Jan Wiegman: aquarel van St. Bavokerk en zuidzijde (NHA)

Jan Wiegman: aquarel van St. Bavokerk en zuidzijde (NHA)

Teylers

 

Ok

                                       Jan Wiegman; de Oude Kerk van Heemstede, 1963

JAN WIEGMAN (1884-1963) tekenaar en kinderboekenillustrator

In 1984 is in Heemstede de honderdste geboortedag herdacht van Jan Wiegman via o.a. een tentoonstelling en speciale catalogus in de openbare bibliotheek en op 28 juni van dat jaar is een straat naar hem vernoemd: de Jan Wiegmanlaan in het Blekersvaartgebied tegelijk met o.a. Godfried Bomans, Jan P.Strijbos en Dick Laan. Jan Wiegman heeft zich in een arbeidzaam leven onderscheiden als portrettekenaar, maar vooral als een fijnzinnig illustrator van kinderboeken en leesboekjes voor schoolgebruik. Hij woonde en werkte vanaf 1916 tot zijn dood in 1963 in Heemstede, waar nogal wat mensen een tekening, oorkonde, soms een schets of krabbel van zijn hand in huis hebben. Iedere volwassene die vòòr omstreeks 1950 tot het jonge volk behoorde en kinder- of sprookjesboeken heeft gelezen of bijv. De Katholieke Illustratie onder ogen heeft gehad moet haast wel een prent of silhouet hebben gezien. Ook in talrijke leesboekjes ten behoeve van lagere scholen en het voortgezet onderwijs zijn illustraties van de kunstenaar verschenen. Via naar schatting minstens 300 boektitels, vele herdrukt, heeft Jan Wiegman een groot publiek bereikt, maar bleef hij tamelijk anoniem. Een kind kent nu eenmaal niet of nauwelijks de maker van illustraties. Daar komt bij dat het werk van de boekillustrator lange tijd nauwelijks aandacht kreeg, vergeleken met de waardering voor schilderijen. Het is een teken aan de wand dat het tot 1982 zou duren voordat – na bijna 70 jaar! – wederom een overzicht in boekvorm over versiering en illustraties van het Nederlandse jeugdboek is gepubliceerd. Gelet op artistieke vaardigheid en verbeeldingskracht staat Jan Wiegman op één lijn met de beste kinderboekenillustrators van vóór de Tweede Wereldoorlog: Rie Cramer, J.H.Isings, Nellie Bodenheim, Tjeerd Bottema, Jan Sluijters, Johan Braakensiek, L.W.R.Wenckebach, W.F.A.I. Vaarzon Morel en Cornelis Jetses.

Trekpoppen Schuddebol door Jan Wiegman. Amsterdam, Scheltens & Giltay, 1925

Trekpoppen Familie Schuddebol, door Jan Wiegman. Amsterdam, Scheltens & Giltay, 1925.

Handleiding bij Poppen van Jan Wiegman: de familie Schuddebol

Handleiding bij Poppen van Jan Wiegman: de familie Schuddebol

Het zijn met name de in de volksmond geheten zwartwitjes ofwel silhouetjes die Jan Wiegman als illustrator verdienstelijk hebben gemaakt. Deze zijn met zorg en liefde voor het vak dat hij beoefende gemaakt en getuigen van een heerlijke fantasie. Bij de 75ste verjaardag van Jan Wiegman schreef auteur Bertus Aafjes in Elseviers Weekblad o.a.:  ‘Ontelbare kinderen zijn in het begin van de eeuw vertrouwelijk omgegaan met Wiegmans werk in sprookjesboek en schoolboek. Maar wie bekijkt nog een zwartwitje of silhouetje? Is het te verfijnd? Hebben de “Hidden Persuaders” onze ondergrondse geeuwhonger naar divertissement onze gevoeligheid voor het eenvoudig-kinderlijke afgestompt? Een halve eeuw geleden was een vierjarig kind met silhouetjes tevreden en Pauwel Jonas was zijn lijfliedje. Nu luistert het geboeid naar de stem van Oom Philips.’ Meer dan zes decennia later geldt Aafjes’ ontboezeming nog in versterkte mate. Drie gebroeders Wiegman hebben in de eerste helft van de vorige eeuw de Nederlandse teken- en schilderkunst verrijkt. Jan Wiegman enkel als illustrator en tekenaar, in de schaduw van zijn twee broers, de beeldende kunstenaars van de Bergense School Piet en Matthieu Wiegman, beiden in tegenstelling tot Jan tijdens hun leven koninklijk onderscheiden. Overigens voor alle duidelijkheid moet gezegd dat niet alle prentjes en tekeningen van Jan Wiegman kunstzinnige hoogstandjes zijn. Ongelooflijk productief, zijn nogal wat in druk verschenen plaatjes van een grijze middelmaat of soms zelfs getuigend van wansmaak. Men dient de betrokkene nochtans, zoals geldend voor elke scheppend kunstenaar op zijn beste werk te beoordelen en dat is er met betrekking tot Jan Wiegman in overvloedige mate aanwezig.

Jan Wiegman, portret uit de Katholieke Illustratie

Jan Wiegman, portret uit de Katholieke Illustratie van 1919

De derde Wiegman

Jan Wiegman is in Zwolle geboren en met de doopnamen Johannes, Petrus, Antonius officieel ingeschreven. Zijn vader was bovenmeester van een rooms-katholieke lagere school. Het bijzonder onderwijs ontving in die dagen nog geen subsidie – het was de tijd van de schoolstrijd – en toen de pastoor een kapelaan ter versterking kreeg kon vader Wiegman bijna van de ene op de andere dag onder dankzegging voor de bewezen diensten vertrekken en stond hij zonder enige vergoeding op straat. Hij solliciteerde van Groningen tot Maastricht en kreeg uiteindelijk, weliswaar tegen een minimaal salaris, een baan aangeboden als hoofdonderwijzer in Spierdijk, een kans die hij met beide handen aangreep.

jan1

 

De school van Wiegman in Spierdijk

Na zoon Jan (1884) volgden nog vier kinderen, te weten twee dochters en daarvoor in 1885 Piet (die 2 weken na Jan Wiegman in 1963 zou komen te overlijden), nog een jaar later gevolgd door Matthieu. Opmerkelijk is dat alle drie zonen bekendheid in de beeldende kunst verworven. De broers Matthieu, die door kunstkenner A.Plasschaert in 1923 als ‘het rijkste, dat wil zeggen met het meeste innerlijk’ is gekenschetst, en Piet worden tot de Bergense schilderschool gerekend – door Adriaan Venema in een fraai boekwerk beschreven. Jan, de zogeheten derde Wiegman, heeft zich voornamelijk als illustrator onderscheiden.

Levensloop

Tekenen zat Jan Wiegman al vroeg in het bloed. Broer Matthieu herinnerde zich later dat Jan al op de lagere school blijk gaf van tekentalent en aardige portretten vervaardigde. Als oudste dirigeerde hij de andere kinderen en in de winter organiseerde Jan sledetochten voor zijn broers en vriendjes. Als zoon van een onderwijzer werd thuis de basis gelegd voor zijn levenslange belangstelling voor het boek, overigens nà het tekenen voor hem een eerste levensbehoefte geworden. Eenmaal de lagere school doorlopen ontbrak de financiële mogelijkheid om verder te studeren en aanvaardde hij op dertienjarige leeftijd zijn eerste baantje op het fotografisch atelier van de Nederlandse Gist- en Spiritusfabrieken in Delft. Vanwege reorganisatie werd Jan spoedig overgeplaatst naar het kantoor om zakencorrespondentie af te handelen, maar zijn loopbaan bij Calvé zou van korte duur zijn. Wiegman voorzag – uiteraard ongevraagd – de zakenbrieven van illustraties: vrolijke poppetjes en kabouters. Enige personen voor wie de brieven bestemd waren stelden deze kunstzinnige verfraaiing niet op prijs en deden hun beklag bij de directie. Directeur J.C. van Marken  in de geschiedenis bekend geworden vanwege zijn vooruitstrevend personeelsbeleid – riep de jonge kantoorbediende bij zich, maakte zonder talmen zijn zakhorloge open en liet de daarin aangebrachte inscriptie lezen: ‘Tijd is Geld’.  Het gevolg was dat Jan Wiegman zijn ontslag kreeg, doch niet nadat hij de vaderlijke raad had gekregen zijn onmiskenbare talenten elders in de praktijk te brengen. Van Marken trad nog bemiddelend op om hem een betrekking te bezorgen bij de Plateelbakkerij ‘Rozenburg’ in Den Haag, die hij echter vanwege andere inzichten van zijn vader niet mocht accepteren. Jan Wiegman kwam na dit kortstondig avontuur in de leer bij boekhandel-uitgever Stumpel in Hoorn, niet ver van Spierdijk.

Boekhandel Stumpel in Hoorn aan de Grote Noord in 1910.

Boekhandel Stumpel in Hoorn aan de Grote Noord in 1910.

Een boekhandel opgericht in 1880 die anno 2014 nog altijd bestaat. Hier deed hij in ongeveer twee jaar de kennis op die hem later zo goed van pas zou komen betreffende typografische verzorging en aankleding van boeken. Het gezin Wiegman was streng katholiek. Een positie aan de openbare lagere school in Spierdijk bracht vader Wiegman in conflict met de pastoor, die hem ondanks zijn diepgelovige houding, op allerlei manieren tegenwerkte. Omdat Wiegman sr. tegen deze voortdurende problemen psychisch niet bleek opgewassen, na eerdere perikelen met de geestelijkheid in Zwolle, kreeg hij een ernstige inzinking. Het gevolg was zijn ontslag als hoofdonderwijzer, een klap die hij niet meer te boven is gekomen. Omdat vader Wiegman niet meer voor inkomsten kon zorgen en men in Spierdijk weinig meer te zoeken had, verhuisde de familie naar de hoofdstad, waar moeder een pension begon. Zoon Piet brak met het ouderlijk huis en de Kerk, de beide broers niet. Jan zocht en vond in 1901 op 17-jarige leeftijd een nieuwe betrekking, thans als jongste bediende bij de gerenommeerde kunsthandel Frans Buffa en Zonen, in een statig pand gevestigd in de Kalverstraat. Aanvankelijk gespecialiseerd in oude prenten was men geleidelijk op hedendaagse kunst overgeschakeld, zowel schilderijen als grafiek. Hier heeft hij elf jaar gewerkt, alvorens als beroepskunstenaar al tekenende door het leven te gaan. Het spreekt vanzelf dat deze periode, ook vanwege zijn veelvuldige contacten met kunstenaars o.a. uit de Haagse School, niet zonder gevolgen was voor zijn persoonlijke artistieke ontwikkeling. Hij maakte kennis met Jozef Israëls, Albert Neuhuys, H.J.Weissenbruch, Marius Bauer, prof. August Allebé en andere prominente kunstenaars. Later kon hij boeiend vertellen over zijn ontmoetingen met kunstschilders en ervaringen als verkoper van meesterwerken. Zijn herinneringen aan de tijd bij Buffa zette Jan Wiegman op papier en bevinden zich als manuscript bij J.P.Glerum. Het zakelijk inzicht bij de firma Buffa verkregen kwam Jan Wiegman als zelfstandig tekenaar goed van pas toen hij met uitgevers moest onderhandelen, voor wie het illustreren maar al te vaak een sluitpost op de begroting betekende.

