Tags

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

EEN NOORS HOUTEN HUIS AAN DE RAND VAN GROENENDAAL

De Van Merlenlaan en het Grotstuk

Na vanaf 1767 in het bezit geweest te zijn van de Engelse familie Hope kwam Groenendaal, verenigd met Bosbeek, in 1873 in handen van het echtpaar jonkheer J.B.van Merlen en Clasina Aleida Visser (van Hazerswoude). Als compensatie voor het afsluiten van een openbare weg, de Doodweg, te beginnen bij de begraafplaats en lopend door Bosbeek en Meer en Berg naar het Manpad is op kosten van Van Merlen in 1881/1882 een laan aangelegd van het raadhuis (‘Overlaan’) naar de Herenweg (nabij toegang tot ‘Ipenrode’)  Voor die tijd liep hier al een duinpad, deel uitmakend van de oude Berchlaen ofwel  Bergweg. Tevens is een vaart, de van Merlenvaart, aangelegd met aansluiting op de Ringvaart en Zandvaart.  De naar Van Merlen genoemde laan, eerst in de volksmond en later geformaliseerd door de gemeente, werd aanvankelijk ook wel de ‘Nieuwe Doodweg’ genoemd.

Het Grotstuk in natuurlijke staat

Het Grotstuk nog zonder bebouwing omstreeks 1910

Het eerste huis aan de Van Merlenlaan gebouwd is het notarishuis ‘De Meerlhorst’ van mr.C.J.Boerlage, Van Merlenlaan 2, dat in 1904 gereed kwam. Ontworpen door architect D.E.L. (Dirk) van den Arend (1849-1930), zoon van de Haarlemse gemeentearchitect J.E. v.d.Arend (1819-1895).Nadien volgden meer villa’s, zoals in 1904 een door bouwmeester K.P.C.de Bazel ontworpen pand (in 1976 gesplitst: 4 en 4a).Inmiddels weer één geheel en in oude ere hersteld (Informatie Christiane Gohres)

Merl

De villa Van Merlenlaan 4-4a, in 1909 ontworpen door architect Karel P.C.de Bazel

brand4

De Bazel ontwierp ook de villa Van Merlenlaan 6. Op 21 maart 1948 ontstond brand in het pand waarbij het rieten dak niet meer te redden was, nadien vond algeheel herstel plaats (uit: ‘100 jaar brandweer in Heemstede 1911-2011’, 2011, pagina 81.

Kok

Landhuis in 1920 ontworpen door A.A.Kok (1881-1951), Van Merlenlaan 21 Heemstede (Uit: J.H.W.Leliman en K.Sluyterman. Het Moderne Landhuis in Nederland. ‘s-Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1922).

Tussen de waterlelievijver en de Van Merlenlaan lag een bebost duingebiedje, restant van de oude strandwal, aangeduid met het Grotstuk. Zo genoemd omdat daar een ten dele boven- en ondergrondse ijskelder was gelegen. Bij de aanleg van ‘nieuw’ Heemstede, waartoe als richtsnoer het in 1912 opgezette uitbreidingsplan diende, werd gestreefd naar de ontwikkeling van een ‘tuindorp’.

IJskelder van Bosbeek in het 'Grotstuk' Tekening met potlood en penseel in kleur, circa 1800, door Jurriaan Andriessen

IJskelder van Bosbeek in het ‘Grotstuk’ Tekening met potlood en penseel in kleur, circa 1800, door Jurriaan Andriessen

Omstreeks 1924 is hier een villaparkje ontworpen met centraal het Hugo de Vriesplein, dat zijn onbebouwde middenterrein heeft weten te behouden en daaromheen enkele wegen vernoemd naar andere biologen/plantkundigen: Clusiuslaan, Oudemanslaan, Jac. P.Thijsselaan, Heimanslaan, Melchior Treublaan en Ritzema Boskade. Voorts de Wakkerkade . Deze is bij raadsbesluit van 29 juni 1949 gewijzigd in Burgemeester van Doornkade. Een hierop uitkomende – in dat jaar aangelegde nieuwe weg – kreeg toen de naam Wakkerlaan. Over de uitloper van de Van Merlenlaan is de Ritzema Boskade door middel van een kneppelhoutbruggetje verbonden met de aan de rand van Groenendaal (naar de Herenweg met aan het begin daarvan een poort met  pilasters bekroond door stenen bollen) gelegen Torenlaan. De beuken aan deze laan zijn omstreeks 1820 geplant.

Enkele bijzondere huizen in dit villawijkje zijn: Herenweg 48/hoek Jac. P.Thijsselaan een in 1927-1928 gebouwd woonhuis in de trant van de Amsterdamse School-stijl ontworpen door N.J.Nijman; Jac.P.Thijsselaan 2: landhuis ‘De Rietvorst’ uit 1939-1940 onder architectuur van J.van Erven Dorens uit Amsterdam; Clusiuslaan 1, hoek Ritzema Boskade: de villa ’t Heem net imposante samengestelde kap met rieten dekking, in 1927-1928 gebouwd in opdracht van P.H.Kaars-Sijpesteyn naar een ontwerp van Andries de Maaker;

De villa 'Rietvorst aan de Clusiuslaan op een foto uit 1928

De villa ’t Heem vervaardigd naar een ontwerp van architect Andries de Maaker. Foto uit 1928.

Horst1

In 1927/1928 is onder architectuur van Klaas Jonkheit het grote pand de Horst op een duin aan de Van Merlenlaan 31 gebouwd in opdracht van mw, P.J.E.Lefèvre-Kaars Sypesteyn.  Rond 1996 is het huis gekocht door Erik Jan Nederkoorn (1943-2016), bestuursvoorzitter van Fokker die in 1993 het vliegtuigbedrijf verkocht aan Dasa, onderdeel van het Daimler concern, dat vanwege de verliezen in 1996 de stekker uittrok bij Fokker. Het huis heeft vanaf 2011 jarenlang te koop gestaan en is uiteindelijk in maart 2018 verkocht. Het pand, een gemeentelijk monument,  is vervolgen door de nieuwe bewoners grondig verbouwd, de tuin aangelegd, een zwembad etc. zodat het er weer als vanouds prima uitziet.

bijlage

Oudemanslaan 8: woonhuis uit 1955-1956 naar een ontwerp van architect P.C.van Uchelen uit Laren;

Herenweg 40/hoek Ritzema Boskade ‘Le Tigre’ uitzonderlijk woonhuis in 1935 in opdracht van C.Dekker Jr. (directeur van de in 1909 opgerichte Algemeene Nederlandsch-Indische Electriciteits-Maatschappij) gebouwd naar een ontwerp van J.van Bleijswijk Sombeek (1904-1980) met invloeden van de in de jaren twintig geïntroduceerde scheepsarchitectuur van de Zwiters-Franse architect Le Corbusier.  Het pand staat anno 2013 te koop en is opgenomen op de Provinciale Monumentenlijst;

Gezicht op

Gezicht op “Le Tigre’ De naam ‘Le Tigre’ stond vroeger op de lage pilaren voor het huis, welke zijn verdwenen. Een bijnaam is ook wel ‘Het schip’.

quote

Januari 2017 bericht Quote  dat het fraaie pand ‘Le Tigre’ sinds kort weer te koop staat. Het is de laatste  jaren grondig gerenoveerd. Reden van de verkoop is het overlijden van de laatste eigenaar bij een noodlottig  auto-ongeluk. In 2006 is de villa verkocht voor 1,35 miljoen euro. De huidige vraagprijs bedraagt 2,375 miljoen euro. Woonhuis ‘Le Tigre’ is in 1935 gebouwd onder architectuur van J.van Bleijswijk Sombeek in opdracht van de uit Ned.Oost-Indië gefortuneerd teruggekeerde C.Dekker jr. In de jaren 20 en 30 zijn gelijksoortige panden gebouwd in Indië, o.. in Bandoeng. Het interieur is ook door Van Bleijswijk Sombeek verzorgd, in samenwerking met binnenhuisarchitect Paul Bromberg. In 1969 is de keuken inpandig verbouwd. In 1975 stond het huis leeg en verzocht de heer Wiersma, Herenweg 19, om afbraak van de villa om op deze plaats met grote tuin zes bungalows, te bouwen, waar de gemeente Heemstede geen toestemming voor gaf. In 1978 was het pand weer bewoond en is het souterrain aan de noordzijde uitgebreid met een kantoorruimte. In een muur bevindt zich een zonnewijzer.

portret van de opdrachtgever Cornelis Dekker. Hij was oa. directeur van de N.V. Handelsmaatschppij v/h Maintz & Co te Amsterdam. Geboren op 7 november 1885 als zoon van Dirk Dekker, bouwkundige te Haarlem en Neeltje Blokker. In 1934 is hij in Parijs gehuwd met Henriette Berdina Bergvelt. Vervulde vanaf 1914 functies in West en Oost-Indië bij de Algemene Nederlandsch Indische Electriciteits Maatschappij, ten slotte als directeur en keerde omstreeks 1934 terug in Nederland, waar hij aan de Herenweg 40 in Heemstede door J.W.van Bleijswijk Sombeek zijn modernistische villa liet bouwen. Tegenwoordig provinciaal monument. [zie: Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden. 1938]

ARCHITECTEN GHEBROEDERS H.J.M.PIETERSE en W.J.PIETERSE

Van Merlenlaan 31, hoek Heimanslaan: villa ‘de Horst, karakteristiek landhuis met indrukwekkende rieten kap. In 1927-1928 gebouwd in opdracht van mevrouw P.J.E.Lefebvre-Sijpesteyn naar een ontwerp van architect Klaas Jonkheit; Melchior Treublaan 11. In 1948 als eerste na-oorlogse huis, ‘De Nolle’ genaamd, gebouwd in de vrije sector, in opdracht van de heer H.P.Siegers en naar een ontwerp van W.J.Pieterse. [Dezelfde architect uit Aerdenhout ontwierp ook in 1954 het pand Van Merlenlaan 33, in opdracht van Den Breejen van den Bout].

