Een nieuwe lente met een vernieuwd gemeentehuis in Heemstede anno 2008 . Andere plaatsen in ons land hebben een gemeentehuis of stadhuis (stadskantoor), Heemstede sinds 1906 een raadhuis

Gedenkplaat 1906 in hal oude raadhuisdeel Heemstede

HET  RAADHUIS VAN HEEMSTEDE IN DE LOOP VAN DE EEUWEN

De ingebruikname van een vernieuwd en vergroot raadhuis in april 2008 vormde de aanleiding voor een beknopte geschiedenis van de huisvesting en het bestuur van Heemstede vanaf de dertiende eeuw. Het Huys te Heemstede Pas sinds 1855 beschikt de gemeente Heemstede over een eigen gemeentehuis. De eerste eeuwen van de ambachtsheerlijkheid werd vergaderd in het ‘Groot Comptoir’ [= secretarie en archief] op het Huys te Heemstede, tevens woonstee van de Heren uit het adellijk geslacht van Heemstede. Bij de ambachtsheer of –vrouw lag toen de feitelijke macht. In Haarlem was de schout aanvankelijk een grafelijk ambtenaar die zijn medewerking verleende bij de wetgevende taken van het stadsbestuur. De schouten waren veelal leden uit aanzienlijke families, hetgeen na ‘verzelfstandiging’ omstreeks 1285 evenzeer voor Heemstede van toepassing was. De schout, zoals elke functionaris in dienst van het ambacht, betaalde voor zijn ambt aan de ambachtsheer een vast bedrag als recognitie en werd zelf gesalarieerd uit de lokale belastingen en accijnzen, evenals uit op te leggen boetes van o.a. wetsovertreders, messentrekkers, vechtersbazen e.d.  Hij vertegenwoordigde en stond onder toezicht van de ambachtsheer en bemiddelde in geschillen. De schout vertegenwoordigde de Heer ook in de Kerkenraad. De schepenen kwamen voort uit de plaatselijke gemeenschap. Samen met de schout verzorgden zij het dagelijks bestuur van de gemeente en sprak men recht in lichte strafzaken. Halsmisdrijven e.d. werden berecht door de baljuw van Kennemerland. Daar kon men ook terecht wanneer de veroordeelde hoger beroep aantekende. Jaarlijks in de maand mei diende de schout 14 schepenen te nomineren voor het schepenambt, waaruit de ambachtsheer een keuze deed. Schout en schepenen werden door de Heer beëdigd. Zij vaardigden plaatselijke keuren (te vergelijken met politieverordeningen) en ordonnanties uit, waren betrokken bij huwelijken, de overdracht van stukken land, hofsteden e.d., het passeren van hypotheekakten alsook bij de jaarlijkse schouw van wegen, duinen en wateren. Tevens sprak dit college recht in kleine strafzaken. Toen in 1657 de kunstschilderes Judith Leyster, getrouwd met kunstenaar Jan Miense Molenaer en woonachtig op hofstede ‘Het Lam’, voor de schepenen moest verschijnen vanwege een kwestie met een schuldeiser deed zij dat met haar persoonsregister in de hand.

17e eeuws portret van schout Hendrik de Goyer (links) en zijn echtgenote en schoonzuster in het Nederhuys. Rechts staat de schilder Adriaan van Ostade

Aangenomen wordt dat door heer Gerrit van Heemstede (overleden in 1375) het schoutambt is aangesteld. De eerste “schout tot Heemstede” met naam bekend Arend Floriszoon, van circa 1356-1376, stamde uit het riddermatige geslacht Van Teijlingen. In 1494 telde het ambacht Heemstede naast een schout in totaal vijf buurlieden ofwel raadsleden op tussen de 250 tot 300 inwoners. In 1514 een schout, twee schepenen en twee buurlieden. Een eeuw later is tot de Franse Tijd steeds sprake geweest van 7 schepenen in Heemstede. Lange tijd is het ambt van secretaris tevens door de schout vervuld, vaak geassisteerd door een bode of klerk. Ook kwam het voor dat de schout de ambten van rentmeester van het Huis te Heemstede en stadhouder van de lenen vervulde. Schoutenhuis aan het Kerkplein

Kerk en Schoutenhuis op het Kerk- od Dorpsplein, op een kaart van Balthazar Floriszoon van Berkenrode uit 1627

Nog eenbeukige Kerk en het Schoutenhuis aan het Kerk- of Dorpsplein, op een kaart van Balthazar Floriszoon van Berkenrode uit 1627 [Archief-Heemstede]

De Oude Kerk en links voormalige herberg Het Wapen van Heemstede, tevens Schoutenhuis

Vanaf 1616 was Johan van Asch schout en secretaris van Heemstede. Hij bewoonde het pand, dat bekend werd als Schoutenhuis tevens Regthuis aan het Kerkplein (sinds 1898 Wilhelminaplein). Na zijn overlijden in 1643 is Van Asch’ weduwe op deze plaats een herberg begonnen onder de naam ‘Het Wapen van Heemstede’ [dat deze functie en naam behield tot 1991 totdat daar in 1991 een Japans-Chinees restaurant ‘Pandahof’, intussen ook verdwenen met leegstand, werd gevestigd], waar het plaatselijk bestuur veelal wekelijks voor vergaderingen bijeenkwam en huur betaalde aan de eigenaar, aanvankelijk ambachtsheer Adriaan Pauw. Tegenover het Schoutenhuis stond een ‘Kaeck’ ofwel schandpaal die diende om gestraften als afschrikkend voorbeeld aan het publiek te kijk te stellen.  Vòòr 1855 toen Heemstede voor het eerst een eigen gemeentehuis kreeg maakte de plaatselijke vroedschap tegen een vergoeding ƒ 100,- per jaar veelal gebruik van de raadskamer in het ‘Wapen van Heemstede’. Het kwam echter ook voor dat men een kamer elders in een logement huurde of in het huis van de schoolmeester. Op 1 oktober 1668 bepaalde heer Gerard Pauw dat schout en schepenen op de eerste donderdag van iedere maand des middags om 12 uur in het rechthuis “rechtdag” moesten houden. Bij niet verschijnen was een boete aan hem verschuldigd. Ofschoon de meeste ‘heerlijke rechten’ van de ambachtsheer al tijdens de Franse Tijd waren vervallen is pas bij de nieuwe grondwet van 1848 het recht van de ambachtsheer geschrapt om een voordracht te mogen doen bij de benoeming van een burgemeester door de Kroon via de gouverneur aan de minster van Binnenlandse Zaken.

De Gemeentebode van Heemstede, getekend door Wybrand Hendrikz., circa 1800 (NHA)

De Gemeentebode van Heemstede, getekend door Wybrand Hendrikz., circa 1800 (NHA)

Bennebroek Na  verzelfstandiging van Bennebroek in 1653 bleef de schout van Heemstede nog tot 1674 tevens schout van Bennebroek. Als regthuis ofwel raadkamer is jarenlang een kamer gehuurd in herberg ‘De Swarte Hondt’, op de hoek van de Schoollaan en Bennebroekerlaan. Burgemeester P.N.van Doorninck zette zich na zijn komst in Bennebroek sterk in voor een echt raadhuis dat in 1893-1894 aan de Rijksstraatweg (nummer 43) is gebouwd. De nog bestaande klok in de voorgevel werd in 1899 door de burgemeester geschonken.

Het vm. raadhuis met de burgemeestersklok aan de Rijksstraatweg

Het volgende raadhuis naar een ontwerp van architect Maarten van Wensveen is op 23 juni 1972 officieel geopend. Berkenrode Berkenrode was lange tijd een zelfstandig ambacht en maakt sinds 1857 weer deel uit van de gemeente Heemstede. Het schoutenhuis werd gebruik gemaakt van een 18e eeuws witgepleisterd pand met rechte lijstgevel aan de Herenweg naast de koepel van Berkenrode. Thans particulier bewoond bevond zich hier lange tijd het schildersatelier van Tibbe.

Foto van het schoutenhuis uit begin 1900 toen hier het schildersbedrijf Tibbe (sinds 1777) was gevestigd

Het vroegere schoutenhuis/gemeentehuis van Berkenrode op een recente foto

Raadhuis in pand ‘Overlaan’ van 1855-1907 Tevens eerste raadhuis van de gemeente Haarlemmermeer (1855-1856)

Sinds 1792 fungeerde Huize Overlaan [tegenwoordig Raadhuisplein 9] als hofstede. Later was hier korte tijd een kostschool gehuisvest. In 1855 staat Adrian John Hope van Bosbeek als eigenaar geregistreerd. Zelf woonde die op Langham Place in het graafschap Middlesex, en verbleef hij meestal gedurende de zomermaanden enige tijd in Heemstede. Per 1 mei van laatstgenoemd jaar, toen mr. M.S.P. Pabst burgemeester was – tevens van Bennebroek en Berkenrode – verhuurde deze gefortuneerde telg uit een oud bankiersgeslacht het pand voor een periode van 10 jaar ten bedrage van ƒ 250,- per jaar aan de gemeente om als raadhuis en veldwachterwoning een nieuwe bestemming te krijgen. Nadat mr. Pabst drie jaar na de droogmaking van 1852 tevens een benoeming kreeg als eerste burgemeester van Haarlemmermeer fungeerde het Heemsteedse raadhuis het eerste jaar tevens als gemeentesecretarie van de nieuwe gemeente, waarvoor aan de buurgemeente een vriendenprijs van ƒ 45,- is berekend “zijnde vergoeding voor vuur en licht” bedoeld voor vergaderingen en als secretarie. Daarenboven kwam een vergoeding van ƒ 40,- voor een kamer ten behoeve van de Haarlemmermeerse veldwachter. De eerste gemeenteraadsvergadering van Haarlemmermeer had aldus plaats in Heemstede op 16 november 1855. Bij  die gelegenheid las de voorzitter het Koninklijk Besluit voor, waarbij hij tot burgemeester was benoemd.  Het jaar daarop koos de heer Pabst definitief uitsluitend voor het burgemeesterschap van Haarlemmermeer, maar bleef  wel wonen in het herenhuis van Meer en Bosch, waar hij in 1863 op 45-jarige leeftijd overleed.  Bij raadsbesluit van 14 oktober 1873 is ‘Overlaan’ door de gemeente voor 5.000 gulden aangekocht van de familie Van Merlen-Visser van Hazerswoude. Op de secretarie werkten rond de eeuwwisseling naast een gemeentesecretaris, twee ambtenaren, een volontair, een bode en een politieagent. Na 1900 ontwikkelde Heemstede zich tot een zogeheten tuinstad, waarbij de ontwikkeling begon in Heemstede-Noord, sinds de annexatie van 1927 deel uitmakend van Haarlem-Zuid. Het raadhuis ‘Overlaan’ voldeed niet meer de eisen van de nieuwe tijd en de ambities die het toenmalig bestuur nastreefde. Nadat een nieuw gemeentehuis gereed is gekomen werd ‘Overlaan’ op 17 juni 1907 verkocht aan aannemer W.A. van Amstel en na een verbouwing – waarbij de voorgevel van een balkonnetje is voorzien – tot particuliere woning vestigde zich hier in de zomer van 1908 dr. M.C.Colenbrander als apotheekhoudend huisarts. Nadien is het doktershuis witgepleisterd.

