KUNSTSCHILDER LOUIS HARTZ (1869-1935) 

De laatste 15 jaar van zijn leven was de op 17 oktober 1935 overleden kunstschilder Louis Jacob Hartz woonachtig in Heemstede op het adres Amaryllislaan 6, vlakbij de schilder-componist G.H.G. von Brucken Fock (wonende op nummer 14) en in de buurt van de destijds befaamde schilder van landschappen en bloembollenvelden A.L.Koster die vanaf 1924 tot zijn overlijden in 1937 in de Koediefslaan domicilie hield. Louis Hartz, van Joodse herkomst, is op 9 november 1869 geboren in de Amsterdamse jodenbuurt als zesde zoon van een beursman en met verschillende familieleden in de diamanthandel. Als kind van vijf jaar schilderde hij al veldslagen, in een periode dat de verhalen over de Frans-Duitse oorlog naklonken. Op de lagere school toonde Hartz reeds aanleg voor de tekenkunst en op 17-jarige leeftijd deed hij eindexamen op de Rijksacademie van Beeldende Kunst, waar hij les kreeg van o.a. August Allébé (1). Het gaf hem recht gevende op deelname aan een wedstrijd om de Prix de Rome. Favoriete thema’s werden strandgezichten, landschappen, portretten en figuren, stillevens en bloemen.

Netten boeten. Louis Hartz. 1918 Katwijks Museum

Leerschool Louis Hartz is op 11 september 1869 midden in de Amsterdamse Jodenwijk, in de Sint Antoniebreestraat geboren in een gezin van uiteindelijk 7 kinderen. Behalve van Maurits van der Valk in de tekenschool op Felix Meritis ontving Hartz na de academie les in het atelier van zijn oudere neef Isaäc Meijer de Haan, destijds een gewaardeerd genreschilder en later in Hattem van de daar gevestigde landschapsschilder Jan Voerman sr. Nadat deze naar Frankrijk verhuisde verkreeg Hartz diens atelier in bruikleen. Ofschoon moeilijk in te delen – zelf meende hij tot geen specifieke kunstrichting te horen – behoren zijn techniek en picturale visie tot de Amsterdamse School, tot de ‘klassieke’ school van Breitner en Hartz’ vriend Israëls. Karakteristiek is het oprechte gevoel voor kleuren, warmer, nobeler en dieper dan het palet van de jonge Israëls en zeker rustiger. Zijn vaardigheid vond altijd de juiste vorm maar nooit werd die vorm geprononceerd ten koste van de rijpheid der kleuren. Louis Hartz maakte enkele studiereizen, naar Frankrijk, Spanje, Italië, Tunesië en Egypte.

fragment

                                           Fragmentgenealogie van Louis Jacob Hartz (1869-1935)

Hij huwde in 1898 met een begaafd pianiste en muziekpedagoge Sara Rebecca (Bé) Isaacson, een nicht van de kunstschilder J.J.Isaacson. Zij was een klasgenote en levenslange vriendin van Willem Mengelberg. Samen met haar kreeg hij vijf kinderen, onder wie de tekenaar, letterontwerper en grafisch vormgever Sem Hartz. Na zijn trouwen vestigde de familie zich tot 1890 in de Watergraafsmeer, in die tijd nog een zelfstandige gemeente. Daar werden regelmatig middagbijeenkomsten georganiseerd met prominente kunstenaars uit zie dagen zoals Berlage, Mendes da Costa en Jessurun de Mesquita. Na Hattem en een korte periode in Wijk aan Zee, woonde en werkte Hartz in Leiden (van 1910-1916) en Katwijk (1916-1920). Vanuit Leiden bracht hij al de zomermaanden in Noordwijk en Katwijk door vanwege zijn belangstelling voor zee-, vissers-  en strandgezichten. In Katwijk had Hartz een huis met atelier gekocht. Feitelijk leefde hij een enigszins teruggetrokken leven wars van tentoonstellingen, met uitzondering van zijn bijdragen aan ‘Arti et Amicitiae’ en daaraan is het te verklaren dat – afgezien van een expositie in 1911 in het Stedelijk Museum Amsterdam met M. van der Valk en S.Jesserun de Mesquita – zijn enige grote tentoonstelling – met 91 doeken – pas een jaar na zijn overlijden plaats had onder auspiciën van het tekencollege ‘Kunst Zij Ons Doel’ in het Frans Hals Museum. Een recensent schreef naar aanleiding hiervan: “Men zegt van Louis Hartz dat hij melancholisch was. Het is mogelijk. Maar nooit heeft deze melancholie de diepere vreugde kunnen verdrijven, die deze oprechte kunstenaar ons in zijn schilderijen als een stuk van zich zelf heeft nagelaten”. In 1920 verhuisde het gezin Hartz naar een nieuw gebouwde wijk, de Bloemenwijk ofwel ‘Eiland Rozenburg’, niet ver van het station Heemstede-Aerdenhout en waarbij de straten zijn vernoemd naar bloemen als een herinnering aan de bloembollenvelden van de Joh. Rosenkrantz en diens bloembollenbedrijf ‘Rozenburg’, in 1760 gesticht. Het was in de 19e eeuw een firma met Europese roem en werd na 1853 door Jacob Preijde, later aan de Kerklaan totdat 15 juni 1939 officieel een einde kwam aan de onderneming.

boerderij

Boerderij in het groen te Amsterdam; door Louis Hartz, 1896 (Joods Historisch Museum)

