“Aan de ingang van den Hout”, naar een ets van Jan Vincentszoon van der Vinne (1663-1721), uit de serie ‘Gesigten buyten Haarlem’.

Van Klaas de Jon verscheebn in maart 2015 het rijk geïllustreerde boek: 'Zuiderhout, een Haarlemse wijk tussen Hout en Spaarne., Een uitgave van SPAARenHOUT, als Haarlemse Miniatuur, deel 85. ISBN 978908683-0510 20 euro.

Van Klaas de Jong verscheen in maart 2015 het rijk geïllustreerde boek: ‘Zuiderhout, een Haarlemse wijk tussen Hout en Spaarne., Een uitgave van SPAARenHOUT, als Haarlemse Miniatuur, deel 85. ISBN 978908683-0510 20 euro. Op de foto eigenaar de heer Victor en zijn koetsier op de bok

De door Johannes Wolbers ontworpen villa Zuiderhout, die moest wijken voor de bouw van een nieuw gelijknamig verpleeghuis in 1967. Uit: J.H.W.Leliman e.a. Het moderne landhuis in Nederland. [Met dank aan Dirk Idzinga, Koninklijke Bibliotheek Den Haag].

Villa Zuiderhout, Zuiderhoutlaan Haarlem eigenaar P.H.Kaars Sijpesteijn uit een foto in Woninggids C.Kwak, november 1930

Villa Zuiderhout, Zuiderhoutlaan Haarlem eigenaar op een foto in Woninggids C.Kwak, november 1930

Ligging van Zuiderhout op deel van kaart door Daniel Engelman uit 1791

Ligging van Zuiderhout op deel van kaart door Daniel Engelman uit 1791

EIGENAREN VAN DE HOFSTEDEN ZUIDERHOUT EN MIDDELLAAN

Zuiderhout omstreeks 1900

De buitenplaatsen Zuiderhout en Middelaan waren gelegen in Heemstede. Na 1805 is het noordelijker gelegen Middellaan bij Zuiderhout gevoegd en sinds de annexatie van 1 mei 1927 maakt dit grondgebied deel uit van de gemeente Haarlem. In 1909 is het huis Zuiderhout afgebroken, waarvoor in de plaats kwam een door architect Johannes Wolbers ontworpen nieuwe villa[waar nu het in 1967 gebouwde verpleeghuis Zuiderhout staat]. In 1911/1912 is begonnen met bebouwing van de villawijk Zuiderhoutpark/Haarlemmerhout. Deze wijk wordt omringd door de Zuiderhoutlaan (1), Hildebrandlaan/Linnaeuslaan, Vijverlaan, Zonnelaan, Scheltemakade, en Crayenesterlaan/Crayenestervaart. Een en ander is (mede) gerealiseerd op basis van het Uitbreidingsplan Heemstede (J.Th.J.Cuypers en J.Stuijt) uit (1909 en in 1912 formeel vastgesteld) en voortbordurend op een meer algemeen uitbreidingsplan uit 1905 van ir.L.C.Dumont, directeur van openbare werken in Haarlem, ontwierp L.Springer een bebouwingsplan. UIteindelijk is vooral Leonard Springer bij het ontwerp van de wijken Oosterhout, Haarlemmerhoutpark en Zuiderhout betrokken geweest. Het stratenplan bestaat uit geboge straten met vrijstaande villa’s naast twee- of-meer woningen onder één kap. Het vele groen is behalve aan Springer ook te danken aan o.a. tuinarchitect D.F.Tersteeg.

Deel van een overzichtskaart van Paul Marselje uit 1984. Links het Bos en Vaartkwartier, in het midden de Hout en rechts van boven naar beneden: Oosterhoutpark, Haarlemmerhoutpark en Zuiderhoutpark

Ten zuiden van de hofstede Zuiderhout richting Heemstede – op de hoek van tegenwoordige Zuiderhoutlaan en Crayenesterlaan – lag het buiten Middellaan, vanouds genoemd Buchenhof. [Herberg ‘De Verloren Koe’, later geheten ‘Out Roomen, gelegen aan de Gasthuisvaart (Crayenestervaart)  was zuidelijke buur van Middellaan. Herberg ‘De Blauwe Engel’ was gelegen ten noorden naast Zuiderhout tegen de Hout].

De herberg 'Out Roomen' buiten Haarlem'. Anonieme ets. Van deze gravure maakte de Duitse graveur G.Eichler (1715-1770) een reproductie in spiegelbeeld.

