DE BOSBOOM  TOUSSAINTLAAN  en  ‘HEEMSTEDE’S BELANG’/ Bevrijdingsfeest mei 1945

De heer Jan Kroft schreef: ‘Toen de oorlog eindigde was ik zeven jaar. Mijn vroegste herinneringen gaan dus terug naar de Tweede Wereldoorlog. Ik heb de moffen nog door de Bosboom Toussaintlaan zoen marcheren en ik kan me nog goed de spanning en angst heugen van de grote razzia op 6 december in 1944.  Als klein kind sliep ik nog in de slaapkamer van mijn ouders in een wit ledikantje onder een porseleinen stekkerdoos in de muur in een hoek van de kamer. Het snoertje uit de stekker liep naar de grote ingebouwde kast onder de zoldertrap. Daarin stond onze radio waarnaar mijn vader clandestien naar radio Oranje luisterde. Mij was wijs gemaakt dat het elektriciteitssnoer een waslijntje was. Toen echter een glazenwasser druk bezig was de ramen te zemen, schijn ik tegen hem gezegd te hebben, dat hij niet zo naar binnen hoefde te gluren, want hij kreeg onze radio toch niet. Alle radio’s moesten ingeleverd worden. Dat deed pa niet, maar toen de situatie dreigend werd heeft hij ’s nachts de radio in de tuin begraven in een zinken dicht gesoldeerde kist.

Gedemoraliseerde Duitse soldaten marcheren af via de Postlaan Heemstede richting 'die Heimat'.

Gedemoraliseerde Duitse soldaten marcheren 6 mei 1945 af via de Postlaan Heemstede richting ‘die Heimat’.

Van boeren die hij uit hoofde van zijn beroep als melkcontroleur bezocht hoorde hij van sommigen dat hun radio op de hooizolder was bezweken door het vocht. Ongerust geworden door deze verhalen groef mijn vader in de nacht de radio weer op. De kranten in de zinken kist knisperden nog en de radio klonk weer als vanouds. In de nachtelijke uurtjes hebben mijn ouders nog naar een concert geluisterd. Toen de situatie wederom penibel werd, verdween de radio andermaal onder de grond. Ook zijn tweede graf heeft de radio overleefd en heeft nog lang gespeeld, uiteindelijk in handen gekomen van een verzamelaar. Tegen het eind van de oorlog werd de voedselschaarste voor vele mensen een groot probleem. Nu had ik verhalen gehoord, dat kinderen langs de deuren gingen, bedelend om een boterham. Voor grof geld werd het brood dan verkocht op de markt. Dit zag ik werkelijk gebeuren, dat bedelen dan. Ik stond in de erker van ons huis op nummer 51 en zag schuin aan de overkant dat een jongetje een boterham kreeg van mevrouw Van Ravenstein op huisnummer 60. De moeder van het jongetje stond op de hoek van het huis van de familie Schimmel (nummer 62) te werken, doch het jongetje moest in aanwezigheid van mevrouw Van Ravenstein ter plaatse de boterham oppeuzelen. Het zal ter gelegenheid van Koninginnedag zijn geweest in 1945, toen 31 augustus, dat illustrator Jan Wiegman op triplex een grote Hitlerkop had geschilderd met een grote schreeuwende mond. Vervolgens werd Hitler opgehangen in de poort tussen de huisnummers 33 (familie Esmeijer) en 35 (familie Wiegman). Wij, als kinderen, moesten dan ballen gooien door de wijde waffel van Hitler. Dit was een van de spelletjes die voor de vele kinderen in de straat werden georganiseerd. Na afloop van het feest belandde de Hitlerkop bij ons thuis, alwaar mijn broer Ted (toen nog Theo genoemd) zich liefdevol over Hitler als knuffel ontfermde. Onder gegrinnik van onze moeder nam Theo hem zelfs meer naar bed.’

Foto uit omstreeks 1930 van kinderen in en uit de Bosboom Toussaintlaan

Foto uit omstreeks 1925 van kinderen in en uit de Bosboom Toussaintlaan

Ansichtkaart van Bosboom Toussaintlaan

Ansichtkaart van Bosboom Toussaintlaan

Van het Bevrijdingsfeest mei 1945 in de Bosboom Toussaintlaan is een foto overgeleverd. De heer Kees Oostenrijk kon geholpen door een aantal mensen uit de buurt, zoals Niek Santing, Winny, Mies, Jos en Til Overmeer, Nettie, Wilma en Suus Klijn, Jaap Smit, Jan Kroft, Lidy de Graaff en Herman Slagveld de meeste personen achterhalen.