Spaarndam

Meeste werk door brand en oorlog verloren Verscheidene straattaferelen, tot 1890 vervaardigd in de Amsterdamse Jodenbuurt, bevinden zich thans in Frankrijk en de Verenigde Staten. Ander werk in onder meer Boymans (Rotterdam), de Lakenhal (Leiden), Drents Museum (Assen), Joods Historisch Museum (Amsterdam) en het Frans Hals Museum in Haarlem.  Verreweg het grootste deel van zijn oeuvre is verloren gegaan. Reeds woonachtig in Heemstede werd zijn verhuurde huis en atelier te Katwijk in 1920 door brand getroffen en gingen vele honderden schilderijen en tekeningen, waaronder ook veel met een Joodse thematiek, meer dan 30 jaar levenswerk in vlammen op. Toch wist hij zich van deze ramp te herstellen. In Haarlem was hij werkend lid van ‘Kunst Zij Ons Doel’. Van zijn nieuwe werk hadden kleine exposities plaats in de Lakenhal (Leiden), in Den Haag en in de Haarlemse kunstzaal Reeker. In 1939 zou een herdenkingsexpositie in het Stedelijk Museum van Amsterdam worden georganiseerd, maar kon ten gevolge van de omstandigheden in die onzekere tijd geen doorgang vinden. Bij het uitbreken van de oorlog zijn enkele honderden doeken door de Duitse bezetters meegenomen en nooit teruggekeerd.

Schelpenvisser (Christie’s, Londen)

Passie voor de zee, het strandleven en schelpenvissers

Schelpenvisser aan het werk (Simonis & Buunk)

Nog een schilderij van een 'schelpenvisser', gesigneerd L.H. = Louis Hartz

Nog een schilderij van een ‘schelpenvisser’, gesigneerd L.H. = Louis Hartz

Louis5

                           Schelpenvisser met kar aan het strand van de Noordzee, Louis Hartz

Baadster aan zee. Olieverfdoek van Louis Hartz

Baadster aan zee. Olieverfdoek van Louis Hartz

Twee dames aan het strand; door Louis Hartz

Twee dames aan het strand; door Louis Hartz

Voor 1920 heeft Hartz, gegrepen door de schoonheid van de zee, talrijke zeegezichten, schepenvissers en vissersvrouwen uit de dorpen aan de Noordzeekust vooral in Katwijk en Wijk aan Zee geschilderd. Verder stillevens en bloemstukjes. Na de ramp die zijn werk grotendeels vernietigde, heeft hij zich speciaal op het portretschilderen toegelegd, waardoor hij in ruimer kring bekend is geworden. Een aantal portretten van professoren, zoals van dr.J.J.Hartman, bevindt zich in de Leidse senaatskamer van de Rijksuniversiteit. Andere portretten zijn bekend van o.a. de Haarlemse schrijfster Geertruida Carelsen, de Leidse burgemeester jonkheer De Gijselaar, de Duitse schaker Emanuel Lasker en filosoof dr.J.D.Bierens de Haan. Artikelen over de kunstschilder en etser verschenen in onder andere ‘Elsevier’(1917) en ‘Op de Hoogte’(1924). Als zijn filosofie vertelde hij in laatstgenoemd tijdschrift in een gesprek met Edmond Visser: “Hoe dieper je kijk wordt wordt, hoe dieper je techniek, die een levend iets is en geen star recept. Essentieel is kunst en de verschillen zijn slechts microscopisch. Dat is als met de mensch in het algemeen: essentieel is hij hetzelfde was hij hetzelfde en zal hij toch hetzelfde zijn. Dezelfde hartstochten beheerschte de oude Grieken als den hedendaagschen mensch” (…) Een schilder is geen machine. Hij moet schilderen, wat hij niet kan nalaten te vertellen. Vertellen is geen goed woord want je moet geen verhaaltjes schilderen. Verhaaltjes behooren tot het gebied van de literatuur. Eigenlijk is wat dat betreft, het stilleven ideaal. Daarbij is alle actie uitgeschakeld. Au fond kun je in het meest eenvoudige stuk schilderwerk het Eeuwige uiten: in een blad, in een bloem”.

Jong meisje door Louis Hartz

Jongevrouw door Louis Hartz

Portret van een jonge vrouw in klederdracht

Oude boerderij in de winter, geveild bij Vanderkindere

stilleven

Louis Hartz: stilleven met kreeft en vaas

Hartz’ werk vraagt een aandachtige beschouwing want de beste kwaliteiten ervan liggen niet zo aan de oppervlakte. In de loop der jaren werden de kleuren dieper en warmer en men zal vooral door de blije kleurigheid worden getroffen. Zelfs de oudste werken die bewaard zijn gebleven hebben weinig of niets van hun kleurigheid ingeboet. Louis Hartz overleed op 17 oktober 1935 na enige tijd verpleegd te zijn in het Haarlemse Joles ziekenhuis en is op 22 oktober 1935 begraven op de Algemene Begraafplaats in Heemstede, locatie E-006F (2).

ddd_010016243_mpeg21_p003_image

                             Bericht over begrafenis van Louis Hartz, uit Het Vaderland van 22-10-1935

ddd_010534756_mpeg21_p007_image

Waarschuwing uit De Tijd van 6 juni 1936 en andere kranten waarin wordt gewezen op valse etsen uit het buitenland, ondertekend met Louis Hartz.

Zeegezicht door Louis Hartz

Een zittende Javaanse dame; door Louis Hartz

Een zittende Javaanse dame; door Louis Hartz

Hartzlouis1

Portret van Amy G.de Leeuw (schrijfster Geertruida Carelsen)  1843-1838; door Louis Hartz

 

'Gezicht bij Spaarndam' door Louis Hartz, 1935. In de verte (links) is de Oude St.Bavo in Haarlem herkenbaar

‘Gezicht bij Spaarndam’ door Louis Hartz, 1935. In de verte (links) is de Oude St.Bavo in Haarlem herkenbaar

Louis1

                                               Vissersvrouw; door Louis Hartz, Joods Historisch Museum

Louis Hartz: Bomen in de zon (Groenendaal). Frans Hals Museum

Louis Hartz: Bomen in de zon (Groenendaal). Frans Hals Museum

Begin juni 1936 daarop kwam Louis Hartz nog een keer landelijk in het nieuws met het volgende bericht dat een waarschuwing inhield: “Het is ons gebleken, dat er in Den Haag, Amsterdam, Rotterdam, kleuretsen verkocht worden op den naam Louis Hartz. Deze etsen worden uit het buitenland ingevoerd en zijn niet gemaakt door den te Heemstede overleden schilder Louis Hartz”. Schenking