Het raadhuis annex politiebureau aan de Van Merlenlaan ['Overlaan'] in 1906 met veldwachter G.Bouman

Het raadhuis annex politiebureau aan de Van Merlenlaan [‘Overlaan’] in 1906 met veldwachter G.Bouman. Een arrestantenlokaal stond in de tuin van Overlaan

Onbekende 19e eeuwse foto van de raadzaal Heemstede in 'Overlaan'

Onbekende 19e eeuwse foto van de raadzaal Heemstede in ‘Overlaan’

Het raadhuispersoneel poserend in de secreatrie van het vroegere raadhuis 'Overlaan'. Benrdenrechts v.l.n.r. mr.Wyckerveld Bisdom (volontair), Bouman (veldwachter), baron Collot d'Escury (gemeentesecretaris), Snijders (ambtenaar) rechts staande bode Schotvanger. Van 1908 tot 1932 diende de secretariekamer na verhuizing naar het nieuwe raadhuis als spreekkamer van de gemeentearts dr. M.Colenbrander

Het raadhuispersoneel poserend in de secreatrie van het vroegere raadhuis ‘Overlaan’. V.l.n.r. mr.Wyckerheld Bisdom (volontair), G. Bouman (veldwachter), baron Collot d’Escury (gemeentesecretaris), Snijders – met horlogeketting –  (ambtenaar) rechts staande bode W.Schotvanger, die na 1906 het (bode)huisje bast het nieuwe raadhuis kreeg toegewezen. Het oude raadhuis is aangekocht door timmerman-aannemer Van Amstel en geschikt gemaakt voor dokterswoning annex apotheek. Van Amstel heeft toen de voorgevel van een balkonnetje voorzien, gesteund door twee ronde pilaren ter weerszijden van de voordeur.  Van 1908 tot 1932 diende de voormalige secretariekamer na verhuizing naar het nieuwe raadhuis als spreekkamer van de gemeentearts dr. M.Colenbrander

Rond 1900 bestond het Heemsteeds politiebureau uit twee veldwachters – wanneer nodig geassisteerd door een rijksveldwachter – die samen tussen de 40 en 80 processen-verbaal opmaakten wegens diefstal, inbraken, stroperij, openbare dronkenschap, mishandeling, het opgeven van een valse naam, overtredingen van de leerplichtwet en andere misdrijven en overtredingen. In 1916 telde het korps al 11 agenten en waren er dienstgebouwtjes in de Glip en het Bosch- en Vaartkwartier. Voordien gevestigd in het raadhuis, verkreeg de politie in 1924 een eigen bureau, in het pand van het voormalige postkantoor dat naar de overkant van het raadhuis was verhuisd.

In 1885 vond de laatste verbouwing (vernieuwing dak) plaats van het oude raadhuis 'Overlaan' (Haarlem's Advertentieblad28-2-1885)

In 1885 vond de laatste verbouwing (vernieuwing dak) plaats van het oude raadhuis ‘Overlaan’ (Haarlem’s Advertentieblad28-2-1885)

Overlaan, tegenwoordig particulier bewoond en rijksmonument

Een nieuw huis voor de gemeente (1906-1907)

Op 8 juni 1905 sprak Hendrik Peeperkoorn Jzn., het oudste lid van de gemeenteraad, het verlossende woord. Hij zei dat er een nieuw raadhuis gebouwd moest worden. Het verheugde het college van Burgemeester en Wethouders ten zeerste, dat dit voorstel uit de boezem van de raad kwam. In 1905 kocht het gemeentebestuur de grond waar het huidige raadhuis staat van grootgrondbezitter (eigenaar van o.a. Bosbeek-Groenendaal) jonkheer J.B. van Merlen. Aan Joseph Cuypers [zoon van de bekende architect van Rijksmuseum en Centraal Station Amsterdam: P.J.H. (Joseph) Cuypers en zelf ontwerper van o.a. de nieuwe Kathedrale Basiliek Sint Bavo in Haarlem, ziekenhuizen en kerken, het Res Novaplein en van het Uitbreidingsplan Heemstede 1909-1912] en Jan Stuyt (bouwmeester van veel kerken en o.a. kleinseminarie Hageveld) is opdracht gegeven voor een ontwerp.

J.Th.J. (Joseph) Cuypers op een foto uit 1917 met links van hem de befaamde architect en vader P.J.H. Cuypers

Joseph Th. J.Cuypers (1861-1947) op een foto uit 1917 met links van hem de befaamde architect en vader P.J.H. (Pierre) Cuypers (1927-1921), bouwmeester van o.a. het Rijksmuseum, het Centraal Station in Amsterdam en kasteel Haarzuilen

Niet uitgevoerd ontwerp voor een nieuw raadhuis in Overveen, gemeente Bloemendaal door J.T.H.Cuypers, duidelijk geïnspireerd door het raadhuis van Heemstede.

Niet uitgevoerd ontwerp uit 1908 voor een nieuw raadhuis in Overveen, gemeente Bloemendaal door J.T.H.Cuypers, duidelijk geïnspireerd door het raadhuis van Heemstede.

Het gemeentehuis te Halfweg, gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, dateert uit 1904-1906 en heeft enige gelijkelis met dat van Heemstede. Ontworpen door de Hilversumse architect Jacob London (1872-1953).

Het gemeentehuis te Halfweg, gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, dateert uit 1904-1906 en heeft enige gelijkelis met dat van Heemstede. Ontworpen door de Hilversumse architect Jacob London (1872-1953).De laatste uitbreiding was in 1992 naar het ontwerp van architect D.van Maanen. Het raadhuis is sinds juli 2000 een rijksmonument.

Ook het raadhuis van Zandvoort is begin 20ste eeuwse gebouwd en dateert van 1909-1912. Het is vlindervorming in Hollands classicistische stijl en ontworpen door toenmalig gemeentearchitect Joh. Jansen.

Ook het raadhuis van Zandvoort is begin 20ste eeuw gebouwd en dateert van 1909-1912. Het is vlindervorming in Hollands classicistische stijl en ontworpen door toenmalig gemeentearchitect Joh. Jansen. Het is een rijksmonument sinds april 2001.

Hieraan waren schetsen vooraf gegaan van Jac. Th.A.Etmans, die op het architectenbureau van Cuypers werkte en tevens als opzichter in vaste dienst van de gemeente Heemstede was. Een algemene eis was dat de nieuwbouw eenvoud én welvarendheid zou moeten uitstralen in overeenstemming met het beeld dat buitenstaanders van de gemeente Heemstede hadden. Bestuurders én ontwerpers deelden de mening dat ook het type van openbare bouwwerken dient te wortelen in het karakter van oude voorbeelden.

Tekening van het raadhuis Heemstede uit 1906, getekend door de architecten Joseph Cuypers, Jan Stuyt en J.Etmans

Tekening van het raadhuis Heemstede uit 1906, getekend door de architecten Joseph Cuypers, Jan Stuyt en J.Etmans

Het nieuwe raadhuis met bodewoning na realisering  in 1907

Ontwerp tuinaanleg rond Raadhuis Heemstede door Van Empelen, 1906

Ontwerp tuinaanleg rond Raadhuis Heemstede door Van Empelen, 1906

eeiw nabij torentje aan gevel van raadhuis Heemstede met jaartal 1907 en initialen D.E.v.L. [= David Eliza van Lennep]

Zittende leeuw nabij torentje aan gevel van raadhuis Heemstede met jaartal 1907 en initialen D.E.v.L. [= David Eliza van Lennep] (N.H.A.)

Deel voorgevel raadhuis Heemstede onder de klok met het wapen van de gemeente en 2 schildhouders. Daaronder de letters S.P.Q.H., afkorting avn: Senatus Populis Que Heemstede ofwel de Senaat (het bestuur) en het volk van Heemstede

Deel voorgevel raadhuis Heemstede onder de klok met het wapen van de gemeente en 2 schildhouders. Daaronder de letters S.P.Q.H., afkorting avn: Senatus Populis Que Heemstede ofwel de Senaat (het bestuur) en het volk van Heemstede

Heemstede9

Sculpturen leeuwtjes met wapen van de Hollandse  Klimmende Leeuw aan beide zijden van het balkon voor het raadhuis van Heemstede

Raadhuisplein met zicht op Overlaan en rechts het nieuwe raadhuis op een kaart uit circa 1920

Raadhuisplein met zicht op Overlaan en rechts het nieuwe raadhuis op een kaart uit circa 1920

De Raadhuisstraat en links het raadhuis, circa 1925

De Raadhuisstraat en links het raadhuis, circa 1925

Personeel raadhuis in 1925. V.l.n.r. de heer Westra (controleur gemeentefinanciën), J.van Groningen (deurwaarder), Snel (Sociale Zaken), A.Klaver (Burgerzaken), A.Vester (Gemeenteontvanger en mej. Perquin (die later met dhr. Westra trouwde)

Personeel raadhuis in 1925. V.l.n.r. de heer Westra (controleur gemeentefinanciën), J.van Groningen (deurwaarder), Snel (Sociale Zaken), A.Klaver (Burgerzaken), A.Vester (Gemeenteontvanger en mej. Perquin (die later met dhr. Westra trouwde)

Wandelend langs het raadhuis op een prentbriefkaart uit circa 1910

Wandelend langs het raadhuis op een prentbriefkaart uit circa 1910

Prentbriefkaart van raadhuis Heemstede uit circa 1937 (foto Newo, Arnhem)

Prentbriefkaart van raadhuis Heemstede uit circa 1937 (foto Newo, Arnhem)

Men kwam daarbij tot een bouwwerk in Oud-Hollandse renaissance stijl, waarbij invloeden merkbaar zijn van het voormalige uit 1727 daterende in rococoarchitectuur gebouwde raadhuis van Doetinchem en van het nog bestaande Oude Raadhuis van Apeldoorn uit 1842/1843 – tegenover het nieuwe Stadhuis aldaar.

Raadhuis Doetinchem dateerde uit 1727 en is in 1743 getekend door Jan de Beyer

Raadhuis Doetinchem dateerde uit 1727 en is in 1743 getekend door Jan de Beyer

Het stadhuis van Doetinchem omstreeks 1900

Het stadhuis van Doetinchem omstreeks 1900

Het voormalig raadhuis van Apeldoorn

Het voormalig raadhuis van Apeldoorn, gebouwd in 1842-1843

Eigenlijk is sprake van een charmante allegaar, dat in feite eclectisch is. Zelf schreven Cuypers en Stuyt: “In het land waarvan de geschiedenis door ’t literaire werk van Hofdijk en Jacob van Lennep werd levendig gehouden, daar ligt het voor de hand dat ook het type van openbare bouwwerken meer wortelen zal in het karakter van de oude voorbeelden.” (Oude Kunst, 2, 1906-1907, pagina 4). Via een rechtstreekse verbinding kwam noordelijk van het bouwwerk een bodewoning tot stand. Als aannemer viel de keus op Heemstedenaar W.A.van Amstel. De ‘eerste steen’, waaraan een marmeren plaat herinnert, werd op 18 augustus 1906 gelegd door burgemeester jhr.mr. D.E.van Lennep, welke gedenkplaat in de vestibule is te vinden. Al op 22 mei 1907 is het raadhuis officieel in gebruik genomen. Aanvankelijk werd de kritiek gehoord dat de bouwmeesters teveel hadden teruggegrepen op oude voorbeelden maar al spoedig is het nieuwe raadhuis algemeen geaccepteerd en als en enorme verbetering ten opzichte van de huisvesting in ‘Overlaan’ beschouwd.

De nieuwe raadzaal van het raadhuis Heemstede met portret van koningin Wilhelmina aan de wand

De nieuwe raadzaal van het raadhuis Heemstede met portret van koningin Wilhelmina aan de wand

Bezoek van bestuurders en deelnemers FLORA 1910 in de Haarlemmerhout aan het raadhuis in Heemstede. In het midden op het balkon burgemeester jhr. mr.D.E.van Lennep

Bezoek van bestuurders en deelnemers FLORA 1910 in de Haarlemmerhout aan het raadhuis in Heemstede. In het midden op het balkon burgemeester jhr. mr.D.E.van Lennep

Het raadhuis met torentje en haantje er bovenop en met het duidelijke uurwerk boven het balkon en de zwaar eiken toegangsdeur, is op 22 mei 1907 ’s middags om vier uur geopend met een uitvoerige feestrede door burgemeester jhr.mr.D.E.van Lennep. De commissaris van de Koningin van de provincie Noord-Holland, en de burgemeesters van Haarlemmermeer, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, en van Bennebroek evenals de waarnemend burgemeester van Haarlem zaten op de voorste rijen. Zo vers was het metselwerk dat de muren nog niet behangen waren en de klok in de voorgevel nog niet kon worden geplaatst. De burgemeester bracht hulde aan de heren Cuypers, Stuyt en Etmans.