Bevrijdingsfeest mei 1945 Bosboom Toussaintlaan Heemstede

Bevrijdingsfeest mei 1945 Bosboom Toussaintlaan Heemstede. De foto is genomen op het voorplein van de Nicolaas Beetsschool vóór de ingang van nummer 18. Op de achtergrond bevindt zich perceel nummer 11

Genummerd zien we de volgende kinderen: 1. George te Marvelde, 2. Olga Wenting, 3. Loek Esmeijer, 4. Trees Wiegman, 5. Jan Smit, 6. Lidy de Graaff, 7. Kees Oostenrijk, 8. Niek Wenting, 9. Henk Kroft, 10. Joop Heinsius, 11 onbekend, 12. Evert van der Wende, 13. Nettie Klein, 14. Luuk Fabriek, 15. Bob de Graaff, 17. Theo Kroft, 18. Ben te Marvelde, 19. Lizzy Verdonschot, 20. Jaap Smit, 21 Wim Krabbe (?), 22. onbekend, 23. Kees Kroft, 24. Piet Wiegman, 25. Betsie van Ravenstein, 26. Niek Santing, 27 onbekend, 28. Co Uitendaal (?) van Nic. Beetsplein, 29. Dik Versteeg, 30. Mies Overmeer, 31 Henk Klijn, 32. Janneke Krabbe, 33 onbekend, 34. Riet Heinsius, 35 onbekend, 36. Fransje Esmeijer, 37. Tonnie Schimmel, 38. Truusje Heinsius, 39 onbekend, 40. Kees Overmeer, 41. Onbekend, 42. Nichtje van mevrouw Leegwater (?), 43. Gré van Ravenstein, 44. Nel Diepeveen, 45 onbekend, 46 ander nichtje van mw. Leegwater (?), 47. Edy Mooye (Nic. Beetsplein), 48. Onbekend, 49. Anneke Fabriek, 50. Til Overmeer, 51. Wil Leewater, 52. Winny Overmeer, 53. Wilma Klijn, 54 onbekend, 55. Chiel van Ravenstein, 56. Onbekend, 57. Carla Heinsius, 58. Marja Verdonschot, 59. Jan Kroft, 60. Jos Overmeer, 61. Riet Kroft, 62. Vally Ton, 63. Leny Oostenrijk, 64. Riet Wenting.

Ansichtkaart van Bosboom Toussaintlaan uit 1938 nu met erkers

Ansichtkaart van Bosboom Toussaintlaan uit 1938 nu met erkers

Medio 1945 woonden de volgende personen in de Bosboom Toussaintlaan (Nic. Beetsplein). Aan de oostzijde waren de even nummers en aan de overzijde ofwel westzijde de oneven nummers:

3. W.van Reeuwijk (tot 1952), 5 J.A.Verlooy (tot 1968), N. Wildschut (tot 1948), 9. J.T.Wenting (tot 1973), 10. Mw. T.Moes (tot 1950), 11. H.J.te Marvelde (tot 1980),12. Familie Barends (tot 1947), 13. J.L.de Graaff, 14. A.van der Vlugt (tot 1946), 15. A.Verdonschot, 16. H.J.Schipper (tot eind 1945), 17. G.Frederiks (tot circa 1984), 18 Nicolaas Beetsschool, 19. A.A.Michielse (tot circa 1951), 20 familie Ton (tot 1952), 21. J.H.P.van Spanje (verhuisde in 1946 naar nummer 44), 22. Familie Meijer (tot 1947), 43. Zuster Trijntje van Ketel (tot 1953), 24 familie De Wilde, 25. E.Middelaer (tot 1967), 26 familie Eggers (tot 1969), 27. P.A.de Koning (tot 1953), 28. Familie Fabriek, 29. D.Versteeg (tot 1962), 30. Familie Smit (tot 1981), 31. Mevrouw Santing, 32. J.Kruijer / eind 1945 mevrouw Leegwater, 33. K.Esmeijer (tot 1969), 34. C.J.Diepeveen (tot 1946), 35. Familie Wiegman, 36. P.O.L.Fabriek (tot 1982), 37. F.Wesseling, 38. J.Heinsius (tot circa 1979), 39. P.Haarsma (tot 1962), 40. Familie Cats, 41. Weduwe V.d.Roost-Grande (tot 1961), 42. Familie Pilon (tot 1948), 43. Weduwe Baaij-Bos (tot 1956), 44. Weduwe Dibbits, daarna familie Van Spanje-Bal, 45. Weduwe Dinkelman (tot 1960), 46. Chr.Noortman – politieagent, zoon werd omstreden kunsthandelaar in Maastricht (tot 1948), 47. L.W.van der Kuijp (tot 1948), 48. C.Kamann tot eind 1945, daarna familie V.d.Heijden, 49. Familie Krabbe, 50. P.Koopman (tot 1970), 51. Familie Kroft (tot 1969), 52. W.G.Klijn (tot 1962),