Reclamekaart van Frans Buffa, vervaardigd door Matthieu Wiegman

Reclamekaart van Frans Buffa, vervaardigd door Matthieu Wiegman

Advertentie van kunsthadel Frans Buffa & Zonen in Amsterdam

Advertentie van kunsthadel Frans Buffa & Zonen in Amsterdam

Een jonge Jan Wiegman, tweede van links, werkzaam bij de kunstfirma Buffa onder leiding van J,Slagmolen

Een jonge Jan Wiegman, tweede van links, werkzaam bij de kunstfirma Buffa onder leiding van J. Slagmulder.

 

jan2

                                             Portret van een nog jeugdige Jan Wiegman

Kunsthandelaar J.Slagmulder geschilderd door Isaac Israëls. Hij liet in Oosterhoutlaan nr.20 de villa 't Spaarne bouwen in Engelse landhuisstijl

Kunsthandelaar J.Slagmulder geschilderd door Isaac Israëls. Hij liet in Oosterhoutlaan nr.20 de villa ’t Spaarne bouwen in Engelse landhuisstijl (Uit:Klaas de Jong, Zuiderhout).

Necrologie J.Slagmulder (Geheugen van Nederland, 1920)

Jubileum J.Slagmulder (Geheugen van Nederland, 1920)

Etiket van Frans Buffa & Zonen. De firma heeft gestaan van circa 1785 tot 1951. Zie artikel in: de Boekenwereld van december 2006, p. 50-66.

Etiket van Frans Buffa & Zonen. De firma heeft gestaan van circa 1785 tot 1951. Zie artikel in: de Boekenwereld van december 2006, p. 50-66.

Bijna legendarisch is het verhaal geworden hoe via een uitgekiende verkooptechniek het Stedelijk Museum een schilderij van Jozef Israëls in zijn bezit kreeg. Uit de nalatenschap van een rijke Schot kocht directeur Slagmolen tot verbazing van Wiegman een doek voor  28.000 gulden  waarvoor de overledene 25 jaar eerder ƒ 2.800,-  had betaald. Zelfs de meest hartstochtelijke liefhebbers van kunst was dit bedrag te machtig. Na enkele dagen werd het zogenaamd uit liefde voor de stad met een optie voor ‘slechts’ ƒ 55.000,-  aangeboden aan het gemeentebestuur van Amsterdam. Het stadsbestuur wilde zich dit buitenkansje niet laten ontgaan en hapte onmiddellijk toe. Op deze wijze was de firma Buffa binnen een week 27.000 gulden èn een officiële dankbetuiging van de gemeente rijker geworden. Jan Wiegmans’ eerste prenten werden opgenomen in het satirisch blad ‘De ware Jacob’.  Bij Buffa kwam Wiegman in contact met de toenmaals befaamde critcus van ‘De Telegraaf’, de Italiaan Lurasco. Deze zag min of meer bij toeval enkele schetsen van Jan Wiegman en ontdekte in hem de kunstenaar. Met spanning wachtte de tekenaar op zijn eerste honorarium. In zijn stoutste dromen hoopte hij op een beloning van één rijksdaalder per stuk, toen het dertig gulden bleek voelde hij zich de koning te rijk en stond voor hem vast dat tekenen zijn levensroeping was. Zijn illustraties vielen in de smaak en hij begon nu kinderboeken te illustreren van verschillende dagbladen. Toen kwam de militaire dienst en hielden zijn verdiensten bij Buffa op. Bij zijn vertrek kalligrafeerde Jan Wiegman zijn eigen getuigschrift, dat door directeur Slagmolen ongezien zou zijn ondertekend. In 1909 verluchtte hij zijn eerste boek van A.C.Kuyper, in 1911 volgde ‘Gedenkschriften van Azor’, uitgegeven door Paul Brand in Bussum en sinds zijn 27ste levensjaar wijdde hij zich geheel aan de tekenkunst. De militaire dienst stond overigens haaks op zijn persoonlijke interessesfeer, wat onder meer blijkt uit het volgende voorval, Tijdens de lessen van een corporaal tekende hij vóór in zijn theorieboek een portret van de docent. Deze merkte dat Wiegman iets verdachts deed en rapporteerde aan de luitenant dat Wiegman in een lesboek zat te schrijven. De aangeklaagde soldaat werd op het matje geroepen, maar ontkende te hebben geschreven. Als bewijs liet hij de lelijke kop van de corporaal aan de luit zien. Die oordeelde dat soldaat Wiegman niet had geschreven, maar getekend, en legde hem geen straf op, dat tot ongenoegen van de corporaal. In de avonduren wist hij met tekenwerk zoveel te verdienen dat hij ook het kostgeld dat zijn moeder zo hard nodig had kon betalen, Jan Wiegman hield van goede sier en zocht naar nieuwe bronnen om aan verdiensten te komen. Jan Sluyters, die het tekenen en illustreren langzamerhand ging verwisselen voor het schilderen, introduceerde toen Jan Wiegman bij uitgeverij Meulenhoff, die in hem een waardig opvolger vond. De boek- en kunsthandel waren voor hem een prima leerschool geweest. Hij kon goed leren en beheerste dankzij zelfstudie de moderne talen. Ook als kunstenaar is hij autodidact met veel zelfoefening, onder het motto ‘oefening baart kunst’. Afgezien van het feit dat hij in Amsterdam korte tijd onderricht ontving van de vroegbloeier – de maar één week eerder geboren Fries – Tjeerd Bottema, die  spotprenten en affiches maakte en zo’n 300 (kinder)boeken illustreerde. Diens autobiografie ‘Mijn leven’ is in 1976 rijk geïllustreerd en royaal uitgevoerd in boekvorm uitgegeven. In de hoofdstad trouwde Jan Wiegman met zijn eerste liefde, de onderwijzeres Gijsberta Bruggemeijer, die voor hem een steun en toeverlaat zou worden in goede en slechte tijden. Met het oog op de bruiloft werkte hij zo hard, dat hij met zijn illustraties genoeg geld verdiende om na aankoop van de uitzet voor zijn huwelijk nog ongeveer honderd gulden over te houden. In 1916 verhuisde de familie Wiegman naar Heemstede, waar hij na verscheidene malen binnen de gemeente zijn verhuisd in 1963 overleed. Uit het huwelijk zouden dertien kinderen volgen, van wie vier op jonge leeftijd stierven.

jonge

                             Jan Wiegman met echtgenote en vier jonge kinderen

Een originele Kerst- en Nieuwjaarskaart, vervaardigd door Jan Wiegman

Een originele Kerst- en Nieuwjaarskaart, vervaardigd door Jan Wiegma

Boekillustrator In de periode tussen de twee wereldoorlogen maakte Jan Wiegman bandtekeningen en illustreerde hij een paarhonderd boeken voor minstens 60 uitgeverijen in Nederland, België en Zuid-Afrika, zoals de firma’s H. en J.M.Meulenhoff, Dijkstra, Malmberg, Kluitman, Mulder, Van Goor e.a. Verder verschenen alles bij elkaar enige duizenden tekeningen in bladen als de Telegraaf, het Algemeen Handelsblad, de Katholieke Illustratie enz. Vanzelfsprekend ook in jeugdtijdschriften, zoals het maandblad ‘Voor de Kinderkamer’ en ‘De Kindervriend’. Ten slotte ontwerpen voor affiches, ansichtkaarten, handelsdrukwerk, strips, aquarellen en nog eens een onbekend aantal schetsen en tekeningen, waaronder ook een aantal naar model op het atelier van ‘Kunst Zij Ons Doel’. O.a. in 1926 werkte hij samen met zijn broer Matthieu Wiegman bij werk van kinderboekenschrijver S.Abramsz. Aan het illustreren van boeken en verhalen worden geheel andere eisen gesteld dan aan het tekenen van bijvoorbeeld een gebouw, portret of landschap. Het is een – helaas te weinig gewaardeerd – kunstgenre apart. Kenmerkend voor de ware boekillustrator is dat hij een sterk ontwikkeld voorstellingsvermogen nodig heeft, omdat elk boek, afhankelijk van de inhoud zijn eigen eisen stelt. De geest van de auteur moet de illustrator zo goed mogelijk aanvoelen, opdat een eenheid in tekst en platen ontstaat; de humor van de een, de humor van de ander etc. Behalve aandacht voor de tekst, fantasie en tekenvaardigheid is kennis nodig van de grafische kunst en reproductietechnieken. Na eerst boekbandversieringen te hebben gemaakt voor o.a. historische boeken uitgegeven door Meulenhoff, ontdekte hij spoedig dat zijn talent het beste tot uitdrukking kwam als verluchter van kinderboeken. Evenals bij J.H.Isings en Cornelis Jetses werd het vak van jeugdboekenillustrator hoofdzaak. Zijn lievelingsmotieven waren sprookjesfiguren en kabouters, historische taferelen met ridders en edelvrouwen, rijk uitgedoste personen uit de Pruikentijd en kinderen. Hij werkte een enkele keer samen met Freddie Langerer, Jan Sluijters, J.H.Isings, zijn broer Matthieu. Jan Wiegman illustreerde boeken van talrijke schrijvers, o.a. Johan Been, de Fransman Paul d’Ivoy, Hermanna, Nienke van Hichtum, Ida Heyermans, Henriëtte Blaauw, A.D.Hildebrand en E. Kuipers-van der Koogh (‘Moeder vertelt’).

Reclameplaatje van Jan Wiegman uit circa 1920

Reclameplaatje van Jan Wiegman uit circa 1920

De versjes en rijmpjes van S.Abramsz, met prentjes van Jan Wiegman, beleefde vele herdrukken en deze werken golden lange tijd als meest geliefde kinderboeken. Verder maakte hij afbeeldingen voor klassieken als de sprookjes van Bechstein, ‘Moeder de Gans’, de Avonturen van Baron van Münchhausen, Tijl Uilenspiegel en Don Quichotte. Populair werd het ‘Omnibus-boek voor onze kinderen’ met charmante zwartjes van Jan Wiegman. Voor uitgeverij J.M.Meulenhoff vervaardigde hij silhouetjes ten behoeve van Duits- en Franstalige leesboekjes voor het voortgezet onderwijs, zoals ‘Die Judenbuche’ van Annette von Droste Hülshoff en ‘Sans famille’ van Hector Malot. Verscheidene religieuze boeken, zoals voor huize Bethanië in Bloemendaal, heeft de kunstenaar soms bijna pro Deo van platen voorzien en ook aan rooms-katholieke kerstboeken en kindertijdschriften medewerking verleend. Van Jan Wiegman is verder de strip ‘Snoes’ (tekst W.v.d.Berg) uit 1928. Na de oorlog tekende hij de stripverhalen ‘De lotgevallen van Heintje Biet’ (1947-1948), gepubliceerd in ‘De Fontein’; jaarboeken voor katholieke jongens en meisjes.