Portret van Joseph Th.J.Cuypers (1861-1947) uit 1917 die na het ontwerp van het raadhuis (1906) en het grote Uitbreidingsplan Heemstede (1909-1912) tot WO II verbonden bleef met Heemstede verbonden bleef als lid van de Welstandscommissie.

Portret van Joseph Th.J.Cuypers (1861-1947) uit 1917 die na het ontwerp van het raadhuis (1906) en het grote Uitbreidingsplan Heemstede (1909-1912) tot WO II verbonden bleef met Heemstede verbonden bleef als lid van de Welstandscommissie.

Hij stelde vast dat door aannemer Van Amstel goed werk was gedaan “en daardoor is dit raadhuis ook voor hem een blijvend monument geworden.” Ook anderen kregen lof toegezwaaid: de schoonzoon van Van Amstel D.F.de Wilde, die onder de aannemer de bouw leidde; opzichter Schelling, de onder-opzichters, de stoffeerders. Oprechte hulde kregen de meeste Heemsteedse werkers, die hun kennis en hun kracht hadden gegeven om nauwgezet uit te voeren wat hen was opgedragen. Een bijzondere hulde ontvingen de beeldhouwer L.J. Vreugde en zijn helpers, die de versieringen in het front aanbrachten: het gemeentewapen met zijn gouden schild met gemeentewapen en forse griffioenen, de leeuwen, guirlandes en rosetten. “Maar wat” , zo vroeger burgemeester Van Lennep zich in zijn toespraak af, “zou dit gebouw zijn als het blijven staan in het bollenveldje tegenover de aardappel- en koolakker?” In de Heemsteedse hovenier P.J.van Empelen had de gemeente de man gevonden die begreep hoe het naast en vòòr het raadhuis moest worden. Hij deed het met rechte of symmetrisch gebogen lijnen en sommigen vonden het stijf, maar de tuinarchitect vond dat het karakter van het gebouw en de richting van de wegen als vanzelf wezen dat die aanleg niet anders mocht worden. Was aan de buitenkant alle mogelijke zorg besteed, van binnen was soberheid toegepast, met uitzondering van de raadzaal en de trap die daar heen leidt. En zo, vond de burgemeester, behoorde het ook te zijn. Aan het hoofd van de gemeente staat de raad, hier zetelen de vertouwensmannen (vrouwenkiesrecht was nog niet ingevoerd), hier is de plaats van de vroedschap, zoals onze voorhouders hun raad noemden, en dus moest de meeste zorg worden besteed aan de plaats waar de vertegenwoordiging vergadert. In 1907 werd ook de bijbelse spreuk van Salomon boven de ingang van de raadzaal aangebracht – tegenwoordig als trouwzaal in gebruik. Het zwierige klokkentorentje heeft de gemeente in 1988 laten restaureren. Boven de fraaie toegangsdeur is een balkon geplaatst, geschraagd door mooi beeldhouwwerk van twee leeuwen en versierd met de heraldische wapens van het Koninkrijk der Nederlanden en de provincie Noord-Holland. Hoger in de voorgevel is het blazoen van de gemeente Heemstede aangebracht, vroeger van de ambachtsheren uit het geslacht Van Heemstede: zeven merletten en links boven een vrijkwartier. De gouden kroon daarboven en een griffioen aan beide zijden geven het wapen een extra grandeur. Opvallend zijn verder een fraaie klok evenals boven het balkon en onder het gemeentewapen in gouden letters S.P.Q.H.: Senatus Populis Que Heemstedensis, wat zoveel wil zeggen als dat dit gebouw aan de bestuurders en bevolking van Heemstede is gewijd. De afkorting S.P.Q.R. betekent voluit: Senatus Populis Que Romanus, ofwel de Senaat en het Romeinse Volk. De regering werd daarbij vóór het volk genoemd. Het is daarom merkwaardig dat deze ‘spreuk’ in ons land zo’n ingang heeft gevonden. In Rome ziet men de vier letters nog op klassieke bouwwerken, maar ook – daar de gemeenteraad van Rome zich als opvolger van de Senaat beschouwt – op talrijke gemeente-eigendommen tot en met riooldeksels toe. Het opschrift S.P.Q.R. komt aangepast voor aan of in de (voormalige) raadhuizen van Benschop, Bergeijk, Bolsward, Castricum, Deventer, Enkhuizen, Franeker, Gouda, Haarlem (in 1630 aangebracht), Heemstede, Kerkrade, Noordwijk, Rotterdam, Sloten, Sneek, Tholen, Winschoten, Winterswijk, Woerden, Workum en Wymbritseradeel. Het dak is bedekt met leien. Op de benedenverdieping lagen de werkkamers van de burgemeester en gemeentesecretaris en aan de noordzijde de trouwzaal. Daarachter waren vertrekken voor de gemeentepolitie gereserveerd en verder zijn drie cellen ingebouwd. Aan de achterzijde in het midden van de hal bevindt zich een monumentaal trappenhuis. De voorkant van de bovenverdieping – tegenwoordig trouwzaal – werd geheel in gebruik genomen door de raadzaal met boven de ingang een bijbelse spreuk:“Als er geen wijse raetslagen en zijn, vervalt ’t volck. Prov. XI – 14”.  In moderner Nederlands: “Als beleid ontbreekt, komt ’t volk ten val” .

Spreuk boven ingang van vm. raadzaal

Spreuk boven ingang van vm. raadzaal: ‘Als er geen wijze raetslagen en zijn vervalt ’t volk (Bijbelboek Spreuken 11: 14)

Op de bovenetage bevonden zich verder de ambtenarenvertrekken. De vestibule, hal, trappenhuis en trouwzaal bevatten nog de originele lambriseringen en plafonds met moerbalken en kinderbinten. De overige vertrekken zijn in de loop der jaren gemoderniseerd. In 1918 voorzag J.Th.J.Cuypers aan de westzijde van het raadhuis een aanbouw, welke in 1949 werd vergroot.

Het voltallig ambtenarenkorps van Heemstede in 1916 toen de gemeente ongeveer 9.000 inwoners telde. Aan salarissen werd ƒ 4.550,- uitgegeven, maar dat exclusief het tractement van de gemeentesecretaris die ƒ 2.200,- verdiende. Op de foto van links naar rechts: secretaris A.A.Swolfs, F.N.G.J.van Bemmel, gemeentebode W.Schotvanger, J.de Haam, J.C.L.Vreeken, N.Vos en E.Vedder.

Het ambtenarenkorps van Heemstede in 1916 toen de gemeente aan het eind van het jaar  9.266 inwoners telde (4.158 mannen en 5.108 vrouwen), bestond vrijwel uitsluitend uit heren in driedelig kostuum. Aan salarissen werd ƒ 4.550,- uitgegeven, maar dat was exclusief het tractement van de gemeentesecretaris die  2.200 gulden op jaarbasis verdiende en de gemeente-ontvanger jonkheer R.W.P.F.von Mühlen met een jaarwedde van ƒ 1.125,-.  Op de foto van links naar rechts: secretaris A.A.Swolfs, F.N.G.J.van Bemmel (adjunct-commies), gemeentebode W.Schotvanger, J.de Haan, J.C.L.Vreeken (?) ofwel J.Hasper (klerk), N.Vos (hoofd-commies) en E.Vedder (commies). De enige vrouw op het raadhuis in gemeentedienst werkzaam was mevrouw N.Schotvanger-Smit als conciërge.

Op verzoek van het tijdschrift Amsterdam poseerde de vanuit Schagen nieuw benoemde burgemeester van Heemstede voor het raadhuis met zijn echtgenote en omring door de leden van de gemeenteraad. (23-8-1916)

Op verzoek van het tijdschrift Amsterdam poseerde de vanuit Schagen nieuw benoemde burgemeester van Heemstede voor het raadhuis met zijn echtgenote en omring door de leden van de gemeenteraad. (23-8-1916)

Een foto van de gemeenteraad uit 1918. Namen ontbreken, maar aan de hand van fotovergelijking konden de volgende personen worden geïdentificeerd. V.l.n.r. jhr. A.v.d. Pol (?), J. van der Plas, mr. G.P.van Tienhoven, J.Preijde Gzzn., onbekend, onbekend, H.J.M.Peeperkorn (wethouder). In het midden loco-burgemeester J.H.M.van Hoouten, secretaris A.A.Swolfs, H.H.Höcker, J.Tates, dr. E.A.M.DROOG, L. de Wilde, onbekende. Ook raadslid waren A. Honig, N.G.Kapteijn en H.A.Waller. Op zijn vaste plek links staat gemeentebode-politieman W.Schotvanger.

Een foto van de gemeenteraad uit 1918 in de raadzaal van Heemstede. Namen ontbreken, maar aan de hand van fotovergelijking konden de volgende personen worden geïdentificeerd. V.l.n.r. jhr. A.v.d. Pol (?), J. van der Plas, mr. G.P.van Tienhoven, J.Preijde Gzn., onbekend, onbekend, H.J.M.Peeperkorn (wethouder). In het midden loco-burgemeester J.H.M.van Houten, secretaris A.A.Swolfs, H.H.Höcker, J.Tates, dr. E.A.M.Droog, L. de Wilde, onbekende. Tevens raadslid waren A. Honig, N.G.Kapteijn en H.A.Waller. Op zijn vaste plek staande zien we gemeentebode-politieman W.Schotvanger.

 Heemsteedse Deef en Wipperplein met het op 9 februari 1925 geopende gebouw van openbare werken met daarachter rechts de brandweergarage en brandslangentoren.

Heemsteedse Deef en Wipperplein met het op 9 februari 1925 geopende gebouw van openbare werken met daarachter rechts de brandweergarage en brandslangentoren.

Voorbeeld van verzilverd theelepeltje met gemeentewapen zoals in de jaren 30 in gebruik.

Voorbeeld van verzilverd theelepeltje met gemeentewapen zoals in de jaren 30 in gebruik.

Gedenktekens en kunstbezit

De nieuwe klok voor het torentje van het Heemsteedse raadhuis met de inscriptie 'Herwonnen vrijheid 5 mei 1945'. De klok is vervaardigd door klokkengieterij Van Bergen in Heiligerlee. Ook de katholieke kerken H.Bavo en O.L.V.Hemelvaart evenals de Hervormde kerk aan het Wilhelminaplein ontvingen in 1948 nieuwe luidklokken. Een klok met het opschrift 'H.Bavo, bid voor ons' van het oude Sint-Bavogesticht aan de Kerklaan zou in 1968 meeverhuizen naar het Overbos, maar werd tijdens de sloopwerkzaamheden helaas gestolen.

De nieuwe klok voor het torentje van het Heemsteedse raadhuis met de inscriptie ‘Herwonnen vrijheid 5 mei 1945’. De klok is vervaardigd door klokkengieterij Van Bergen in Heiligerlee. Ook de katholieke kerken H.Bavo en O.L.V.Hemelvaart evenals de Hervormde kerk aan het Wilhelminaplein ontvingen in 1948 nieuwe luidklokken. Een klok met het opschrift ‘H.Bavo, bid voor ons’ van het oude Sint-Bavogesticht aan de Kerklaan zou in 1968 meeverhuizen naar het Overbos, maar werd tijdens de sloopwerkzaamheden helaas gestolen.

De oorspronkelijke luidklok van het raadhuis hebben de Duitse bezetters op 7 april 1943 geroofd om het brons te gebruiken voor hun oorlogsindustrie. Ruim vijf jaar later, 20 november 1948, is een nieuwe klok in het torentje geplaatst, die gegoten door een klokkengieterij in Heiligerlee als opschrift heeft: “Herwonnen Vrijheid 5 mei 1945 – Van Bergen – 19 Heiligerlee 48” .