Een op de Tuinwijkpers in de Heemsteedse bibliotheek door (zoon) Sem Hartz gedrukte uitnodiging voor een tentoonstelling gewijd aan zijn vader Louis Hartz in de openbare bibliotheek in 1988

In maart 1988 is een overzichtstentoonstelling met ruim 60 schilderijen georganiseerd in de gemeentelijke openbare bibliotheek Heemstede, die ook buiten de regio veel aandacht trok. Door zijn zoon, de graveur en vormgever Sem L.Hartz zijn bij die gelegenheid de volgende doeken van zijn vader geschonken, te weten: 1) een paneel met ’t Kolkje in Spaarndam. Olieverf op paneel. 20,8 cm. hoog x 32 cm breed. Niet gesigneerd/gemonogrammeerd, noch gedateerd. 2) een olieverfschilderij van een boerderij in omgeving Spaarnwoude. Olieverf op doek. Zonder lijst. 38 cm. hoog x 55 cm. breed. Gesigneerd links onder: Hartz. Niet gedateerd. Provenance: tot 1987 tijdelijk bij firma J.Enschedé & Zn.

Boerderij in Spaarnwoude; door Louis Hartz [HMH]

 ===================================================

                                      INTERMEZZO: A.L.Koster (1859-1937)

voorzijde

                          Ets van voorzijde Huis ten Bosch door A.L.Koster, circa 1890

ets

            Ets door A.L.Koster uit circa 1890  van achterzijde paleis Huis ten Bosch in Den Haag

Een portret van de kunstschilder Anton L.Koster (1859-1937), een olieverf op linnen; 46 centimeter hoog en 26 centimeter breed. Gesigneerd met L.H., niet gedateerd, maar vervaardigd omstreeks 1923-1925 in de tijd dat beide kunstenaars in Heemstede woonachtig waren.

Kunstbroeder A.L.Koster geportretteerd door Louis Hartz  [in depot bij Historisch Museum Haarlem]. Louis Hartz onderhield een goed contact met Antonie Lodewijk/Louis Koster, die vanaf 1905  eerst in de Spruitenbosstraat (in die tijd nog gemeente Heemstede) en vanaf 1924 tot zijn overlijden (in verpleeghuis te Haarlem)  in 1937 in de Koediefslaan te Heemstede woonde en samen exposeerden zij hun werk o.a. in de destijds bekende Reeker-kunstzaal, Wagenweg 102 te Haarlem

In het (foto)boek ‘Bloemen achter de duinen’, samengesteld door Herman van Amsterdam en Peter van der Voort (Rebo Productions, 1937) is het eerste deel gewijd aan foto’s van bloembollenvelden in de Bollenstreek en bevat het tweede deel schilderijen en aquarellen van bloeiende bollenvelden. Werken zijn opgenomen van Claude Monet (3), George Hitchkock (4), Joseph Raphael, Daniël Noteboom, Jean-Léon Gérome, Bernardus P.Vliegers (2), Vincent van Gogh, Gerrit W.Dijsselhof, een onbekende meester, Johan Jeuken, Adriaan C.van Noort (3), Floris Verster, Pieter Korsuize (3), Jan Toorop, Willem A.Wassenaar, Cees van der Berg, Jan S.Knikker jr., Wendelien Schönfeld (2), Hendrik Koster, Ferdinand Hart Nibbrig (3), Arend Jan van Driesten, Arnoud van Gilst (2), Gar Melchers, Marjolijn Juray (3), J.Pasman, Domien van Baalen (2), Frank S.Herrmann. Het ruimst vertegenwoordigd is Anton L. Koster met liefst 12 werken. Citaat: ‘Koster was het meest produktief als het om schilderijen van de Bollenstreek gaat en heeft in sommige van zijn werken de velden weergegeven zoals ze in werkelijkheid zijn (strak en in heldere kleurbanen) en andere keren weer gekozen voor een speelsere uitbeelding van al dat uitbundig gebloei’. De foto’s van Koster’s werken bekijkend moet vastgesteld worden dat bij de weergave van enkel bloembollenvelden zonder bijvoorbeeld een gebouw  niet meer kan worden vastgesteld welk veld is afgebeeld. Bij sommige werken, o.a. van de Leidsevaart, Rijnsburg en Lisse is wèl de plaats  te traceren, zoals het olieverfdoek ‘Rijnsburg’, in aanwezigheid in Teylers Museum, met op de achtergrond huizen en de kerktoren van die Zuidhollandse plaats.

Selectie van werk A.L.Koster: Haarlem, Heemstede, Bennebroek, Hillegom

bloemenveld

                      A.L.Koster: Bloemenveld in Heemstede, 1916 (geveild Catawiki in 2016)

hyacinten

                                                 A.L.Koster: Hyacinthenkwekerij in Heemstede

bollenveld

                          Bollenveld met hooischelven omgeving Heemstede door A.L.Koster

bollen

                                  Bollenveld Heemstede, 1936, A.L.Koster (Rijksmuseum Amsterdam)

Koster

Schilderij van Antonie Lodewijk Koster: bloembollenveld op de Glip (Simonis & Buunk), in verso is vermeld: DE GLIP BIJ HEEMSTEDE.

tulpenkwekerij

Tulpenkwekerij ‘Leeuwenstein’ in Hillegom. A.L.Koster, getiteld ‘werkende boeren op een bollenveld’. Oorspronkelijk in bezit van koningin-regentes Emma en via Wilhelmina in bezit gekomen van Juliana. In 2011 met 27 andere werken uit paleis Soestdijk geveild in het Notaris Fischerhuis en voor een recordgedrag van 66.750 euro aangekocht door kunstbedrijf Simonis & Buunk in Ede, thans is dit topwerk van Koster voor 88.000 euro te koop. Bij dezelfde veiling is ook een aquarel van H.W.Mesdag: ‘Bomschuiten in de Branding’ door Simonis en Buunk in Ede aangekocht.  Eerder is door Simonis en Buunk het schilderij van A.L.Koster verkocht: ‘Velden met hyacinten en rietschelven bij Heemstede’.