Nolle

Villa de Nolle aan de Melchior Treublaan in het Grotstuk is in opdracht van de uit Zeeland afkomstige  H.P.Siegers gebouwd onder architectuur van W.J.Pieterse als eerste naoorlogse woning in de vrije sector te Heemstede.  Het ontwerp van Pieterse, die een 35 tal villa’s ontwierp in de gemeente Bloemendaal, voornamelijk in Aerdenhout, lijkt een krachtige verwijzing naar de Engelse cottage architectuur. De opdrachtgever, H.P.Siegers, toen luitenant der zee. 1e klasse, verzocht bij het ontwerp aansluiting te zoeken bij het wachthuis van fort ‘de Bolle’ aan de Nolledijk in het Zeeuwse Vlissingen. De witte villa met hoge schoorsteen bevat een rieten dakbedekking. Eind jaren zestig van de votige eeuw is het huis aan één zijde uitgebreid, onder andere twee garages, waarvan één inpandig. Aan de achterzijde, gelegen tegen de Clusiuslaan is een tuin aangelegd.

Heemstedenaar H.P.Siegers koninklijk onderscheiden (Heemsteeds Nieuwsblad)

Overlijdensadvertentie Hendrikus Pieter Siegers (Haarlems Dagblad, 18 september 2007)

Oprichter politieke partij HBB (Heemsteeds Burger Belang) H.P.Siegers overleden. In Memoriam door Eric van Westerlo. (de Heemsteder, 3 oktober 2007)

Graf van Elisabeth Adriana Cornelia Siegers-van Noortwijk (1921-1976) en Hendrikus Pieter Siegers (1915-2007) op de algemene begraafplaats Heemstede

De Aerdenhoutse architect Wilh. J.Pieterse (1902-1968) ontwierp in Heemstede ook de villa Van Merlenlaan 33 in 1954 in opdracht van Den Breejen en Van den Bout

Ook de gerestaureerde trapgevel van het monumentale pand Binnenweg 10 in Bennebroek (gemeente Bloemendaal) is een ontwerp van W.J.Pieterse (1945)

Binnenweg 10 Bennebroek. Ontwerp nieuwe trapgevel door W.J.Pieterse, 1945. Gemeentelijk monument. (Uit: Monumenten van Bloemendaal, samengesteld door Wim Post. 2011, pagina 35.

Achteromslag van publicatie uit 2013 met herinneringen aan Aerdenhout en zijn familie door bioloog Arnold Pieterse, zoon van bouwkundige W.J.Pieterse

Portret van W.J.Pieterse, circa 1925 (uit boek van Arnold Pieterse)

Het huis Teding van Berkhoutlaan 45 in Aerdenhout (Bloemendaal) waar W.J.Pieterse vanaf 1927 woonde. Tevens zijn oudere broer  H.J.M.Pieterse (ook bouwkundige), die in 1935 huizen bouwde aan de Chrysanthenumlaan te Heemstede en in 1964-1965 Heemstede een reparatiewerkplaats met kantoor ontwierp voor de firma Van der Valk en Nieuwdorp aan de Industrieweg 5.

Het pand ‘De Reynart”, ook wel aangeduid als  Pannenhuis’ – tegenwoordig met rieten dak in plaats van dakpannen, Teding van Berkhoutlaan 51 (tegenwoordig 57) waarheen de gebroeders Pieterse in het grotendeels door henzelf ontworpen huis vanuit Heemstede verhuisden, tot zij eind 1930 wederom verhuisden naar de tuinmanswoning op nummer 45 wat mogelijk te maken had met de economische crisis.

In 1931 is het tuinhuis dat voordien eigendom was van de naar Voorburg verhuisde L.F.van der Valk verbouwd en is een bovenverdieping gebouwd door het dak omhoog  te hijsen.(A.Pieterse, pagina 56)

Tekenkantoor, 1932, Teding van Berkhoutlaan 45. In 1936 overigens omgebouwd tot een woonhuis, waar W.J.Pieterse, intussen enige eigenaar, met zijn familie is gaan wonen. (A.Pieterse, p.57)

Eind december 1936 is W.J.Pieterse getrouwd met E.A.W.van Waalwijk van Doren, destijds geen onbekende naam in Heemstede vanwege het Woningbureau. Tot in de derde generatie anno nu voortgezet door de derde generatie, thans als makelaars-taxateurs echter niet meer in Heemstede maar met vestigingen in Haarlem, Santpoort en IJmuiden.

Advertentie uit de jaren twintig en dertig van Van Waalwijk van Doorn als woningbureau gevestigd aan de Zandvoortselaan 150.

Het archief van W.J.Pieterse (1902-1968) over de periode 1923 tot 1967 omvat 3,5 meter en is opgenomen in de collecties van Het Nieuwe Instituut (voormalig NAi) te Rotterdam. Van de ontwerpen in Heemstede kunnen worden genoemd: 1948: Voormalig Protestants Jeugdhuis, Heemsteedse Dreef (Herenweg?); 1948 landhuis in de Melchior Treublaan; 1959 woonhuis in opdracht van mw. Meijer-Bal in de J.P.Thijsselaan; 1962: verbouwing woonhuis Van Merlenlaan 9; Zonder jaar: verbouwing wijkgebouw Nederlands Hervormde Kerk.

In 1936, het jaar dat hij trouwde ontwierp W.J.Pieterse een woonhuis met kantoor aan de Teding van Berkhoutlaan 49a in Aerdenhout (google)

Foto van de Teding van Berkhoutlaan in Aerdenhout uit 1949 (NHA). Oorspronkelijk is de laan in 1923 aangelegd door N.van Keulen in opdracht van jonkheer mr.P.Teding van Berkhout (1865-1935), de laatste eigenaar van de oude hofstede Boekenrode. De familie Berkhout woonde daar tot 1923 en vertrok vandaar naar Heemstede. Begin 1932 keerden jhr., en mw. Teding van Berkhout-van Lennep naar Aerdenhout terug en woonden tot hun overlijden aan de Boekenroodeweg 47. Aan de Teding van Berkhoutlaan zijn door de gebroeders  Pieterse de volgende panden aangelegd: Teding van Berkhoutlaan 45, in 1932/1936/1950 door W.J.Pieterse; nummer 47, in 1931 door H.J.M. en W.J.Pieterse; nummer 490 in 1938 voor De Haas, ontworpen door de gebroeders Pieterse, nummer 57, in 1927 door J.J.M.Pieterse en W.J.Pieterse (voor henzelf).

In ‘Aerdenhout’ schrijft Arnold Pieterse  dat zijn de oudste broer van zijn vader H.J.M.Pieterse (geboren in 1901 en W.J. in 1902) in 1920 met zijn gezin vanuit Amsterdam naar Heemstede, die beiden een opleiding voor bouwkundig tekenaar hadden gevolg, waren toen nog minderjarig en woonde bij zijn oudste broer in huis De familie ging in Heemstede wonen in de Zandvoortselaan, “den Zandvoortschen straatweg” in de tekst van Frederik van Eeden senior (de bioloog en museumconservator, vader van de letterkundige), dat gebouwd is in 1918, bestaat nog steeds en ligt biet ver van de kruising met de Herenweg (“den Haagschen straatweg”). De reden voor de verhuizing weet ik niet, het zal vemoedelijk te maken hebben gehad met een verandering van werk van mijn vaders oudste broer.

Zandvoortselaan 51 Heemstede anno nu (google)

Zandvoortselaan nummer 51 is minder dan een kilometer van het stukje Aerdenhout van het stukje Aerdenhout dat door Van Eeden werd beschreven en mijn vader zal in die rijd vaak over “de kleine brug” zijn gelopen die “ligt over een water dat zich zuidwaarts in het weiland schijnt te verliezen”. Dit is de Houtvaart, die uitmondt in de Leidsevaart. Waarschijnlijk zag tijdens mijn vader Heemsteedsche jaren het bruggetje er nog zo uit als op een schilderstuk uit 1919 van Jan Grootveld.’