De in 1943 uit het raadhuistorentje gestolen luidklok werd in 1948 vervangen voor een nieuwe.

De in 1943 uit het raadhuistorentje gestolen luidklok werd in 1948 vervangen voor een nieuwe.

Het torentje van het Raadhuis Heemstede getild voor restauratie (Haarlems Dagblad, 11 maart 1980)

Het torentje van het Raadhuis Heemstede getild voor restauratie (Haarlems Dagblad, 11 maart 1980)

De klokkentoren van Raadhuis Heemstede, 1980

De klokkentoren van Raadhuis Heemstede, 1980

De Raadhuis-klok is in juni 2015 tijdelijk weggehaald in verband met een opknapbeurt van het torentje. Wordt begin 2016 teruggeplaatst (bron: Dichtbij, foto Harry van Hoorn)/

De Raadhuis-klok is in juni 2015 tijdelijk weggehaald in verband met een opknapbeurt van het torentje. Wordt begin 2016 teruggeplaatst (bron: Dichtbij, foto Harry van Hoorn)/

Als een herinnering aan de donkere oorlogsjaren 1940-1945 schonk het Comité ‘Heemstede Vrij’ november 1949 een gebrandschilderd raam aan de Gemeente Heemstede. Dit gedenkraam vervaardigde de Haarlemse glazenier W.Bogtman en is geplaatst in het trappenhuis aan de achterzijde van het raadhuis. Afgebeeld zijn o.a. de Oude Kerk en veertien ten dele verdwenen buitenplaatsen. Op het raam vinden we ook de plattegrond van Heemstede en rond het gemeentewapen van Heemstede het heraldisch wapen van de omliggende gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmerliede, Haarlemmermeer en Bennebroek.

Gebrandschilderd raam door het Comité Heemstede Vrij aan de gemeente geschonken

Een gedenksteen herinnert aan de heer Willem Denijs, die als gemeenteambtenaar vanuit het raadhuis ‘ondergronds werk’ verrichtte en op 13 januari 1945 overleed in concentratiekamp Sachsenhausen.

Voorheen raadzaal, tegenwoordig trouwzaal in raadhuis van Heemstede

Voorheen raadzaal, tegenwoordig trouwzaal in raadhuis van Heemstede

Gedenksteen ter ere van de in Sachsenhausen omgekomen gemeenteambtenaar Willem Denijs

Gedenksteen ter ere van de 13-1-1945 in Sachsenhausen omgekomen gemeenteambtenaar Willem Denijs

[Onder burgemeester N.H.van den Broek-Laman Trip kwam in 1996 een (foto)portrettengalerij van burgemeesters in de toenmalige raadzaal tot stand; intussen naar elders binnen het gebouw buiten zicht van het publiek overgebracht]. Geschilderde levensgrote portretten in het trappenhuis bestaan van de volgende drie burgemeesters: 1) jhr. mr. D.E.van Lennep: door Willy Sluiter:

Burgemeester van Lennep, geschilderd doorWilly Sluiter (1873-1949), in 1916 vervaardigd in de werkkamer van 'Kennemerduin', waarbij de burgemeester bewust zijn hand op de Gemeentewet houdt - aldus zoon Hugo van Lennep

Burgemeester D.E. van Lennep, geschilderd door Willy Sluiter (1873-1949), in 1916 vervaardigd in de werkkamer van ‘Kennemerduin’, waarbij de burgemeester bewust zijn hand op de Gemeentewet houdt – aldus zoon Hugo van Lennep

2) jhr. mr.J.P.W.van Doorn: door Otto B.de Kat:

Aanbieding van het schilderij van burgemeester Van Doorn, 30 juni 1949

Aanbieding van het schilderij van burgemeester Van Doorn, 30 juni 1949

OLYMPUS DIGITAL CAMERA 3) ridder mr. A.G.A.van Rappard: door Cor Mandersloot (gesigneerd Mander):

Burgemeester A.G.A.van Rappard, lopend in Groenendaal, geschilderd door plaatsgenoot C.W.Mandersloot

Burgemeester A.G.A.van Rappard, lopend in Groenendaal, geschilderd door plaatsgenoot C.W.Mandersloot

Een kostbaar gobelin afkomstig uit een Brusselse weverij van omstreeks 1530. Uitgebeeld is een scène uit Genesis: Rebecca spoort haar jongste zoon Jacob aan zijn blinde vader Isaak wederrechtelijk de eerstgeborene zegen te ontfutselen, die eigenlijk zijn oudste broer Esau toekomt. Door mr.H.E.R.Rhodius, mede namens zijn vier broers die hun jeugd in 'Dennenheuvel' doorbrachten, in 1961 uit dankbaarheid voor de goede jaren in Heemstede aan de gemeente geschonken. Het wandtapijt kreeg een plaats in de trouwzaal van het raadhuis.

Een kostbaar gobelin afkomstig uit een Brusselse weverij van omstreeks 1530. Uitgebeeld is een scène uit Genesis: Rebecca spoort haar jongste zoon Jacob aan zijn blinde vader Isaak wederrechtelijk de eerstgeborene zegen te ontfutselen, die eigenlijk zijn oudste broer Esau toekomt. Door mr.H.E.R.Rhodius, mede namens zijn vier broers die hun jeugd in ‘Dennenheuvel’ doorbrachten, in 1961 uit dankbaarheid voor de goede jaren in Heemstede aan de gemeente geschonken. Het wandtapijt kreeg een plaats in de trouwzaal van het raadhuis.

Bericht uit de Heemsteedse Corant van 5 september 2007 over het 30 september 2006 gestolen gobelin, met een episode uit het leven van aartsvader Jacob (1), dat in Almere werd teruggevonden. Dit 16e eeuwse wandtapijt uit Zuid-Nederland is in 1961 door mr.H.E.R.Rhodius van Dennenheuvel mede namens zijn vier broers aan de gemeente Heemstede geschonken en een plaats kreeg in de raadszaal, tegenwoordig trouwzaal. (1) Genesis 27, vers 5-14.

Bericht uit de Heemsteedse Courant van 5 september 2007 over het 30 september 2006 gestolen gobelin, met een episode uit het leven van aartsvader Jacob (1), dat in Almere werd teruggevonden. Dit 16e eeuwse wandtapijt uit Zuid-Nederland is in 1961 door mr.H.E.R.Rhodius van Dennenheuvel mede namens zijn vier broers aan de gemeente Heemstede geschonken en een plaats kreeg in de raadszaal, tegenwoordig trouwzaal.

(1) Uitgebeeld is een tekst uit het boek Genesis 27, vers 5 tot en met 14. Hierin staat te lezen hoe Rebecca haar jongste zoon Jacob aanspoort zijn blinde vader Isaak wederrechtelijk de eerstgeboorte zegen te ontfutselen, die eigenlijk zijn oudste broer Esau toekomt. Isaak heeft deze laatste uitgestuurd om een stuk wild te schieten en dat voor hem toe te bereiden. Rebecca echter wil zelf een geitebokje slachten en braden dat Jacob zijn vader zal moeten brengen, waarna deze hem zegenen zal. Als Jacob zegt dat zijn vader hem zal herkennen omdat hij niet zo ruig behaard is als zijn broer, bindt Rebecca hem het vel van het geitebokje om de handen zodat Isaak het bedrog niet zal merken.

Een gedenkbord met de wapens van Heemstede en Royal Leamington Spa, dat hangt in het de burgemeesterskamer van het Engelse stadshuis

Een gedenkbord met de wapens van Heemstede en Royal Leamington Spa, dat hangt in het de burgemeesterskamer van het Engelse stadshuis ‘1986 In Friendship United’ 1987

Het vroegere heerlijkheidsarchief en statisch gemeentearchief zijn enige jaren geleden verhuisd naar het Noord-Hollands Archief in Haarlem. Het kunstbezit is intussen voor een aanzienlijk deel geveild. Nog aanwezig zijn een collectie schilderijen, afkomstig van schenkingen (nagelaten verzameling G.H.G. von Brucken Fock) en uit de vroegere BKR-regeling, althans voor zover topografisch van belang. Het oude raadhuis staat onder monumentale bescherming en dat geldt/gold eveneens voor de vier gietijzeren lantaarnpalen op het plein die dateren uit het eind van de 19e eeuw. Aan de zuidzijde bevindt zich een geometrisch aangelegde rozentuin met daarin sinds 1951 een “konstig uytgehouwen beelt” van Afrodite en Eros [ofwel bij de Romeinen Venus en Cupido geheten] afkomstig van de vroegere buitenplaats Bosbeek en vermoedelijk oorspronkelijk van de hofstede Keukenhof. Het verhaal gaat dat de rector Bosbeek het naakte beeld te wuft achtte in de tuin van de eerwaarde zusters, terwijl ridder Van Rappard – met zicht vanuit de burgemeesterskamer – daarmee geen enkel probleem had. Ter gelegenheid van een verbouwing is door kunstenaar Hans van der Ban een sculptuur gemaakt in de vorm van een 2,5 meterhoge, ovaalvormige met leistenen opgestapelde ‘dennenappel’. Het kunstwerk dient zowel als teken voor de overgang van de binnenruimte naar de buitenruimte als voor de overgang van de oude geometrische tuin naar het moderne kantoorgebouw. Sinds het jaar 2000 ook een imposante tuinvaas met op de deksel een fazant uit omstreeks 1920 van de hand van keramist W.C.Brouwer. Deze stond mogelijk aanvankelijk op Meer en Berg, en werd later op het Roemer Visscherplein vernield en die na herstel in de geometrische tuin een nieuwe bestemming kreeg.

Pentekening van het raadhuis Heemstede

Pentekening van het raadhuis Heemstede

Illuminatie van het raadhuis Heemstede tijdens de Flora van 1953

Het voorplein en de burgerzaal van het raadhuis zijn talrijke malen het centrum van zowel officiële als feestelijke bijeenkomsten geweest. Hier een foto van de oude (verrijdbareP muziektent op het raadhuisplein omstreeks 1960. in de jaren 80 en 90 heeft de kiosk voor muziekuitvoeringen nabij het restaurant Groenendaal totdat deze voor een symbolisch bedrag is overgedragen aan instelling de Hartekamp.

Het voorplein en de burgerzaal van het raadhuis zijn talrijke malen het centrum van zowel officiële als feestelijke bijeenkomsten geweest. Hier een foto van de oude (verrijdbare muziektent op het raadhuisplein omstreeks 1960. in de jaren 80 en 90 heeft de kiosk voor muziekuitvoeringen nabij het restaurant Groenendaal totdat deze voor een symbolisch bedrag is overgedragen aan instelling de Hartekamp.

Aanbouw in 1972-1973

Tot de jaren zestig van de vorige eeuw werkten, buiten de gemeentelijke bedrijven, maar weinig ambtenaren op het raadhuis. Op deze foto uit 1957 zien we de afdeling Bevolking (Burgerzaken). Van links naar rechts: mevrouw C.T.M.van Buuren, mevrouw C.Boelhouwer en met een telefoontoestel op zijn bureau de heer H.Slagveld.

Tot de jaren zestig van de vorige eeuw werkten, buiten de gemeentelijke bedrijven, maar weinig ambtenaren op het raadhuis. Op deze foto uit 1957 zien we de afdeling Bevolking (Burgerzaken). Van links naar rechts: mevrouw C.T.M.van Buuren [‘juffrouw’ Tinie van Buuren], mevrouw C.Boelhouwer en met een telefooncel op zijn bureau de heer H.Slagveld. ‘Juffrouw’van Buuren weekte van 1945 tot 1985 op het gemeentehuis en overleed september 2014 op 86-jarige leeftijd.

