Tags

,

Historische optocht en openluchtspel in Groenendaal (1923)

Henriëtte Maria, dochter van Maria de’ Medicis, was gemalin van de Engelse koning Karel 1. September 1638 bracht Maria de’ Medicis, weduwe van de Franse koning Hendrik IV een bezoek aan het Huis te Heemstede. In een tekening ‘vereeuwigd’ door de kunstenaar Jan Martsen de Jonge, welke zich in particulier bezit bevindt van de familie Beels.

Adriaan Pauw ontvangt de Franse koningin-moeder Maria de Medicis in september 1638 op de binnenplaats van het Huis Te Heemstede. Tekening van Jan Martsen de Jonge

Adriaan Pauw ontvangt de Franse koningin-moeder Maria de Medicis in september 1638 op de binnenplaats van het Huis Te Heemstede. Tekening van Jan Martsen de Jonge

Schilderij door Thomas de Keyser die van de bode de aankomst van Maria de’ Medicis in de stad krijgen aangekondigd, 1638. Afgebeeld zijn: Antonius Oetgens, Albertus Conradi Burgh, Petrus Hasselaer en Abraham Boom. (RKD-iconografisch bureau. Van het schilderij is een gravure vervaardigd door de bekende etser Jonas Suyderhoff.

MedicisPaneel met Maria de Medicis na bezoek Heemstede is afkomstig uit nalatenschap van P.van Wijk uit Oosterbeek en geveild bij Van Stockum op 19 juli 1943

Op 8 september 1642 bracht de Engelse koningin een beleefdheidsbezoek aan de Heer Van Heemstede Adriaen Pauw in aanwezigheid van o.a. haar dochter Princesse Royale Mary Henriëtte Stuart en schoonzoon prins Willem (II) van Oranje. Het vluchtige bezoek bleef beperkt tot een begroeting op het slotplein. Claes Janzoon Visscher heeft dit tafereel voor het nageslacht vastgelegd via een bijzonder fraaie ets. In de tekst onder de prent zijn twee foutjes geslopen: het jaartal 1644 in plaats van 1642 en Willem van Oranje Nassau wordt neef in plaats van schoonzoon genoemd.

Bezoek in 1642 van Engelse koningin Henriëtte Maria met dochter Maria en schoonzoon Willem van Nassau op een gravure van C.J.Visscher naar een tekening van Jan martsen de Jonge

 

uitsnede

uitsnede, voorover gebogen links Henrietta Maria en rechts Adriaan Pauw

 

De Hoflaan bij het Huis te Heemstede. Tekening van het beleefdheidsbezoek in 1642 van de Britse vorstin Henriette Maria op weg naar Amsterdam aan Adriaan Pauw. Tekening door Simon Jacobsz. de Vlieger. In de verte de Oude Bavokerk in Haarlem

Deze koninklijke viste is als historische optocht en openluchtspel 281 jaar na dato nagespeeld en wel op 15 september 1923 bij gelegenheid van het zilveren regeringsjubileum van vorstin Wilhelmina. Met dit doel is aan het eind van de Vrijheidsdreef in hout de voorgevel van het oude slot opgetrokken naar een ontwerp van tekenaar en illustrator Jan Wiegman.

Adriaan Pauw te paard voor het nagebouwde kasteel in Groenendaal

De voorbereidingscommissie had besloten dochter prinses Maria van Engeland, verwant aan het Huis van Oranje, hoofdpersoon te doen zijn en als onderwerp te kiezen van de historische optocht. Aan de maskerade namen meer dan 100 ingezetenen deel, uitgedost in 17e eeuwse kledij. De hoofdfiguren werden uitgebeeld door telgen uit de plaatselijke patriciërsgeslachten, zoals Teding van Berkhout, Van Riemsdijk, Van Lennep, Aberson, Labouchère, Texeira de Mattos, Quarles van Ufford, Enschedé e.d.