Het bruggetje over de Houtvaart op de Zandvoortseweg, gelegen op de grens van Heemstede en Aerdenhout gezien vanuit de voortuin van de familie G.J.van Dijk Sr. Hier bevond zich later het gazon van de firma Empelen & Van Dijk. [Intussen verhuisd naar Cruquius, gemeente Haarlemmermeer, Intratuin geheten. terwijl op de voormalige vrijgekomen terreinen tussen Aerdenhout en Heemstede villa’s zijn gebouwd]. Naar een schilderstuk uit 1919 van Jan Grootveld. In 1989 verscheen een jubileumuitgave ’75 jaar Empelen & Van Dijk; met een blik op Aerdenhout en Heemstede’, geschreven door de journalisten A.J.Kramer en A.Overmeer.

‘ “De kleine waterval” die Van Eeden beschrijft, lag in het beekje de Relle, op het terrein, waar nu aan de Teding van Berkhoutlaan de Antoniusschool staat. Mijn vader heeft hier vaak over verteld. De waterval bestond nog toen hij in 1927 in Aerdenhout ging wonen, in de bocht van de Teding van Berkhoutlaan en de Antoniusstraat. Het ruisen van de waterval kon hij vanuit zijn huis horen. Maar daar kwam snel verandering in toen de Relle, door de aanleg van de nieuwe woonwijk grotendeels werd drooggelegd en volgestort. De duinwaterwinning waar in de tweede helft van de negentiende eeuw een begin mee was gemaakt, heeft het beekje ook geen goed gedaan. Op het terrein van de schcol is nog een stukje van de oude Relle terug te vinden en ook op andere plaatsen in Aerdenhout, die meer stroomopwaarts lagen. Mijn vader heeft vaak gezegd dat door de bouw van de Antoniusschool in 1932 een prachtig stukje landschap verloren is gegaan. (…)’ (Arnold Pieterse, pagina 11)

De waterval in de Relle. Bron: Antoniusschool, uit publicatie van A.Pieterse, pagina 14

In ‘Ons Bloemendaal’ van voorjaar 1997, p.45-46, verscheen een artikel van Rick Everard over rellen en wellen in Bloemendaal – de architecten Pieterse

Woningen in de Jan Steenlaan te Heemstede, in 1933 ontworpen door architect H.J.M.Pieterse

Het oude bruggetje over de Relle ter hoogte van Boekenrodeweg 4. het huis dat ook “de Relle” werd genoemd nar de beek die in de tuin stroomde. Van de vroegere “forse beek” is nu af en toe een klein watertje over

De Relle stroomde onder deze brug door op het terrein van de Tyo van Eeghenschool aan de Teding van Berkhoutlaan

Villa De Relle is gebouwd in 1921-1922 in opdracht van C.van Rossem en werd ontworpen door de bekende Bloemendaalse architect A.P.Smits. De naam van het pand verwijst naar de duinrel die door de tuin van het huis loopt en via een duiker onder de weg uitkomt ter hoogte van de Teding van Berkhoutlaan. In westelijke richting is de loop van de rel [=waterloop of geul,  vgl. Duinrell] te volgen tot aan de van Eeghenschool aan de van Lennepweg (NHA, 1999).

Briefhoofd van de bouwkundigen H.J.M. en W.J.Pieterse toen zij in het pand Teding van Berkhoutlaan 71, tegenwoordig 57, verbleven (A.Pieterse, pagina 53)

Arnold Pieterse publiceerde een artikel: ‘De Relle en het Boerenlaantje; een speurtocht door oud Aerdenhout’ in: Ons Bloemendaal, nummer 4, jaargang 38, winter 014, p. 22-26

Detail uit de kaart van landmeter/cartograaf Melchior Bolstra uit 1746. Bij de rode ster kruist de Rel(le) het Boerenlaantje ofwel Bijweg (A.Pieterse, pagina 25)

Deel van de kaart van Aerdenhout met links van de Zandvoorterweg de Teding van Berkhoutlaan die uitkomt op de Boekenroodeweg

Voormalige achtertuin van Teding van Berkhoutlaan 45, waar de gezinnen van H.J.M. Pieterse en diens broer W.J.Pieterse woonden (A.J.Pieterse, pagina 26)

Globaal overzicht van door W.J. en de Gebroeders Pieterse ontworpen panden in Zuid-Lennemerland (uit: A.Pietserse, Aerdenhout’)

Villa Vogelenzangseweg 170, Vogelenzang. In 1938 ontworpen door W.J.Pieterse. Gemeentelijk monument. (Uit: De monumenten van de gemeente Bloemendaal, samengesteld door Wim Post, 2011, pagina 193).

De broers H.J.M. en W.J. Pieterse ontwierpen de destijds bekende Melkerij Mariënbosch van de familie Warmerdam aan de Boekenroodeweg. Fe opening vond plaats op 28 maart 1933. De Oprechte Haarlemse Courant schreef o.a. ‘De architecten gebr. H. en W.Pieterse te Aerdenhout hebben een uitstekende oplossing gevonden – bedoeld wordt een bedrijfsgebouw temidden van villabouw – waardoor de bezwaren van Publieke Werken werden opgeheven. Het gebouw is in Neder-Saksischen stijl opgetrokken en maakt uiterlijk een zeer pittoresken en inwendig een hoogst hygiënischen indruk’. Arnold Pieterse publiceerde een artikel ‘Wetenswaardigheden rondom de voormalige melkerij Mariënbosch in Aerdenhout’, in: Ons Bloemendaal, nummer 4, jaargang 40, winter 2016, p. 18-22.

Overlijdensbericht van Wilhelmus Jacobus Pieterse (De Telegraaf, 3-3-1968)

In Ons Bloemendaal, najaar 2011, publiceerde Arnold Pieterse, een artikel ‘Architect in Aerdenhout’ ver Wilh. J.Pieterse, p.27-29)

In 2015 publiceerde Arnold Pieterse een boekuitgave: Aerdenhout; geschiedenis, mijn vaders sporen, herinneringen. Bevat een overzicht van tussen 1923 en 1968 door architect Wilh. J.Pieterse ontworpen landhuizen

(1) Door publicatie in De Volkskrant van 29 juli 1961 en ‘Het merckwaerdigste meyn bekent’ is het onterechte verhaal in de wereld gekomen dat  een gepensioneerde zeekapitein de voor die tijd moderne villa liet bouwen, “die hij duidelijk het aanzien van een zeekasteel gaf.” In werkelijkheid keerde de heer C.Dekker jr. begin 1935 terug uit Nederlands-Indië waar hij vertrouwd was geraakt met enkele gelijksoortige panden die in de jaren twintig en dertig in Bandoeng waren gebouwd

========

J.B.SLUITER TIMMER-, METSEL- AANNEMERBEDRIJF IN AERDENHOUT; door J.B.Sluiter Jr., Mozartkade 1 Heemstede, 1967 (1)

‘Eerstens mijn verontschuldigingen dat ik zo lang heb gewacht de gevraagde gegeven betreffende vader [= J.B.Sluiter sr.] en mij [J.B.Sluiter jr.] te doen toekomen. Ik heb er geen enkel excuus voor en als je me zou zien schrijven zou je onmiddellijk opvallen, dat dat ik bedrijf met schaamrood gekleurde kaken.

Jacob Barend Sluiter Senior (1876-1952)

sluit6

kabinetfoto van Jacob Barend Sluiter senior, vervaardigd door in destijds befaamde fotograaf  Berend Zweers (1873-146) , Groote Houtstraat 185 in Haarlem

Allereerst een korte levensbeschrijving van Vader. Hij werd 15 juli 1876 geboren te Muiden als één na jongste uit een gezin van 5 kinderen en tevens als enige zoon van Jacob Barend Sluiter en Alida Groen. Met hard werken en veel avondstudies werkte hij zich op tot uitvoerder van de firma E.J.Jurriëns (2) te Naarden. Dit moet zo omstreeks 1900 geweest zijn. De firma Jurriëns had indertijd nogal wat bouwactiviteiten in de Bollenstreek, o.a. te Sassenheim, waar hij Moeder  (Gerdina Alida Drost) leerde kennen.

sluit1

Het echtpaar J.B.Sluiter en G.A.Drost

Het huwelijk vond plaats te Sassenheim op 19 november 1903. In die jaren kwam Aerdenhout in opkomst en gedeeltelijk ook Bentveld. In verband met werkzaamheden in Aerdenhout en Bentveld verhuisden vader en moeder eerst naar Zandvoort en omstreeks 1904 naar Heemstede in een woning, welke vlak achter het tolhek aan de Leidsevaart gelegen was. Dit tolhek, met de wapens van Haarlem en Leiden is later afgebroken en siert thans de toegang tot het tennispark in het Wandelbos “Groenendaal” te Heemstede. De betreffende woningen zijn inmiddels ook reeds gesloopt. Deze terreinen vormen thans de Oostelijke ruimte vóór het station Heemstede – Aerdenhout. In dit huis werd ik 8 september 1905 geboren.