Hieronder: vooromslag van brochure der Hillegomse kwekerij Leeuwenstein van de toenmalige firma M. van Waveren & Zonen.Leeuwenstein1

Koster8

             A.L.Koster: Bloeiende tulpenvelden en vruchtbomen rond Haarlem (Simonis & Buunk)

Koster3

                                                              Bloembollenvelden bij Haarlem

Bennebroek

                                       Bloembollenvelden bij Bennebroek door A.L.Koster

 

Koster20

A.L.Koster; velden met lila hyacinten en rietschelven bij Heemstede, olieverf, gesigneerd (verkocht door Simonis & Buunk)

‘In het tehuis Ida te Haarlem  is eind mei 1937 op 77-jarige leeftijd overleden de kunstschilder A.L.Koster. Begin twintigste eeuw heeft hij enkele jaren in her pand Koninginneweg 69 Haarlem gewoond. Vóór die tijd woonde hij in de Frans Halsstraat. Koster was op 8 augustus 1859 in Terneuzen geboren. Voordat hij naar Haarlem en ten slotte Heemstede verhuisde, heeft hij enkele jaren in Den Haag en Rijswijk gewoond en gewerkt. In Den Haag was hij leraar tekenen op de H.B.S.. Tussen 1902 en 1905 woonde hij aan de Koninginneweg. Daarna verhuisde hij naar Heemstede, waar hij lange tijd aan de Koediefslaan woonde. Zijn artistieke kwaliteiten hebben zich ontwikkeld aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag in samenwerking met schilders als H.W.Mesdag en G.Henkes, en volgde hij etslessen. In Nederland is hij bekend geworden als schilder van landschappen en vooral bloembollenvelden. Van de bloeiende bloembollenvelden maakte hij schetsen en tekeningen, die hij thuis in zijn atelier uitwerkte. Meer dan 25 jaar was hij voorzitter van het Tekencollege ‘Kunst Zij Ons Doel’. Na zijn aftreden werd hij daar erevoorzitter, en werkend lid van het Genootschap ‘Pulchri Studio’ in Den Haag. Ook was hij secretaris van het Fonds voor Nederlandse Beeldende Kunstenaars en hun Weduwen en Wezen (Stichting W.Oppenoorth). Hij overleed in Haarlem op 28 mei 1937  op 77-jarige leeftijd en werd begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Kleverlaan’. (Marcel Bulte, in boek ‘Koninginnebuurt, 2009). In 1936 was Koster nog geopereerd in het Joles ziekenhuis. November 1937 is een eretentoonstelling van zijn werk georganiseerd in het Frans Halsmuseum. Mevrouw Meeter-Negrijn die Koster de laatste jaren van zijn leven thuis verzorgde overleed zelf pas in 1951 op 86-jarige leeftijd en wwerd bedrageven in Heemstede. Zij was in Heemstede jarenlang presidente van de Vereniging voor Vrede.

 

Koster2

A.L.Koster: Haarlem-Noord, ter hoogte van de Broekenboerderij bij de Vlaamse brug. Op de achtergrond de oude Bavokerk

 

boslandschap

                         Boslandschap rond Haarlem door A.L.Koster (Frans Hals Museum)

Vlietzorg

De buitens Sparenrust (in 1960 afgebroken) en Vlietzorg (met links daarvan de Orangerie)  aan het Spaarne door A.L.Koster, circa 1910

Koster15

A.L.Koster Langs het Spaarne (‘de Kom’) in Haarlem, 1895. In bezit van Galerie Nieuw Schoten. Eerder verkocht deze galerie het doek van Koster: ‘De Hertenkamp in de Haarlemmerhout te Haarlem’, in 2011 ook geveild bij De Eland: De Zon: Loth Gijselman, Amsterdam

Koster5

 

                           Gezicht met bedrijvigheid op het Spaarne nabij de Hoofdwacht door A.L.Koster

Koster6

                                    De Kloveniersschuttersdoelen in Haarlem door A.L.Koster, circa 1895

Vrouwehek

                   Jaagpaarden bij het Vrouwehek in Haarlem. Tekening door A.L.Koster uit 1895 (NHA)

Koster14

Groentenveiling op het Spaarne, hoek Koudenhorn. Tekening met krijt in kleuren door A.L.Koster uit 1925 (NHA)

Cloveniersdoelen

             Tekening van binnenplaats Kloveniersdoelen door A.L.Koster uit 1925 (NHA)

bruggetje

A.L.Koster: tekening van bruggetje bij Hillegom, 1927 (NHA)

Koster12

Receptie in de zaal van het Waaggebouw ter gelegenheid van de zeventigste geboortedag van A.L.Koster, erevoorzitter van Kunst Zij Ons Doel.  8 augustus 1929

Koster11

Bestuur van Kunst Zij Ons Doel (KZOD) in 1916 met van links naar rechts: Hendrik van Borssum Buisman, Post, Reinier Heiloo, Henri Boot, de zaalbediende staande, voorzitter A.L.Koster, secretaris Asdriaan Miolée, Hendrik Jan Wesseling, Jan Wiegman en Herman Heuff. Zaalknecht was de heer Hessels

 

Koster4

                                A.L.Koster, in zijn huis aan de Koediefslaan bladerend in een boek

Plaatsen waar A.L.Koster heeft gewoond of verbleven:

Kosterportret

                             Portretfoto van A.L.Koster uit de tijd dat hij tekenleraar in Den Haag was

koster2

Cartoon A.L.Koster door Vladimir Alexejowitj Biélkiné (Haarlems’Dagblad, 14-5-1926

 

  • Terneuzen vanaf 1859-
  • Pyreneeën (Zuid-Frankrijk, Noord-Spanje 1883-1884
  • Den Haag-Scheveningen  1880-1885
  • Rijswijk 1886-1890
  • Haarlem 1891-1895 Frans Halsstraat
  • Gaanderen (Doetinchem) 1898
  • ‘s-Heerenbergh (Bergh) 1902
  • Haarlem 1902-1905 Koninginneweg (als eerste bewoner van een in 1900 gebouwd huis)
  • Heemstede 1905-1924, Spruitenbosstraat 21 (1)
  • Heemstede 1924-1937, Koediefslaan 64 [zijn kunstbroeder en vriend Herman Heuff woonde op het adres Koediefslaan 69].
  • portretje
  •                                                Portretje van A.L.Koster op circa 70jarige leeftijd
  • A.L.Koster overleed in 1937 in huize Ida, Westerhoutpark HaarlemKoediefslaan64
  • Vooringang Koediefslaan 64 Heemstede, waar Koster woonde van 1924 tot zijn overlijden in 1937, de laatste jaren van zijn leven verzorgd door de inwonende mevrouw C. Meeter-Negrijn
  • (1) In 1903 is in het nieuwe Bosch en Vaartkwartier (toen nog gemeente Heemstede) een gevelwedstrijd uitgeschreven. Twintig jaar na deze wedstrijd, namelijk op 29 oktober 1922, heeft kunstschilder A.L.Koster, woonachtig Spruitenbosstraat 21, een brief gezonden naar de burgemeester van Heemstede jonkheer Van Doorn  die met de afwikkeling van de zaak was belast. Hij had als een der eersten van de aangewezen percelen bebouwd en was benieuwd ho het nu met wedstrijd zat. Nadien zijn alle eigenaren van de zestig panden aangeschreven. In 1927 meldden zich uiteindelijk slechts 16 deelnemers, waarbij het om 28 woonhuizen ging. Als voorzitter van de jury werd de befaamde architect H.P.Berlage aangezocht met als leden de architecten H.van der Kloot Meyburg en B.Hoogstraten. Eersteprijswinnaar werd de eigenaar van het blok Oranjeplein 7-11 en de tweede prijs is gedeeld door de eigenaren van de panden Spruitenbosstraat 14 (met beeldhouwer Louis J.Vreugde als zowel eigenaar als ontwerper) en Oranjeplein 26 (met C.L.S.Kramer als eigenaar en W.Groenewegen als architect). De afwikkeling van de eerste prijs zou door allerlei conflicten met meerdere opeenvolgende eigenaars nog tien jaar duren tot 1937 toen na diverse juridische procedures voor de rechtbank uitgevochten in 1937 het Hof tot een beslissing kwam  dat de eerste prijs door 2 personen moest worden gedeeld.
  • Koster1.jpg

    Woonhuis A.L.Koster, Koediefslaan 64 Heemstede

Koster9

            Bericht omtrent overlijden van kunstenaar A.L.Koster (Het Vaderland, 30 mei 1937)

koster

Overlijdensadvertentie A.L.Koster (Haarlem’s Dagblad, 29 mei 1937)

 

Na zijn overlijden publiceerde kunstbroeder H.F.Boot de volgende necrologie gewijd aan Anton Louis Koster in Haerlem Jaarboek 1937 (1938, p.24-28). ‘Hij werd in het jaar 1859 in Terneuzen geboren. Daar zijn vader vele jaren referendaris bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken was, bracht hij zijn jeugd in Den Haag door. Op de Hogere Burgerschool viel zijn begaafdheid voor het tekenen op. Men raadpleegde  de schilders H.W.Mesdag en G.Henkes, due hun fiat gaven dat Koster de vierde klasse der H.B.S. zou verwisselen met de eerste klasse der H.B.S. zou verwisselen met de eerste klasse der Teeken- en Schilderacademie. De Haagse schildersschool, zoals die zich in die tijd ontwikkelde tot een vrijere penseelstreek en een gullere kijk op de kleur, had hij direct in zijn omgeving. Vooral toen hij de academie verlaten had omstreeks 1880 en zijn studie op eigen gelegenheid begon, werd het schilderachtig genootschap Pulichri Studio een belangrijke aanraking voor hem. Aan vrolijkheid ontbrak het dar niet en het zullen wel de Zaterdagavondbijeenkomsten in het Hofje van Nieuwkoop geweest zijn en de glorieuze kunst- en feestavonden van dit gezelschap, waar Koster zich de grote gemakkelijkheid eigen maakte om met collega’s om te gaan. Met de groten dezer school deelde hij hun belangstelling voor de oud-Hollandse meesters. Een treffend bewijs hiervan is de knappe kopie, die hij schilderde naar het schilderij ‘de Steengroeve’ van de schilder Abr. Jansz. Begeyn in het Mauritshuis. Een samenwonen met Th.Zilcken bracht hem tot de etskunst. Hij maakte o.a. een serie van twaalf etsen met als onderwerp de trekvaart van Den Haag naar Delft, voordat deze ten behoeve van de vaartverbetering belangrijke wijzigingen onderging en daarmede merkwaardige gebouwen kwamen te vervallen. Deze serie, waarbij Johan Gram een beschrijvende tekst leverde, werd tot een blijvend geheel verzameld door de uitgave in 1892 bij de firma Mouton in Den Haag. Na zijn huwelijk met mejuffrouw B.E.Jongbloed vestigde Koster zich te Haarlem. Uit dit huwelijk werden twee zoons en een dochter geboren. Somtijds werkzaam te ’s Heerenberg, ook enige jaren met zijn gezin woonachtig te Ganderen bij Terborg, stammen uit die tijd de pentekeningen naar kastelen, oude steden en landschappen, welke men aantreft in de afleveringen van Elsevier’s Maandschrift met begeleidende tekst van Mr. E.van Thol Meiren. Pentekeningen van het eiland Walcheren en van de steden Middelburg en Vlissingen volgden, ingeleid door F.Nagtglas. In 1906 vestigde Koster zich weer te Haarlem, waar de schilderijen der bloembollenvelden ontstonden, waarbij hij er naar streefde de eentonigheid der uitgestrekte velden te vermijden en hij die punten koos waar de bloem zelf als decoratief onderdeel van de schilderachtige natuurpartij het beste uitkwam. Successen op binnen- en buitenlandse tentoonstellingen bleef niet uit. In 1916 ontving hij de gouden medaille, door Hare Majesteit de Koningin beschikbaar gesteld, op een schilderij, dat tentoongesteld was op ‘Art et Amicitiae’.  Met de schilders N.Bastert en Edzard Koning organiseerde hij meermalen exposities in verschillende steden van het land. In het Regeringscomité werkte hij aan de inrichting van de Nederlandse afdeling der Biënnale te Venetië. Na reizen naar Denemarken en Noorwegen was hij medeoprichter van een Fonds voor weduwen en wezen van schilders, In 1895 werd hij gekozen tot voorzitter van het Tekencollge ‘Kunst zij ons Doel’en bleef dat omstreeks vijf jaar. In 1905 wederom in die functie bleef hij dit tot 1923. De bloei van deze vereniging had zijn grote belangstelling. In 1923 bood het genootschap hem het ere-voorzitterschap aan en als zodanig bleef hij nog vele jaren actief deelnemen aan het verenigingsleven. Tot zijn gezondheidstoestand hem dat niet meer toeliet en hij is verzorgd door de sinds 1924 inwonende weduwe mevrouw C.G.Meeter-Negrijn, Koediefslaan 64 in Heemstede, heeft hij het huis niet meer verlaten, maar bleven de vele vriendschappelijke betrekkingen tussen en de leden bestaan tot aan zijn dood, die op 26 mei van het jaar 1937 in een rusthuis te Haarlem volgde’.  