Strips die Jan Wiegman tekende waren o.a. 'Snoes', Áladdin en de Tooverfluit' en Heintje Biet' (illustratie uit Lambiek Camiclopedia)

Strips die Jan Wiegman tekende waren o.a. ‘Snoes’, ‘Aladdin en de Tooverfluit’ en ‘Heintje .Biet’ (illustratie uit: Lambiek Comiclopedia)

Werkend om den brode komt in een aantal boeken duidelijk tot uiting dat sprake moet zijn geweest van haastwerk of tijdelijk gebrek aan inspiratie. In sommige van door hem geïllustreerde boeken zijn de plaatjes op het banale af. Omdat er brood op de plank moest komen voor een zich uitbreidend gezin en hij in goede tijden meerdere manuscripten van verschillende uitgevers in portefeuille had zijn onvermijdelijk concessies gedaan aan de kwaliteit. Daar tegenover staan legio artistieke bandversieringen en illustraties (naar gewassen pentekeningen) van vooral geschiedkundige werken. Als maker van de zogeheten ‘zwartjes en witjes’ (silhouetten) bereikte Wiegman een grote hoogte. Jan Wiegman had ook enige literaire aanleg. Op aanraden van de letterkundige en tekenaar Jan Feith schreef hij zelf ook verhalen, sprookjes en versjes die in boekvorm – uiteraard door hemzelf geïllustreerd – verschenen. Ondanks de soms bijtende kritieken zouden sommige van die boekjes diverse herdrukken beleven. Resoluut werden Wiegmans’ ‘rijmelarijen’ voor de jeugd afgewezen door Bert de Bois in ‘Boekengids’ (1952): ‘Een boek waarvan de kleine kinderen de plaatjes mogen zien, maar dat we tijdig moeten verwijderen als ze leren lezen, opdat ze zeker nooit die stuntelige rijmpjes zouden inoefenen. Treurig!’ Silhouetjes 

Jan Wiegman: een gevoelige les.

Jan Wiegman: een gevoelige les.

Een silhouet is een in zwart uitgevoerde voorstelling tegen een witte achtergrond, verkregen door de schaduw van iemand of iets na te trekken en binnen de contouren met zwart in te vullen. De kunst van de silhouet, al op Griekse vazen als decoratie voorkomen, werd in de achttiende eeuw met bedrevenheid door artiesten in hun soort toegepast. De geknipte silhouetten waren – veelal keurig ingelijst – bijzonder in trek bij de gegoede burgerij. Het schaduwbeeld dankt zijn naam aan een zekere Etienne de Silhouette (1709-1767), controleur-generaal van Financiën en beschermeling van Madame De Pompadour, onder het Franse publiek gehaat om zijn weinig benijdenswaardige taak de in deplorabele staat verkerende schatkist weer op peil te brengen. De Silhouette vond een uitvlucht in het maken van silhouetten, waarmee hij de vertrekken versierde van een kasteeltje dat hij in 1759 aan de Marne liet bouwen. Ook toen de schatbewaarder als een schim van het politieke toneel was verdwenen spraken zijn schaduwbeelden zo sterk tot de volksfantasie, dat men ze silhouetten ging noemen, een naam die bleef. In de 18e en 19e eeuw hebben vele beroemde personen geposeerd voor silhouet-kunstenaars, een genre dat door de opkomst van de fotografie in vergetelheid raakte. Behalve voor reclamedrukwerk doen de geestige ‘wit en zwartjes’ het uitstekend in de boekverluchting. Een smaakvolle silhouettekening en mooi zetwerk kunnen een esthetisch verantwoord geheel vormen. In ons land heeft vooral Nelly Bodenheim in de vorige eeuwwisseling de bloei van ‘zwartjes en witjes’ in kinderboeken ingeluid. In de jaren 20 en 30 van de 20e eeuw heeft Jan Wiegman succesvol in deze vorm gewerkt. Vaak wisselt hij in één en hetzelfde boek gewone pentekeningen met silhouetjes af. Wat stijl en techniek betreffen is hij het meest verwant aan de kunstenaar Jan Sluijters. Zijn silhouetten zijn sierlijk en fijn uitgewerkt met levendige humor, waarbij ook details nog duidelijk zichtbaar zijn gemaakt. Jan D.Voskuil heeft in de Heemsteedse Courant van 8 maart 1963 als zijn mening te kennen gegeven dat het geheim van de silhouetkunst in het feit schuilt dat de tekenaar verstaat een karakterbeeld van het onderwerp te geven, een bekroond karakterbeeld waarin de suggestieve werking van zwart en wit volkomen tot haar recht komt. Als weinig anderen kon Wiegman in galopperende paarden ‘vaart’ uitbeelden. In simpel zwart en wit wist hij het elegante van de figuren uit de Pruikentijd en het zwierige in de beweging uit te drukken. Bekend is het rococo-tafereeltje ‘Le basse-main’ waarop een galante jongeman de hand van zijn geliefde aanraakt, alsof het kraakporselein is en zelfs met weinig fantasie kan men zich voorstellen dat dit kokette wezentje hem met haar bevallige maniertjes geheel en al betoverd heeft.

Jan Wiegman: kinderspel

Jan Wiegman: kinderspel

Heemstede

Op 32-jarige leeftijd, toen hij intussen vijf jaar zelfstandig werkte, vestigde Jan Wiegman zich met zijn gezin in Heemstede. Hij woonde achtereenvolgens in de volgende straten, alle dicht bij elkaar gelegen rond het oude dorpscentrum: Voorweg, Lieven de Keylaan, Nicolaas Beetslaan, Bosboom Toussaintlaan, eerst op nummer 19, ten slotte en het langst op nummer 35. De laatste drie panden waren huurhuizen gebouwd door de in 1919 opgerichte woningbouwvereniging ‘Heemstede’s Belang’. Jan Wiegman fungeerde vanaf 1921 (tot 1927) als bestuurslid samen met de heren J.W.Stoutjesdijk, M.J.Bijleveld, C.J.Blok en A.P.Audretsch. Al die tijd leefde hij zonder een cent overheidssteun van zijn inkomsten als tekenaar en illustrator. Van maart 1922 tot 1 maart 1926 woonde vlakbij Anton Pieck die nog niet de bekendheid had die deze later zou verwerven. Het kwam voor dat Jan Wiegman zoveel werk had als boekillustrator dat hij de talrijke opdrachten van uitgevers niet aankon en zijn kunstbroeder Anton Pieck werk van hem overnam. Er waren in later tijd ook tijden vol zorgen als opdrachten uitbleven of zijn geestesgesteldheid hem in de steek liet. De echtgenote van Wiegman moest dan de touwtjes aan elkaar zien te knopen. Zij zorgde er voor dat hij zo min mogelijk met besognes van huishoudelijke aard van doen had en stimuleerde hem ook wanneer hij bij gebrek aan ideeën niets op papier kreeg. De voorkamer was zijn werkkamer waar hij aan een bureau zat te illustreren. Tijdens zijn werk gingen de schuifdeuren dicht om zo min mogelijk door de kinderschare gestoord te worden. Bij het vallen van de bladeren werd de kunstenaar bij herhaling gekweld door buien van depressieve aard – een familiekwaal – en werd een extra beroep gedaan op de veerkracht van zijn vrouw om het met veel kinderen gezegende gezin draaiende te houden. Van die kinderen is er slechts één in de voetstappen van zijn vader en twee ooms als kunstschilder getreden, Piet Wiegman (1930-2008), die zich evenals zijn vader aansloot bij ‘Kunst Zij ons Doel’ in Haarlem. Behalve bij deze kunstenaarsvereniging kon men Jan Wiegman overal tegenkomen, gewapend met tekenstift en schetsboek in Groenendaal, bij een buitenplaats, in een horecagelegenheid, wachtkamers, rechtszalen, in en vóór openbare gebouwen. Zoals eerder in Amsterdam in typische volkswijken als de Jordaan en in gelegenheden van donker Amsterdam waar hij menig nachtvlindertje als studieobject met feilloze trefzekerheid vereeuwigde, in zijn karakteristieke voorovergebogen houding steeds even opkijkend, zoals hij nu nog in de herinnering van een aantal mensen voortleeft. In Heemstede woonachtig was het dokter M.Colenbrander die onmiddellijk een zwak had voor de jonge Wiegman en hem hielp bij het vinden van opdrachten voor portretten in diens kennissenkring. Dankzij dr.Colenbrander ook kreeg hij in 1923 een opdracht de historische optocht en voorstelling van het bezoek van de Engelse vorstin Henriëtte Maria aan Adriaan Pauw in 1642 te begeleiden. In de taak van het ontwerpen der historische kostuums en nabouw van de façade van het kasteel kon hij zich helemaal uitleven. Vele telgen van de in Heemstede woonachtige adel deden mee aan dit eenmalige schouwspel bij gelegenheid van het zilveren jubileum van koningin Wilhelmina. Minder bekend is dat Wiegman ook voor allerlei firma’s reclamedrukwerk ontwierp, zoals affiches en verpakkingen. Zo is van zijn hand het eerste Droste-mannetje, ook aangeduid met ‘pastille-mannetje’, uit 1923 dat in 1931 door de Franse grafisch kunstenaar Cassandre is gestroomlijnd. Ook verzorgde hij met zijn lievelingsbroer Matthieu twee maal een stand op de jaarbeurs.