sluiter6

Advertentie van B.Jurriens & J.B.Sluiter (Haarlem’s Dagblad, 21-12-19080Een bijschrift invoeren

Inmiddels was vader omstreeks 1906 compagnon van de heer Jurriëns geworden en de zaak heette nadien “Jurriëns en Sluiter”. De bouwactiviteiten concentreerden zich voor een zeer groot gedeelte op Aerdenhout en Bentvelt, waar zich verscheidene Amsterdamse zakenlieden en ook kunstschilders (o.a. Bauer en Mendlik) kwamen vestigen.

jurriens1

Adv. B. Jurriëns & J.B.Sluiter. Timmerlieden en aannemers in Aerdenhout, gemeente Bloemendaal

Het compagnonschap duurde tot 1 januari 1913, toen het “schap’ onder de beste verstandhouding ontbonden werd en de compgnons verder hun leven lang de beste vrienden zijn gebleven. In 1907 of 1908 moeten wij naar Aerdenhout zijn verhuisd en een oude schilderachtige soort boerenwoning gekregen op de hoek van de Schulpweg en Eikenlaan (tegenwoordig Oscar Mendliklaan geheten).

sluit4

Het huis van familie Sluiter aan de Eikenlaan 1 in Aerdenhout met op de achtergrond het pakhuis etc.

Op het achterterrein stond tot 1848 de blauwselmolen “’t Haspel”, waarvan de funderingen bloot kwamen bij de bouw van de nieuwe telefooncentrale Aerdenhout. Ik kan mij nog herinneren, dat wij hier in de bodem stukjes blauwsel vonden. Na 1913 werden onder directie van vooral Amsterdamse en Gooise architecten diverse villa’s gebouwd en volgens eigen ontwerp en tekeningen de buitenplaats “Koeduin”, gelegen aan de Van Lennepweg te Aerdenhout. De oude boerenwoning bleek met de jaren zoveel gebreken en ruimtegebrek te vertonen, dat vader in 1915 de plannen maakte voor een nieuw huis. Deze woning staat er nu nog, praktisch op dezelfde plaats als de oude. De werkplaats en kantoor zaten aan het woonhuis aangebouwd. In 1916 trokken wij er in. Tussentijds hadden wij in een grote houten barak gewoond. In 1913 was intussen de grote stenen loods gebouwd, welke met twee zolders in hoofdzaak diende voor hout-opslag, terwijl het ondergedeelte gebruikt werd voor het maken van grote constructies. In de jaren twintig kwamen hier de houtbewerkmachines te staan. Van eind 1914 tot 1918 diende deze loods echter als kazerne voor de troepen van de Kustverdediging tijdens de eerste wereldoorlog.

sluiter1

Voorheen Eikenlaan. Het uit de 19de eeuw stammende pakhuis is in gebruik geweest bij een schildersbedrijf en later bij de aannemer J.B.Sluiter. Het achter de bebouwing gelegen pakhuis is in 1999 gesloopt om plaats te maken voor de bouw van een dubbele woning (NHA)

In 1914 werden in ijltempo bijgebouwd (alles in houtconstructie) een groot manschappen-onderkomen, een keukengebouw en een wachtgebouw, provoosten, wasgelegenheden, toiletten enz. In die tijd kwam ook het park “Oosterduin” in ontwikkeling en na aanleg van de eerste wegen begon de verkoop van bouwterreinen, die in handen was van de makelaarsfirma Joh. Draijer Hzn. te Amsterdam en van J.B.Sluiter sr. Verscheidene villa’s  zijn door vader in het “Oosterduinpark” gebouwd, waarvan vele onder architect Smits te Aerdenhout (3). Circa 1920 vond enige jaren een bijzonder prettige samenwerking plaat met de heer F.A.Broersma Sr., de vader van Freek Broersma. O.a. verzorgden  zij de afbouw van Stoop’s -bad te Overveen, de bouw van de buitenplaats “Leyduin”, bouw buitenplaats “Koekoeksduin”, beide halverwege Aerdenhout en Vogelenzang, en de restauratie van het buiten “Bijsteijn’ te Putten op de Veluwe.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Huize Blijstijn in Putten (Gld.), tegenwoordig rijksmonument.

Ook buiten Aerdenhout en omgeving werd door vader gebouwd, o.a. in Hilversum, Hattem en Warmond. Inmiddels was ook het park “Naaldenveld” in exploitatie gekomen, waar eveneens diverse villa’s gebouwd zijn. Voorts in 1935 circa  de helft van alle paviljoens, restaurantgebouwen enz. van de bloemententoonstelling “Flora” te Heemstede. De andere helft werd toen uitgevoerd door de aannemersfirma Gebr. van den Putten, gevestigd aan de Kerklaan in Heemstede.

sluiter15

Uit: catalogus FLORA 1935. Op de foto architect J.C.Brand uit Aerdenhout, schoonvader van aannemer J.B.Sluiter

sluit5

Ontvangst van koningin Wilhelmina op de Flora 1935 in Groenendaal met o.a. architect J.C.Brand

sluiter 26

(Flora 1935, verkoop van tentoonstellingsgebouwen door J.B.Sluiter)

Paviljoen op FLORA 1935. ontworpen door architect J.C.Brand en gebouwd door aannemers J.B.Sluiter en Gebr. Van den Putten

J.B.Sluiter sr.  was ook een tijdlang bouwkundig adviseur van de verenigingen “Natuurmonumenten”(met natuurreservaten, o.a. op de Veluwe, Naardermeer, Brabantse vennen enz.) en van “De Hollandsche Molen , beide verenigingen toenmaals gevestigd te Amsterdam. Diverse jaren had vader een bestuursfunctie in de N.A.B. (Nederlandsche aannemers Bond), later Nederlandse Aannemers en Patroon Bond (N.A.P.B., afdeling Haarlem).   In 1919 hoorde hij bij de oprichters van de “N.V.Ripperda”, waarvan hij tot aan zijn overlijden op 30 november 1952 lid van het Bestuur was. Tevens was vader lid van het college “Veillust”.  Thans betreffende mijzelf.

Sluiter10

Advertentie Algemeen Handelsblad, 11-9-1917

sluiter11

Algemeen Handelsblad 10-1-1924

J.B.Sluiter jr. (1905-1991)

sluit3

Vader en moeder Sluiter-Drost en de jonge Jacob Barend junior

‘Ik werd 8 september 1905 te Heemstede geboren, waarvoor ik juist de verjaardag van mijn moeder uitgekozen had. Van m’n Heemsteedse tijd kan ik mij niets herinneren, wèl van de periode in Aerdenhout, waarheen wij in 1907 of 1908 vertrokken. Aerdenhout was toen nog dunbezaaid met huizen en villa’s en praktisch geheel gevuld met bos. Op het “Kopje” staande zag men weinig woningen, enkel de circa 40 meter hoge toren van “Kareol” aan de Van Lennepweg stak er als een eenzame grijze vinger uit. De rest ging nagenoeg schuil in het groene kleed van de bomen. Ik kan mij nog goed herinneren dat ik  – zo’n jaar of 10 zijnde – in de vakanties met een buurjongen een bepaalde boom beklom en ons dan van tak tot tak ophesen tot in de kruin , die we dan net zo lang doorzwiepten tot de kruin van de naastliggende boom onder ons bereik kwam en we oversprongen op die takken. Vanuit de boomtoppen keken we helemaal uit op Zandvoort en ver in Haarlem. Als apen zwierden we dan zo Aerdenhout rond, van boom tot bom, tot we ergens weer naar beneden moesten  om te gaan eten. een paar dagen voor mijn zevende verjaardag ging ik naar de ULO-school in Haarlem op de Nassaulaan. Eerst met de “Zandvoorter” tram naar de Tempeliersstraat, waar ‘dikke Hendrik’ in een wachthuisje zat om een beetje orde onder de jeugd te houden, en dan nog een stukje met het “Ceintuurtje’. Na drie jaar verhuisde ik naar de school in de Tetterodestraat, daar Haarlem bepaaldelijk dacht, dat Aerdenhout, zijnde gemeente Bloemendaal, hier dichtbij lag. Het gevolg was, dat ik tussen de middaguren moest haasten om via 2 trammen Aerdenhout te bereiken, snel te eten, onderhand nog gedag zeggen en te zien dat ik nog op tijd weer op school present was. Soms ging ik dan ook per fiets, tot er een melksalon in buurt kwam en ik daar kon overblijven. Na 7 schooljaren (denk niet dat ik ben blijven zitten, want zo’n eerste schooltraining nam inderdaad 7 jaren in beslag) betrad ik de driejarige HBS aan de Raaks, die ik eveneens met goed en voorspoedig gevolg af mocht leggen. daarna naar de MTS (nu HTS, hoewel MTS me nog altijd plezieriger in de oren klinkt) aan de Mr. Cornelisstraat. Met het vak “mechanica” had ik in het begin  een enorme worstelpartij tot aan de Kerstdagen, en een bizonder onvriendelijk cijfer prijkte op mijn puntenlijst. daarna had ik het ineens “door” en op m’n einddiploma mocht ik me verheugen in een 10. Toentertijd waren o.a. de heren Slagter en ir.H. Friedhoff aan de Middelbare Technische School verbonden.

mts

Haarlem’s Dagblad

in m’n praktijkjaar werkte ik eerst als volontair, circa een half jaar bij de firma Reijnierse te Overveen aan de bouw van een villa “Vinkenduin”, gelegen aan de Vogelenzangseweg, halverwege Aerdenhout en Vogelenzang.