Het ‘aristocratische’ gezelschap poseert in Groenendaal

Poserend in Groenendaal, 15-9-1923

Poserend in Groenendaal, 15-9-1923

Hoog gezelschap in oude kledij tijdens jubileumviering 25 jaar koningin Wilhelmina in 1923

Hoog gezelschap in oude kledij tijdens jubileumviering 25 jaar koningin Wilhelmina in 1923 met een spel in Groenendaal verwijzend naar de het beleefdheidsbezoek in 1642 van de Engelse koningin Henriëtte Maria aan Adriaan Pauw. Op de foto zien we mej.M.Aberson, freule Van Riemsdijk, mw,Teding van Berkhout-van Lennep, mw. Quarles van Ufford-Dólleman, freule A.Teding van Berkhout en freule Texeira de Mattos,

De rollen van ambachtsheer Adriaan Pauw en echtgenote Anna van Ruitenburgh vertolkten de heer H.C.Beels van Heemstede en diens echtgenote. Freule Paulina Agneta Teding van Berkhout (1903-1971), die twee jaar later huwde met jonkheer Willem Quarles van Ufford, trad op als prinses Maria. Huisarts dr. M.C.Colenbrander trad op als J.A.Leeghwater. Schildknapen, hellebaardiers, klaroenblazers, musketiers, voorrijders, koetsiers, palfreniers e.d. werden gespeeld door de “gewone” Heemstedenaren, zoals de heren J. en H.Geels, F. en J.Rhee, G. en H.Teeuwen, L.Steenvoorden, Th.Verdonschot, T.Leuven, F. en J.Roest, A.P.van Staveren, N.Neeskens, J.P.J.Prins, J.Loerakker, A.de Wilde en vele anderen. Enige duizenden bezoekers tot uit de verre omgeving kwamen op het historische spektakel af. Op bovenstaande foto zien we de volgende spelers in combinatie met hun uitgebeelde rol: zittend v.l.n.r. Maria van Engeland = freule  Paulina AgnetaTeding van Berkhout; Anna van Ruitenburgh (echtgenote van Adriaan Pauw) = mevrouw Ineke Beels van Heemstede. Staande Gerard Pauw, rekenmeester grafelijkheid van Holland = jonkheer J.P.Teding van Berkhout; Mademoiselle Abercromby, hofdame = freule van Riemsdijk; Adriana Jonckheins, weduwe van Reynier Pauw = mej. Jenny Vening Meinesz; Adriaan Pauw, raadpensionaris en ambachtsheer van Heemstede c.a. = H.C.Beels van Heemstede; Johan van de Kerckhove, heer van Heenvliet = jonkheer P.van Lennep; Lady Stanhope = freule Teixeira de Mattos (1) ; Madame Lilies, hofdame = mej. M.Aberson; Sir Alexander Hume, hofmeester = de heer Labouchère; Anna Cornelia Pauw, echtgenote van jonkheer Servaas van Panhuys = mej. E. Dorhout Mees; Jan Adriaansz. Leeghwater, waterbouwkundige en molenmaker= dr.M.C. Colenbrander; Monsieur Hopton, stalmeester = J.Waller; freule van Brederode, juffer van staet = mevrouw Quarles van Ufford-Dolleman; Michael Pauw, kapitein van een compagnie voetknechten = B.F.Enschedé; Hendrik de Goyer, schout van Heemstede =  B.W.Colenbrander. Het meisje vooraan met de bloemen verbeeldde de dochter van Adriana Jonkheins en Reynier Pauw, gespeeld door mej. Carolina Beels.

(1) Jonkheer Henri Texeira de Mattos (1877-1924) uit een oud Sefardisch (Portugees) geslacht dat in Amsterdam in het bankwezen succes had, was na aankoop van een terrein van De Binnenlandsche Exploitatie Maatschappij in 1902 bouwheer van het grote pand Hertenduin op de overplaats van de Hartekamp. Hij was gehuwd met jonkvrouw Maria Johanna van den Berch van Heemstede (1873-1963).