Advertentie van W.G.Klijn sr. als huis- en dorschilder en kamerbehanger in Heemstede

Advertentie van W.G.Klijn sr. als huis- en dorschilder en kamerbehanger in Heemstede

53. J.Voogd (tot 1946), 54. C.J.Oostenrijk, 55. W.Overmeer, 56. W.Voogd (tot 1946), 57. Familie Leih (tot 1961), 58. Familie Slieker (tot 1971), 59 weduwe Stoeke (tot 1974), 60. M.van Ravenstein (verhuisde in 1946 naar nummer 16), 61. H.Vooges (tot 1973), 62. C.G.van Essen (tot 1947), 63. Weduwe Lenderink (tot 1965), 64. H.Jansen (tot 1964), 66 weduwe Rothert-de Regt (tot 1953), 68. A.Willemsen (tot 1972), 70 weduwe M.v.d.Mey-Palm, 72. S.G.Osinga, 76/78-A familie Van Staveren.

Bijlage: tijdens de Duitse bezetting gezongen liederen op de Nicolaas Beetsschool:

Uit: Heemstede 1940-1945; een gemeente in bezettingstijd, p. 112 + J.C.H.de Pater, Het schoolverzet, 's-Gravenhage, 1969.

Uit: Heemstede 1940-1945; een gemeente in bezettingstijd, p. 112 + J.C.H.de Pater, Het schoolverzet, ‘s-Gravenhage, 1969.

====================================

Bosboom Toussaintlaan vanuit de Camplaan gefotografeerd

Bosboom Toussaintlaan vanuit de Camplaan gefotografeerd

Kees Oostenrijk schreef in 2007: ‘De Bosboom Toussaintlaan was een ideale speelstraat; zeker toen voor de hongerwinter van 1944/1945 de eiken er nog stonden, die ’s zomers veel schaduw gaven. Waar nu de insteekparkeerplaatsen zijn, was toen een brede stoep met daarachter afgeschermde grasveldjes met bloemperken. Auto’s waren er weinig of geen. De vrije goten noodden tot knikkeren en de open rijbaan was ideaal voor het hoepelen, veelal met een oude fietsvelg.  Ook werd er veel getold, zowel met priktollen als met zweeptollen. Kent u het verschil nog? Wij vonden het toen chic, als de tollen hoog op de benen stonden. Daarom vervingen wij de punt van de tol door een oogje of een afgezaagde schroef. In de oorlog werd veel gespeeld met zelfgemaakt speelgoed. Uit een vel papier maakte je via een vrij ingewikkelde vouwtechniek een supervliegtuigje! Ik heb die vouwhandelingen nog in mijn vingers en in vakanties vragen mijn kleinkinderen nog wel eens om een vliegtuigje. Van een oude zakdoek maakten wij met dunne touwtjes en een oude sleutel een parachuutje. Het ineengevouwen pakketje gooiden wij omhoog of schoten het met katapult in de lucht. Ook na het avondeten verzamelden er zich wel kinderen op straat om in schemertijd verstoppertje te spelen. De poortjes en de achterom gangen boden ideale schuilplaatsen. In mijn jeugd werd al een uitspraak ingeprent die als tegeltekst van Nicolaas Beets aan de gevel op nummer 56 van de Bosboom Toussaintlaan is te vinden: “veel leer ik steeds, dat ik niet wist. Nog meer, waarin ‘k mij had vergist”.’

 

Op 24 mei 1904 vierde burgemeester mr.D.E.van Lennep zijn 12,5 jarig ambtsjubileum op het feestterrein. Namens de wijkverpleging boden zuster König en Gerrit Blad uit het Haspel in Aerrdenhout bloemen aan.