Sluitervinkenduin

Huize Vinkenduin, Vogelenzangseweg 39 Aerdenhout

De uitvoerder Blom was geen gemakkelijk heer en kon je behoorlijk op je bliksem geven als je iets verprutst had, maar hij was tevens zeer leerzaam. Na afloop van de MTS in 1926 en na het vieren van de nodige feestvreugde bij alle geslaagde broeders van de bouw-afdeling legde de militaire dienst beslag op me en vertrok ik voor 9 maanden nar Utrecht (Generaal Kromhoutkazerne)  waar ik omgevormd tot sergeant vandaan kwam.

sluiter2

Garage villa Duinsathe met eigen nummer 10. Het bouwjaar is 1919-1920 en het ontwerp van J.B.Sluiter. De garage werd destijds gebouwd voor de heer A.van Ijzeren op grond van een andere eigenaar (NHA).

In 1927 kwam ik in dienst  bij vader in de zaak,die tot 1964 is voortgezet

In 1932 leerde ik op de tennisbaan van Groenendaal mijn toekomstige vrouw kennen. Ons huwelijk vond in september 1934 plaats, Mijn schoonvader was de architect J.C.Brand te Bennebroek, de ontwerper van o.a. het bloenententoonstellingscomplex “Flora” te Heemstede in 1935, waarvan de totale bouw door de Gebroeders Van den Putten en door J.B.Sluiter Sr. plaats had, elk voor 50%. In 1937 werd ik geheel in de zaak opgenomen al compagnon en heette de zaak voortaan J.B.Sluiter & Zoon. In mei 1939 werd ik weer opgeroepen voor de militaire dienst en kwam ik in Huisduinen te liggen (stelling Den Helder). In de oorlogsdagen zat ik als zoeklichtcommandant 2 dagen in Zurig aan de Friese kant van de Afsluitdijk, waarna wij ons weer terug moesten trekken op de basis bij Den Helder. Precies een jaar na m’n vertrek naar Huisduinen was ik weer thuis (einde mei 1940),  De bouwactiviteiten waren door de oorlogsjaren belangrijk geslonken en onderhoudswerkzaamheden maakte het voornaamste onderdeel uit gedurende deze jaren, gelardeerd met het maken van schuilgelegenheden voor mensen, radio’s, koperwerken enz.

sluiter12

Advertentie J.B.Sluiter uit  1940

Sluiterbouwgrond

Bouwgrond om Aerdenhout te koop. Te bevragen: J.B.Sluiter. Adv. uit het Algemeen Handelsblad van 10 december 1955

Na het overlijden van vader op 30 november 1952 heb ik de zaak voortgezet tot eind 1964, waarna ik na het heengaan van moeder, juli 1963, de mij bij boedelscheiding toegewezen zaak heb verkocht. Dit viel mij niet gemakkelijk, maar diverse overwegingen gaven uiteindelijk de doorslag. Vanaf september 1964 ben ik thans als zelfstandig adviseur verbonden aan het wegenbouwbedrijf P.C.Zanen N.V. te Heemstede. Enkele jaren was ik bestuurslid van de N.A.P.B. (afdeling Haarlem), waarvan ik nog steeds lid ben. Na het overlijden van vader ben ik in het bestuur van de “N.V.Ripperda” gekomen. Verder ook lid van college ‘Veillust’.

Annex: in Monumentenboek Noord-Holland lezen we onder Boekroode (Boekenroodeweg 9, Aerdenhout, Bloemendaal): ‘(…) De laat18de -eeuwse parkaanleg in vroege landschapsstijl is mogelijk ontworpen door Johann Georg Michaël en bevat een neo-classicistische vierkante houten theekoepel (circa 1790) met corintische zuilen en pilasters. Uit 1908 dateert de portierswoning door J.B.Sluiter (vergroot 1928). Recent is op het terrein een modern zorgcomplex ingericht’.  

Jacob Barend Sluiter jr. vestigde zich 30 juni 1936 op het adres Mozartkade 1, hoek Johannes Verhulstlaan  in Heemstede. Hij was  jarenlang en verdienstelijk dammer die in de jaren 30 heeft meegedaan aan de Nederlandse damkampioenschappen en lid was van zowel Damclub Heemstede als Damclub Haarlem. Hij is in 1991 op 86-jarige leeftijd overleden.

mozartkade

Mozartkade 1 Heemstede, tegenwoordig met Mariabeeld  ((Heemstede Boek) In 1935 gebouwd onder architectuur van  M.J.Meuleman

sluiteroverlijden

Overlijdensadvertentie J.B.Sluiter (De Telegraaf, 29-10-1991)

Sluiter7

Foto van het Nederlands Damkampioenschap 1930 Die vonden begin mei 1930 plaats in het Odd Fellow House te Amsterdam. Daaraan deden van de Haarlemsche Dam Club. opgericht in 1907, J.B.  Sluiter en J.W. van Dartelen mee. Vooraan Ph. de Schaap en J.B.SLUITER. Verder waren deelnemers B.Ris, P.Beers, A.K.W.Damme, J.H.Vos, D.H.Mollenkamp, R.C.Keller

sluiter17

Huldiging en simulataanséance J.B.Sluiter Jr. (De Telegraaf, 15-5-1930)

Sluiter8

Het Jubileum der Haarlemsche Damclub , 5 juli 1037. Op de foto links J.B. Sluiter en rechts J.W.Van Dartelen

Sluiter4

Uit: jubileumboek Heemstede damt 1917  1992. 75 jaar Heemsteedse Damclub, samengesteld door P.J.Beliën, P.R.Moraal rn E.Deurloo.  (Oorspronkelijk Sr.k. dam- en schaakclub’geheten, opgericht 15 september 1917. Bovenstaand  J.B.Sluiter, pagina 45

Noten

Sluiter3

Hert aannemer-, timmer- en metselbedrijf J.B.Sluiter Sr. en Jr. was gevestigd vh. Schulpweg, met huis en werkplaats Eikenlaan 1-3, Aerdenhout

(1) De heer J.B.Sluiter Jr. stelde zijn ‘levensverhaal’ op schrift 29 oktober 1967 op verzoek van een mede-lid van sociëteit ofwel college Veillust , de heer H.J.Cramer.

H.J.Cramer (1893-1973). Hij was o.a. medeoprichter van de Stichting Bedrijfspensioenfonds Schildersbedrijf en vanaf 1952 bestuurslid van College Veillust

‘Veillust’ is in de 18e, mogelijk al 17de eeuw ontstaan, met in de 19e eeuw leden als Pieter Bodisco, Beccari van de aannemersfirma etc, welke ook lid waren van het letterkundig genootschap ‘Democriet’ In 1884 ging bij een brand het archief verloren, maar een Notulenboek (vanf 1827) bij een ander lid aanwezig bleef bewaard. Men hield zich bezig met huizenveilingen, de leden, bestaande uit makelaars, aannemers en architecten. Vanuit een loge, voorheen in “Het Notarishuis” aan de Bilderdijkstraat  te Haarlem konden leden de veiling volgen. > Bij de huizenveilingen is de gewoonte om zogenaaamde plokgelden uit te keren aan de hoogste bieder. Wordt hert perceel echter niet afgemijnd, dan blijft deze hoogste bieder aan het perceel hangen en krijgt men dus geen plokgeld uitbetaald. Van deze plokgelden werd vroeger een gedeelte bestemd voor de aankoop van wijn, die door de leden van het COLLEGE VEILLUST in hun loge werd gedronken”.  In 1968 heeft scriba H.J.Cramer een bijdrage gepubliceerd ‘College Veillust” in Haerlem Jaarboek 1927, Verschenen in 1968, p. 139-143. Het aantal leden bedroeg toen 25. De tekst van het verhaal van J.B.Sluiter is ontvangen van dochter Saskia Sluiter, beeldend kunstenaar in Velsen en schrijfster van het boek ‘Kibboets  Beverwijk'(2-19).