Droste-bus met ontwerp van Jan Wiegman

Droste-bus met ontwerp van Jan Wiegman

Droste-spaarpot uit 1923 met illustratieontwerp van Jan Wiegman:Wiegman1

In 1933 overkwam Jan Wiegman een ernstig ongeval en was hij gedurende bijna een jaar niet in staat om te werken. Zijn collega-kunstenaars van KZOD stelden een werk beschikbaar die via een zogenaamde steuntentoonstelling zijn uitgestald bij kunsthandel F.M.Smit in Haarlem en waarbij de opbrengst in zijn geheel ging naar de familie Wiegman. Tijdens de wereldjamboree te Vogelenzang in 1937 tekende Wiegman diverse illustraties voor drukwerk. Hij ontwierp voorts de vaandels van het Heemsteedse ‘Genootschap van den Stillen Omgang’, waarvan hij ook bestuurslid was, en de Rooms-Katholieke Vrouwenbond, afdeling Heemstede. Vanaf 1923 was hij lid van het Comité Koninginnedag in zijn woonplaats en nog in zijn sterfjaar 1963 is hij vanwege het 40-jarig jubileum op bescheiden wijze gehuldigd. Voor diverse plaatselijke publicaties verzorgde hij illustraties, zoals het vooromslag (met raadhuis natuurlijk) voor de Gemeentelijke Gids van Heemstede en Bennebroek uit 1935 en een plattegrond van Kennemerland in de officiële Flora-tentoonstellingscatalogus in 1953 enz. Voor de Heemsteedse Courant maakte hij tekeningen van o.a. Wim Kan en Georgette Hagedoorn en andere artiesten die in het Minerva-theater optraden. De gemeente riep altijd graag zijn hulp in wanneer het ging om advies betreffende artistieke zaken en gaven hem eenmaal de opdracht een aantal plaatselijke taferelen zoals het restaurant van landgoed Groenendaal te tekenen. Grote wederzijdse achting was er in het bijzonder met toenmalig gemeentesecretaris N.Vos. In de oorlogsperiode, toen met tekenen en illustreren geen droog brood te verdienen was, kreeg hij een betrekking bij het distributiekantoor in de Meerlhorst. Zijn tekenkunst kwam erg goed van p[as bij het vervalsen van passen. Wiegman was fel gekeerd tegen de Duitse bezetters en door Nederlandse sympathisanten ingestelde Kultuurkamer. Uit 1941 dateert de bekende tekening van het Oude Slot welke ook in druk verscheen. Na de Bevrijding was Jan Wiegman te vinden in de Aloysiusschool aan de Molenwerfslaan om de aanwezige Canadese bevrijders te portretteren in ruil voor wat sigaretten. Omdat hij zelf geen sigaretten rookte gebruikte Wiegman de tabak om zijn pijp te stoppen, want naast papier en tekenstift waren zijn typische hoedje en pijp vaste attributen geworden. Na de oorlog verwierf hij om zijn naam tussen 1947 en 1950 nog wel wat opdrachten van uitgevers voor illustratief werk, nochtans veel minder dan in het interbellum. Een nieuwe en jonge generatie van boekillustrators had zich aangediend. Op 75-76 jarige leeftijd ging hij regelmatig, zoals hij zelf zei ‘naar de oudjes’ tekenles geven in bejaardenhuizen. Allen die hem persoonlijk gekend hebben benadrukken steeds hoe beleefd en vriendelijk hij was, voor iedere passant in zijn buurt de hoed afnemende. Hiermede in verband staat de kwalificatie van: een bescheiden mens. Hij zocht nimmer de publiciteit, kreeg weliswaar enige aandacht in de pers bij zijn 60ste, 70ste en 75ste verjaardag, echter niet vergelijkbaar met de huldigingen die zijn broers, vooral Matthieu, ten deel vielen. De mening van Jan Wiegman was overigens even simpel als duidelijk: zijn werk moest maar voor zichzelf spreken. Zo bleef hij, die voornamelijk voor kinderen werkte, voor velen een anonymus. Zoals de letterkundige Bertus Aafjes het eens treffend uitdrukte: ‘U kent hem (van zijn plaatjes) ook al kent U hem niet.’ Kunst Zij Ons Doel (KZOD) Eenmaal gevestigd in Heemstede sloot Jan Wiegman zich direct aan bij de Haarlemse kunstenaarsvereniging ‘Kunst Zij Ons Doel’.  Ruim dertig jaar was hij bovendien een actief bestuurslid – vervolgens lid van verdienste – die deze organisatie onder meer lange tijd met de kunstschilder H.J.Wesseling vorm gaf.  Willem Vester, Herman Heuff, Herman Kruyder, H.F.Boot, Jac. van Looy, Anton Koster, Bosboom, Mauve en andere kunstenaars zijn lid geweest van dit in 1821 in het leven geroepen kunstgenootschap, dat zijn zetel heeft in het Waaggebouw aan het Spaarne. De modelteken- en sociëteitsavonden iedere zaterdag in de Waag waren zijn wekelijks verzetje. In de modeltekenzaal zat hij talloze malen op de hoogste rij aandachtig te werken. Rustig vergeleek hij steeds weer zijn opzet met het model en zag men zijn hoofd gedurig op en neer bewegen. Onder de collega’s was hij altijd de behulpzame vrolijke vriend, die door zijn rijkdom in de kunst jong bleef. Voor de aankomende kunstenaar A.C. (Cees) van Noort zorgde Wiegman ervoor dat laatstgenoemde in 1942 als lid werd aangenomen van KZOD.

Tekenavond bij KZOD in 1932 door Jan Wiegman in een schets vastgelegd.

Tekenavond bij KZOD in 1932 door Jan Wiegman in een schets vastgelegd.

 

Wieg1

 

jan4

                              Tekenwerk Jan Wiegman, rechtsboven een portret van mw.Strating

In 1940 tekende en sneed Jan Wiegman op verzoek van pastoor Van Noort 80 afbeeldingen voor een schimmenspel van het leven van Jezus, dat in de bovenzaal van de St. Aloysiusschool is opgevoerd. Een ander schimmenspel was. Voor vertoning in de Waag sneed hij schimmen in samenwerking met Frits Smit voor het spel ‘Oranje en Nederland’, later overgenomen door poppentheater La Condola. Op 8 juli 1938 had de eerste voorstelling plaats. De algemene waardering voor het geleverde werk in verscheidene bladen gaf aan dat het schimmenspel in die tijd in de smaak viel van het publiek. Het overlijden van Jan Wiegman betekende feitelijk het einde van ‘de Waagspelers’, welke het werk van de Haarlemse vereniging ‘Het Schimmenspel’ van Herman Kruyder en Ko Doncker, gesticht in 1912, met o.a. Herman Moerkerk, Drost en F.A.Smit, nog enige tijd had doen voortleven. Jan Wiegman gaf tekenles aan J.H.A.Everts. Voor de azijnfabriek J.A.Haas en zoon in Haarlem illustreerde Wiegman op plakplaatjes een zevental sprookjesboeken van vader Haas, voor het merendeel geschreven door Felix Ortt. Ook voor de Bloemendaalse congregatie ‘Bethanië’, die een serie religieuze kinderboeken uitgaf, verluchtte Jan Wiegman, evenals Lode Sengers, een aantal deeltjes. Een recensent schreef: ‘Wij kunnen begrijpen dat de dames van Bethanië vele kinderzieltjes veroveren als zij op deze aantrekkelijke wijze het leven van Gods Lieve Heiligen vertellen.’(Boekenschouw, 1928/1929).

Erkenning

Jan Wiegman heeft zijn werk verricht in de wetenschap dat talrijke kleuters en jongeren bewust of onbewust van zijn prentjes genoten hebben. Hij was en bleef tekenaar en boekillustrator, maakte ook enkele aquarellen, maar graveerde daarentegen niet zoals zijn collega-tekenaars Anton Pieck, Herman Heuff en Dirk Harting.  Ruim 20 tekeningen van Jan Wiegman bevinden zich o.a. in het Frans Hals Museum. Werk van hem bevindt zich verder in het archief van KZOD, Teylers Museum en de Stadsbibliotheek. In het Noord-Hollands Archief zijn uit de gemeente Heemstede-collectie tekeningen aanwezig van Haarlemse en Zandvoortse taferelen, evenals tekeningen uit de periode 1939-1941 met voorstellingen van de Oude Kerk, tolpoort aan de Leidsevaart, het slot Heemstede, de Dorstige Kuil, de Hartekamp, huize Berkenrode, Bosbeek en Ipenrode. Zijn boeken zijn verzameld in de gemeentelijke openbare bibliotheek Heemstede, intussen verhuisd naar depot van bibliotheek in het Noord-Hollands Archief, locatie Kleine Houtweg. In de in 1984 vervaardigde bibliografie bevat ongeveer 200 titels van door Jan Wiegman geïllustreerde boeken en/of vervaardigde bandontwerpen. De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) noemt 98 werken. Grote collecties zijn verder aanwezig in o.a. de Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Stadsbibliotheek Haarlem. In het Noord-Hollands Archief bevindt zich ook een album met illustraties van Jan Wiegman, 6 december 1922 aangeboden aan dr. Mattheus Colenbrander bij gelegenheid van diens 25-jarig jubileum als huisarts in Heemstede. Tijdens zijn leven hebben slechts sporadisch tentoonstellingen plaatsgevonden met boeken en tekeningen van de kunstenaar. In 1935 in de destijds bekende boek- en kunsthandel H.J.Pistorius aan de Binnenweg in Heemstede en verder ter ere van zijn 70ste verjaardag in het Waaggebouw en in 1956 bij kunsthandel ‘Het Huis met de Kogel’ in Haarlem. Exemplaren van zijn kinderboeken waren ook aanwezig in de tentoonstelling ‘Kinderen lazen, kinderen lezen’, in 1958-1959 georganiseerd in het Stedelijk Museum te Amsterdam.

Jan Wiegman op latere leeftijd

Jan Wiegman op latere leeftijd

In de maand februari van 1984 is een drukbezochte expositie gewijd aan Jan Wiegman in de Heemsteedse bibliotheek tegelijk met de verschijning van een catalogus [aanwezig in o.a. de Koninklijke Bibliotheek en Bibliotheek Rotterdam] en in juni van dat jaar besloot de gemeente Heemstede een nieuwe laan naar Wiegman te vernoemen in het plangebied tussen de Blekersvaartweg en Burgemeester van Lennepweg. Waardering voor de illustratietechniek van Jan Wiegman wordt uitgesproken en toegelicht in het in 1982 verschenen boek ‘Van anonieme boekverzorgers tot erkende kunstenaars’ en in het Lexicon jeugdliteratuur van 1 oktober 1986.

Kabouters….

Vlak voor zijn dood lag Jan Wiegman ernstig ziek in het verpleeghuis Van de Grinten Bierman aan het Wipperplein. Alleen al het feit dat hij niet kon tekenen was het ergste wat hem kon overkomen. Het liefste had hij dat een van zijn kinderen hem zou optillen om in Groenendaal bij de zogeheten Kabouterboom neer te zetten teneinde nog één tekening te maken, hetgeen uiteraard onmogelijk was. Toen hij na een nacht slapen wakker werd vertelde hij aan zijn zoon Piet op zijn sterfbed dat hij over kabouters had gedroomd. Een tevreden glimlach maakte zich meester van zijn gezicht. Het zouden de laatste woorden zijn. De cirkel was rond. De man die bijna zijn motieven bij voorkeur had gezocht in de kinder- en sprookjeswereld en gedurende een halve eeuw talloze kabouters en elfjes had getekend in zwart-wit of kleur overleed op 79-jarige leeftijd op 20 september 1963. Vier dagen later is Jan Wiegman onder grote belangstelling, o.a. van zijn Haarlemse kunstbroeders, in het familiegraf bijgelegd op de r.k. begraafplaats ‘Valkenburg’ aan de Glipper dreef. Dit graf is in 2004 geruimd.

Ansichtkaart Jan Wiegman

Ansichtkaart Jan Wiegman

Zijn levensbeginsel was; ‘alleen tekenen en niets dan tekenen’. Door te tekenen leefde hij èn leeft hij voort in de ontelbare geesteskinderen die hij ons heeft nagelaten, ook al zijn deze veelal ‘ondergesneeuwd’ door producten van de nieuwe tijd. Tòch leven er nog mensen die zich de levendige silhouetjes herinneren die een intieme band vormden met de kinderliedjes, volkssprookjes en rijmpjes uit de oude doos.

Bronnen en verdere literatuur

– Bregje Boonstra. Alfa en Betje op het groen, groen grasje. Oorspronkelijke Nederlandse ABC-boeken in de twintigste eeuw. 1995. – Margreet van Wijk-Sluyterman. Van anonieme boekversierders tot erkende kunstenaars. Den Haag, 1982. – Gedenkboekje 150 jaar KZOD. Haarlem, 1971. – Hans Krol. Jan Wiegman (1884-1963); tekenaar balanceerde tussen droom en realiteit. In: Heemstede Centraal, 11 januari 1989. – Aart van der Kuijl. Kunst Zij Ons Doel. 175 jaar wel & wee. Haarlem, 1996, p. 51, 57,67,83,84,88,97,109,110. – Adriaan Venema. De Bergense School. Baarn, 1976. – Jan Wiegman (1884-1963). Catalogus van geïllustreerde boeken in de gemeentelijke openbare bibliotheek Heemstede. 1984. – Documentatiemap Jan Wiegman bibliotheek Heemstede, in NHA, locatie Kleine Houtweg. – Gesprekken met diverse personen; speciaal dank voor informatie verstrekt door de zoon P.J.M. (Piet) Wiegman en dochter Georgine Wiegman, beiden intussen overleden.

