De Bosbeekperiode van de familie Crezee (1944-1945)

Bosbeek.jpg

Bosbeek in ’t groen

 

Dit verslag gaat over de periode tussen september 1944 en de zomer van 1945 en over de belevenissen van de familie Crezee, bestaande uit vader, moeder en vijf kinderen, te weten drie jongens van respectievelijk 17, 13 en 12 jaar oud en twee meisjes van 9 en 7 jaar oud. Waarom kwamen wij, afkomstig uit Velsen Noord, waar we vanaf 1935 woonden, in Heemstede terecht?  Na de Duitse inval in Rusland in 941, werd het opperbevel van de ‘Wehrmacht’ zich bewust van het zogenaamde tweede front, de kust tussen de grens met Spanje tot boven in Noorwegen en werden er plannen gemaakt. Hoe deze enorme lengte in staat van verdediging te brengen. In Nederland vrijgemaakt van bewoners, die overal elders gehuisvest moesten worden. Wij vielen ook onder de groep en werden ‘geëvacueerd’, zoals dat toen heette naar Heemstede. Het eerste adres was de Van Merlenlaan nummer 30 en het tweede een van de witte dienstwoningen in Bosbeek.  Het betrof hier een inwoning.

Op het adres Van Merlenlaan 30 in Heemstede woonde tot zijn overlijden op 8 januari 1943 dr. H.van Beeck Vollenhoven, bankier en vice-voorzitter van de Algemene Bond van Forsensen. Daarna werd het gevorderd voor evacues uit de kuststreek die vanwege bouw van de Atlantikwall moesten verhuizen.

Wat troffen wij in Bosbeek aan? Het huis was voor ons in die tijd onvoorstelbaar groot. Het hele huis was toegankelijk via het souterrain, waar nu de verbindingsingang is met het hoofdgebouw van de verzorging en de verpleging. Op de begane grond waren in één zaal plafondschilderingen.  Naast ons huis stond een grote bloemen- of groentekas en daarnaast de houten garage die er nu nog staat. Naast ons woonde een jonger echtpaar, van wie de man een bewakingsfunctie had in het park Groenendaal, met name bij de uitgang naar de Glipperweg. Bij het toegangshek stond een groot huis waar een gezin afkomstig uit Velsen Noord woonde, te weten de familie Van den Bos. Het gezin telde meer kinderen dan het onze.

Mijn vader werkte destijds bij de Hoogovens en ik bezocht de MULO te Beverwijk. Voor het vervoer naar en van deze plekken werd betaald. Toen echter op 17 september 1944, bij de luchtlandingen om de brug over de Rijn bij Arnhem te pakken te krijgen, en de regering in Londen de spoorwegen opdracht gaf te staken, sloten de bezetters de gas- en elektriciteitsleverantie en kwamen kolen- en voedselvervoer stil te liggen. Geen verwarming noch een mogelijkheid om te koken en een steeds nijpender voedselsituatie. De behoefte aan hout manifesteerde zich in het overdag zagen van grote en kleine bomen in Bosbeek. Zelf deden wij dat in de avonduren niet alleen voor eigen gebruik maar ook als ruilmiddel voor voeding. Het hout werd klein gemaakt in de garage en mijn jongere broers moesten het vervoer naar verscheidene adressen in Heemstede doen. Vanwege mijn leeftijd liep ik gevaar door de bezetters te worden opgepakt en te werk gesteld te worden, vonden mijn ouders. Bomen zagen en de manier die het minste risico met zich meebrengt is en was niet iedereen gegeven. Zo werd in de herfst een boom gezaagd die vervolgens dwars over de Glipperweg viel en dat niet alleen maar ook terecht kwam op de bovenleiding van de tram, die reed tussen Haarlem en Leiden, de ‘Leidenaar’, langs de Glipperweg. Wat betreft de voeding merk ik op dat mijn moeder zwanger was van mijn jongste zuster, die 3 juni 1945 geboren werd. In het huis waar wij woonden moesten voor die tijd Duitse militairen gehuisvest zijn geweest, want op de witte muur in de voorkamer stond met grote gotische letters de tekst: “Du bist nichts, dein Volk ist alles.”

In de herfst van 1944 is er in het grote huis een afdeling van de NSKK (National Sozialistisch Kraftfahrer Korps) gelegerd geweest. Nederlanders! In het voorjaar van 1945 kwam er een compagnie van de Volkssturm, te vergelijken met de huidige nationale Reserve. Ook kwamen er de paarden en wagens, onder andere van Van Gend en Loos. Die wagens werden in de garage verder gereed gemaakt voor de terugreis naar Duitsland. Duitse troepen gingen vrijwel allemaal te voet naar Den Helder, van waaruit zij per schip naar een Duitse haven werden vervoerd. Na het vertrek van de Volkssturm kwamen de Canadezen. Zij waren heel goed voorzien van etenswaren en daarvan kregen wij ook een deel van de grote blikken biscuits, eipoeder en blikjes vlees en groente, ‘meat and vegetables’. Ik weet niet wanneer wij Bosbeek hebben verlaten, het moet in de zomer van 1945 zijn geweest. Het echte verhaal van de bewoners van Bosbeek werd mij pas duidelijk na lezing van het verhaal in de Verdieping van het dagblad Trouw op 8 april 2006 over de familie Gutmann (1)

P1000885

De toegang naar het monumentale huis Bosbeek

Han Crezee

Luchtfoto van Bosbeek

Luchtfoto van Bosbeek

P1000872.JPG

Een oude treurbeuk in de tuin van huize Bosbeek Heemstede 

(1) Gerefereerd wordt aan een artikel van cultuurhistoricus dr. Léon Hanssen: De bankier, het schilderij en de dood [betreffende het paneel: De verzoeking van de heilige Antonius door Hieronymus Bosch].

Middenpaneel De Verzoeking van Antonius door Hieronymus Bosch uit collectie Gutmann, sinds 1983 aanwezig in National Gallery of Canada te Ottawa.

Post Scriptum

Na 1924 liet Gutmann de dienstwoningen bouwen voor enkele van zijn circa 15 personeelsleden, bestaande uit privéchauffeur, huishoudelijk personeel en tuinlieden. In de garage stonden twee limousines.  Op het adres Glipperweg 91b vh A. le Noble, woonde G. de Roder, tuinman van de familie Gutmann. Het huis is afgebroken en in vergelijkbare staat herbouwd. In de nabijgelegen dienstwoning Glipperweg 91c met garage de heer H.G.L.Leloux, die als chauffeur in dienst was van de heer Gutmann. Per begin december 1940 kwam het in beheer van S.J.Buré, die een administratiekantoor aan het Raadhuisplein beheerde.

Glipperweg 91b en c is nu Glipper Dreef 213/215. Hier de voormalige dienstwoningen van Bosbeek op een foto van Ton van den Brink uit de Heemsteder van 27 juni 2012 naar aanleiding van de zevende Bosbeek avondvierdaagse door de bewoners van het verpleeghuis.

Glipperweg 209: Houten garage/schuur met aan voorzijde links een grote luidklok

Zicht op meervoudige woningen Glipper Dreef 213/215

Bosbeek: tekening/aquarel door Adrianus Miolee (1879-1961)