De herberg ‘Out Roomen’ buiten Haarlem’. Anonieme ets. Van deze gravure maakte de Duitse graveur G.Eichler (1715-1770) een reproductie in spiegelbeeld.

(1) De naam Zuiderhoutlaan is op 24 oktober 1907 door de gemeente Heemstede gegeven kort na de afbraak van Zuiderhout. Deze laan heette vroeger Gasthuislaan, omdat deze weg behoorde tot de bezittingen van het Sint Elizabeth’s Gasthuis, welke zich ten westen daarvan uitstrekten. De gelijktijdig gegeven naam Middenlaan verwijst naar de vroegere hofstede ‘Middellaan’, die ten noorden van de Crayenestervaart, ten zuiden van Zuiderhoutlaan (vh. Gasthuislaan) was gelegen.

Ontwerp van het Zuiderhoutpark, tot de annexatie van1927 deel van de gemeente Heemstede

Ontwerp van het Zuiderhoutpark, tot de annexatie van1927 deel van de gemeente Heemstede

De Zuiderhoutlaan in 1929 op een ansichtkaart uitgegeven door boekhandel B.D.Gimbel, Binnenweg 18, Heemstede

MIDDELLAAN 1672: Abraham van de Casele en Willem Heijsterman, kooplieden te Amsterdam, verkopen Middellaan aan IJsbrand Dickx, raad en vroedschap te Haarlem, voor ƒ 500,- 1688 (Zoon) Diderick Dickx, raad en schepen te Haarlem, transporteert het buiten aan Jan de With, koopman te Amsterdam voor ƒ 1.200,-. 1707 Pieter de With verkoopt de hofstede voor ƒ 1.200,-  aan Jacob de Flines, koopman te Amsterdam. 1710 wordt Middellaan nogmaals voor ƒ 1.200,- doorverkocht aan Jan Hendrik Capelle, inwoner van Amsterdam, die het huis laat verbeteren. 1727 Anna Catharina Cappoen, weduwe van J.H.Capelle, transporteert de hofstede voor 5.000 gulden aan de Amsterdamse koopman Jacob van Manschot. 1737 Jacob van Manschot verkoopt zijn buiten voor ƒ 6.500,-  aan vrouwe Maria Catharina Baelde, weduwe van Jan van Sandijk, wonende te Amsterdam. 1758 (Grootgrondbezitter) Jan Nicolas van Eijs, raad der stad Amsterdam, gehuwd met Maria Catharina Baelde [eerder weduwe Jan van Sandijk], verkoopt Zuiderhout aan Pieter Schaeck voor ƒ 7.000,-. Deze vernieuwt het huis uit.

“Gezigt bezuiden den Hout, in de Gasthuis Laan” . Gravure door Hendrik Spilman naar een tekening van C. van Noorde. Uit: Aangenaame gezichten in de vermakelijke landsdouwen van Haarlem’ (1761-1763). Links de buitenplaats Zuiderhout. Rechts lagen Leeuw en Hooft en huis te Crayenest.

1770 Mr. Pieter Schaeck transporteert Middellaan (terug) aan Jan Nicolas van Eijs voor 15.000 gulden. 1789 J.N.van Eijs, bewindhebber van de Oost-Indische Compagnie, transporteert de hofstede aan Adam Adriaen Bardon, wonende te Amsterdam, voor ƒ 15.500,-. A.van Damme bericht dat de hofstede in 1805 nog toebehoorde aan Adam Adriaan Bardon en Zuiderhout aan Pieter Vermeulen volgens de kaart van dat jaar in Adriaan Loosjes’ Hollands Arkadia (1). Hierna is deze bij Zuiderhout betrokken en is het huis afgebroken. (1) In diens ‘Tweede wandeling’ (pagina 147) staat vermeld over deze omgeving: Wij zijn zo voortgaande het einde van den Hout gekomen, en de laan na het Blaauwbruggetje ingeslagen. Aan onze linkerhand laten wij het buitenverblijf Zuiderhout liggen, dat aan het Spaarne uitkomt, en daar een bekoorlijk uitzigt heeft. Terwijl het aan de andere zijde langs de groote Dreef op de poort der stad uitziet – Verder zien we hier Middellaan – En op het Bruggetje, dat den naam van het Blaauwe draagt, om dat het voormaals een blaauwe kleur plagt te hebben, de hofstede Bronsteê; die aan het einde van de laan een pragtig Gebouw vertoont.”