A.L.Koster is begraven op de begraafplaats Kleverlaan in Haarlem. {boek Kleverlaan; de geschiedenis van een begraafplaats, grafnummer 1210, pagina 113. Uit het al in 1919 gebroken huwelijk is 1 zoon en 1 dochter geboren. Nadien verhuurde Koster kamers in het pand aan de Spruitenbosstraat aan mevrouw Meeter-Negrijn en haar dienstbode en na een onderbreking nam genoemde weduwe in 1922 weer haar intrek bij Koster en verhuisde zij in 1924 mee naar het huis in de Koediefslaan.

In het fotoboek: BLOEMEN ACHTER DE DUINEN, samengesteld door Herman van Amsterdam en Peter van der Voort (Sassenheim, Rebo Productions, 1987) zijn in het deel ‘SCHILDERIJEN’ de volgende werken (bloembollenvelden) van A.L.Koster opgenomen: 8. Pastel uit particuliere collectie; 12 Tulpenbelden, olieverf, particuliere collectie; 19 Arbeiders in het veld, ex-collectie kunsthandel Polak; 22 Pastel, particuliere collectie; 23 Aquarel, particuliere collectie: 26 Olieverf, particuliere collectie; 34 In volle bloei, particuliere collectie; 36 Olieverf, particuliere collectie; 38 Schuit met hyacinthbloemen, olieverf, particuliere collectie; 40 Tulpenvelden met bloeiende meidoorn, particuliere collectie; 42 Bloemen op vuilnishoop, particuliere collectie; 45 Rijnsburg, Teylersmuseum Haarlem

Een artikel over A.L.Koster is door Anja Kroon gepubliceerd in Heerlijkheden, 2011, nummer 150, p.7-12. Geschonken aan de Heemsteedse bibliotheek door de Haarlemse kunstverzamelaar D.Stigter bevinden zich drie gravures van A.L.Koster in bezit van de Historische Vereniging Heemstede Bennebroek, te weten: 1) ets: Huis aan het water, 7,5 cm. hoog en 12 cm. breed. Links onder in koper gegraveerd A.L.Koster. Ook persoonlijk gesigneerd + aquaforte. In passepartout; 2) Duinlandschap met wandelende persoon. 22,5 cm. x 15.2 cm. Niet gesigneerd. Op achterzijde gedateerd: 1891; 3) De landweg. 21,5 x 30,5 cm. Links onder gegraveerd A.L.Koster. Voorts ondertekend + aquaforte. Licht beschadigd aan randen. Circa 1894 vervaardigd voor portefeuille van de Nederlandse Etsclub  als nummer 21.

=================================VERVOLG LOUIS HARTZ============

In 2002 is werk van Louis Hartz tentoongesteld in het Noordbrabants Museum in Den Bosch tijdens de expositie ‘Liefde op het eerste gezicht’. Verder organiseerde kunsthandelaar Gertjan Keiser van galerie AmstelArt aan het Wilhelminaplein te Heemstede een tentoonstelling in het najaar van 2009 onder de titel: ‘Louis Hartz, schilder van het coloriet’ Bij besluit van 25 maart 1928 is in Haarlem een plein vernoemd naar Louis Hartz. Hij wordt vermeld in Scheen en andere encyclopedieën, evenals in het standaardwerk over moderne Haarlemse kunstenaars van Michael Huig: ‘De bloei van Haarlem; kunstleven aan het begin van de twintigste eeuw’. Bussum, uitgeverij Thoth, 2001, gelijktijdig verschenen met de expositie ‘De bloei van Haarlem’.