Historische optocht vanaf wei bij Ipenrode via de Herenweg op weg naar Groenendaal, 15 september 1923

Historische optocht vanaf wei bij Ipenrode via de Herenweg op weg naar Groenendaal, 15 september 1923

Deel van de optocht op de Herenweg. Op de achtergrond hotel-restaurant-café Lommeroord [hoek Kerklaan waar nu een benzinestation staat]

Aankomst in Groenendaal (foto J.Hendrik Fortgens, Haarlem)

Koets 1 op het feestterrein in Groenendaal

De voorbereidingen vonden plaats op het landgoed ‘Ipenrode’ van Johannes Enschedé die zelf met veel flair de rol van Michiel Pauw [zoon van Adriaan Pauw en kapitein bij het Noord-Hollands regiment]. Jonkheer Quarles van Ufford had de leiding van de historische optocht. De musketiers en hellebaardiers in volle wapenuitrusting, de drie karossen bespannen door vier paarden elk, en de prachtige kostuums maakten van het geheel een schitterend schouwspel, dat ondanks de regen duizenden toeschouwers trok, zowel langs de route als in Groenendaal. Een recensent schreef: “de heer Adriaan Pauw is een prachtfiguur, zo uit de lijst van een schilderij gestapt. Nobel en mannelijk, de Heer van Heemstede.” De plaatselijke politie, geassisteerd door collega’s uit de omgeving, zorgde voor de afzetting en had de handen vol. Inspecteur C.Kemper, een schilderachtige figuur kwam per rijwiel in een hoog tempo ‘Ipenrode’ opgereden om mede te delen dat zijn mannen de toeloop van nieuwsgierigen niet de baas zou blijven als niet snel vertrokken werd. Begeleid door klaroengeschal werd onder luid gejuich de Herenweg overgestoken en via de van Merlenlaan liep de stoet naar het weiland van Groenendaal waar het Oude Slot ten dele was nagebouwd. Gastheer Adriaan Pauw verwelkomde de prinses in oud-Nederlandse taal en Maria van Engeland antwoordde in het Frans. De Oprechte Haarlemsche Courant berichtte fijntjes dat enkel de (geleerde) hoofdpersonen het gesprokene konden verstaan. Na de ontvangstceremonie begaf de stoet zich door het centrum van Heemstede om op Ipenrode te worden ontbonden. Freule Marijtje van Doorn, dochter van de burgemeester, bood voor het raadhuis een bouquet theerozen aan en bij de erepoort offreerde mejuffrouw Leny Hartsuijker spontaan een bosje bloemen aan Maria van Engeland namens enige bewoners van de Landzichtlaan en Oosterlaan. ’s Avonds konden de feestgangers genieten van een concert op het Raadhuisplein en om half elf begon het vuurwerk. Valkenburg en het kersmisterrein waren te klein om alle mensen te bergen. Tot na 1 uur bleven de cafés stampvol en pas om twee uur ’s nachts was de rust na een zeer geslaagde Koninginnedag teruggekeerd.

Uit de Katholieke Illustratie van 1923

Op onderstaande foto, genomen voor de koepel van Groenendaal, zijn de vrouwelijke hoofdpersonen door één van de tien aanwezige fotografen vereeuwigd. Bovenste rij: van links naar rechts: Jenny Vening Meinesz (later mevrouw Valken), jkvr. Teding van Berkhout-van Lennep, mej. Aberson, mw. Ineke Beels van Heemstede. In het midden: v.l.n.r.: Elly Dorhout Mees, mw. E.E.C.Quarles van Ufford-Dólleman, freule Paulina Agneta Teding van Berkhout en freule Maggy Texeira de Mattos (uit Vogelenzang). Vooraan links Rietje van Riemsdijk en rechts de 8-jarige Caroline Beels, die later verhuisde naar Zwitserland.

Hans Krol

Bij de entree van de koepel in Groenendaal

Van links naar rechts: Jenny (Valken-) Vening Meinesz, Caroline Beels en haar moeder Ineke Beels van Heemstede

Adriaan Pauw (H.C.Beels) in vol ornaat

De toen 8-jarige Caroline Beels voor de koepel van Groenendaal

Indeling van de historische stoet was als volgt:

4 Klaroenblazers

12 hellebaardiers met hun hoofdman

De heer van Sommelsdijk, te paard de heer A.Schouten Jr.

