negentiende eeuw. Haarlem, 1990.

Voormalige 'predikantenkast' met werken van Heemsteedse predikanten in Bibliotheek Heemstede

Voormalige ‘predikantenkast’ met werken van Heemsteedse predikanten in Bibliotheek Heemstede

Dominee E.Sneller publiceerde een trilogie over de geschiedenis van de Hervormde Gemeente in Heemstede

Sneller1.jpg

Vooromslag van deel 1door E.Sneller van Hervormd Heemstede in de 17de eeuwEen

Sneller2

E.Sneller, Hervormd Heemstede in de 18de eeuw

Sneller3.jpg

E.Sneller. Hervormd Heemstede in de 19e eeuw

vrienden

Twee plaatsgenoten in 1972 gefotografeerd bij de Oude Kerk in Heemstede: Lennaert Nijgh links en naast hem zijn vriend Boudewijn de Groot