Zelfportret Louis Hartz

Zelfportret van Louis Hartz

Zelfportret van Louis Hartz

Zelfportret van Louis Hartz, in 1934, ongeveer een jaar voor zijn overlijden in Heemstede vervaardigd. (RKD; iconografisch bureau)

Zelfportret van Louis Hartz, in 1934, ongeveer een jaar voor zijn overlijden in Heemstede vervaardigd. (RKD; iconografisch bureau)

Noten

Naakt op divan door Louis Hartz, 1928

(1)  Dankzij Het Joods Historisch Museum en Edmond Visser is het volgende overgeleverd: “Op 14 jarige leeftijd ging Louis Hartz naar de Academie voor Beeldende Kunst in Amsterdam. Hier kreeg hij onder andere les van August Allébé en Jan Voerman. Op 16-jarige leeftijd was Louis inmiddels toegekomen aan de klas voor naaktstudie. Allébé vond de jeugdige Hartz nog te jong voor die klas. Edmond Visser vertelde daar in 1925 in ‘De Vrijdagavond’ de volgende anekdote over: Allébé liet hem bij zich komen en zei: “Ja u bent wel wat jong voor die kas.” Geen antwoord. Een verlegen stilzwijgen. Ook professor Allébé wist zo gauw niet wat hij verder zou zeggen, redde zich uit de situatie: “Wilt u een sigaar?” En het antwoord was: “Professor, dank u, ik ben nog te jong om te roken.” Hartz werd uiteindelijk toch toegelaten tot de naaktklas”.

Louis Hartz: portret van professor Fournier, 1934, olieverf op karton. Collectie Stichting Schone Kunsten rond 1900 ondergebracht in het Drents Museum te Assen

Louis3

Rabbijn S.Ph.de Vries uit Haarlem met boek ; portret door Louis Hartz , 1935, (Joods Historisch Museum)

Portret door Louis Hartz uit 1931 van Simon van Adelberg (1853-1938) (Joods Historisch Museum Amsterdam)

Portret door Louis Hartz uit 1931 van Simon van Adelberg (1853-1938) (Joods Historisch Museum Amsterdam). Met steun van de Bankgiro Loterij is ook een olieverf van een vissersvrouw door het JHM verworven.

Portret door Louis Hartz van wereldkampioen schaken Emanuel Lasker, 1921,

Portret door Louis Hartz van wereldkampioen schaken Emanuel Lasker, 1921.

Louishartz1

Portret van Martinus T.Houtsma door Louis Hartz (Utrecht, Universiteitsmuseum)

Louishartz2

Professor J.J.Hartman; hoogleraar Latijn, door Louis Hartz, 1916 (Leiden)

louishartz3

Professor Leopold van Itallie, hoogleraar farmacie en toxicologie, Leiden; door Louis Hartz

louishartz3

J.H.Bierens de Haan (1866-1943), Universiteit van Amsterdam; door Louis Hartz

 

Louishartz5

Professor H.Y.Groenenwegen (1861-1930); door Louis Hartz, 1925 (Universiteit Amsterdam)

Bosmans

Portret van piaaniste en componiste Henriëtte Bosmans, door Louis Hartz, circa 1930-1935

H.F.Boot, pastelkrijttekening door Louis Hartz uit 1924 (Frans Hals Museum)

H.F.Boot, pastelkrijttekening door Louis Hartz uit 1924 (Frans Hals Museum)

(2) In nieuwsblad ‘Het Vaderland’ stond op 22 oktober 1935 het volgende bericht over de begrafenis: “Op de algemeene begraafplaats te Heemstede is hedenmorgen onder zeer veel belangstelling het stoffelijk overschot van den schilder Louis Hartz teraardebesteld. Aanwezig waren o.a. de heer H.Boot en J.Wiegman, namens het teekencollege Kunst zij ons Doel te Haarlem, de heer G.D.Gratama, directeur van het Frans Hals Museum te Haarlem, prof.L.van Itallie, de beeldhouwer Mendes da Costa, dr.W.B.Smit, directeur van den Gemeentelijken Geneeskundigen Dienst te Haarlem, de heer C.C.van Hees, oud-directeur van den Stadsschouwburg te Haarlem, en mr.L.G.van Dam. In de aula sprak de heer H.Boot, voorzitter van het teekencollege Kunst zij ons Doel te Haarlem. Louis Hartz was iemand met groote energie en een wijzen verstandigen geest. Zijn groote begaafdheid stelde hem in staat een der beste portretschilders van ons land te worden. Namens Kunst zij ons Doel bracht spreker een laatsten eerbiedigen groet aan het medelid, dat alom bemind en geacht was. Hierna had de teraardebestelling plaats. De echtgenoote van den ontslapenen sprak enkele woorden van dank.”

Graf Louis Hartz op Algemene Begraafplaats Heemstede [locatie E-006E]

(3) In genoemde publicatie worden behalve Louis Hartz de volgende kunstenaars en kunstnijveraars genoemd, die ook in Heemstede woonachtig waren: Agnes Bijvoet, Louis Boermeester, Anna Jacoba Bosscha, G.H.G.von Brucken Fock, Jo Daemen, H.A.van den Eijnde, Dirk Harting, Herman Heuff, A.L.Koster, Herman Kruyder, Jo Kruyder-Bouman, Jacobus le Nobel, Jan Le Nobel, Nico Schrier, Frans Vos, Herman Vreedenburgh, Mathé van der Weiden, Jan Wiegman en Dik Johan Wolbers. Hans Krol

Artikel over tentoonstelling Louis Hartz in AmstelArt Heemstede (uit de Heemsteder van 28-10-2009)

Olieverfdoek van Louis Hartz (AmstelArt Heemstede)

Tekening van Louis Hartz: Sint Anthoniestraat gezien vanaf de Oudeschans naar de Jodenbreestraat (Stadsarchief Amsterdam)

Hartz1

Louis Hartz: Centraal Station   Gezicht op Westerdoksdijk in Amsterdam (Amsterdam Museum)

Ets van een gracht in Amsterdam door Louis Hartz (Stadsarchief Amsterdam)

Louis Hartz: lezende dame op het strand

De nettenboetster, Schilderij van Louis Hartz. Affiche 'Tentoonstelling Kaatwijks Museum Aanwinsten vanaf 2007. Tentoongesteld van 28 januari tot 17 met 2014. Dinsdag t/m zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur.