Afscheid van mw. C.T.M. ('juffrouw' Tiny) van Buuren na een dienstverband van ruim 40 jaar bij bureau Burgerzaken in de burgerzaal van het raadhuis Heemstede in 1986. Voorste rij v.l.n.r.: Hans van Leeuwen (hoofd Burgerzaken), O.Alting, mw.M.Nijland, mw.A.Koppes, mw.J.Smit en Dolf Böing. Middelste rij: v.l.n.r.: R.Oudorp, mw.C.Swennen, mw.A.Smeets. Achterste rij: Jos Admiraal, F.Duval Slothouwer, oud-wethouder Cees Sprangers, mw.mr.Henny Verschuren, R.Drosterij en Ruud Dikkeboom.

Afscheid van mw. C.T.M. (‘juffrouw’ Tiny) van Buuren na een dienstverband van ruim 40 jaar bij bureau Burgerzaken in de burgerzaal van het raadhuis Heemstede in 1986. Voorste rij v.l.n.r.: Hans van Leeuwen (hoofd Burgerzaken), O.Alting, mw.M.Nijland, mw.A.Koppes, mw.J.Smit en Dolf Böing. Middelste rij: v.l.n.r.: R.Oudorp, mw.C.Swennen, mw.A.Smeets. Achterste rij: Jos Admiraal, F.Duval Slothouwer, oud-wethouder Cees Sprangers, mw.mr.Henny Verschuren, R.Drosterij en Ruud Dikkeboom. (NHA)

Tussen 1915 en 1920 werkten zeven man personeel op de gemeentesecretarie, een halve eeuw later uitgebreid tot 33. Nadat het gemeentehuis te klein was geworden is de nabijgelegen villa ‘De Meerlhorst’ behalve als vestiging van de openbare bibliotheek (van 1948 tot 1975) tevens als huisvesting voor enkele gemeenteafdelingen aangewend. Reeds bij raadsbesluit van 31 maart 1955 zijn B. en W. gemachtigd aan drie architecten opdracht te geven tot het maken van een schetsontwerp voor uitbreiding. Aanvankelijk was in een L-vormig gebouw achter en naast het raadhuis voorzien. In 1961 is een krediet beschikbaar gesteld, maar pas in 1967 volgde een rijksgoedkeuring. Vanwege veroudering en nieuwe inzichten heeft men in 1970 een nieuw plan gemaakt . Beperkter van omvang, maar het betekende wel dat de karakteristieke bodewoning en twee dubbele witgepleisterde villa’s moesten wijken. In 1971 gingen de conciërgewoning en enkele herenhuizen voor de bijl en in de twee volgende jaren is gewerkt aan de nieuwe vleugel, de nieuwe raadzaal en burgerzaal. Het architectenbureau Duintjer en Ishta N.V. uit Amsterdam o.l.v. professor M.Duintjer had als opdracht gekregen met nieuwbouw de monumentale waarde van het oude raadhuis niet te schaden. De feestelijke opening geschiedde op 12 december 1973 door de Commissaris van de Koningin in Noord-Holland mr. G.J.Kranenburg, die een beschouwing hield over de gewestvorming in Kennemerland. Hij bood namens de provincie een Makkumer wandbord aan met provinciewapen aan burgemeester jhr. Mr. W.H.D.Quarles van Ufford, dat medio1977 bij een inbraak in het toen nog niet elektronisch beveiligde raadhuis mèt twee historische doeken in bruikleen van het Frans Hals Museum helaas spoorloos verdween. Een comité met personen uit de gemeente, onder wie notaris A.W.Voors, voetballer Johan Neeskens en Joop Landré van de TROS verzamelde geld voor een cadeau van de burgerij. Dat werden houtreliëfs met typisch Heemsteedse taferelen ontworpen door Rob Clous, die intussen sinds lang en legaal het raadhuis hebben verlaten. Over het uiteindelijke resultaat van de aanbouw bleken de meningen zeer verdeeld, variërend van “Wij vinden juist dat de twee stijlen erg goed in elkaar passen en zijn er ook erg gelukkig mee”  (aldus oud-burgemeester jhr.mr.O.R.van den Bosch) tot  “Ik word erg treurig als als ik die nieuwe aanbouw zie. Afgrijselijk gewoon” (architectuurpublicist Ids Haagsma) en “een monstruositeit, het eigentijdse wormvormige aanhangsel (…) waarbij de schoonheidscommissie een besluit in een ogenblik van ernstige bewustzijnsvernauwing moet hebben genomen” (mevrouw Suzan de Waal Malefijt-Haykens).

De heer F.Burgers schenkt koffie in. Hij was de eerste hoofdbode na J.Heijink die geen uniform meer droeg. Naast burgemeester Van den Bosch zien we gemeentesecretaris Van den Berg.

De heer F.Burgers schenkt koffie in. Hij was de eerste hoofdbode na J.Heijink die niet altijd meer een uniform droeg. Naast burgemeester Van den Bosch zien we gemeentesecretaris Van den Berg en rechts mw.Corrie Keijzer.

De oude raadzaal kreeg een bestemming als trouwzaal en voor ontvangsten e.d. Het bestuur bleef gehuisvest in de oudbouw, het ambtelijk apparaat verhuisde naar de nieuwbouw, bestaande uit twee verdiepingen en ondergronds een ruime archiefkelder. In de jaren zeventig van de vorige eeuw steeg het aantal gemeentefunctionarissen tot boven de 300. Vervolgens is het aantal gereduceerd na de privatisering van diensten als de politie, sportcomplex, reiniging, nutsbedrijven, uitbesteding groenvoorziening en binnenkort de bibliotheek. Het aantal interne reorganisaties was de laatste paar decennia groter dan in meer dan zes eeuwen daarvoor.

Verbouwing in 1996

De Aanbouw van het Raadhuis Heemstede na 1966.

De Aanbouw van het Raadhuis Heemstede na 1966.

In het najaar van 1996 onderging het raadhuis een ware gedaanteverandering. Een ingrijpende verbouwing veranderde het donkere interieur van de vleugel in een lichte open ruimte waarbij ronde vormen overheersen. Vooral de toegangshal en de burgerzaal zijn ingrijpend gewijzigd. De openslaande deuren werden vervangen door automatische glazen deuren. De burgerzaal kreeg een halfronde glazen wand en midden in de entreehal is een ronde receptiebalie gesplaatst. De oude lange balie bij de burgerlijke stand werd uit privacy overwegingen vervangen door drie afgeschermde lokken en een apart laag loket voor rolstoelgebruikers. Het vernieuwde raadhuis is op 20 december 1996 officieel geopend door toenmalig Commissaris van de Koningin van de Provincie Noord-Holland, de heer J.A.van Kemenade, die in zijn toespraak en passant een pleidooi hield voor een samengaan van Heemstede, Bennebroek en Bloemendaal.

Gebouw van het Gemeentelijk Technisch Bedrijf aan de Van den Eijndekade in 1985

Gebouw van het Gemeentelijk Technisch Bedrijf aan de Van den Eijndekade in 1985

Jarenlange voorbereidingen en tijdelijke huisvesting gemeentekantoor, Havenstraat 87, vanaf september 2006

Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is onder het motto ‘Casa Nostra’ gedacht, gestudeerd, gediscussieerd en geschreven over de toekomstige huisvesting van het gemeentelijk ambtelijk apparaat. Na eerdere vestiging in het gebouw van Openbare Werken aan het Wipperplein – waren de (beleids)ambtenaren van het gemeentelijk technisch bedrijf (bouwkunde, verkeer, groenvoorziening e.d.) in een kantoorgebouw aan de Van den Eijndekade gehuisvest. Een nieuwe uitbreiding van het raadhuis stuitte aanvankelijk op problemen van de omgeving. Een ‘Vereniging tot behoud van het dorpse karakter van het Raadhuisplein’ werd opgericht als protest tegen de nieuwbouw. Overwogen is even het gemeentekantoor te huisvesten in een leegstaand gebouw, het vroegere Zilveren Kruisgebouw, nabij de Haven. Alle politieke partijen stemden uiteindelijk in met centralisatie van de gemeentelijke organisatie op het Raadhuisplein en ook voornoemde vereniging kon zich in de definitieve plannen vinden. Voorts is besloten de uitbouw te beperken door de inzet van flexwerkplekken ten behoeve van de ambtelijke organisatie, met 128 werkplekken voor ongeveer 180 medewerkers. Door informatie zoveel mogelijk digitaal op te slaan is bovendien naar verwachting minder ruimte nodig voor papieren archivering in kasten en bureaus. Het gebouw aan de Van den Eijndekade heeft men intussen gesloopt om in 2008-2009 plaats te maken voor woningbouw in het zogeheten Bouwplan Watertoren: woonproject Privilége, een project van Thunnissen Ontwikkeling BV. Ook het Zorgloket Heemstede verhuist van de Blekersvaartweg naar het nieuwe gemeentehuis. Het in eerste instantie in oktober 2002 geselecteerde architectenbureau Rau & Partners in Amsterdam gaf de opdracht voor realisering terug omdat men geen uitdaging zag in het gewijzigde bouwplan. September 2005 is een voorlopig ontwerp gepresenteerd van de hand van architect Marc a Campo (geboren 1954) van bureau ADP architecten. Dit bureau heeft ruime ervaring met de bouw van talrijke raadhuizen, onder andere met flexplekken. De uitbreiding omvat ongeveer1.300 vierkante meteren voor de bouw zijn de kosten begroot op 7, 2 miljoen euro.

De onttakelde vleugel uit 1972-1973 in de zomer van 2007 (foto Cees Peper)

De onttakelde vleugel uit 1972-1973 in de zomer van 2007 (foto Cees Peper)

Oudbouw en nieuwbouw in een symbiose met elkaar verbonden

Het nieuwe deel aan de kant van het Raadhuisplein, voorheen met kunstplaten aan de gevel, is opgetrokken uit bakstenen, meer in stijl dus met het oude historische gebouw. Daarvoor komt een houten pergola. De oostzijde is met 4 meterverbreed, de noordzijde (op de plaats van het vroegere parkeerterrein) met circa 10 meteren de westzijde 7 meter. De burgerzaal is thans gecombineerd met de raadzaal, tevens te gebruiken voor commissievergaderingen. In de voormalige raadzaal is nu een ‘Werkcafé’ ingericht. Op de begane grond zijn voornamelijk front- en backoffice van publieksdiensten gevestigd en op de etage de beleidsmedewerkers. In de oudbouw is een lift voorzien ten behoeve van bezoekers van huwelijken. Het in het nieuwbouwgedeelte aangebrachte atrium geeft een prachtig effect dankzij licht en ruimtelijke uitstraling. Voor de herinrichting van het buitengebied, zoals groenvoorziening, parkeerfaciliteiten e.d., is DS Landschapsarchitecten ingeschakeld. Achter het raadhuis aan de overzijde van het water wordt een parkeerterrein gerealiseerd voor maximaal 90 parkeerplaatsen. Uitbreiding Raadhuisplein 1 in het Paasweekeinde van 2008 voorlopig voltooid

Flyer van het openingsfeest nieuwe raadhuis; alles onder een dak, 24 mei 2008

Flyer van het openingsfeest nieuwe raadhuis; alles onder een dak, 24 mei 2008

Verbinding van oud(links) en nieuw (rechts). De entree naar het raadhuis Heemstede

Verbinding van oud(links) en nieuw (rechts). De entree naar het raadhuis Heemstede (Heerlijkheden, speciale editie,mei 2008).

De vernieuwde aanbouw in 2009 zoals ontworpen door ADP architecten (Marc a Campo).

De vernieuwde aanbouw in 2009 zoals ontworpen door ADP architecten (Marc a Campo).

Entree naar het vernieuwde raadhuis Heemstede

Entree naar het vernieuwde raadhuis Heemstede

Hal raadhuis Heemstede

Hal raadhuis Heemstede

Heemstede5

Het gemeentewapen van Heemstede (7 merletten en vrijkwariier in keel ofwel rood met een achtergrond van goud) + 2  schildhouders en een kroon.