Zwartje Jan Wiegman, uit: de vogel-kerstboom (Het Omnibusboek voor onze kinderen. Eerste rit)

Zwartje Jan Wiegman, uit: de vogel-kerstboom (Het Omnibusboek voor onze kinderen. Eerste rit)

Bijlage 1: necrologie Jan Wiegman 11 februari 1884 – 20 september 1963

‘Jan Wiegman is geboren te Zwolle op 11 februari 1884 en overleden op 20 september 1963 te Heemstede. Zijn vader was hoofdonderwijzer te Zwolle maar vertrok later naar het dorp Spierdijk, daarna naar Amsterdam. Van de vijf kinderen was Jan de oudste. Reeds op negenjarige leeftijd gaf hij blijk van tekentalent en maakte portretten van goed gehalte. Tekenen was zijn lust en zijn leven, maar het duurde jaren, alvorens hij zich geheel kon geven aan de kunst. Als jongen kwam hij in de leer bij de boekhandelaar en uitgeverij Stumpel in Hoorn. Hier opende zich de wereld die later bepalend voor hen zou worden. De illustratie van boeken enz., kennis van talen was hem hierbij een noodzakelijkheid. Door het vertrek van de familie naar Amsterdam kwam hij in de kunsthandel ‘Frans Buffa en Zn.’ als verkoper van kunstwerken. Het contract met kunstenaars verruimde zijn blik op de kunst. Over deze periode gaf hij later boeiende lezingen. Het moment was gekomen, dat hij contact zocht met uitgevers en zodoende begon hij te illustreren. De zo bekende ‘zwart-witjes’ voor schoolboeken zijn nog aan velen bekend. Hij illustreerde sprookjes, door hem zelf geschreven en maakte gedichten: zijn weg was bepaald. Voortdurend hield hij contact met de natuur, tekende landschappen en mensen en kreeg naam als tekenaar. Het huwelijk bracht hem vele kinderen en zorgen, maar door zijn werkzame geest heeft hij zijn taak ridderlijk volbracht. Zijn woonplaats Heemstede, waar hij jaren woonde bracht hem spoedig in contact met het Haarlemse kunstleven, waar hij als lid van de vereniging ‘Kunst zij ons doel’ naar model tekende en veel invloed had op de ontwikkeling van deze vereniging, daar hij jarenlang bestuurslid van K.Z.O.D. was. Op 30 april 1963 mocht hij het feit herdenken dat hij 40 jaar lid was van het Comité Koninginnedag te Heemstede. Zo heeft hij zijn leven vruchtbaar gemaakt voor gezin en samenleving.’  Matthieu Wiegman, in: Haerlem Jaarboek 1963. 1964, p. 22-24.

Bijlage 2: Jan Wiegman; door Margreet van Wijk-Sluyterman

Johannes Petrus Antonius Wiegman, geboren in Zwolle op 11 februari 1884, kwam uit een rooms-katholiek gezin. Zijn vader was op verschillende scholen hoofdonderwijzer. Omdat er geen geld was voor het volgen van een opleiding na de lagere school, moest Jan op dertienjarige leeftijd een baan zoeken. Hij werkte eerst bij een boekhandel/uitgeverij en later bij een kunsthandelaar in Amsterdam. Jan Wiegman was autodidact; hij had alleen korte tijd les van Tjeerd Bottema. Jan Sluijters bracht hem in contact met uitgeverij Meulenhoff, waar Wiegman Sluijters opvolgde als illustrator van kinder- en schoolboeken. Hij illustreerde onder meer de schooluitgaven in vreemde talen (die hij zich door zelfstudie eigen gemaakt had). Toen Wiegman 27 jaar oud was, kon hij leven van het illustreren. Met zijn grote gezin woonde hij op verschillende adressen in Heemstede. Daar organiseerde hij onder andere schimmenspelen. Hij was ook actief lid van ‘Kunst zij ons Doel’ in Haarlem. Wiegman overleed in 1963 in zijn woonplaats.

Werk

Vooral tussen twee wereldoorlogen kreeg Wiegman zoveel opdrachten voor het illustreren van kinder- en schoolboeken, dat hij het werk soms niet aankon. Hij illustreerde niet alleen boeken, hij werkte ook voor kranten en tijdschriften, onder andere voor de Telegraaf, het Haarlems Dagblad en de katholieke Illustratie. Ook verzorgde hij reclamedrukwerk. Bekend waren de plaatjes bij de verhalen over haas, van de gelijknamige azijnfabriek. Voor de boeken die hij illustreerde ontwierp Wiegman vaak zelf de band, waarbij hij tussen de versieringen of binnen het vaste kader van een serie, een klein plaatje uit het boek plaatste. Aanvankelijk zien we nog enkele tekeningen met fijne lijntjes en arceringen die doen denken aan de plaatjes van Tjeerd Bottema, in bijvoorbeeld Het leven Onzes Heeren Jezus Christus (F.J.P.G.van Etten, 1916). Maar deze manier van tekeningen is een uitzondering in het werk van Wiegman. Latere rooms-katholieke uitgaven, zoals Hoe onze Lieve Heer leefde (door ‘Bethanië, Bloemendaal, 1928) illustreerde hij met lijntekeningen en silhouetten zoals we die tegenkomen in de meeste door hem geïllustreerde boeken. In Hoe onze Lieve Heer leefde heeft hij gebruik gemaakt van filmraster en een rode steunkleur. De pentekeningen van Wiegman zijn helder en open. Hij werkte in het algemeen weinig met grijze tinten en arceringen. De achtergrond van de figuren blijft beperkt tot het meest essentiële of ontbreekt bijna helemaal. Van gewone, alledaagse gebeurtenissen uit het kinderleven, beschreven in boekjes als Vertellingen (Ida Heyermans, 1920) maakte Wiegman grappige tafereeltjes. De techniek van de gewassen tekening, zoals Wiegman die toepaste vol volpaginaplaten in bijvoorbeeld De club op reis (C.Johan Kieviet, 1930), bood meer mogelijkheden om te werken in grijze tinten.

Silhouetten

Een meester in het tekenen van silhouetten wordt Wiegman genoemd. De bekende zwartwitjes wisselde hij af en combineerde hij met gewone lijntekeningen. Doordat een silhouet niet ‘ingevuld’ wordt, kan het karakteristieke van de personen uitsluitend spreken uit de omtrekken. De contouren van het gezicht, kleine details in kleding en haardracht, enkele kenmerkende accessoires moeten een persoon kunnen typeren. Wiegman slaagde daar goed in. Hij tekende niet alleen zwarte silhouetten, maar ook witte figuren tegen een donkere achtergrond en soms combineert hij zwartwitjes en witzwartjes in één plaatje, bijvoorbeeld in Moeder vertelt weer (E.Kuipers-van der Koogh, 1823). Doordat Wiegman altijd op zoek was naar het humoristische detail en de eigenaardige en meest typerende kenmerken van de personen, gaf hij zijn plaatjes bij bekende klassieke verhalen een heel eigen karakter. In De Avonturen van Don Quichot (1920) accentueerde Wiegman het contrast tussen de wonderlijke en meelijwekkende persoon van de magere ridder en zijn dikke goedlachse knecht. Sommige landschappen in dit boek zijn opmerkelijk tonig getekend. Verschillende uitgaven van bakerrijmpjes en oude kinderversjes heeft Wiegman geïllustreerd met silhouetten en lijntekeningen, onder andere van S.Abramsz, ABC, Wie van de kindertjes doet er mee? (1920). Rond het rijmpje bij elk van de letters van het alfabet tekent hij een plaatje en daaromheen decoraties van ranken en slingers, waarin kabouters, elfjes en kleine dieren zijn opgenomen. Waar Wiegman zijn fantasie de vrije loop kan laten en kan tekenen in de sfeer van kabouters en elfjes, is hij in zijn element, schrijft Hans Krol (1984). In Moeder vertelt over Goudhaartje en Zwartkopje (E. Kuipers-van der Koogh, 1921) tekende hij hele ranke elfjes. Minutieuze silhouetjes maakte hij bij De avonturen van Tom Duim (1923). Vindingrijk was hij waar hij in dit boekje speelde met de mogelijkheden van de verhouding tussen tekst en illustraties op de pagina. Voor De gelaarsde kat (circa 1926) werkte Jan Wiegman samen met zijn broer Matthieu. De silhouetten van Jan zijn opgenomen in de fraaie decoraties van Matthieu, sierlijk gecombineerd rond de tekst.

Waardering

In verhouding tot zijn broers, de schilders Piet en Matthieu (beiden behorend tot de Bergense school) werd Jan Wiegman ondergewaardeerd, constateert Hans Krol. Tijdens zijn leven zijn er maar een beperkt aantal tentoonstellingen van zijn werk gehouden. In 1984 is de honderdste geboortedag van Jan Wiegman herdacht met een herdenkingsuitgave en een tentoonstelling in de bibliotheek van Heemstede

jan7

                                                    Kiekjes   uit het familiealbum van Jan Wiegman

Bibliografie   Keuze uit het door Wiegman geïllustreerde werk

H.C.Andersen, Sprookjes: Bewerkt door C.Dopheide-Witte. Amsterdam, Meulenhoff, 1915. Joh.H.Been, Een reiskameraad uit de 17de eeuw. Alkmaar, Kluitman, 1916. F.J.P.G.van Etten, Het leven onzes Heeren Jezus volgens de evangeliën. Het leven onzes Heeren Jezus volgens de evangeliën. Amsterdam, F.J.H.J.Bekker, 1916 (5e druk). Avonturen van de Baron van Münchhausen, Bewerkt door door A.Haes. Amsterdam, H.Meulenhoff, 1917. Cervantes, De avonturen van Don Quichot, Bewerkt door G.W.Elberts. Amsterdam,  H.Meulenhoff, 1920. A.Abramsz, ABC, Wie van de kindertjes leest er mee?; rijmpjes voor de kleintjes. Zutphen, Van Belkum, 1920 (Herdruk Amsterdam Rap, 1972). Ida Heyermans, Vertellingen. Amsterdam. Meulenhoff, 1920 (3e druk). E.Kuipers-van der Koogh, Moeder vertelt van Goudhaarje en Zwartkopje. Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 1921. Nienke van Hichtum, De wonderbare avonturen van Tom Duim; een grappige geschiedenis opnieuw verteld. Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 1923 (2e druk). EW.Kuypers-van der Koogh, Moeder vertelt weer! Nog meer nieuwe verhalen voor kleine kleuters. Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 1923 (2e druk). Zwei Märchen von Hauff. Met Erläuteringen von D.Kruyder. Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 1925 (Zweite Auflage). Paul d’Ivoi. Les cinqsous le Lavarède. Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 1925. Charles Perrault, De gelaarsde kat. Naverteld door Abramsz. Amsterdam, Van Looy (ca. 1826). Theo van der Bijl, Jubilate, Verzameling oude en nieuwe geestelijke liederen. ’s-Hertogenbosch, Malmberg, 1927. Waldemar Nonsels, Himmelsvolk. Herausgegeven vond dr. Gras. Amsterdam, Meulenhoff, 1927. C.Joh. Kieviet, Nog niet te laat. Alkmaar, Kluitman, 1927.(4e druk). Jac. van der Klei, Veendorpse jongens,. Alkmaar, Kluitman, 1928. ‘Bethanië’ Bloemendaal, Hoe onze Lieve Heer leefde. Amsterdam, Van Munster, 1928. Pierre Maël, le forban noir. Edition abrégé et annoté par F.C.Dominicus. Amsterdam Meulenhoff, 1928. H te Merwe, Zwervers. Nijkerk, Callenbach, 1928. Versje die wij noot vergeten. Verzameld en verlucht door Jan Wiegman. ’s-Gravenhage, Van Goor, 1929. C.Joh. Kieviet, De Club op reis. Amsterdam, Van Holkema en Warendorf, 1930 (5e druk) Mark Twain, De lotgevallen van Tom Sawyer. Amsterdam, Van Holkema & Warendorf, 1930 (10e druk). Joh.H.Been, ’n Boefje uit den patriottentijd. Zwolle, La Rivière en Voorhoeve, 1931. G.J.Lely, Pet Poems of fact and fancy. Selected by G.J.Lely. Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 1934. Jean de la Fontaine, Fabelen. Naverteld en verlucht door Jan Wiegman. De Haag, Van Goor en Zonen, 1941. A.Kooreman, De grote avonturen van Hans en kabouterland. ’s-Gravenhage, Van Goor, 1948. S.Abramsz, Rijmpjes en versjes uit de oude doos. (Ook met illustraties van Jan Sluijters en Jan Sluijters jr.). Amsterdam, J.M.Meulenhoff, 1951.