De nettenboetster, Schilderij van Louis Hartz uit 1907. Affiche ‘Tentoonstelling Katwijks Museum Aanwinsten vanaf 2007. Tentoongesteld van 28 januari tot 17 met 2014. Dinsdag t/m zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur.

SAMUEL  LOUIS (SEM) HARTZ (1912-1995), grafisch kunstenaar en zoon van Louis Hartz

Foto van de zesde klas van de Voorwegschool in 1923 onder leiding van hoofdmeester J.de Jong die veel voor de school heeft gedaan en zelfs leerlingen uit Haarlem aantrok met helemaal links Sem Hartz, de latere grafisch ontwerper, een zoon van Louis Hartz

Foto van de zesde klas van de Voorwegschool in 1923 onder leiding van hoofdmeester J.de Jong die veel voor de school heeft gedaan en zelfs leerlingen uit Haarlem aantrok met helemaal links Sem Hartz, de latere grasficus en grafisch ontwerper van lettertypen, een zoon van Louis Hartz.

Op bovenstaande foto van de zesde klas Voorwegschool in 1923 zien we van links naar rechts: Sem Hartz, Dik Zuidhof, onbekend, Anton Duiveman, Gré de Jong, Bernard Cliteur, Marijke van Doorn (dochter van burgemeester), Tinus Slinger, Ali Wildeboer, Hugo Sauman, Trees Stijnhof, Willem Eveleens, Frans Kleibrink, Hansje Harting (vooraan, dochter van kunstenaar Dirk Harting), Piet Visser, Peter Woudenberg, onbekend.

Sem Hartz, zoon van Louis Hartz trad in de voetspren van zijn kunstzinnige vader, zij het als grafisch vormgever.. Hier vervaardigt hij een druksel bij de opening van de bibliotheek in 1975 in de voormalige Dreeefschook, geassisteerd door wethouder mevrouw S.Noorman-den Uyl.

Sem Hartz, zoon van Louis Hartz trad in de voetsporen van zijn kunstzinnige vader, zij het als grafisch vormgever. Hier vervaardigt hij een druksel op zijn Tuinwijkpers bij de opening van de openbare bibliotheek in 1986 in de voormalige Dreefschool, geassisteerd door wethouder mevrouw S.Noorman-den Uyl.

Samuel Louis Sem) Haerz is vooral bekend geworden als letterontwerper, portretterser, postzegelontwerper, kalligraaf en vormgever van boeken. Ook maakr hij een enkele topgrafische gravures zoals van bovenstaand stadsgezicht

Samuel Louis (Sem) Hartz is (1912-1995) vooral bekend geworden als letterontwerper, portreterser, postzegelontwerper, kalligraaf en grafisch vormgever van boeken. Ook maakte hij een enkele topgrafische gravures zoals van bovenstaand stadsgezicht

 Zoon Louis (Oela) Hartz, geboren in 1916

Een andere zoon van Louis Hartz, ook Louis geheten en bijgenaamd 'Oela' was leerling van de Dreefschool. Hier in 1929 op een klassefoto op de voorste rij vierde van links gezeten.

Een andere zoon van Louis Hartz, ook Louis geheten en bijgenaamd ‘Oela’ was leerling van de Dreefschool. Hier in 1929 op een klassefoto op de voorste rij vierde van links gezeten. In het midden staat meester Dirk Kikkert

oela1

Oela Hartz (1916-1965)

Bovenstaande foto toont de zesde klas van de nieuwe ‘Dreefschool’ najaar 1929 – toen het schoolgebouw aan de Heemsteedse Dreef nog werd gebouwd – en is genomen in de tuin van de villa ‘Djokjakarta’ aan de Kerklaan. De leerlingen kwamen veelal van de vijfde klas van de Voorwegschool. Bovenste rij zien we van links naar rechts: G.S.Hackenberg, Lizzie Sara Maij (de latere schrijfster), onbekend, Coba Zieren, Corry Molenaar, onbekend, onbekend, (hoofd)meester D.Kikkert, Carla v.d.Sluis, Corry Stefels, onbekend, Sjaantje Kolk, onbekend, Jopie Eggers, Catotje Verburg. Middelste rij: Henk den Belder, Jaap Fontein, Piet van Veen, Jaap v.d.Laag, Evert Slijper, Jan Hellings, Han Bakker, Wim van Breda, Simon Hellings, Tonny Dallemagne. Voorste rij: George Simons, Jan Uvenhoven, Rob Tonus, V.d.Pols, Jilles Schelling, Louis (‘Oela’) Hartz, Wim Verspoor, George Leih, Henk Leloux.

Een interview met Louis Hartz, uit: Op de Hoogte, jaargang 21, 1924

Een interview met Louis Hartz, uit: Op de Hoogte, jaargang 21, 1924

APPENDIX: TEKENINGEN VAN LOUIS HARTZ IN BEZIUT VAN TEYLERS MUSEUM HAARLEM, allen uit 1935

Louis6

                                                       Louis Hartz: zeegezicht

Louis7

Louis Hartz: watergezicht met twee schepen

Louis8

                               Louis Hartz: schelpenvisser met paard en wagen

Louis10

Louis Hartz: gezicht op zee met wolkbreuk

Louis11

Louis Hartz: schelpenvisser aan zee met paard en wagen

Louis12

Louis Hartz: aan de vloedlijn met 2 personen en 2 boten, 1935

Louishartz

Tekening van een in 1935 overleden Louis Hartz, vervaardigd door zijn zoon Sem Hartz