Bijeenkomst van de Landelijke Aannemers Bond onder wie J.B.Sluiter

(2) De aannemersfirma Jurriëns, laatstelijk gevestigd in Utrecht, heeft nog lang bestaan, ging in 2016 failliet, maar heeft nadien eren doorstart gemaakt.

jurriensfriso

Logo van aannemersbedrijf Jurriëns

(3) Over architect A.P.Smits die veel panden in Bloemendaal maar ook in o.a. Heemstede ontwierp schreef ik op het blog: Heemsteedse straatbeelden.

Jonkheer Samuel van Lennep en ‘de Echo’

Huize 'de Echo' in het groen

Huize ‘de Echo’ in het groen

In 1913 is dankzij burgemeester David Eliza van Lennep Groenendaal aangekocht voor de gemeente en als openbaar wandelbos voor het publiek opengesteld. Zijn broer jonkheer Samuel van Lennep (geboren 1 juli 1866) woonde in Amsterdam en was directeur van de N.V. Amsterdamsche Maatschappij voor Gemeente Crediet. Hij besloot in 1915/1916 een stuk grond aan de Van Merlenlaan te kopen. Zijn keuze viel op het diepste kavel met uitzicht op Groenendaal. Als men iets riep in de richting van het bos gaf dat een echo, reden om zijn toekomstig huis aldus ‘de Echo’ te noemen, van Merlenlaan 23.

Een jonge Samuel van Lennep (1866-1943) met een boek op zijn schoot op 10-jarige leeftijd als leerling van de Noordschool in 1876 (NHA)

Een jonge Samuel van Lennep (1866-1943) met een boek op zijn schoot op 10-jarige leeftijd als leerling van de Noordschool van de heren Knoop en Prinsen Geerligs in 1876 (NHA)

Jonkvrouwe Anna Elisabeth van der Wyck, echtgenote van jonkheer S.van Lennep, geboren te Maastricht 3 november 1872, overleden te Heemstede 27 october 1943; jonkheer Samuel van Lennep, geboren te Heemstede 1 juli 1866, overleden te Heemstede 17 december 1943 en jonkheer Auguste van Lennep, geboren te Den Helder 29 mei 1902 en overleden te Amsterdam 12 maart 1962

Vanwege de Eerste Wereldoorlog met een grote schaarste aan voedsel werd het grondstuk in eerste instantie bepoot met aardappelen. Van Lennep ging op zoek naar een bouwer in de gemeente en kwam uit bij timmerman-aannemer W.A.van Amstel. Namens deze firma vond correspondentie plaats met D.F.de Wilde. Onder meer over de verzending van aardappelen naar Amsterdam, zoals of de vracht al of niet per paard en wagen verzonden moet worden of toch beter per beurtschipper, in welk geval de 23 mud een paar keer dient te worden overgeladen.

In 1916 vindt aankoop plaats van de grond en Samuel van Lennep schetst zelf een villa/landhuis in neoklassieke stijl. Op basis daarvan zit in het dossier een ontwerp van de Amsterdamse architect C.B.Posthumus Meijes van een traditioneel stenen villa. Voornaam, een beetje in de stijl van het toen nieuwe raadhuis. In 1917 is een compleet bestek vervaardigd. Samuel van Lennep achtte het plan als zeer kostbaar. Hij logeerde regelmatig in het Gooi bij de familie Dedel in ’s Graveland en die maakten hem attent op houten huizen in het schootsveld van de Waterlinie, de Stelling van Amsterdam, die aanzienlijk goedkoper waren. Dat sprak de financier, lid ook van de Raad van Beroep Directe Belastingen, erg aan.

Noors bouwpakket

Houten huizen kwamen veelal uit de Verenigde Staten en Canada, op basis van een frame, een houtskelet, maar ook uit Noorwegen. Deze huizen uit Scandinavië werden aangeduid als ‘Noorsch Balken-huis’ omdat ze opgebouwd waren als gestapelde stammen. Bestaande uit een zeer solide, zware bouw. Van Lennep besluit daarop zich te laten informeren over de mogelijkheid een woning als bouwpakket. In het bewaard gebleven archief zijn veel documenten beschikbaar zoals over de opdracht en het vervoer per zeiltjalk Wolberdina door kapitein J. Klugkist vanuit de Strömmen Traekvarefabrik in Christiana (Oslo) in Noorwegen.

Aankomst van de Wolberdina in de haven van Heemstede

Aankomst van de Wolberdina in de haven van Heemstede

Met alle problemen van dien. In het voorstel aan de gemeenteraad wordt vrijstelling gevraagd voor houten gevels met als eis dat voor rekening van de adressant een brandput wordt gemaakt. De rekeningen van de (meestal plaatselijke) leveranciers zijn nog aanwezig, zoals van ‘Van Baaren en Beers’ in Norton Pijpwellen, Grondboringen, Kelderdrainerng, Grond- en Heiwerken’ uit Schoten bij Haarlem; ‘K.Gaikhorst, schilder te Heemstede’; ‘Jac Roest Jr. , loodgieter en zinkwerker, koper- en blikslagerij’ in Heemstede; ‘H.J.Draijer – Hovenier, aanleg en onderhoud van tuinen, parken ‘Knapenburg’, Heemstede;

De kar van de firma Draijer met de hovenier-eigenaar H.J.Draijer en twee knechten.

De kar van de firma Draijer met de hovenier-eigenaar H.J.Draijer en twee knechten.

Het laantje op 'Knapenburg' met hovenier-eigenaar H.J.Draijer

Het laantje op ‘Knapenburg’ met hovenier-eigenaar H.J.Draijer

P.J.van Empelen, Bloemist aan de Binnenweg 28; Van den Asdonk, huis- en kachelsmederij, Groenendaal rijwielen, Kerklaan, hoek IJzeren Brug’; ‘N.Wildschut, nabij de kerk Heemstede, specialiteit in het maken van hekwerken’. Door ‘Runder- en varkensslachterij Raadhuisstraat 94 b.d. IJzeren brug’ zijn meermaals ossenlappen voor de aannemer geleverd.  De bekende firma ‘Heringa & Wuthrich’ , Groote Markt 25 in Haarlem’ verzorgde de elektra. De offerte was ƒ 475,- maar de uiteindelijke rekening bedroeg 1.212,83 gulden. Tevens is door deze firma de warmwatervoorziening, de bliksembeveiliging en centrale verwarming aangelegd. Op 27 mei 1920 meerde de ‘Wolberdina’ aan in Heemstede. Met de stenen fundering was toen al gestart en al op 10 juni gingen de pannen op het dak. Na oplevering bestelde Samuel van Lennep uit Noorwegen twee rendiergeweien voor 45 gulden ter verfraaiing van het huis.

Voorzijde van het kasboek van 'de Echo'

Voorzijde van het kasboek van ‘de Echo’ uit 1916

Diverse nota's betrekking hebbende op opbouw van 'de Echo'

Diverse nota’s betrekking hebbende op opbouw van ‘de Echo’

============================================================================

Globaal overzicht van kosten ‘de Echo’:

Aankoop terrein à ƒ 3,- per vierkante meter in 1916                   ƒ  15.000,-

Tuinaanleg, schoonmaken terrein, sloot en hek                                 3.000,-

Houten huis uit catalogus met wijzigingen                                       25.000,-

Transport, verzekering, invoerrechten en inklaring                              7.000,-

Bouwkundige kosten aannemer (fundering, herstelwerk, montage)      20.000,-

Noorse opzichter (exclusief onderdak en voeding)                                   100,-

Loodgieter, elektra, centrale verwarming                                              3.000,-

Schilderwerk                                                                                       4.200,-

TOTAAL                                                                                         ƒ  77.300,-

=======================================================================================

Het houten huis 'de Echo' in aanbouw

Het houten huis ‘de Echo’ in aanbouw

Bouw van de Echo in 1920

Bouw van de Echo, foto gemaakt op 11 juni 1920

Bouw van 'de Echo'

Bouw van ‘de Echo’, 10 juli 1920

Timmerlieden aan het werk, juli 1920

Timmerlieden aan het werk, juli 1920

Bezig aan de 'finishing touch'

Bezig aan de ‘finishing touch’

Het gereed komen van het huis

Het gereed komen van het huis met tuinaanleg

Jonkvrouw A.M.C.F. van Lennep-van Valkenburg, echtgenote van Maurits Alexander van Lennep, vertelde aan Ben van Tongeren dat pas in de jaren dertig het huis van binnen kon worden betegeld en behangen. Tot die tijd zat er nog zoveel beweging in de houten balken waaruit de buitenwanden bestaan dat beschieting niet zinvol was. In die dertiger jaren kwamen de Van Lenneps vaak bij elkaar in ‘de Echo’. De zusters die toen op huize ‘Het Manpad’ woonden en de familie die in huize  ‘Welgelegen’ op de hoek van de Koediefslaan/Herenweg woonachtig was. De gezondheid van jonkheer Samuel van Lennep ging echter sterk achteruit. In 1939 wordt nog een warande toegevoegd aan het huis.