Wiegman

Berichtgeving Jan Wiegmanlaan, uit: De Woonstede, 13e jaargang, nummer 1, 2000

wiegmanlaan

 

           Een trotse dochter van Jan Wiegman poseert bij de Jan Wiegmanlaan in Heemstede

Over Jan Wiegman:

J.H.Dubois. Over de kunst van het silhouet, in: Haarlems Dagblad, 10-10-1935. Otto B. de Kadt, Jan Wiegman, In: Maasbode, 10-2-1954. Matthieu Wiegman, Jan Wiegman. In: Haarlems Jaarboek, 1963. Adriaan Venema, De Bergense School. Baarn, 1976 (Over Piet en Matthieu Wiegman). Hans Krol, Jan Wiegman. Herdenkingsuitgave van de gemeentelijke openbare bibliotheek Heemstede, bij gelegenheid van zijn honderdste geboortedag (met een catalogus van geïllustreerde boeken in de gemeentelijke openbare bibliotheek Heemstede), 1984. (Lexicon jeugdliteratuur, oktober 1986).

Door J.C.Stoffels bij KZOD in 1957 vervaardigde tekening in houtskool van Jan Wiegman

Door J.C.Stoffels bij KZOD in 1957 vervaardigde tekening in houtskool van Jan Wiegman (Voor meer informatie over Joop Stoffels (1908-1984) zie het artikel van Ruud van der Molen over deze kunstenaar

ZIE: http://www.joopstoffels.nl/

Bijlage 3: De Waagspelers

Jan Wiegman: 'in naam van Oranje, doe open de poort'...

Jan Wiegman: ‘in naam van Oranje, doe open de poort’…

'De keizer verbannen, Oranje keert weer', aankomst van de prins van Oranje vanuit Engeland in Scheveningen. 'Zwart-wit' uit schimmenspel 'Oranje en Nederland' van Jan Wiegman voor de Waagspelers.

‘De keizer verbannen, Oranje keert weer’, aankomst van de prins van Oranje vanuit Engeland in Scheveningen. ‘Zwart-wit’ uit schimmenspel ‘Oranje en Nederland’ van Jan Wiegman voor de Waagspelers.

Meest bekend als vervaardigers van poppen- ofwel schimmenspelen zijn KZOD-leden Ko Doncker, Pieter van Gelder, Jan Wiegman en Frans Smit geweest. In een gedenkboekje dat in 1971 uitkwam bij gelegenheid van 150 jaar Kunst zijn ons Doel is een hoofdstuk gewijd aan de Waagspelers, verbonden aan KZOD. Daaruit de volgende passages gewijd ook aan Jan Wiegman: ‘(…) Smit overleed in 1937. Zijn heengaan was een groot verlies voor ‘De Waagspelers’ Zijn bekwaamheden op artistiek, literair en technisch terrein waren niet te vervangen. Nog op 20 november 1937 werd ‘De Liefde door alle Tijden’ opgevoerd in Amsterdam. In de grote zaal van het AMVJ-gebouw door ‘De Waagspelers’. Smit was reeds enkele jaren bezig geweest met zijn medelid Jan Wiegman een spel te ontwerpen, dat de titel zou krijgen ‘Oranje en Nederland’. Door het overlijden van Smit waren er nog maar weinig ontwerpen gereed. Wiegman zette het werk alleen voort met de andere kleden van ‘De Waagspelers’. Daar hij in hoofdzaak zwart-wit kunstenaar waas, ging hem dit goed af. In de stadseditie van de Oprechte Haarlemsche Courant van 1 juni1938 staat een stukje, dat over deze voorbereidingen het een en ander vermeldt. In verband met het a.s. jubileum van H.M.de  Koningin werd er nu spoed achter gezet. In de Maasbode van 31 mei 1938 staat een foto van de groep terwijl ze bezig zijn in de ‘Waag’ met hert vervaardigen van schimmen.

De Waaspelers aan het werk met het schimmenspel. Rechts zttend Jan Wiegman

De Waaspelers aan het werk met het schimmenspel in 1938. Rechts zittend Jan Wiegman.

De Waagspelers op een krantenfoto. Staande: Jan Wiegman.

De Waagspelers op een krantenfoto. Staande: Jan Wiegman.

Ook in ‘Panorama’ van 7 juli 1938 nog een tweetal groepsfoto’s en twaalf afbeeldingen van schimmen. Op 8 juli 1938 was de eerste voorstelling, waarvan kritieken in een vijftal bladen nog in ons bezit zijn. De waardering hierin voor het geleverde werk geeft wel zeer goed weer, dat schimmenspelen ook in die tijd in de smaak van het publiek vielen. In het Haarlems Dagblad van 6 januari 1951 staat nog een recensie over een voorstelling van het spel ‘De Liefde door alle Tijden., waarin niet alleen nog waardering werd uitgesproken over Donckers werk, maar ook over de uitstekende wijze waarop de spelers van deze voorstelling hun werk uitvoerden. Jan Wiegman overleed 20 september 1963. Dat was in feite het einde van ‘De Waagspelers’ van Doncker en Kruyder, opgericht in 1912, hebben getracht te doen voortleven en daaraan voort te bouwen.

Jan Wiegman maakte in 1938 een historisch schimmenspel over het huis van Oranje voor het gezelschap 'De Waagspelers'.

Jan Wiegman maakte in 1938 een historisch schimmenspel over het huis van Oranje voor het gezelschap ‘De Waagspelers’. ‘Uit de handen van professor Huizinga ontvangt prinses Juliana aan de universiteit van Leiden haar diploma.

1. TEKENINGEN EN ILLUSTRATIES

Jan Wiegman: Stille Omgang in Amsterdam. Uit katholieke Illustratie

Jan Wiegman: Stille Omgang in Amsterdam. Uit: Katholieke Illustratie 1926.

Tekening van Jan Wiegman

Tekening van Jan Wiegman; straatscene

Religieuze voorstelling door Jan Wiegman

Religieuze voorstelling door Jan Wiegman

Jan Wiegman: potloodtekening van Christus aan het kruis, 1946.

Jan Wiegman: potloodtekening van Christus aan het kruis, 1946.

Wiegman

De Haarlemse kunstenaar F.H.Smit tekenend bij Kunst Zij Ons Doel; door Jan Wiegman

 

Tekening van Jan Wiegman: een tuinconcert

Tekening van Jan Wiegman: een tuinconcert

jankinderboerderij

Jan Wiegman met familieleden bij de kinderboerderij van Groenendaal in Heemstede

 

schetsboek

                                   Geitjes kinderboerderij Groenendaal, uit schetsboek Jan Wiegman

 

 

Jan Wiegman: van drie oude wijfjes (Jan Willemsen)

Jan Wiegman: van drie oude wijfjes (Jan Willemsen)

Sint Nicolaas; door Jan Wiegman

Sint Nicolaas; door Jan Wiegman

Jan Wiegman; academie college 1952

Jan Wiegman; academie college 1952

Portret, crayontekening van mgr. dr.Th.M.Vlaming, door Jan Wiegman, 1934 (Warmond)

Portret, crayontekening van mgr. dr.Th.M.Vlaming, door Jan Wiegman, 1934 (Warmond)

Pastoor A. van Noort van de O.L.V.Hemelvaartparochie in Heemstede, getekend door Jan Wiegman.

Pastoor A. van Noort van de O.L.V.Hemelvaartparochie in Heemstede, getekend door Jan Wiegman.

Tekening van Oude Kerk Heemstede uit 1963 door Jan Wiegman

Tekening van Oude Kerk Heemstede uit 1963 door Jan Wiegman

Aquarel door Jan Wiegman van de tuinmanswoning Hageveld, 1959

Aquarel door Jan Wiegman van de tuinmanswoning Hageveld, 1959

Manpad

                                             Prent van tekening Huis te Manpad; door Jan Wiegman, 1939

Teylers

Jan Wiegman: Teylers Hofje en toren van Bakenesserkerk Haarlem, 1955 (NHA)

Tekening van Jan Wiegman in O.I.inkt en aquarelverf, getiteld: circusfamilie.

Tekening van Jan Wiegman in O.I.inkt en aquarelverf, getiteld: circusfamilie.

Boekillustratie van Jan Wiegman

Boekillustratie van Jan Wiegman

Jan Wiegman: een heer begeleidt twee dames. Pastelkleuren.

Jan Wiegman: een heer begeleidt twee dames. Pastelkleuren.

Jan Wiegman, tekening in lunchroom van V & D Haarlem uit schetsboek 1957

Jan Wiegman, tekening in lunchroom van V & D Haarlem uit schetsboek 1957

Voorzijde menukaart 14 maart 1950 voor de heer H.v.d.Bos, door Jan Wiegman

Voorzijde menukaart 14 maart 1950 voor de heer H.v.d.Bos, door Jan Wiegman

Voorzijde menukaart 14 september 1950 voor mw. Paula v.d.Bos-Wiegman

Voorzijde menukaart 14 september 1950 voor mw. Paula v.d.Bos-Wiegman

Voorzijde menukaart 1e Pinksterdag 1946 door Jan Wiegman

Voorzijde menukaart 1e Pinksterdag 1946 door Jan Wiegman

Voorzijde menukaart verloving van pau en Han, 1e Pinksterdag 1946, door Jan Wiegman

Voorzijde menukaart verloving van pau en Han, 1e Pinksterdag 1946, door Jan Wiegman

Tekening door Jan Wiegman

Tekening door Jan Wiegman

Maaier haart zijn zeis. Uit: Katholieke Illustratie van 1926

De maaier haart zijn zeis; door Jan Wiegman, Uit: Katholieke Illustratie van 9 februari 1927.

Jan Wiegman: Sint Nicolaas. 1 van 5 originele boekillustraties in 2010 geveild bij Zwiggelaar Auctions.

Jan Wiegman: Sint Nicolaas. 1 van 5 originele boekillustraties in 2010 geveild bij Zwiggelaar Auctions.

Jan Wiegman; originele boekillustratie in Oost-Indische inkt uit 1930, in 2012 geveild bij Zwiggelaar Auctions.

Jan Wiegman; originele boekillustratie in Oost-Indische inkt uit 1930, in 2012 geveild bij Zwiggelaar Auctions.