Op 24 mei 1904 vierde burgemeester mr.D.E.van Lennep zijn 12,5 jarig ambtsjubileum op het feestterrein. Namens de wijkverpleging boden zuster König en Gerrit Blad uit het Haspel in Aerdenhout bloemen aan.

Bouw van de huizen op het voormalig feestterrein (in Bosboom Toussaintlaan, Nic. Beetslaan, Nic. Beetsplein en deel Wilhelminaplein) door aannemer Van den Putten in 1921

Bouw van de huizen op het voormalig feestterrein (in Bosboom Toussaintlaan, Nic. Beetslaan, Nic. Beetsplein en deel Wilhelminaplein) door aannemer Van den Putten in 1921

‘Huizen van elastiek’ in de Bosboom Toussaintlaan

Bosboom Toussaintlaan

Bosboom Toussaintlaan tijdens Koninginnedag

Omstreeks 1920 zijn op diverse plaatsen in Heemstede middenstandswoningen gebouwd. In Tuinwijk-Zuid 86 huizen onder architectuur van J.N.van Loghem (sinds 1927 gemeente Haarlem), in de Oude Posthuisstraat 22 woningen naar een ontwerp van Nic.J.Nijman. Voorts 69 huizen, waaronder 1 winkelwoonhuis, in de Bosboom Toussaintlaan, de Nicolaas Beetslaan en aan het Nicolaas Beetsplein en het Wilhelminaplein. Architecten van laatstgenoemd complex waren Tijs de Bruin (1865-1950) en Klaas Jonkheid (1893-1986). Aannemer was de firma gebroeders J.H. en P.J. van den Putten.

Bruinjonkheit

Advertentie van architecten De Bruin & Jonkheid uit het Algemeen Handelsblad van 1918. De echtgenote van Tijs de Bruin was een tante van Klaas Jonkheid. De twee architecten werkten samen van 1918 tot eind 1926.

Gedenksteen 7 september 1922 geplaatst in opdracht van Heemstede's Belang

Gedenksteen 7 september 1922 geplaatst in opdracht van Heemstede’s Belang

Twee fraaie gedenkstenen, geplaatst op 21 september 1921, herinneren aan de bouw van voormeld complex. Daarop staan de namen gebeiteld van in totaal niet minder dan 18 personen.  Burgemeester Van Doorn, gemeentesecretaris Swolfs, de wethouder Van de Poll en Droog, de architecten De Bruin en Jonkheid, de aannemers J.H. en P.J.van den Putten, alsmede de 5 oprichters van woningbouwvereniging ‘Heemstede’s Belang’. Dat waren T.de Bruin, H.Buitenhuis, C.H.Kemper, J.Verheus en D.F.de Wilde + het bestuur in 1921: J.W.Stoutjesdijk, C.H.Kemper, J.Verheus, D.F.de Wilde en J.P.A.Wiegman.

Tweede gedenksteen

Tweede gedenksteen

De drie commissarissen C.J.Blok, A.P.Audretisch en M.J.Bijleveld waren achteraf teleurgesteld dat hun namen ontbraken. Het bestuur besloot dat op hun eigen kosten een nieuwe steen mocht worden vervaardigd, maar vanwege de kosten – ongeveer 250 gulden – heeft men hier van af gezien. De oprichters van Heemstede’s Belang paarden idealisme aan zakelijk belang. Op de gevels werden spreuken van Nicolaas Beets in tegeltableaus aangebracht. Deze huizen zijn gebouwd op een weiland dat tevens gebruikt is als feestterrein zoals vóór 1900 ten behoeve van het jaarlijkse volksfeest het biggenvangen. De gronden waren in die tijd eigendom van de adellijke familie Van Merlen van Bosbeek-Groenendaal en zijn tot 1914 gepacht door stalhouder J.C.van Schagen. In 1904 is hier ook het 12,5 jarig ambtsjubileum van burgemeester mr. D.E.van Lennep gevierd.