Ligging van o.a. Middellaan en Zuiderhout omstreeks 1700 op een in 1982 voor uitgeverij De Vrieseborch nagetekende situatiekaart. Buitenplaatsen zijn vermeld met een sterretje in het vierkant en herbergen met een kruisje

ZUIDERHOUT

Tekening van W.Horstink uit 1789 met een gezicht op de Gasthuislaan. Links het huis Zuiderhout. Rechts de weilanden, nu sportterreinen van de Koninklijke H.F.C. en met in de verte de buitenplaats Leeuw en Hooft. Bij raadsbesluit Heemstede van 24 oktober 1907, kort na de afbraak van het oude Zuiderhout, is de naam Gasthuislaan gewijzigd in Zuiderhoutlaan.

Uitsnede kaart van ambachtsheerlijkheid Heemstede door Balthasar Floriszoon van Verckenrode uit 1643. Rechtsboven is Zuiderhout ingetekend en daarboven de Gasthuislaan met kort voor het Blauwbruggetje de buitenplaats Middellaan

Uitsnede kaart van ambachtsheerlijkheid Heemstede door Balthasar Floriszoon van Berckenrode uit 1643. Rechtsboven is Zuiderhout ingetekend en daarboven de Gasthuislaan met kort voor het Blauwbruggetje de buitenplaats Middellaan

1633 was Jacques van Horne al eigenaar van de hofstede Zuiderhout. Immers op 5 augustus van dat jaar gaven de regenten van het St. Elizabeth’s Gasthuis toestemming aan Van Horne om via een vrije noodweg met paard en wagen vanuit de Gasthuislaan zijn huis te bereiken. Uitkomende aan de vaart, voor de herberg ‘Jerusalem’. Tevens werd hem toegestaan om vrij door de (Gasthuis)zandvaart te mogen varen. [In 1644 heeft landmeter Pieter Wils de hofstede ‘Suijderhout’ in de banne van Heemstede opgemeten, toen groot 867 Rijnlandse roeden. Belend door de Gasthuislaan aan de westzijde, het land van de Bernardieten ten noorden, de (Gasthuis)zandvaart (toekomende aan het St. Elizabeth’s Gasthuis in Haarlem), ten oosten en het land van Maria Jacobs in het zuiden]. Naast het hoofdhuis was hier een groot woonhuis voor de tuinmn en koetsier, evenals een paardenstal. Verder o.a. een bloementuin, een kruidentuin, vruchtbomen, een doolfof en een fontein. 1657 Via de weduwe van voornoemde Jacques van Horne, Sophia van den Brande, en Guillaume van Horne + Johannes van Horne als voogden van de minderjarige kinderen wordt Zuiderhout voor ƒ 7.900,- verkocht aan doctor Johannes van Horne, van beroep hoogleraar anatomie aan de Academie van Leiden. 1661

Gegraveerd portret van professor Joannis van Horne

Gegraveerd portret van professor Joannis van Horne

Al na vier jaar transporteert Johannes van Horne de hofstede terug aan juffrouw Sophia van den Brande, weduwe van Jacques van Horne, nu voor ƒ 6.000.-. 1672 (Zoon) Giacomo van Horne verkoopt aan Samuel van Horne, predikant te Schiedam, en dr. Hermanus van Friessen, medisch dokter in Amsterdam [beiden erfgenamen van Guillaume van Horne] zijn aandeel in Zuiderhout voor ƒ 700,-. 1676 Hermanus van Friesen – na zijn overlijden begraven in de Oude Kerk te Heemstede –  transporteert aan Belia Vincke, sinds 1671 echtgenote van Amsterdamse professor in de botanie Johannes Commelin de hofstede voor ƒ 5.750,-.  [Jan Commelin (1629-1692) liet op zijn nieuw verworven buitenplaats een fraaie tuin aanleggen en specialiseerde zich in het kweken van sinaasappels, limoenen en citroenen. Hier schreef hij ook in 1676 zijn boek ‘Nederlandsche Hesperides’].

Johannes Commelin, oprichter en in 1682 eerste directeur van de Hortus Medicus/Botanicus in Amsterdam, die op zijn buiten Zuiderhout tropische planten verbouwde, welke op zijn verzoek waren geïmporteerd door de VOC en WIC. Schilderij van Gerard Hoet uit circa 1685-1690  in Amsterdam Museum. De marmeren buste stelt vermoedelijk Plinius voor. Rechtboven een doorkijk naar de buitenplaats Zuiderhout in Heemstede.

De regenten van het Spin- en Werhuis in Amsterdam door Karel Dujardin (1669), waarop afgebeeld zijn: Michel Tielensz., Joris Croock, Hendrik Becker, Johannes Commelin, Willem Muilman de Jonge en een diender.