Op 20 juni 1943 werd op het adres Van Merlenlaan 23 bij jonkheer S. van Lennep door zogenaamde leden van de Duitse Sicherheitsdienst huiszoeking verricht. Zij namen een partij levensmiddelen in beslag. Nadat de heer Van Lennep de politie had gewaarschuwd bleek het om een roofoverval te gaan. De daders konden worden aangehouden en de gestolen levensmiddelen teruggegeven.

In 1934 berichtte o.a. de Heemsteder: “Samuel van Lennep, wonende te Heemstede, is bij Koninklijk Besluit, met al zijn wettige, zoowel als vrouwelijke afstammelingen, in den Nederlandschen adel verheven, met de rechten van jonkheer en jonkvrouw als titel te voeren.”  Ook ontving hij een benoeming tot officier in de orde van Oranje Nassau.

Jonkheer Samuel van Lennep, geboren in 1866 is op 17 december 1943 overleden op 77-jarige leeftijd en is op 21 december begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Herfstlaan. Eerder was zijn echtgenote, Anna Elisabeth (Betsy) van Lennep-van der Wijck in 1942 gestorven. Het echtpaar liet twee zonen na, te weten: 1) Auguste van Lennep (1902-1982) en 2) Maurits Alexander van Lennep (1908-1998).

Lennep

                        Getekend portret van Samuel van Lennep, door George Rueter, 1925

Na het overlijden van jonkheer van Lennep is het huis werd gevorderd door de familie André de la Porte, die zelf uit hun huis in het Grotstuk moesten. Deze huurden aanvankelijk het pand maar kochten het later.

In 1980 woonde de heer R.A.F.Schwartz in het ‘Noorse’ huis en deze diende in dat jaar een verzoek in bij Burgemeester en Wethouders van Heemstede om de grond te herverkavelen. Daartoe moest ‘de Echo’ worden afgebroken. Hij stelde zich voor aan de van Merlenlaan een appartementencomplex neer te zetten, een flatgebouw met 5 of 6 wooneenheden. En op de gronden er achter wilde hij enige villa’s laten bouwen. Het gemeentebestuur van Heemstede was tegen de twee bungalows erachter maar had geen principiële bezwaren tegen het bouwen van een appartementengebouw wanneer dat niet hoger zou worden dan 15 meter. De heer Schwartz werd verwittigd dat hij een plan mocht indienen. Blijkbaar was dat niet aantrekkelijk want de heer Schwartz verkocht het pand aan de heer A.R.M.Verbeek die hier tot voor kort nog woonde.

Deze eigenaar heeft in 1983 de garage aanmerkelijk uitgebreid en de raamroeden verwijderd. Hier mag nog worden opgemerkt dat bij een vergroting van de garage in 1932 de eis werd gesteld dat dit gebouwtje aan het oog zou worden onttrokken door een groenblijvende klimplant.

Bij het vaststellen van de lijst voor het MIT, het ‘Monumenten Inventarisatie Project’ van jonge monumenten werd ook dit huis bekeken door de Welstandscommissie. Echter, het andere houten huis – een bouwpakket uit Canada – aan de Bronsteeweg heeft men verkozen als voorbeeld van dit gebouwtype. Bij een rondleiding aan leden van de commissie karakterbehoud in 2002 vertelde heer Verbeek van de verzakking van het houtskelet: de centrale kern met de schoorstenen was goed gefundeerd en gemetseld maar de buitenwanden waren weggezakt. Cosmetisch heeft hij de doorgangen en plafonds recht laten trekken met betimmeringen. De noordwesthoek was verrot en is met veel technisch vernuft gestut en vernieuwd. De periodieke onderhoudskosten zijn vrij hoog. De gevel is in 1999 geverfd in Berlijns blauw. De heer Verbeek is intussen verhuisd naar een appartement in De Glip en ‘de Echo’ kreeg een nieuwe bewoner, de heer W.Reehoorn, die verhuisde vanuit de Johannes Verhulstlaan naar het ‘Noorse’ pand aan de Van Merlenlaan.

Literatuur

– Ben van Tongeren. ‘De Echo’; een Noors huis in Heemstede. In: HeerlijkHeden, nummer 112, april 2002, blz. 95-101.

– Van Merlenlaan 23, de Echo. In: Monumenten van Heemstede; een keuze uit de parels van de Heerlijkheid. Heemstede, VOHB, 2004, blz. 59-60. In deze uitgave ook een beschrijving van houten huis, bouwpakket ‘Bennett Home’ uit 1921, Bronsteeweg 1, blz. 8. Een vergelijkbaar huis van het type ‘Bennet Homes, systeem La Salle’ staat in Bennebroek, Rijksstraatweg 46, hoek Kleine Sparrenlaan en is beschreven in: ‘Monumenten van Heemstede en Bennebroek; opnieuw een keuze uit de parels van de Heerlijkheden. Heemstede, VOHB, 2005, p. 78

– Michel Bakker. Concept Cultuur- en architectuurhistorische kaart Heemstede (26-11-2000).

– W. de Wagt. Houten landhuizen in Bennebroek en Heemstede: Amerikanisme of snobisme, in: Heemschut, september 1990, blz. 18-19.

 

Het Noorse huis de Echo aan de Van Merlenlaan

Het Noorse huis de Echo aan de Van Merlenlaan omstreeks 1930

========

Houten huis Solhjem, Oostzanenlaan 23 Heemstede, in1922 gebouwd en in 1968 gesloopt waarna de op de percelen 21, 23 en 25 nieuwe stenen huizen zijn gebouwd (foto’s van de familie  Wim Bloemendaal via J.P.Teengs)

Vrijstelling bouwverguning gemeente Heemstede aan W.F.Bloemendaal

Het in 1922 voor koopman/fabrikant W.F.Bloemendaal gebouwde houten huis volgens het systeem  Blockhausbau is gebouwd op het adres J.C.van Oostzanenlaan 23 nabij de Jeroen Boschlaan. Volgens de heer Teengs de achter en schuine  zijgevel, met in de verte voor over na te gaan een stukje van het atelier/woonhuis van H.A.van den Eijnde aan de Van de Veldekade.

Voorzijde van Solhjem aan de Van Oostzanenlaan met aan de bovengevel het bordje Solhjem. Het naambordje van de toenmalige eigenaar  is tegenwoordig bevestigd aan het huis van Frank Bloemendaal, een kleinzoon van W.F.Bloemendaal, in de Franz Listzlaan te Heemstede.

Achterzijde van Solhjem

Solhjem zou Noors zijn voor ‘zonnehuis’. Vergelijk ‘Solheim’ [= zonnehuis] op de voorgevel van een pand in Delft

De familie Bloemendaal in de jaren 20 in de tuin. Op de achtergrond de Crayenestervaart  en links achter met typische schoorstenen de in 1905 gebouwde villa ‘Kraaienhorst’. W.F.Bloemendaal, zoon van de oprichter van een groot oliebedrijf/rijstpellerij Mercurius in de Zaanstreek, Wormerveer, ontving 17 september  1946 een koninklijke onderscheiding. Hij was o.a. bestuurder van de Maatschappij tot bevordering der toonkunst, afdeling Haarlem. W.F.Bloemendaal overleed 10 juni 1963 als directeur van de toen Koninklijke Lassiefabrieken.

Oude prentbriefkaart van ‘De Kraaienhorst aan de Crayenesterlaan uit 1907

Landhuis Kraaijenhorst in Heemstede (na 1927 Haarlem) ontworpen door A.Salm G.Bzn, 1907. (1857-1915) Uit: Het moderne landhuis in Nederland; door J.H.W.Leliman en K.Sluyterman. ‘s-Gravenhage, Nijhoff, 1922

Portret van architect A.Salm G.Bzn. (1857-1915). Hij bouwde veel huizen in Hilverum en omgeving

Advertentie uit het Haarlem’s Dagblad van 24 juni 1924

Op de achtergrond van de Zaan de silo en pakhuizen (Mercurius) van de firma Bloemendaal & Laan (gemeentearchief Zaanstad)

Reclameplaat van de firma Bloemendaal & Laan in Wormerveer: oliebedrijf en rijstpellerij ‘Hollandia’. Opgericht in 1876 door Frederik Bloemendaal en zijn halfbroers Remmert en Jan Adriaan Laan; opgeheven in 1966 (gemeentearchief Zaanstad)

Bijlage 1:  genealogische gegevens Samuel van Lennep, uit: Henrick S.van Lennep: Genealogie van de Familie van Lennep.2014:

Scan1657

(pagina 132)

Bijlage 2: Sint Nicolaasgedicht uit 1920 van Anna Catharina van Lennep (1867-1926)

Jhr. Samuel van Lennep

Jhr. Samuel van Lennep

Aan de Heer S.van Lennep

“In Heemsteê wilt gij wonen,

In Uw geliefde streek,

Met vrouwlief en met zonen,

Dat is wat U geleek!