Tekening uit een schetsboekje van Jan Wiegman, door Ger Harmsen geschonken aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis

Tekening uit een schetsboekje van Jan Wiegman, door Ger Harmsen geschonken aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis

2. Droste-mannetje van Jan Wiegman uit 1923

Het oorspronkelijk voor Droste door Jan Wiegman getekende pastille-mannetje

Het oorspronkelijk voor Droste door Jan Wiegman getekende pastille-mannetje. Soms met onderschrift: ‘Wie kent Pastille-Droste niet, wanneer hij mij verschijnen ziet.’

Droste mannetje met links ontwerp van J. Wiegman (1923) en rechts van A.M.Cassandre (1930). Uit: Chocolade in de kunst. Uitgave van Van Nelle, 1988

Droste mannetje met links ontwerp van J. Wiegman (1923) en rechts van A.M.Cassandre (1930). Uit: Chocolade in de kunst. Uitgave van Van Nelle, 1988

Chocolate pastilles met oude beeldmerk van Droste door Jan Wiegman

Chocolate pastilles met oude beeldmerk van Droste door Jan Wiegman

Blokken Droste-bus met ontwerp van Jan Wiegman

Blokken Droste-bus met ontwerp van Jan Wiegman

Droste toffeeblik met ontwerp van Jan Wiegman

Droste toffeeblik met ontwerp van Jan Wiegman

Reclame voor Droste, in 1897 aan het Noorder Buiten Spaarne gevestigd

Reclame voor Droste, in 1897 aan het Noorder Buiten Spaarne gevestigd

Tinnen bus van Droste uit circa 1925, met ontwerp van Jan Wiegman

Tinnen bus van Droste uit circa 1925, met ontwerp van Jan Wiegman

Droste pastilles in doos met ontwerp van Jan Wiegman

Droste pastilles in doos met ontwerp van Jan Wiegman

doos1

                                                    Doos Droste pastilles ontworpen door Jan Wiegman

 

 

Reclame voor Droste-plaatjesalbum Indië

Reclame voor Droste-plaatjesalbum Indië

Links het ontwerp van Jan Wiegman en rechts het door de Franse ontwerper Cassandre gerestylde ontwerp

Links het ontwerp van Jan Wiegman uit 1923 en rechts het in 1930 gerestylde ontwerp van de Franse ontwerper A.M.Cassandre (1901-1988).

3. Reclameontwerpen van Jan Wiegman

Reclame van Jan Wiegman voor Boldoot

Reclame van Jan Wiegman voor Boldoot

Affiche voor collerte r.k. kindersanatorium Dekkerswald; door Jan Wiegman. Circa 1925

Affiche voor collecte voor r.k. kindersanatorium Dekkerswald door Jan Wiegman (geveild bij Van Sabben Auctions).

Affiche voor 'Grootmoeder en haar aap Bobo' door Jan Wiegman (in 2011 geveild bij Van Sabben)

Affiche voor ‘Grootmoeder en haar aap Bobo’ door Jan Wiegman (in 2011 geveild bij Van Sabben)

Reclameplaat voor Royal Holland Lloyd door Jan Wiegman

Reclameplaat voor Royal Holland Lloyd door Jan Wiegman

Affiche voor Ringers Cacao; door Jan Wiegman, circa 1920.

Affiche voor Ringers Cacao; door Jan Wiegman, circa 1920.

Bouwplaat Glimfabriek, ontworpen door Jan Wiegman

Bouwplaat Glimfabriek, ontworpen door Jan Wiegman

Uit knipplaat De Nederlanden van 1845; door Jan Wiegman

Uit knipplaat De Nederlanden van 1845; door Jan Wiegman

Recameplaat voor Calvé Delft van Jan Wiegman

Sluitzegel voor Calvé Delft van Jan Wiegman

Zeven sprookjesboeken van Vader Haas door E.Deopheide (Tante Lize) en geïllustreerd door Jan Wiegman, uitgaven van Haas Azijnfabriek Haarlem)

Zeven sprookjesboeken van Vader Haas door E.Dopheide-Witte (Tante Lize) en geïllustreerd door Jan Wiegman, uitgaven van Haas Azijnfabriek Haarlem)

Reclame Haas' Azijnfabrieken Haarlem uit 1941.

Reclame Haas’ Azijnfabrieken Haarlem uit 1941.

Uit ABC, een grappig alfabet; door Jan Wiegman. Haarlem/Antwerpen, De Sleutel, 1949.

Uit ABC, een grappig alfabet; door Jan Wiegman. Haarlem/Antwerpen, De Sleutel, 1949.

4. PRENTBRIEFKAARTEN/ALBUMPLAATJES Serie van 12 silhouetten betreffende de Eerste Wereldoorlog, uitgegeven door S.L.van Looy in 1915, destijds te koop voor 1 gulden per set. 1. De aanval

Jan Wiegman: de aanval.

Jan Wiegman: de aanval.

2. De vlucht.

Jan Wiegman: de vlucht

Jan Wiegman: de vlucht

3. De uitgewekenen

Jan Wiegman:

Jan Wiegman: de uitgewekenen.

4. De verovering van een stelling

Jan Wiegman: de verovering van een stelling

Jan Wiegman: de verovering van een stelling

5. De overgave

Jan Wiegman: de overgave.

Jan Wiegman: de overgave.

6. Alarm

Jan Wiegman: Alarm

Jan Wiegman: Alarm

7. De ontploffing

Jan Wiegman; de ontploffing

Jan Wiegman; de ontploffing

8. De gewonden

Jan Wiegman: de gewonden.

Jan Wiegman: de gewonden.

9. De aanval op een loopgraaf

Jan Wiegman: de aanval op een loopgraaf.

Jan Wiegman: de aanval op een loopgraaf.

10. Krijgsgevangenen.

Jan Wiegman; de krijgsgevangenen

Jan Wiegman; de krijgsgevangenen

11. De botsing

Jan Wiegman: de botsing

Jan Wiegman: de botsing

12 Na den slag

Jan Wiegman: na den slag.

Jan Wiegman: na den slag.

Wiegman

Jan Wiegman: de aanval. Informatie uit: Holland in Beeld. 1895-2008. door Toon Lauwen. Bussum, Thoth, 2007.

 

===========================================================================

Jan Wiegman: winkeltje spelen.

Jan Wiegman: winkeltje spelen.

Jan Wiegman: plaatje uit Haas' Azijnfabrieken. Zevende album: nr. 17 Het lelijke jonge eendje.

Jan Wiegman: plaatje uit Haas’ Azijnfabrieken. Zevende album: nr. 17 Het lelijke jonge eendje.

Jan Wiegman: Het Ideaal

Jan Wiegman: Het Ideaal

Jan Wiegman: 'Och, hoe jammer!! (Uitgave van Weenkink & Snel, Den Haag)

Jan Wiegman: ‘Och, hoe jammer!! (Uitgave van Weenkink & Snel, Den Haag)

Jan Wiegman: vacantiegenoegens

Jan Wiegman: vacantiegenoegens

Jan Wiegman: 'Kijk, daar zit ie!!'

Jan Wiegman: ‘Kijk, daar zit ie!!’

Jan Wiegman: voor Lorre

Jan Wiegman: voor Lorre

Silhouetkaart 'Wie is de grootste?' door Jan Wiegman

Silhouetkaart ‘Wie is de grootste?’ door Jan Wiegman

Jan Wiegman: 't Ruikertje, circa 1920

Jan Wiegman: ’t Ruikertje, circa 1920

Jan Wiegman:

Jan Wiegman: blindemannetje.

Kabouters lopen weg voor een haas; door Jan Wiegman

Kabouters lopen weg voor een haas; door Jan Wiegman

Kaart diploma, door Jan Wiegman.

Kaart diploma, door Jan Wiegman.

Wiegman3

 

Kaart van Jan Wiegman: 'Op de bon'

Kaart van Jan Wiegman: ‘Op de bon’

Jan Wiegman: de domme leerling

Jan Wiegman: de domme leerling

Jan Wiegman: kat en verklede muizen

Jan Wiegman: kat en verklede muizen ‘blindemannetje’.

Jan Wiegman: poezenkaart, 1946

Jan Wiegman: poezenkaart, 1946

Kaart van Jan Wiegman: Hartelijk Gefeliciteerd.

Kaart van Jan Wiegman: Hartelijk Gefeliciteerd.

Jan Wiegman: kaboutertpel, 1948

Jan Wiegman: kabouterspel, 1948

Schaatsende kabouters; door Jan Wiegman, 1945

Schaatsende kabouters met een kwakel op de achtergrond; door Jan Wiegman, 1945

Kabouterkaart van Jan Wiegman

Kabouterkaart van Jan Wiegman

Kabouter bij een vogelnestje in een boom; door Jan Wiegman, 1946

Kabouter bij een vogelnestje in een boom; door Jan Wiegman, 1946

Jan Wiegman; Achter hotel de la Poste in Ootmarsum, 1947

Jan Wiegman; Achter hotel de la Poste in Ootmarsum, 1947

Jan Wiegman, R.K.kerk Ootmarsum, 1947.

Jan Wiegman, R.K.kerk Ootmarsum, 1947.

Jan Wiegman: boerderij Ootmarsum 1947

Jan Wiegman: achter de Oude Schaapskooi in Ootmarsum, 1847

Jan Wiegman

Jan Wiegman

5. HEEMSTEDE

wiegman

Vooromslag gids Heemstede 1931 door Jan Wiegman

 

Theekoepel Groenendaal, tekening door Jan Wiegman

Theekoepel Groenendaal, tekening door Jan Wiegman

Interieurtekening van preekstoel in de Oude Kerk Heemstede, door Jan Wiegman

Interieurtekening van preekstoel in de Oude Kerk Heemstede, door Jan Wiegman

Reclameposter Jan Wiegman voor Van Houten's cacao

Reclameposter Jan Wiegman voor Van Houten’s cacao

Reclameprent voor bezoek restaurant landgoed Groenendaal tijdens de Flora, door jan Wiegman

Reclameprent voor bezoek restaurant landgoed Groenendaal tijdens de Flora, door jan Wiegman

Reclametekening om zich in Heemstede t vestigen, vervaardigd door Jan Wiegman

Reclametekening om zich in Heemstede te vestigen, vervaardigd door Jan Wiegman, 1937

Illustratie door Jan Wiegman uit: Flora gids Heemstede 1953

Illustratie door Jan Wiegman uit: Flora gids Heemstede 1953

Door Jan Wiegman getekend boekje over de historie van O.L.Vrouw ten Hemelopnening kerk (Voorzijde)

Door Jan Wiegman getekend boekje over de historie van O.L.Vrouw ten Hemelopnening kerk (Voorzijde)

Historie kerk pagina 1

Historie kerk pagina 1

Vervolg historie kerk, pagina 2

Vervolg historie kerk, pagina 2

Vervolg historie kerk, pagina 3

Vervolg historie kerk, pagina 3

Slot historie kerk door Jan Wiegman

Slot historie kerk door Jan Wiegman

Jan Wiegman: reclame voor kapper Oosterhoorn, Raadhuisstraat Heemstede

Jan Wiegman: reclame voor kapper F. Oosterhoorn & Zn., Raadhuisstraat 6, Heemstede, 1928

Woningbouwvereeniging 'Heemstede's Belang' , bewijs van aandeel J.P.A.Wiegman uit 1921

Woningbouwvereeniging ‘Heemstede’s Belang’ , bewijs van aandeel J.P.A.Wiegman uit 1921

Huurcontract J.P.A.Wiegman, Bosboom Toussaintlaan 19, 1937

Huurcontract J.P.A.Wiegman, Bosboom Toussaintlaan 19, 1937

Vervolg huurcontract J.P.A.Wiegman, Bosboom Toussaintlaan 19, 1937.