De verhuizing van het tijdelijke gemeentekantoor aan de Havenstraat naar het vernieuwde raadhuis rond de Paasdagen, en wel op Goede Vrijdag, leidde tot landelijke publiciteit. De pastoor van de O.L.V.Hemelvaart parochie meende te moeten protesteren: “Als je aan deze dag komt, kwets je objectief de christenheid”, welke uitspraak vooral op het internet tot een stortvloed van  veelal negatieve reacties leidde, met daartussen meer relativerende opmerkingen als “De pastoor werkt toch ook op Pasen, moet dus niet zeuren” en “Wordt er eens door ambtenaren gewerkt, is het weer niet goed!”  Het openingsevenement “Alles onder één dak’ is voorzien op 24 mei 2008. Behalve een rondleiding vinden die dag tal van activiteiten plaats. Onder leiding van dirigent Cees Thissen uit Bennebroek zal dan op een podium voor het verbouwde raadhuis de 17e eeuwse opera ‘Dido and Aeneas’ van de Engelse componist Henry Purcell in een Nederlandse uitvoering worden uitgevoerd. Instrumentaal en vocaal wordt het dramatische verhaal weergegeven over de ongelukkige liefde van de Carthaagse koningin Dido voor de Trojaanse held Aeneas. “Terwijl het publiek lekker een broodje eet of een biertje drinkt, pleegt Dido zelfmoord”, aldus een enthousiaste musicus. Goed nieuws is dat een 16e eeuwse Zuid-Nederlandse gobelin – schenking in 1961 van mr. H.E.R. Rhodius, mede namens zijn vier broers die hun gelukkige jeugd in ‘Dennenheuvel’ doorbrachten – welke op 30 september 2006 bij het tijdelijke afscheid van het oude raadhuis door onverlaten werd geroofd na op brute wijze uit de lijst te zijn gesneden, door de politie in Almere is teruggevonden. Na een restauratie en grondige reiniging in textielatelier ICAT van Paswerk-Cruquius siert dit kostbare wandtapijt thans weer in volle glorie een wand van de trouwzaal. Een geluk voor de huidige bewoners van het vroegere raadhuis ‘Overlaan’ is bovendien dat men onlangs het wegdek van asfalt heeft voorzien, als gevolg waarvan de trillingen van het wegdek die als problematisch voor dit monumentale pand werden ervaren nu tot het verleden behoren. Kortom, er is alle reden voor Heemstede en de Heemstedenaren om met trots en vertrouwen de toekomst tegemoet te zien. Hans Krol (Heemstede, 2008) Flexwerken in Heemstede als voorbeeld voor de rest van gemeentelijk Nederland         http://www.youtube.com/watch?v=Ltk0WUBJb48 

In 2011 won de gemeente Heemstede met glans de Telewerkprijs. De daarbij behorende trofee hier door een trotse gemeentesecretaris mw. Willem van den Berg (op de foto links) in ontvangst genomen. Intern verwierf hij de geuzennaam ‘Willem Flexplek’.

Het college van Burgemeester en Wethouders in 2012 op het balcon van het raadhuis in Heemstede. V.l.n.r.: drs.P.J.van der Stadt (wethouder VVD), mw. drs.M.J.C.Heeremans (burgemeester), drs. J.Botter (wethouder D66), mw. mr.C.D.M.Kuiper-Kuipers (wethouder CDA) en mr.W.van den Berg (gemeentesecretaris).

Het college van Burgemeester en Wethouders in 2012 op het balkon van het raadhuis in Heemstede. V.l.n.r.: drs.P.J.van de Stadt (wethouder VVD), mw. drs.M.J.C.Heeremans (burgemeester), drs. J.Botter (wethouder D66), mw. mr.C.D.M.Kuiper-Kuipers (wethouder CDA) en mr.W.van den Berg (gemeentesecretaris). De heer Botter is intussen wethouder in de gemeente Bloemendaal en de talentvolle bestuurder Van de Stadt in 2015 benoemd tot burgemeester van Lansingerland.

Burgemeester Ridder Van Rappard met ambtsketen bij opening van showroom weverij De Ploeg in het Oude Slot, 1969.

Burgemeester Ridder Van Rappard met ambtsketen bij opening van showroom weverij De Ploeg in het Oude Slot, 1969.

In 1967 is de oude ambtsketen gestolen uit de burgemeesterskamer in Heemstede [later gebeurde dat ook in Haarlem]. De Heemsteedse edelsmid Joos van Vlijmen heeft toen in 1977 de opdracht gehad een nieuwe burgemeeestersketen te vervaardigen. Op de bovenste afbeelding zien we het gemeentewapen en daaronder de keerzijde met het rijkswapen

In 1967 is de oude ambtsketen gestolen uit de burgemeesterskamer in Heemstede [later gebeurde dat ook in Haarlem]. De Heemsteedse edelsmid Joos van Vlijmen heeft toen in 1977 de opdracht gehad een nieuwe burgemeeestersketen te vervaardigen. Op de bovenste afbeelding zien we het gemeentewapen en daaronder de keerzijde met het rijkswapen

Op verzoek van burgemeester mw. M.Heeremans is een lichtere ambtsketen vervaardigd (van 250 gram; de oude weegt ongeveer driekwart kilo) door de Heemsteedse edelsmid Rosita van Wingerden (rechts op de foto).

Op verzoek van burgemeester mw. M.Heeremans is een lichtere ambtsketen vervaardigd (van 250 gram; de oude weegt ongeveer driekwart kilo) door de Heemsteedse edelsmid Rosita van Wingerden (rechts op de foto).

Verzilverde bode met wapen van de gemeente Heemstede (Uit: De Hollandsche bodebus; door M.Agterberg, 1981)

Verzilverde bode met wapen van de gemeente Heemstede (Uit: De Hollandsche bodebus; door M.Agterberg, 1981)

Detail van bodebus met gemeentewapen Heemstede

Detail van bodebus met gemeentewapen Heemstede

3 gemeentebodes van Heemstede voor de voormalige raadzaal, tegenwwwordig voornamelijk in gebtuik als trouwzaal. V.l.n.r. Carel Cornelissen, Hans Zwemmer en de heer F(rans) L.Burgers, 1998 (NHA)

3 gemeentebodes van Heemstede voor de voormalige raadzaal, tegenwoordig voornamelijk in gebruik als trouwzaal. V.l.n.r. Carel Cornelissen, Hans Zwemmer en de heer F(rans) L.Burgers, 1998 (NHA)

 

Lepeltje met afbeelding van het raadhuis. [In Heemstede spreekt men niet van gemeentehuis of raadhuis maar van raadhuis].

Lepeltje met afbeelding van het raadhuis. [In Heemstede spreekt men niet van gemeentehuis of stadhuis maar (bijna) altijd van RAADHUIS].

Penning Heemstede - Leamington Spa uit 1948

Penning Heemstede – Leamington Spa uit 1948 met voorstelling van het raadhuis van Heemstede

Verzilverde theelepeltjes met afbeelding raadhuis Heemstede

Verzilverde theelepeltjes met afbeelding raadhuis Heemstede

Onder: een Delfts Blauw herinneringsbord bij gelegenheid van een sportuitwisseling in 1949 vervaardigd met een voorstelling van het raadhuis van Heemstede. Het bord bevindt zich in de burgemeesterskamer van het stadhuis in Leamington Spa.

Onder: een Delfts Blauw herinneringsbord bij gelegenheid van een sportuitwisseling in 1949 vervaardigd met een voorstelling van het raadhuis van Heemstede. Het bord bevindt zich in de burgemeesterskamer van het stadhuis in Leamington Spa.

 

Hondenpenning Heemstede uit 1941

Hondenpenning Heemstede uit 1941

Gaspenning van de gemeente Heemstede

Gaspenning van de gemeente Heemstede

Aquarel van Johannes Josseaud (1880-1935) van het raadhuis en rechts daarvan twee dubbele door aannmer Van Amstel gebouwde witgepleisterde villa's.

Aquarel van Johannes Josseaud (1880-1935) van het raadhuis en rechts daarvan twee dubbele door aannemer Van Amstel gebouwde witgepleisterde villa’s.

 

Schilderij van het raadhuis Heemstede uit circa 1910 door Jan Hillebrand Wijsmuller (1855-1925) (gemeente Heemstede)

Schilderij van het raadhuis Heemstede uit circa 1910 door Jan Hillebrand Wijsmuller (1855-1925) (gemeente Heemstede)

Pentekening van het raadhuis Heemstede door J.A.ten Hove

Pentekening van het raadhuis Heemstede door J.A.ten Hove

 

Vooromslag woninggids november 1930 van Heemstede's Woningbureau Cornelis L.Kwak

Vooromslag woninggids november 1930 van Heemstede’s Woningbureau Cornelis L.Kwak

Raadhuis Heemstede, getekend door Chris Schut, 1990

Raadhuis Heemstede, getekend door Chris Schut, 1990

Ansichtkaart raadhuis Heemstede in 1990. Pinhole fotografie door R.Slooten.

Ansichtkaart raadhuis Heemstede in 1990. Pinhole fotografie door R.Slooten.

Een door TNT post in 2010 geëmitteerde postzegel met een afbeelding van het raadhuis in Heemstede

Een door TNT post in 2010 geëmitteerde postzegel met een afbeelding van het raadhuis in Heemstede

Het raadhuis vanuit de lucht met daarboven noordelijk de Burghave en Provinciënwijk met hoogbouw

Het raadhuis vanuit de lucht met daarboven noordelijk de Burghave en Provinciënwijk met hoogbouw

 

Ansichtkaart met favoriete plekken van Hans Krol in Heemstede

Ansichtkaart met favoriete plekken van Hans Krol in Heemstede

Fotografische prent van het raadhuis Heemstede door Fiona Hannaart

Fotografische prent van het raadhuis Heemstede door Fiona Hannaart

BIJLAGE 1: BURGEMEESTERS VAN HEEMSTEDE VANAF 1700

Getekend portret van mr.Jan Reeland iot 1737 van Frans Decker.Hij was schout van Heemstede en verder heraldicus, penningkundige en regent van het Proveniershuis (NHA)

Getekend portret van mr.Jan Reeland iot 1737 van Frans Decker.Hij was schout van Heemstede en verder heraldicus, penningkundige en regent van het Proveniershuis (NHA)

De regenten van het Grote Proveniershuis Haarlem. Schilderij van Frans Decker uit 1738. Zittend van links naar rechts: C.A.van Sypersteyn, A.de Bruyn, Jacobus Barnaart, M.Kuyts en Jan Reeland (1738-1755, schout van Heemstede van 1747-1755. (Frans Hals Museum).

De regenten van het Grote Proveniershuis Haarlem. Schilderij van Frans Decker uit 1738. Zittend van links naar rechts: C.A.van Sypersteyn, A.de Bruyn, Jacobus Barnaart 1696-1762), M.Kuyts en Jan Reeland (1708-1755), van 1738-1755, schout van Heemstede van 1747-1755. (Frans Hals Museum).

Burgemeester van Heemstede van 1838-1850 Jan Dolleman, Heemstede. Hij bleef aan als notaris. Anoniem schilderij.

Burgemeester van Heemstede van 1838-1850 Jan Dolleman, Heemstede. Hij bleef aan als notaris. Anoniem schilderij.

Mr.MJ.S.F.de Moraaz Imans, burgemeester van Heemstede van 1850-1853

Mr.M.S.F.de Moraaz Imans, burgemeester van Heemstede van 1850-1853

Mr.M.S.P.Pabst, burgemeester van Heemstede van 1853-1856

Mr.M.S.P.Pabst, burgemeester van Heemstede van 1853-1856

Hendrik Wickevoort Crommelin (1832-1901) was van 1874-1874 waarnemend burgemeester van Heemstede

Hendrik Wickevoort Crommelin (1832-1901) was van 1874-1874 waarnemend burgemeester van Heemstede

Jan Philip Dolleman, burgemeester van Heemstede van 1874-1891.