Nog een geschilderd portret van Johannes Commelin; door Gerhard van den Eeckhoudt (circa 1670).

Titelprent van Joh. Commelin’s ‘Nederlantze Hesperides’ (1676)

1695 Belia Vincke verkoopt nog tijdens haar leven – zij is 16 augustus 1697 in de Nieuwe Kerk te Amsterdam begraven –  verkoopt Zuiderhout aan Goedschalk Kops voor ƒ 5.800,-. [1706 is de herberg ‘De Blauwe Engel’, gelegen ten noorden van Zuiderhout, door eigenaar Maarten van der Meer – die zich 1 jaar eerder deze herberg voor slechts  550 gulden had verworven  doorverkocht aan Goedschalk Kops voor ƒ 1.000,-. Laatstgenoemde sloopte de tapperij en maakte het terrein tot weiland teneinde een vrij en onbelemmerd uitzicht op de Hout te verkrijgen]. [14 oktober 1708 vond de bruiloft van Jacob Verbeel en Maria van Raat plaats op Zuiderhout, waarvoor Adriaan Spinneker een bruilofsvers maakte, waaraan ook Jan Geldorp bijdroeg]. 1719 De erfgenamen van Catharina van Elten, weduwe Goedschalk Kops, dragen Zuiderhout over voor ƒ 9.900,- aan Anna Margaretha Langenes, weduwe van Abraham Coffelaar. 1730 Frans Coffelaar, als erfgenaam van Elizabeth Coffelaar [die samen erfgenamen waren geweest van hun moeder Anna Margaretha Langenes] transporteert de hofstede aan Cornelis van Meekeren voor ƒ 12.000,-. 1733 Cornelis van Meekeren transporteert Zuiderhout aan Emma Christoffel Jager voor 13.000 gulden. 1747 Carel Christiaan Novisade uit Amsterdam en zijn huisvrouw Machteld Hilken, eerder weduwe van Emma Christoffel Jager, transporteren aan Abraham Boddens Eduardszoon (1691-1751), oud-schepen van Amsterdam, voor ƒ 13.000,-. [In hetzelfde jaar verkochten de regenten van het St.Elizabeth’s Gasthuis 6 percelen weiland aan Abraham Boddens, groot 9 morgen en 251 roeden, gelegen achter de hofstede voor ƒ 6.700,-. Voorts is in januari 1648 door de stad Haarlem nabijgelegen grondgebied (voornamelijk warmoestuinen) verkocht aan Boddens. 1771 De erfgenamen van Louis Boddens en jonkvrouwe Abegael Boddens transporteren Zuiderhout aan Pieter Vermeulen (1732-1810), raad en vroedschap der stad Haarlem, en sinds 1762 al eigenaar van Garenrust aan het Spaarne, voor het kapitale bedrag van  45.000 gulden. [Ten gevolge van allerlei uitbreidingen strekte Zuiderhout zich toen uit van de Heemsteder Binnenweg tot aan het Spaarne; omvattende 12 stukken weiland en nog 1 stuk moesgrond nabij de Gasthuisvaart, alles tezamen 22 morgen en 208 roeden]

De buitenplaats Zuyder-Hout door Cornelis van Diest (1787). [Hoogheemraadschap van Rijnland, met dank ook aan mw. Annemarie van Leeuwen]

1811 Zuiderhout wordt verkocht ten name van vrouwe Elisabeth Schaeck, weduwe van Pieter Vermeulen. Vervolgens kwam Zuiderhout in bezit van hun zoon mr. Gijsbert André Vermeulen, o.a. lid van de vroedschap van Haarlem en gedeputeerde staten van Holland, getrouwd met jonkvrouw Louisa Johanna van Tets. [Op 2 juli 1814 werd tsaar Alexander 1 van Rusland op reis in Nederland door Gijsbert André Vermeulen op de hofstede Zuiderhout ontvangen] Vermeulen is op 24 september 1818 op de hofstede overleden zonder kinderen na te laten.

Koekamp en Haarlemmer Hout naar de aanleg van J.D.Zocher op een kaart van F.J.Nautz uit 1837 met 4 plaatjes van de Koekamp, het Paviljoen Welgelegen, het Heeren Logement en de Hertenkamp. Rechts onder de Gasthuislaan richting de Hout en rechts het huis Zuiderhout met voornamelijk weilanden richting het Spaarne

Litho van P.J.Lutgers uit omstreeks 1844. In een bijschrift bericht Jacob van Lennep: “De Hofstede Zuiderhout, waarop het gezigtspunt van de zijde der Societeit in den Hout genomen is, behoort aan Jonkhr. M.A.Beels te Heemstede”.