Gevelspreuk Nicolaas Beets (foto Mats Beek)

Gevelspreuk Nicolaas Beets (foto Mats Beek)

Geglazuurde tegels aan de voorgevels met teksten van de zich in Heemstede 'herder' noemde predikant-dichter Nicolaas Beets

Geglazuurde tegels aan de voorgevels met teksten van de zich in Heemstede ‘herder’ noemde predikant-dichter Nicolaas Beets

Geveltekst Nicolaas Beets

Geveltekst Nicolaas Beets

Vervolg teksten van Nicolaas Beets

Vervolg teksten van Nicolaas Beets

Gevelspreuk Beets (foto Mats Beek)

Gevelspreuk Beets (foto Mats Beek)

In het voorjaar van 1922 was het complex gereed. Tijdens de crisisjaren was een voortdurend probleem de gedeeltelijke leegstand, welke tot exploitatietekorten leidde. In 1934 is ‘straat’ gewijzigd in het beter klinkende ‘laan’ en voorts zijn erkers aangebracht waardoor de lichtinval en het uitzicht van de voorkamers aanzienlijk werd verbeterd. Ondanks de vernieuwingen stonden in 1936 met minder dan 19 van de 69 huizen leeg. In de gemeenteraad is een fel debatje gevoerd. Sociaaldemocraat H.J.W.B.Disselkoen wilde werklieden toelaten, maar gemeenteraadslid en bestuurslid van Heemstede’s Belang A.P.Audretsch zou voor de vergadering hebben uitgeroepen: ‘Dat in deze huizen geen arbeidersgezinnen zullen komen, dan over mijn lijk.’ Wethouder jonkheer Van de Poll gaf als zijn mening ‘bevordert men de toeneming van het aantal arbeiders, dan wordt het voor de arbeiders die thans hier wonen steeds moeilijker worden’ en voegde daar aan toe ‘De gemeente heeft nu eenmaal, evenals vele particulieren in deze tijd verlies te nemen.’ Het wachten was op betere tijden die zeker na 1945 zijn gekomen. In 1988 vertoonden de toen 65 jaar oude woningen diverse gebreken en zijn in het kader van groot onderhoud renovatiewerkzaamheden verricht. Mevrouw B.E.M. van der Burg-Cats heeft meer dan 70 jaar als bewoner meegemaakt. Zij was vier jaar toen haar ouders zich vestigden in de Bosboom Toussaintlaan. Zij noemde het ‘huizen van elastiek’ vanwege de vele mogelijkheden die de woningen nog steeds hebben.

scannen0007

Voorzijde van in 1994 uitgegeven boek '75 jaar woningbouwvereniging Heemstede'Belang 1919-1994' door Hans Krol en Vic Klep

Voorzijde van in 1994 uitgegeven boek ’75 jaar woningbouwvereniging Heemstede’Belang 1919-1994′ door Hans Krol en Vic Klep

Instructie voor de huurders van 'Heemstede's Belang' uit de beginperiode

Instructie voor de huurders van ‘Heemstede’s Belang’ uit de beginperiode

bestuur

Bestuursleden van woningbouwvereniging ‘Heemstede’s Belang’1919 tot 1994

 

Foto gemaakt ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Woningbouwvereniging Heemstede's Belang dinsdag 3 juni 1969

Foto gemaakt ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Woningbouwvereniging Heemstede’s Belang dinsdag 3 juni 1969. Staand van v.l.n.r.: bestuursleden G,J,Pentermann en W.van Duinen alsmede opzichter R.Stegeman. Zittend van links af: de heer en mevrouw Smit, huurders vanaf de eerste dag (13 september 1922) van woning Bosboom Toussaintlaan 30. Vervolgens voorzitter H.J.Kapteijn, secretaris/penningmeester I,J,Verstraten en gedelegeerde van het gemeentebestuur A.Lohmann. Afwezig bestuurslid P.L.Fabriek.

Het bestuur van Heemstede's Belang bij het 75-jarig bestaan. Staand v.l.n.r. P.van Poelgeest, J.C.Hoedeman en C.nan. Zittend v.l.n.r. voorzitter G.J.Hoogland, mevrouw H.C.Romviel-Volkers, R.Stegeman (zojuist geridderd) en Th.Dekker. Mevrouw H.Krijger ontbreekt.

Het bestuur van Heemstede’s Belang bij het 75-jarig bestaan. Staand v.l.n.r. P.van Poelgeest, J.C.Hoedeman en C.Nan. Zittend v.l.n.r. voorzitter G.J.Hoogland, mevrouw H.C.Romviel-Volkers, R.Stegeman (zojuist geridderd) en Th.Dekker. Mevrouw H.Krijger ontbreekt.