Jan Philip Dolleman, burgemeester van Heemstede van 1874-1891.

Uit:

Uit: “De bewoners van villa ’t Clooster, door Famke Lamers-Oudt. Jaarboek 2007 Stichting Reünisten Hageveld. 2008, p.51-63

Vervolg: De bewoners van Villa t Clooster. Jaarboek Hageveld. 2008, p.51-63.

Vervolg: De bewoners van Villa t Clooster. Jaarboek Hageveld. 2008, p.51-63.

======================

Installatie van burgemeester jhr. J.P.W.van Doorn, 16-8-1916. V.l.n.r.: J.v.d.Plas, mr.G.P.van Tienhoven, J.Preyde Gzn., W.C.van Meeuwen, H.J.M.Peeperkorn, J.H.M.van Houten, burgemeester Van Doorn, gemeentesecretaris A.A.Swolfs, A.A.Höcker, J.Tates, dr.E.A.M.Droog, L.de Wilde, C.Tromp. Linksachter bode W.Schotvanger.

Installatie van burgemeester jhr. J.P.W.van Doorn, 16-8-1916. V.l.n.r.: J.v.d.Plas, mr.G.P.van Tienhoven, J.Preyde Gzn., W.C.van Meeuwen, H.J.M.Peeperkorn, J.H.M.van Houten, burgemeester Van Doorn, gemeentesecretaris A.A.Swolfs, A.A.Höcker, J.Tates, dr.E.A.M.Droog, L.de Wilde, C.Tromp. Linksachter bode W.Schotvanger. (NHA)

Burgemeester J.P.W.van Doorn bij de opening van een konijnen- en pluimveetentoonstelling in Heemstede, 1948

Burgemeester J.P.W.van Doorn bij de opening van een konijnen- en pluimveetentoonstelling in Heemstede, 1948

Een burgemeester van bijzondere allure, ofschoon minder geprofileerd als zijn broer, burgemeester van Gorinchem, was mr.A.G.A.ridder van Rappard, die zijn geliefde hond meenam naar kantoor en zoals dat heet stierf in het harnas op 11 augustus 1970. Een conservatief en toegewijd magistraat, bovendien sportief die viermaal de Elfstedentocht uitreed en in de duivensport verscheidene prijzen won. Op bovenstaande foto reikt hij een koninklijke onderscheiding uit aan zuster J.J.Krommenhoek van het instituut voor epilepsiebestrijding Meer en Bosch. In het midden kijkt besturend broeder De Vries toe.

Een burgemeester van bijzondere allure, ofschoon minder geprofileerd als zijn broer, burgemeester van Gorinchem, was mr.A.G.A.ridder van Rappard, die zijn geliefde hond meenam naar kantoor en zoals dat heet stierf in het harnas op 11 augustus 1970. Een conservatief en toegewijd magistraat, bovendien sportief die viermaal de Elfstedentocht uitreed en in de duivensport verscheidene prijzen won. Op bovenstaande foto reikt hij een koninklijke onderscheiding uit aan zuster J.J.Krommenhoek van het instituut voor epilepsiebestrijding Meer en Bosch. In het midden kijkt besturend broeder De Vries toe.

Burgemeesters van Heemstede

Burgemeesters van Heemstede: jhr.mr.O.R.van den Bosch 1979-1993; jkvr. N.H.van den Broek-Laman Trip 1993-2001; mw.T.van der Stroom-van Ewijk 2001-2007; mw.M.J.C. (Marianne) Heeremans 2007 –

Bescheiden als hij was, met het oog op de toekomst al tevreden met een kade.

Bescheiden als hij was, met het oog op de toekomst al tevreden met een kade.

30 april 1999 ontvingen Boudewijn de Groot en Lennaert Nijgh gezamenlijk / apart een koninklijke onderscheiding. Op de foto zien we tevens de burgemeesters van Haatlem, mr. Jaap Pop, en Heemstede, mw. N.H.van den Broek-Laman Trop

30 april 1999 ontvingen Boudewijn de Groot en Lennaert Nijgh – twee Haarlemse Heemstedenaren ofwel Heemsteedse Haarlemmers –  gezamenlijk / apart een koninklijke onderscheiding in de Gravenzaal van het stadhuis te Haarlem.  Op de foto zien we tevens de burgemeesters van Haarlem, mr. Jaap Pop, en Heemstede, mw. N.H.van den Broek-Laman Trip

BIJLAGE 2: GEMEENTESECRETARISSEN VAN HEEMSTEDE (tot de ‘Franse Tijd’ van Huis en Heerlijkheid)

1691-1713  Johan van der Poel

1713-1727  Tamis de Jongh

1727-1747  Cornelis de Jongh

1747-1755  mr.Jan Reeland

1755-1768  Cornelis van Mekeren

1768-1793  Willem Dolleman

1793-1810  Jan Dolleman (sr.)

(1795         Jacob Struijck)

1810-1853  Willem Anthonie Dolleman

1853-1889  Dirk Wolbers

Uit Nieuws van den Dag. Dirk Wolbers, secretaris van 1853 tot 1889 ging met pensioen op 77-jarige leeftijd.

Uit Nieuws van den Dag. Dirk Wolbers, secretaris van 1853 tot 1889 ging met pensioen op 78-jarige leeftijd. Hij was tevens o.a. regent van het armenhuis en gemeenteontvanger. Geboren in 1812 is Dirk Wolbers op 84-jarige leeftijd in 1896 overleden.

Overlijden Dirk Wolbers. Uit: Haarlem's Dagblad, 14-10-1896

Overlijden Dirk Wolbers. Uit: Haarlem’s Dagblad, 14-10-1896

1890-1891  Jan Philip Dolleman

1892-1906  A.G.A.baron Collot d’Escury

De gemeenteraad van Heemstede in 1904. Staande derde van links secretaris A.G.A.baron Collot d'Escurt.

De gemeenteraad van Heemstede in 1904. Staande derde van links secretaris A.G.A.baron Collot d’Escurt.

Jubileum A.G.A.Baron Collot d'Escury. In 1906 nam hij ontslag als gemeentesecretaris(Algemeen Handelsblad, 18-6-1904)

Jubileum A.G.A.Baron Collot d’Escury. In 1906 nam hij ontslag als gemeentesecretaris(Algemeen Handelsblad, 18-6-1904)

1906-1927  A.A.Swolfs

Gemeentesecretaris A.A.Swolfs afkomsrig uit Waspik. Hij was tevens secretaeis-penningmeester van woningbouwvereniging Berkenrode en kassier van de Boerenleenbank.

Gemeentesecretaris A.A.Swolfs afkomstig uit Waspik. Hij was tevens secretaris-penningmeester van woningbouwvereniging Berkenrode en kassier van de Boerenleenbank.

Geschilderd portret van A.Swolfs, in 1927 vervaardigd door H.J.Wesseling (1881-1930.

Geschilderd portret van A.Swolfs, in 1927 vervaardigd door H.J.Wesseling (1881-1930.

De handetekeningen burgemeester J.van Doorn en gemeentesecretaris A.Swolfs die steeds onder de (gedrukte) raadsnotulen werden gezet.

De handetekeningen burgemeester J.van Doorn en gemeentesecretaris A.Swolfs die steeds onder de (gedrukte) raadsnotulen werden gezet.

1928-1953  N.Vos

Gemeentesecetaris N.Vos (rechts) bij het afscheid van hoofdbode G.Nijenhuis met echgenotei 1960.

Gemeentesecetaris N.Vos (rechts) bij het afscheid van hoofdbode G.Nijenhuis met echgenotei 1960.

1954-1958  T.M.Schelling

Het secretariepersoneel van de gemeente Heemstede op 3 januari 1959 in de raadzaal bijeen bij het afscheid van gemeentesecretaris T.M.Schelling. Voorste rij zittend v.l.n.r,: de dames J.Anink, B. de Groot, D.de Vos, Tiny van Buuren, T.Jansen, C.Boelhouwer, I.v.d.Ploeg en Slot. Middelste rij zittend: de damilie Schelling, met in het midden de heer T.M.Schelling en echtgenoye. Staand v.l.n.r.: R.Drosterij. J.de Btuijn, J.Snel. E.Hermans, A.Lohmann, (chef controle financiën, G.Deesker, A.Zijlmans, H.Schol, A.van Wingerde (opvolger als gemeentesecretaris), M.Snijder, I.Verstraten (chef sprtzaken), P.Neele, P.van Baak, Herman Slagveld, J.Mol (gemeenteontvnager), H.de Vries (ads. bevolking), mej. O.Mansvelt, B.de Jong, P. van Drooge (chef financiën, later wethouder), T.Neuteboom, J.Slot, G.Nijenhuis (bode) en J.Veen (gemeentearchivaris). (NHA)

Het secretariepersoneel van de gemeente Heemstede op 3 januari 1959 in de raadzaal bijeen bij het afscheid van gemeentesecretaris T.M.Schelling. Voorste rij zittend v.l.n.r,: de dames J.Anink, B. de Groot, D.de Vos, Tiny van Buuren, T.Jansen, C.Boelhouwer, I.v.d.Ploeg en Slot. Middelste rij zittend: de familie Schelling, met in het midden de heer T.M.Schelling en echtgenote. Staand v.l.n.r.: R.Drosterij. J.F.de Bruijn (na pensionering van1982-1990 gemeenteraadslid voor het CDA), J.Snel. E.Hermans, A.Lohmann, (chef controle financiën), G.Deesker, A.Zijlmans, H.Schol, A.van Wingerde (opvolger als gemeentesecretaris), M.Snijder, I.Verstraten (chef sportzaken), P.Neele, P.van Baak, Herman Slagveld, J.Mol (gemeenteontvanger), Hans de Vries (afd. bevolking), mej. O.Mansvelt, B.de Jong, P. van Drooge (chef financiën, later van 1974-1978 wethouder), T.Neuteboom, J.Slot, G.Nijenhuis (bode) en J.Veen (gemeentearchivaris). (NHA)

1959-1964  A.van Wingerde

Bij het afscheid van gemeentesecretaris A,van Wingerde in de raadzaal van Heemstede, 1964 (>N.H.A.)

Bij het afscheid van gemeentesecretaris A,van Wingerde in de raadzaal van Heemstede, 1964 (>N.H.A.)

1965-1977  mr.J.M.Kruitwagen

Gemeentesecretaris mr.J.N.Kruitwagen in zijn fuctie als ambtenaar van de burgerlijke stand bij het huwelijk van de in Heemsterde geboren Johan Neeskens en diens bruid in 1960

Gemeentesecretaris mr.J.M.Kruitwagen (staande rechts)  in zijn functie als ambtenaar van de burgerlijke stand bij het huwelijk van de in Heemstede geboren Johan Neeskens en diens 18-jarige bruid, 16 juli 1974  (NHA)

Kruitwagen

mr.J.M.Kruitwagen met sigaar tijdens opening toonzaal De Ploeg uit Bergeijk in het Oude Slot Heemstede, maart 1969 (foto Textielmuseum Tilburg)

1978-1989  drs. W.H.van den Hoek

Gemeentesecretaris drs. W.H.van den Hoek, rechts, als rechterhand van burgemeester W.H.D.Quarles van Ufford in de raadzaal, 9-11-1978 (NHA)

Gemeentesecretaris drs. W.H.van den Hoek, rechts, als rechterhand van burgemeester W.H.D.Quarles van Ufford in de raadzaal, 9-11-1978 (NHA)

1989 –         mr.W.van den Berg

Gemeentesecretaris mr. Willem van den Berg ontvang van burgemeester mw. N.H.van den Broek-Laman Trip archiefinventarissen in de burgerzaal van het raadhuis in 1977 (NHA)

Gemeentesecretaris mr. Willem van den Berg ontvangt tot volle tevredenheid van burgemeester mw. N.H.van den Broek-Laman Trip 2 archiefinventarissen in de burgerzaal van het raadhuis in 1977 (NHA)

Twee gemeentesecretarissen met hart voor Heemstede in het raadhuis gefotografeerd op 3 september 2015. Links A.A.Swolfs, van 1906-1925 en rechts mr.W.van den Berg vanaf 1989.