Portret van M.A.Beels door Cornelis Kruseman (1825)

Portret van M.A.Beels door Cornelis Kruseman (1825)

Geschilder portret van F.R.P.Victor. eigenaar van Zuiderhout (uit boek van Klaas de Jong)

Geschilderd portret van F.R.P.Victor. eigenaar van Zuiderhout (uit boek van Klaas de Jong)

De volgende eigenaar was M.A.Beels en omstreeks 1885 de uit Amsterdam afkomstige koopman L.A.C.Victor.

De koetsier zit op de bok en de heer L.A.C.Victor is uitgestapt om naast zijn koets te poseren voor de fotograaf aan het begin van de Spanjaardslaan

De heer Victor lezende in een boek in de Haarlemmerhout

De heer Victor lezende in een boek in de Haarlemmerhout

victor

De Haarlemsche Lawn Tennis Club is in 1885 opgericht en begonnen op de grasbaan van het buiten van de heer Victor, gelegen aan de Zuiderhoutlaan tegenover het HFC-terrein.

 

 

Foto van Zuiderhout rond 1900 enkele jaren voor de afbraak.

Plattegrond van de toen nog in Heemstede gelegen buitenplaats Zuiderhout uit 1902 [zie: boek Zuiderhout van Klaas de Jong].

Plattegrond van de toen nog in Heemstede gelegen buitenplaats Zuiderhout uit 1902 [zie: boek Zuiderhout van Klaas de Jong].

Blijkens de ‘Gids voor Haarlem en omstreken’ van 1906 bevonden zich toen al vanaf Oosterhout tot het Blauwbruggetje/Crayenestervaart toen al zo’n 30 villa’s of villablokken.

Kaartje uit Gids voor Haarlem en omstreken; door J.Craandijk. Vijfde druk, 1906. Links onder aan de Gasthuislaan het buiten Zuiderhout. Links daarvan twee nog bestaande herenhuizen aan de Jacob van Lenneplaan.

Op 27 juni 1899 kocht projectontwikkelaar R.A.M.Grippeling de buitenplaats Oosterhout van de erven Vermeulen voor ƒ 45.200,- met de bedoeling hier een villapark te stichten. Met dat doel stichtte hij de n.v. Haarlemmerhoutpark met een startkapitaal van ƒ 100.000,- en vestigde hij zich in het huis Oosterhout. Daarna volgde het buiten Zuiderhout op naam van de opgerichte exploitatiemaatschappij Zuiderhout (1), waarvan kantoor ook gevestigd op Oosterhout en is gewerkt conform het straten-/bebouwingsplan van tuinarchitect Leonard Springer. In 1911 en volgende jaren is aangevangen met aanleg van de Crayenesterlaan, Churchilllaan en de wegen ten noorden daarvan. Omstreeks 1924 gevolgd door bestrating en boombeplanting van de resterende lanen. De kunstschilder Theophile de Bock, die zich in 1902 in Haarlem had gevestigd, verbleef bij voorkeur in dit gebied. Circa 1909 is het oude Zuiderhout gesloopt en vervangen door een villa naar een ontwerp van architect Johannes Wolbers. Tot Zuiderhout/Oosterhout/Tuinwijk worden de volgende straten gerekend: Anna van Burenlaan, Amalia van Solmslaan, Beelslaan, Bronnerlaan Prof. J. (voorheen Boschlaan), Churchilllaan (voorheen Middenlaan), Crayenesterlaan, Frederik Hendriklaan, Jacob van Lenneplaan, Linnaeuslaan, Louise de Colignylaan, Oosterhoutlaan, Prins Mauristlaan, Scheltemakade (voorheen Zonnekade), Spaarnelaan, Tuinwijklaan, Vijverlaan, Willem de Zwijgerlaan, Zonnelaan en Zuiderhoutlaan. Mevrouw A.H.M.Schoots Timmerman uit Bussum vervaardigde in juni 1994 een inventarisatie van architecten werkzaam in de wijk Oosterhoutpark en Zuiderhoutpark te Haarlem in de periode 1900-1940 en van daarna.

Avertentie van villapark Zuiderhout uit: Gids voor Haarlem en omstreken, 1906.