Een schildknaap, de heer L.Steenvoorden

De heer van Haersolte, te paard de heer H.van Dort

Een schildknaap, de heer W.Kres

De heer Boreel, te paard de heer F.van Dort

Een schildknaap, de heer A.Bos

De Schout, Hendrik de Goyer, tevens baljuw en kasteleyn van den Huize Heemstede en secretaris van huis en heerlijkheid Heemstede, de heer B.W.Colenbrander

7 schepenen: Frans Jansse van Opmeer = de heer G.Janssen Hendriks, Lenart Gerritss = de heer H.Rozemeijer, Gerrit Huybrechtse Vanwerve = de heer J.Rozemeijer, Daniel Camby = de heer J.Veen, Jan Gillisse van Eechen = de heer H.Rhee, Jan Petersse Knicker = de heer J.Rhee, Pieter Claess van Moolewech = de heer A.Perforce

Symon van Steynburgh, onder-secretaris, gerechtsschrijver, de heer Wanrooy

Jan Adriaansz Leeghwater, Nederland molenmaker en waterbouwkundige, de heer M.C.Colenbrander

1e karos, waarin: freule van Brederode, Juffer van Staet, mevrouw Quarles van Ufford-Dòlleman

Freule van Dohna, Juffer van Staet, mevrouw Teding van Berkhout-van Lennep

Sir Alexander Hume, Hofmeester, de heer Labouchère

Bediening der 1e karos: een koetsier, de heer G.Teeuwen; een palfrenier, de heer S.Cramer; een voorrijder, de heer J.Moolenaar; een schildknaap, de heer T.Leuven; Sir Patrick, te paard de heer W.Moolenaar; een schildknaap, de heer H.de Groot; Monsr. Oxembridge, te paard, de heer F.Roest; een schildknaap, de heer J.van Wees.

2e karos: Hoofdkaros, waarin Princesse Maria van Engeland, freule A.Teding van Berkhout; lady Stanhope, freule Texeira de Mattos; Johan van de Kerckhove, Heer van Heenvliet, de heer jhr. P.van Lennep

Bediening der 2e karos, Hoofdkaros: een koetsier, de heer H.Teeuwen; een palfrenier, de heer N.W.Drayer; een voorrijder, de heer J.Brouwer; de Heer van Reede van Renswoude, te paard de heer J.Roest; een schildknaap, de heer Th.v.d.Putten; de Heer van Gent, te paard, de heer P.van Staveren; een schildknaap, de heer J.v.d.Putten

3e karos, waarin Madame Lillies, hofdame, mej. M.Aberson; Madlle Abercromby, hofdame, freule van Riemsdijk; Monsr. Hopton, stalmeester, de heer J.Waller.

Bediening 3e karos: een koetsier, de heer N.Neeskens; een palfrenier, de heer L.H.Peters; een voorrijder, de heer J.P.J.Prins.

Jan Joosten Prola, Kerkmeester, de heer Geurink

Isbrandt Gerritsen, Kerkmeester, de heer Verburg

Ds. Johannes Paulinus, Predikant, de heer Visser

Hendrick Janssen, Houtvester en Molenmeester, de heer E.J.Jurriëns

Claes Luijten, Molenmeester, de heer J.de Waal

Cornelis Buijs, Notaris, de heer V.d.Ploeg

Wouter Govertse, Bode en Schutter, de heer J.Loerakker

De Heer van Banoy, te paard, de heer A.de Wilde

Een schildknaap, de heer Jan Kuipers

Comte de Carnarvon, te paard, de heer F.A.Vromans

Een schildknaap, de heer J.Geels

Een weversgilde bestaande uit 4 wevers en een gildemeester

12 musketiers met hun hoofdman.

Bij de begroeting waren de volgende familieleden Pauw aanwezig:

Adriaan Pauw, Heer van Heemstede, de heer H.C.Beels van Heemstede

Anna van Ruytenburgh, zijn echtgenote, mevrouw I. Beels van Heemstede

Gerard Pauw, Raadsheer bij de Grafelijkheid van Holland, de heer jhr. J.P. Teding van Berkhout

Michael Pauw, Capitain bij een Companie Voetknechten, de heer B. F. Enschedé

Adriaan Pauw Jr., hoogste rechter bij het Hof van Holland, de heer G.van Lennep

Anna Cornelia Pauw, echtgenote van Servaas van Panhuys, mej. E.Dorhout Mees

Adriana Jonckheins, Weduwe van Reynier Pauw, mej. J.Vening Meinesz

Een kindje van Adr. Jonckheins en wijlen Reynier Pauw, Carolina Beels van Heemstede.

Het nagebouwde Oude Slot met Tecklenburgse Poortje

Uit de gids van jubileumfeest Koningin Wilhelmina in 1923