Twee gemeentesecretarissen met hart voor Heemstede in het raadhuis gefotografeerd op 3 september 2015. Links, geschilderd door de Haarlemse kunstenaar H.J.Wesseling,  A.A.Swolfs, van 1906-1925 en rechts mr.W.van den Berg vanaf 1989. Bij zijn ontslagaanvrage om gezondheidsredenen op doktersadvies) zei burgemeester Van Doorn over Swolfs: ‘Hij kende de gemeente in al haar grote en kleine behoeften en zijn overgroot hart klopte daarvan steeds warm! In zijn dankwoord zei de vertrekkende gemeentesecretaris dankbaar te zijn te hebben mogen meewerken om Heemstede te ontwikkelen tot een der mooiste gemeenten van ons land.’  Swolfs heeft maar kort van zijn huis aan de Crayenesterlaan kunnen genieten. Hij verhuisde naar Den Haag en overleed aldaar 13 januari 1931 op 54-jarige leeftijd. In de residentie is hij op het r.k.kerkhof aan de Binckhorstlaan begraven.

Aanbieding portret van A.A.Swolfs, vervaardigd door de kunstenaar H.J.Wesseling. Uit: Haarlem's Dagblad van 29 december 1931

Aanbieding portret van A.A.Swolfs, vervaardigd door de kunstenaar H.J.Wesseling. Uit: Haarlem’s Dagblad van 29 december 1931

Bijlage 3: gemeenteontvangers

1853-1892 Dirk Wolbers

1892-1906 A.G.A. baron Collot d’Escury

1906-1942 Jhr. E.W.P.F.von Mühlen

Portret van jonkheer Rudolph Wilhelm, Pierre Francois von Mühlen, geboren 5-3-1875 in Heemstede, was gemeenteontvanger van 1906-1971. (NHA)

Portret van jonkheer Rudolph Wilhelm, Pierre Francois von Mühlen, geboren 5-3-1875 in Heemstede, was gemeenteontvanger van 1906-1971. (NHA)

1941-1944 A.P.Vester

Gemeenteontvanger A.P.Vester op ee foto uit 1925, staande helemaal rechts. De overige afgebeelde gemeenteambtenaren zijn v.l.n.r. de heer Westra (controleur gemeentefinanciën), J.van Groningen (deurwaarder), ambtenaren Snel en Klaver. Vooraan gezeten de enige vrouwelijke ambtenaar mej. Bergman, die later trouwde met haar chef de heer Westra.

Gemeenteontvanger A.P.Vester op ee foto uit 1925, staande helemaal rechts. De overige afgebeelde gemeenteambtenaren zijn v.l.n.r. de heer Westra (controleur gemeentefinanciën), J.van Groningen (deurwaarder), ambtenaren Snel en Klaver. Vooraan gezeten de enige vrouwelijke ambtenaar mej. Bergman, die later trouwde met haar chef de heer Westra.

1944-1945 J.Vlaanderen

1946-1954 P.G.Tromp

1954-1982 J.Mol

De uit Oudenbosch afkomstige J.Mol was de laatste ontvanger van de gemente Heemstede. Op bivenstaande foto uit 1964 zien we hem rechts in gesprek met de heren G.J.Kruiderink en H.Slagveld (beiden werkzaam op de afdeling Bevolking). (NHA).

De uit Oudenbosch afkomstige J.Mol was de laatste ontvanger van de gemeente Heemstede. Op bovenstaande foto uit 1964 zien we hem rechts in gesprek met de heren G.J.Kruiderink en H.Slagveld (beiden werkzaam op de afdeling Bevolking). (NHA).

APPENDIX: omschrijving van het raadhuis Heemstede door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (nu Erfgoed) , 1997:

‘In 1906 gebouwd door de architecten J.Th.J.Cuypers, J.Stuyt en J.Th.A.Etmans in eclectische bouwstijl, gebaseerd op Nederlandse raadhuizen uit het begin van de 18e eeuw. In 1918 werd het raadhuis door J.Th.J.Ciuypers aan de westzijde van een aanbouw voorzien, welke in 1949 werd vergroot. In 1971 werd tegen de noordwest zijde van het raadhuis een nieuwe vleugel gebouwd door het architectenbureau Duijntjer en Isthta N.V. uit Amsterdam. Voor het verwezenlijken van deze nieuwbouw moest onder meer de veldwachterswoning, welke aan de noordwest zijde met het raadhuis was verbonden, worden gesloopt. Door de nieuwbouw wordt de monumentale waarde van het raadhuis evenwel niet geschaad. Het gebouw is beeldbepalend gesitueerd aan een plein waarop vier gietijzeren lantaarnpalen uit het eind van de 19de eeuw staan, welke eveneens onder de bescherming vallen, Links van het raadhuis (zuid) bevindt zich een geometrisch aangelegde rozentuin.

Het raadhuis is gebouwd op vrijwel vierkante plattegrond met middenrisaliet zowel aan de voor- (oost) als aan de achterzijde (west). Het gebouw is opgetrokken uit rode baksteen, gemetseld in staand verband, op de hoeken in de vorm van geblokte lisenen. Natuursteen is toegepast bij de rondom lopende plint, de stoep, de neggen en sluitstenen in de strekken boven de vensters, en aan de voorzijde bij de middenrisaliet en de sierlijsten onder de raamkozijnen. Het raadhuis bestaat uit twee bouwlagen onder hoog opgaand afgeknot schilddak met aankapping. Het dak is bedekt me tleien en voorzien van een gootlijst, welke door middel van consoles met een daaronder gelegen, omlopende kroonlijst is verbonden. De voorgevel (oost) is symmetrisch ingedeeld. De middenrisaliet heeft op de begane grond een geprofileerde rondboogopening met dubbele paneeldeur voorzien van lichtgebogen bovendorpel. Boven deze dorpel een bovenlicht dat door roeden in ruiten is onderverdeeld. Ter weerszijden van de ingang, evenals tegen de hoeklisenen van de voorgevel, zijn lantaarns aangebracht. In de zwikken boven de rondboogopening zijn in het natuursteen rozetten uitgehakt. De middenrisaliet bevat op de verdieping een balkon met ballusters en hoekkolommen, rustend op zware voluten met festoenen van vruchten. Het balkon wordt op de hoeken bekroond door zittende leeuwen met wapenschilden, links van Nederland, rechts van de provincie Noord-Holland. De middenrisaliet wordt naar boven toe voortgezet in de vorm van gebosseerde bakstenen pilasters welke een dubbele deur met bovenlicht en lichtgebogen bovendorpel flankeren. De deuren, die op het balkon openen, hebben elk een achtruits venster. Ook het bovenlicht wordt door roeden in ruiten onderverdeeld. De dubbele deur met bovenlicht is gevat in een natuurstenen omlijsten die ter hoogte van de kroonlijst van het gebouw is voorzien van twee naar elkaar toe krullende voluten met daaronder de letters S.P.Q.H. (Senatus Populusque Heemstediensis). De voluten worden bekroond door het wapen van Heemstede met aan weerszijden een griffioen. De middenrisaliet doorbreekt de daklijst. De flankerende pilasters worden afgesloten door een natuurstenen plaat met granaatappel. Het middengedeelte gaat hoger op en eindigt in een topgevel, welke door middel van een segmentvorming afgesloten kap met het voordakschild is verbonden. De topgevel is afgesloten met een spiegelboog, welke wordt bekroond door een zittende leeuw met wapenschild waarop initialen zijn aangebracht, zeer waarschijnlijk van burgemeester Jhr.mr.D.E.van Lennep, die blijkens een in de vestibule aangebrachte gedenkplaat, op 18 augustus 1906 de eerste steen heeft gelegd voor de bouw van het raadhuis. In de topgevel bevindt zich de rijk bewerkte wijzerplaat van een daarachter gelegen uurwerk. De voorgevel bevat ter weerszijden van de middenrisaliet twee vensterassen met een achtentwintigruitsschuifraam zowel op de begane grond, als op de verdieping. De linker zijgevel (zuid) heeft vijf dergelijke vensters en een smal veertienruits schuifraam. De rechter zijgevel (noord) is grotendeels aan het zicht onttrokken en gewijzigd ten behoeve van de nieuwbouw. Aan de voorzijde (noordoost) resteert een gedeelte dat twee achtentwintigruits schuiframen bevat; het bovenste is in 1963 toegevoegd. Rechts van deze vensteras bevinden zich twee kastjes – welke oorspronkelijk aan de voorgevel waren bevestigd – bestemd voor het ophangen van raadsbesluiten en van mededelingen betreffende geboorte, huwelijk en overlijden. De achtergevel (west) heeft in het midden een risaliet, afgesloten door een schilddak dat in het achterdakvlak is ingelaten. Deze middenrisaliet bevat op de begane grond van links naar recht”: een rondvenster, twee kleine rechthoekige ramen en een deur: op de verdieping drie langgerekte, verticaal geplaatste kozijnen met glas-in-lood-ramen ter verlichting van het daarachter gelegen trappenhuis. De travee rechts van de middenrisaliet heeft twee boven elkaar geplaatste achtentwintigruits schuiframen, het bovenste van recente datum. Het linker gedeelte van de achtergevel is grotendeels aan het zicht onttrokken door de aanbouw van 1971. Het dak op de vier hoeken van het afgeknotte gedeelte een schoorsteen met ijzeren schoorsteenplaat, rustend op vier steunen en bekroond door een smeedijzeren versiering. In elk van de vier dakschilden bevinden zich twee kleine dakkapellen met twaalfruits raam, onder segmentvorming zinken dak, aan de voorzijde voorzien van een vergulden bol. In het midden van het voordakschild is een achthoekige klokkentoren aangebracht, welke van beneden naar boven is opgebouwd uit onder meer een gesloten onderbouw, een open gedeelte met acht rondvormige galmgaten en een ingezwekt dak dat wordt bekroond door een lantaarn met spits en windwijzer.

Het interieur van het raadhuis is symmetrisch ingedeeld en bevat diverse vertrekken, gerangschikt langs drie zijden van een hal met monumentaal trappenhuis, welke zich aan de achterzijde, in het midden bevindt. De oorspronkelijke indeling van het interieur is voor een belangrijk deel bewaard gebleven, met uitzondering van het noordoostelijk gedeelte waartegen de nieuwbouw uit 1971 is geplaatst. De vestibule, hal, trappenhuis en raadzaal  [ tegenwoordig trouwzaal. H.K.]- welke zich bevindt op de verdieping, aan de voorzijde – bevatten nog de oorspronkelijke lambrizeringenen plafonds met moerbalken en kinderbinten. De overige vertrekken zijn grotendeels gemoderniseerd.

Waardering:  Het raadhuis is van architectuurhistorische betekenis: 1) als vroeg en respresentatief voorbeeld van raadhuisbouw uit het eerste kwart van de 20e eeuw in eclectische bouwstijl; 2) vanwege de grotendeels gave hoofdvorm en detaillering van zowel exterieur als interieur.

Het gebouw is van cultuurhistorische waarde als element uit de geschiedenis van het openbaar bestuur in Nederland, en in het bijzonder als weerspiegeling van het sociale leven in Zuid-Kennemerland.’  

raadhuis

Raadhuis Heemstede;door oud-gemeenteraadslid Albert Röllich

raadhuis1.jpg

Herstel en vernieuwing raadhuis Heemstede (Heemsteeds Nieuwsblad, 1 december 2016)

 

 

 

Gestileerde  vormgeving van het raadhuis van Heemstede als nieuwe huisstijl op een informatiefolder uit 2015:

 

Scan1332