Gij kocht daarvoor een plekje

Bij ’t schoone Groenendaal,

Begrensd door sloot en hekje

Dat is uw ideaal!

De bosschen en het koren

Trekken met alle macht

Zij kunnen meer bekoren

Dan d’Amsterdamsche gracht

‘k Begrijp dien wensch volkomen

Stem er geheel mee in,

Maar wat ik mij zou droomen

Wat zijn zou naar mijn zin

Dat zou een huisje wezen,

Van ’t echte Noorsche hout,

Die ’s winters warmte geven

En ’s zomers eerder koud!

Vooral een kleine villa

Zou zijn mijn hartewensch

Doch bij U vergeleken

Ben ik een needrig mensch.

Want, toen ik eens een photo

Van ’t Huis in handen kreeg

Schrok ik zoo ijs’lijk dat ik van

Verbijstering slechts zweeg…

In plaats van ’t kleine huisje

Dat ik mij had gedacht

Zie ik voor mij een groot kasteel

Van zeldzaam rijke pracht

Met torens aan de hoeken

Alles verguld op snee!!

Ik kon slechts één woord staam’len

En dat woord was O.W.!

En ‘k moest mij toch verbazen

Dat dit was Uwe keus

‘k Had U eenvoudiger gedacht

En minder pretentieus!!!

Doch opeens bedacht ik mij

’t Is slechts een luchtkasteel

Aan heel dit grootscheepsche gedoe

Hebt gij noch part noch deel

Het is geen droombeeld, zooals gij

U d’Echo dacht te zijn,

Het is slechts spel der fantasie

Geen werklijkheid, maar schijn.

In waarheid wenscht gij U een huis

Eenvoudiger en klein,

Waarin gij veel gezelliger

Met vrouw en zoons zult zijn.

Zoo dit zoo is, verscheur dan gauw

Deez’ arrogante prent,

Geniet nog van Uw Echo veel

Dan ben ‘k hoogst content.” 

Met in bovenstaand gedacht kasteel is dit pand in Lage Vuursche bedoeld

Met in bovenstaand gedacht ‘groot kasteel’ werd dit kasteel Hooge Vuursche bedoeld, tegenwoordig in gebruik als hotel.

Een zoon van Samuel van Lennep, Maurits Alexander (Mauk) van Lennep schreef hierover: “Nadat mijn vader in november 1916 het terrein, waarop het latere De Echo werd gebouwd, had gekocht maakte hij een foto van het terrein. Bij het ontwikkelen van de plaat kwam daarop de Hoge Vuursche te voorschijn. Hij had de negatieven verwisseld.

scannen0051Luchtfoto van een deel van de FLORA in Groenendaal uit 1935. Links ligt op de glooiende duingrond van de oude strandwal het Grotstuk. Achter het witte tentoonstellingsgebouw en de parkeerplaats voor auto’s  zien we enkele huizen aan de Van Merlenlaan.

Bijlage 3

11 juni 2004 zijn bij 'Go Centrum' 2 enveloppen uit 1941 geveild afkomstig van jhr.M.A.van van Lennep als gevangene van de Duitse bezetters in het Huis van Bewaring Amsterdam, aan nw. Van Lemnnep-van Valkenburg, Van Merlenlaan 23 Heemstede

11 juni 2004 zijn bij ‘Go Centrum’ 2 enveloppen uit 1941 geveild afkomstig van jhr.M.A.van van Lennep als gevangene van de Duitse bezetters in het Huis van Bewaring Amsterdam, aan zijn echtgenote mw. A.M.C.F. Lennep-van Valkenburg, Van Merlenlaan 23 Heemstede

=======

Houten villa aan de Bronsteeweg, hoek Koediefslaan. De overwegend in hout uitgevoerde villa is in 1921 als montagewoning (bouwpakket) uit Canada, geleverd door de firma Gerards & Co te Amsterdam. De bouw is 25 november 1`921 voltooid. Tegenwoordig rijksmonument.

Houten huis ”t Jachthuis’ aan de Breitnerweg Heemstede

Houten huis gebouwd aan de Scheltemakade, sinds 1927 gemeente Haarlem

Bennett home

Het  houten huis ‘Bennett Home’ aan de Rijksstraatweg 46, hoek Kleine Sparrenlaan, in Benneboek, gemeente Bloemendaal, waar cabaretier Toon Hermans enige jaren met zijn gezin woonde, en dat  voorjaar 2021 te koop staat.

=======

Directiekeet Hageveld na 1925 in gebruik als dienstwoning en tegenwoordig ook restauratieatelier voor kunst op  papier, de Riemkap.

Priesters van Hageveld rond bisschop mgr. Callier van Haarlem (met bolhoed) bij de eerste steenlegging voor het nieuw te bouwen  kleinseminariecomplex Hageveld in Heemstede, 10 mei 1922, staand voor de houten directiekeet later als dienstwoning in gebruik genomen. Links van de bisschop staat architect J.Stuyt en rechts burgemeester jhr. Van Doorn, daarnaast vooraan locoburgemeester dr.Droog

Het houten gebouw als tekenkamer voor de architecten in gebruik in de periode 1921-1925

Sinds 1925 is het houten huis in gebruik als dienstwoning van Hageveld. Tegenwoordig huisvesting van het echtpaar Hazenberg-van Assema, die landelijk bekendheid genieten als professionele restaurateurs van kunst op antiek en modern papier, zoals prenten, tekeningen, affiches, gouaches, aquarellen, pastels e.d. . Het atelier heet ‘De Riemkap’.

riemkap3

LOGO VAN ATELIER  ‘DE RIEMKAP’: RESTAURATIE VAN KUNST OP PERKAMENT EN PAPIER

Nog een tijdelijke voormalige dienstwoning uit 1921 bij de bouw van kleinseminarie Hageveld  aan de Molenwerfslaan 

Het zgn. Huis Van der Prijt (bloemist en vader en zoon als timmerlieden) aan de Molenwerfslaan op een foto uit 1936 (NH)

molenwerfslaan3

In 1921 ontwierp architect ir. Jan Stuyt yen zuiden van de toegang tot de oprijlaan aan de Molenwerfslaan een dienstwoning, waar in 1922 de opperbaas Rooijers zijn intrek nam. Stuyt stemde het ontwerp af op dat van het te bouwen hoofdgebouw van het kleinseminarie ‘Onder meer de hoeken van de gevels en de vorm van het dak ,en schoorsteen refereerden aan details van het hoofdgebouw. Na afloop van de bouw kregen de timmerman van het seminarie en zijn vrouw dit huis als dienstwoning ter beschikking. Dit waren de uit Voorhout meegekomen ouders van de stoker, de heer Johannes Theodorus van der Prijt (1873-1942) en zijn vrouw Anna Maria Pijst (1875-1961). De aannemer voltooide de bouw van ook deze dienstwoning in 1921’ (Frits Hazenberg, Hageveld, pagina 119).

molenwerfslaan1

De eerste steen van de dienstwoning aan de Molenwerfslaan is gelegd door de 10 jarige Leo Westerwoudt

HET MODERNE LANDHUIS IN NEDERLAND; door J.H.W.Leliman en K.Sluyterman. ‘s-Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1922, voor de annexatie van 1927.  OPGENOMEN LANDHUIZEN IN TOEMALIG HEEMSTEDE:

landhuis1

Heemstede – architect A.A.Kok

landhuis2

Heemstede: Harm Korringa, Jeroen Boschlaan 15-17

Boschlaan

Jeroen Boschlaan 15 Heemstede

landhuis3

Heemstede: Harm Korringa Stond aan de Van Merlenlaan 12 en is afgebroken. De panden zijn vernummerd en het pand stond op het perceel dat nu 28 en 28A is. 

landhuis4

Heemstede: Foeke Kuipers  (Mariënheuvel)

landhuis5

Heemstede:  de Steenhaag     J.B.van Loghem

landhuis7

Heemstede: landhuis Houtrust en landhuis de Steenhaag   architect J.B.van Loghem

landhuis6

Hemstede;  landhuis ‘Houtrust’ architect J.B. van Loghem

landhuis8

landhuis ‘Zwanenhof Heemstede   architect J.B.van Loghem

landhuis8

Heemstede: landhuis   architect A.Salm  G.Bzn.

De villa Rietvorst aan de J.P.Thijsselaan in het Grotstuk, in 1929 gebouwd onder architectuur van J.van Erven Dorens
Villa aan de Van Merlenlaan, in 1993 gebouwd naar een ontwerp van de Heemsteedse architect Piet Koster