(1) Blijkens een brochure had de verkoop van het buiten in 1902 plaats: ‘Notitie der openbare verkooping van de buitenplaats genaamd ‘Zuiderhout’, groot 22 hectaren, 67 aren, 14 centiaren, gelegen onder de gemente Heemstede, grenzende aan den Haarlemmerhout, welke zal gehouden worden op woensdag 19 maart 1902, voormiddags 10 uur in het hotel ‘Van den Berg’, eigenaar de Heer Scholten, aan de Haarlemmerhout, onder Heemstede, door de makelaars P.Droste en A.van der Linden, te Haarlem, ten overstaan van den notaris C.J.Boerlage te Heemstede.’

Vooromslag van het tijdschrift ‘Eigen Haard’, 57e jaargang nummer 37 (1932) met reclame voor het Zuiderhoutpark

Het zogeheten Blauwbruggetje over de Crayenestervaast, sinds 1927 de grens van Heemstede met Haarlem.

Aan de ‘Heemsteedse’ kant van het Blauwbrugje lag herberg ‘Out Roomen’. Hier op een ets naar een tekening van Hubert Schouten uit omstreeks 1700. Aan de overzijde van de brug lag de buitenplaats Zuiderhout

Na de annexatie van 1927 van Heemstede-Noord bij Haarlem verhuisde de Zaanse ondernemer P.H.Kaars Sijpesteijn van Zuiderhout naar Oud-Berkenroede, waar deze tot zijn overlijden in 1934 heeft gewoond.

Ansichtkaart van Zuiderhout

Advertentie 'Villapark Zuiderhout te Heemstede' uit: Gids voor Haarlem en omstreken, 1906

Advertentie ‘Villapark Zuiderhout te Heemstede’ uit: Gids voor Haarlem en omstreken, 1906

Literatuur – Chr. Bertram. Noord-Hollands Arcadia. 2005. – A. van Damme. De buitenplaatsen te Heemstede, Berkenrode en Bennebroek 1628-1811. Haarlem, 1903. – Haarlemmerhout 400 jaar. Haarlem, Schuyt & Co., 1984. O.a. Jan Dekker, De Hout door de stad omsingeld, p. 138vv. – Hilde Haan en Ids Haagsma. Gebouwen langs het Spaarne en de Liede. Haarlem, Architext, 2001.

Houtgravure Joh. Enschedé uit 1911, vervaardigd naar een oude tekening. Links achter de bomen lag Zuiderhout, rechts lagen Leeuwenhooft en Huis te Crayenest.

Het Blauwbruggetje [was oorspronkelijk en ook tegenwoordig weer] blauw geschilderd. Gelegen nabij Zuiderhout, sinds 1927 de nieuwe grens van Haarlem en Heemstede. Uit: Zondagsblad Oprechte Haarlemsche Courant van 17 mei 1909

Haarlemmerhoutpark (1908) Houtgravure gesigneerd Joh. E.Zn = Joh. Enschedé en Zonen, uitgever van de krant. [In 1971 publiceerde Sem Hartz via zijn Tuinwijkpers 21 van dergelijke gravures in 60 exemplaren onder de titel ‘Haarlem in de Hout’]

Nog een houtgravure van het Haarlemmerhoutpark/Zuiderhout uit 1907 met twee villa’s die nog aan de Jacob van Lenneplaan zijn te vinden.

Haarlemmerhoutpark rond 1905 met ooievaarsnest en twee villa’s aan de sinds 1907 bestaande Jacob van Lenneplaan

Oosterhout in 1945 naar een pentekening van G.C.Jongh Visscher [Uit: A.J.Veenendaal, Oosterhout bloei en verval van een Haarlemse buitenplaats. 1946].

Huize Crayenburgh, Crayenesterlaan 136, later 142. Gelegen aan het Spaarne en direct na de annexatie van dit gebied bij Haarlem gebouwd naar een ontwerp van de architecten A.D.N.van Gent en K.Jonkheid.

De Crayenersterlaan op een prentbriefkaart uit 1949

De Crayenersterlaan op een prentbriefkaart uit 1949

Villa 'De Kraaienhorst'/ Çrayenhorst' op een ansichtkaart uit 1907. Het huis is in 1905 gebouwd aan het begin van de Crayenesterlaan onder architectuur van Jac. Etmans. Deze architect die ook in dienst was als opzichter openbare werken bij de gemeente Heemstede ontwierop ook o.a. de villa's Oosterhoutlaan 6 (1907), Linnaeuslaan 2 (1908) en Vijverlaan 7 (1910).

Villa ‘De Kraaienhorst’/ ‘Çrayenhorst’ op een ansichtkaart uit 1907. Het huis is in 1905 gebouwd aan het begin van de Crayenesterlaan onder architectuur van Jac. Etmans. Deze architect die ook in dienst was als opzichter openbare werken bij de gemeente Heemstede ontwierp ook o.a. de villa’s Oosterhoutlaan 6 (1907), Linnaeuslaan 2 (1908) en Vijverlaan 7 (1910).

Haarlemmerhoutpark nabij Vijverlaan, aanvankelijk rond 1900 ontworpen door Leonard Springer.

Ansichtkaart van Haarlemmerhoutpark uit omstreeks 1930

Willem de Zwijgerlaan, is pas na 1923 bebouwd. Hier op een prentbriefkaart uit begin jaren 50, uitgegeven door kantoorboekhandel Termeer, Binnenweg 177, Heemstede

Kaart van de Oosterhoutlaan uit omstreeks 1920 waar op nummer 20 journalist H.A.Lunshof woonde en aan het eind ‘Oosterhout’ lag.

Het opmerkelijke huize voor anker in het Haarlemmerhoutpark op een prentbriefkaart uit omstreeks 1928

Uit: J.Craandijk, Gids voor Haarlem en omstreken', 1906

Kaart van villapark Haarlemmerhout en Zuiderhout. Uit: J.Craandijk, Gids voor Haarlem en omstreken’, 1906

Toen in 1927 de rijksoverheid besloot dat Heemstede-Noord tengevolge van annexatie Haarlem-Zuid was zetten verschilende eigenaren van landhuizen hun huis te koop aan, om te ontkomen aan het hogere belastingtarief. Zo ook J.F.Struben die in Ned. Indië fortuin had gemaakt en directeur werd van N.V.Autocrediet.  Hij noemde door A.de Bruin en R. Jonkheid in 1922/1923 ontworpen en gebouwde huis ‘Miami Lodge’ aan de Crayenesterlaan 126 (Advertentie uit de Oprechte Haarlemsche Courant, voorjaar 1927).

Adv. van verkoop villa Crayenesterlaan 126 Haarlem. Het huis werd niet meteen verkocht omdat het bod van nog geen ƒ30.000,- te laag werd geacht en in 1928 is de echtgenote Felicita Struben overleden. In 1929 is Struben verhuisd naar Den Haag en is het pand gekocht door ingenieur A.G.de Koningh, chef van de centrale werkplaats der Nederlandse Spoorwegen in Haarlem, die hier tot 1960 bleef wonen.

Adv. van verkoop villa Crayenesterlaan 126 Haarlem. Het huis werd niet meteen verkocht omdat het bod van nog geen ƒ30.000,- te laag werd geacht en in 1928 is de echtgenote Felicita Struben overleden. In 1929 is J.F.Struben verhuisd naar Den Haag en is het pand gekocht door ingenieur A.G.de Koningh, chef van de centrale werkplaats der Nederlandse Spoorwegen in Haarlem, die hier tot 1960 bleef wonen. (Algemeen Handelsblad, 7-10-1927).

Voorzijde van een brochure over het verpleeghuis Zuiderhout, samengesteld door architectuurhistoricus drs. Wim de Wagt, met informatie ook over de ontwerper Bernard Bijvoet (1889-1979)
Het tegenwoordige verpleeghuis Zuiderhout op een foto uit 1997

Het tegenwoordige verpleeghuis Zuiderhout op een foto uit 1997

Leden van de Haarlemsche Croquet- en Handboogschietclub in het Zuiderhoutpark, 1910

Hieronder het appartementencomplex ‘Zuiderhout’ midden in de villawijk Zuiderhout hoek Prins Mauritslaan, Churchillllaan, in welke laatste straat op nummer 53 de vroegere gemeentesecretaris J.N.Meijsing woonde en de latere letterkundigen Doeschka en Geerten Meijsing opgroeiden.

Flatgebouw Zuiderhout op de hoek van de Churchilllaan en de Prins Mauritslaan

Vanaf 1938 woonden vader en zoon Mulisch (+ huishoudster Frieda Falk) een huis aan de Spaarnzichtlaan in Heemstede. Nadat vader Kurt promotie had gemaakt als direkteur personeelszaken bij de Duitse(roof)bank Lippmann-Rosenthal & Co verhuisde men in de zomer van 1941 naar het adres Anna van Burenlaan 47 in Haarlem-Zuid, waar Harry tot 1955 zou blijven wonen. Op deze foto staan vader en zoon voor het huis met tussen hen in de actrice Annie van Ees. Harry Mulisch schreef in ‘Mijn Getijdenboek’ (1975): “In dat huis is het allemaal gebeurd. Daar beleefde ik de oorlog. Daar schreef ik mijn eerste verhalen en romans. Daar ging ik voor het eerst met een meisje naar bed.”

Bij raadsbesluit van 27 november 1919 no. 91, aangevuld 21 mei 1920, werd door de gemeenteraad van Heemstede besloten steun te verlenen aan de Woningbouwvereniging Tuinwijk, die het bouwen van woningen voor de iets beter gesitueerde middenstanders beoogde. Tussen 1920 en 1922 zijn in Tuinwijk-Zuid 86 eensgezinswoningen gebouwd onder architectuur van J.B. van Loghem. Enkele bekende bewoners zijn geweest: auteur Godfried Bomans, grafisch ontwerper Sem Hartz en architect Kloos J.P.Kloos

Gevelsteen Tuinwijk 1920-1922

Van 1943 tot 1961 woonde Godfried Bomans met zijn echtgenote op het adres Zonnelaan 17 in Haarlem-Zuid. Tijdens de oorlog gaf maart 1944 hij onderdak aan o.a. de Joods-Duitse onderduiker Hans Lichtenstein, dirigent van de Fritz Hirsch-operette. In 1987 ontving hij vanuit Israël postuum de Yad Vashem-onderscheiding vanwege zijn werk voor drie Joodse onderduikers. [Foto Godfried Bomans Genootschap; genomen tijdens een excursie van leden voor het huis van Bomans in de Zonnelaan].

Advertorial van makelaars Keijer & Drieman in glossy HRLM, 23, 2012. Het huis op de foto rechtsonder Tuinwijkaan 15 is momenteel te koop.

Links het huis Beelslaan 28, gebouwd in 1937, het ouderlijk huis van Herman Friedhoff (op de foto 20 jaar oud), die van 1920 tot 2000 leefde, in de oorlog in het verzet zat en zich eind jaren zestig van de vorige eeuw in Engeland vestigde en succesvol was als uitgever. Schrijver van het boek: ‘Requiem voor het verzet’ (Naarden, Strengholt, 1988). Tevens verschenen in een Engelstalige editie onder de titel: ‘Requiem for the resistance’ (London, Bloomsbury, 1988). De Beelslaan is in 1907 vernoemd naar de laatste ‘Heren van Heemstede’ nadat mr. M.A.Beels het Oude Slot van Heemstede kocht in 1816, evenals de historische rechten die overigens na de Franse Tijd nauwelijks of geen gelding meer hadden.

In het huis Beelslaan 24 woonde het schrijversechtpaar dr. P.H. Schröder en mevrouw Miep Schröder-van Gogh.

Hans Krol

Kaart van de Haarlemmerhout uit 1791, getekend door de Haarlemse landmeter Jan Engelman en gegraveerd door Jan van Jagen (circa 1710-na 1796)

Kaart van de Haarlemmerhout uit 1791, getekend door de Haarlemse landmeter Jan Engelman en gegraveerd door Jan van Jagen in 1793 (circa 1710-na 1796)

Ontwerpkaart van het Zuiderhoutpark, voor 1 mei 1927 toen nog deel uitmakend van de gemeente Heemstede

Ontwerpkaart van het Zuiderhoutpark, voor 1 mei 1927 toen nog deel uitmakend van de gemeente Heemstede

'Winter', één van 4 gedichten Heemstede door F.L.Bastet. In serie: Noord-Holland in proza, poëzie en prenten. Stichting Culturele Raad Noord-Holland, 1991.

‘Winter’, één van 4 gedichten Heemstede door F.L.Bastet. In serie: Noord-Holland in proza, poëzie en prenten. Stichting Culturele Raad Noord-Holland, 1991.

============================

Vooromslag van nieuw boek door Klaas de Jong: Pieter Rixtel (1643-1673); een [Haarlemse] dichter zonder rust. Hilversum, Verloren 2015.

Vooromslag van nieuw boek door Klaas de Jong: Pieter Rixtel (1643-1673); een [Haarlemse] dichter zonder rust. Hilversum, Verloren 2015. Op de foto afbeelding van een schilderij door Job Berckheyde uit circa 1670 dat een toneelrepetitie van rederijkerskamer De Wijngaardranken weergeeft

Titelpagina van 'Mengel-Rymen' door Pieter Rixtel, 1669.

Titelpagina van ‘Mengel-Rymen’ door Pieter Rixtel, 1669.

Pieter Rixtel. Uit: gids van uitgeverij Verloren, najaar 2015.

Pieter Rixtel. Uit: gids van uitgeverij Verloren, najaar 2015.