Vervolg huurcontract J.P.A.Wiegman, Bosboom Toussaintlaan 19, 1937.

Gedenksteen oprichters woningbouwvereniging 'Heemstede's Belang' , 1919, met de naam van J.P.A.Wiegman als bestuurslid (van 1921-1927).

Gedenksteen op het Nicolaas Beetsplein van oprichters woningbouwvereniging ‘Heemstede’s Belang’, 1919, met de naam van J.P.A.Wiegman als bestuurslid (van 1921-1927).

De Bosboom Toussaintlaan omstreeks 1930 waar de familie Wiegman op 2 adressen heeft gewoond, de nummers 19 en 34.

De Bosboom Toussaintlaan omstreeks 1930 waar de familie Wiegman op 2 adressen heeft gewoond, de nummers 19 en 35.

Bosboom Toussaintlaan 35 in Heemstede nu

Bosboom Toussaintlaan 35 in Heemstede nu (Google)

Op 15 september 1923 is het zilveren regeringsjubileum van koningin Wilhelmina gevierd met een historisch spel en nabouw van het Oude Slot in Groenendaal, artistiek voorbereid door Jan Wiegman.

Op 15 september 1923 is het zilveren regeringsjubileum van koningin Wilhelmina gevierd met een historisch spel en nabouw van het Oude Slot in Groenendaal, artistiek voorbereid door Jan Wiegman.

Wiegman

                                    Prent van het Oude Slot Heemstede, door Jan Wiegman, 1941

 

Het Genootschap van de Stille Omgang op een foto uit 1932. Op de voorste rij v.l.n.r,: W.Grioenland, kapelaan J.M.Brinkman, pastoor J.van der Tuyn, kapelaan Tesselaar, H.Kriefer en L.van der Vosse. Staande: Q.van der Peijl, J.Steinhof, Jan Wiegman en P.de Wildt. Jet vaandel was ontworopen door Jan Wiegman.

Het Genootschap van de Stille Omgang op een foto uit 1932. Op de voorste rij v.l.n.r.: W.Groenland, kapelaan J.M.Brinkman, pastoor J.van der Tuyn, kapelaan Tesselaar, H.Krieger, L.van der Vosse. Staande: Q.van der Peijl, J.Steinhof, Jan Wiegman (die het vaandel had ontworpen) en P.de Wildt.

Het door Jan Wiegman ontworpen vaandel voor de r.k.Vrouwenbond, afdeling Heemstede. Uit: Katholieke Illustratie, 1921

Het door Jan Wiegman ontworpen vaandel voor de r.k.Vrouwenbond, afdeling Heemstede. Uit: Katholieke Illustratie, 1921

Aankondiging voor het optreden van de actrice en zangeres Georgette Hagedoorn voor de Heemsteedse Kunstkring in Minerva

Aankondiging voor het optreden van de actrice en zangeres Georgette Hagedoorn voor de Heemsteedse Kunstkring in Minerva

Voordrachtskunstenares Georgette Hagedoorn met aan de vleugel Pierre Verdonck traden 13 juni 1953 op in het Minerva Theater in aanwezigheid van 514 bezoekers van de Heemsteedse Kunstkring. jan Wiegman legde dit tafereel vast in een schets.

Voordrachtskunstenares Georgette Hagedoorn met aan de vleugel Pierre Verdonck traden 13 juni 1953 op in het Minerva Theater in aanwezigheid van 514 bezoekers van de Heemsteedse Kunstkring. jan Wiegman legde dit tafereel vast in een schets.

Omslag van Gids voor de feestelijkheden te houden in Heemstede ter gelegenheid van het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina in 1923. Ontwerp door Jan Wiegman

Omslag van Gids voor de feestelijkheden te houden in Heemstede ter gelegenheid van het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina in 1923. Ontwerp door Jan Wiegman

Tekening van Jan Wiegman gemaakt in café-koffiehuis 't Hoekje bij het station Heemstede-Aerdenhout

Tekening van Jan Wiegman gemaakt in café-koffiehuis ’t Hoekje bij het station Heemstede-Aerdenhout

Aquarel van tuinmanswoning 't Clooster/Hageveld door Jan Wiegman uit 1959

Aquarel van tuinmanswoning ’t Clooster/Hageveld door Jan Wiegman uit 1959

Jan Wiegman; tekening van café-restaurant Groenendaal

Jan Wiegman; tekening van café-restaurant Groenendaal

Het graf met steen Jan Wiegman op het r.k.kerkhof in Heemstede, dat in 2004 is geuimd.

Het graf met steen Jan Wiegman en zijn echtgenote op de r.k.afdeling van de algemene begraafplaats, dat in 2004 is geruimd.

6. Kunst Zij Ons Doel (KZOD), Haarlem

Ter gelegenheid van het eeuwfeest in 1921 is in de bovenzaal van het concertgebouw een jubileum-tentoonstelling gehouden. Voorste rij van linksaf: Jan Wiegman, Adriaan Miolée, Simon Klinkenberg, Anton Koster, Reinier Heiloo, Hendrik Jan Wesseling, Henri Boot (tussen Heiloo en Wesseling in), Herman Heuff met strikdas.

Ter gelegenheid van het eeuwfeest in 1921 is in de bovenzaal van het concertgebouw een jubileum-tentoonstelling gehouden. Voorste rij van linksaf: Jan Wiegman, Adriaan Miolée, Simon Klinkenberg, Anton Koster, Reinier Heiloo, Hendrik Jan Wesseling, Henri Boot (tussen Heiloo en Wesseling in), Herman Heuff met strikdas.

Bestuur van KZOD in 1922 bijeen. Van links naar rechts: Hendrik van Borssum Buisman, Post, Reinier Heiloo, Henri Boot, (de zaal bediende staand), voorzitter A.L.Koster, secretaris Adriaan Miolée, Hendrik Jan Wesseling, Jan Wiegman en Herman Heuff.

Bestuur van KZOD in 1922 bijeen. Van links naar rechts: Hendrik van Borssum Buisman, Post, Reinier Heiloo, Henri Boot, (de zaal bediende staand), voorzitter A.L.Koster, secretaris Adriaan Miolée, Hendrik Jan Wesseling, Jan Wiegman en Herman Heuff. Zaalknecht was de heer Hessels.

7. SILHOUETTEN

leesteken

                                      leesteken uitgeverij Meulenhoff met silhouetje

 

Jan Wiegman: silhouet

Jan Wiegman: silhouet van een oude man

Jan Wiegman: silhouet voor boek 'Lazarillo de Thormes'

Jan Wiegman: silhouet voor boek ‘Lazarillo de Thormes’

Jan Wiegman: silhouet van een proostend paartje

Jan Wiegman: silhouet van een proostend paartje

Jan Wiegman: bij het zwanenmeer

Jan Wiegman: bij het zwanenmeer

Ill. van Jan Wiegman bij 'Rijmpjes en Zwartjes'

Ill. van Jan Wiegman bij ‘Rijmpje’van S.Abramsz

Jan Wiegman: ill. bij 'Zwei Märchen von Hauff.

Jan Wiegman: ill. bij ‘Zwei Märchen von Hauff.

Jan Wiegman; ill. bij 'Aus dem Leben eines Taugenichts'.

Jan Wiegman; ill. bij ‘Aus dem Leben eines Taugenichts’.

Jan Wiegman: ill. bij 'Sans Famille' van Hector Malot

Jan Wiegman: ill. bij ‘Sans Famille’ van Hector Malot

Jan Wiegman, ill. bij 'Jeugd en Vreugd'.

Jan Wiegman, ill. bij ‘Jeugd en Vreugd’.

Jan Wiegman, ill. bij 'Moeder gaat voorlezen' van I.C.de Boone-Swartwolt

Jan Wiegman, ill. bij ‘Moeder gaat voorlezen’ van I.C.de Boone-Swartwolt

Jan Wiegman, ill. bij 'Echte Vrienden' door 'Bethanië', Bloemendaal

Jan Wiegman, ill. bij ‘Echte Vrienden’ door ‘Bethanië’, Bloemendaal

Jan Wiegman, ill. bij 'Helden en Heiligen', Bethanië, Bloemendaal.

Jan Wiegman, ill. bij ‘Helden en Heiligen’, Bethanië, Bloemendaal.

Jan Wiegman, ill. bij 'Een prettige dag' door E.Kuipers van der Koogh.

Jan Wiegman, ill. bij ‘Een prettige dag’ door E.Kuipers van der Koogh.

Silhouetten van Jan Wiegman en Matthieu Wiegman, bij sprookje 'De Gelaardse Kat'

Silhouetten van Jan Wiegman en Matthieu Wiegman, bij sprookje ‘De Gelaardse Kat’

Voorzijde van: Het Omnibusboek. Tweede rit.

Voorzijde van: Het Omnibusboek. Tweede rit.

Jan Wiegman: waarom de speelgoedbeer teddybeer heet.

Jan Wiegman: waarom de speelgoedbeer teddybeer heet.

Jan Wiegman: 'Ze reden Koos door het bos'.

Jan Wiegman: ‘Ze reden Koos door het bos’.

Jan Wiegman: de schoolklas

Jan Wiegman: de schoolklas

Ill. van Jan Wiegman, uit: Sjors van de Rebellenclub van 2 december 1961.

Ill. van Jan Wiegman, uit: Sjors van de Rebellenclub van 2 december 1961.

8 Selectie van door jan Wiegman geïllustreerde boeken

J. Scheepens (M.Levray) De strijd on het fortuin. 1924. Illustratie door Jan Wiegman.

J. Scheepens (M.Levray) De strijd on het fortuin. 1924. Illustratie door Jan Wiegman.

Don Quichot, naverteld en geïllustreerd door Jan Wiegman

Don Quichot, naverteld en geïllustreerd door Jan Wiegman

Jan Wiegman. Don Quichotte

Jan Wiegman. Don Quichotte

Jan Wiegman, ill. bij 'De wonderbare geschiedenis van 'Tom Duim

Jan Wiegman, ill. bij ‘De wonderbare geschiedenis van ‘Tom Duim

Jan Wiegman, 1 van de 7 sprookjesboeken van Vader Haas

Jan Wiegman, 1 van de 7 sprookjesboeken van Vader Haas naverteld door Felix Ortt met plaatjes van Jan Wiegman

Sprookjes van Felix Ortt met prentjes van Jan Wiegman. Uitgegeven door Haas' Azijnfabriek in Haarlem

Sprookjesboeken van vader Haas. Door Felix Ortt met prentjes van Jan Wiegman. Uitgegeven door Haas’ Azijnfabrieken In Haarlem.

Wiegman.jpg

Alle 7 deeltjes Sprookjesboeken van Vader Haas, geïllustreerd door Jan Wiegman

wiegman1

Plaatje uit Sprookjesboeken van Vader Haas. door Jan Wiegman

wiegman2

Nog een plaatje uit de Spookjesboeken van Vader Haas; door Jan Wiegman

 

 

 

 

Uit: Aladdin en de tooverfluit; door Jan Wiegman

Uit: Aladdin en de tooverfluit; door Jan Wiegman

Jan Wiegman, ill. bij 'De droom van een herdersjongen'.

Jan Wiegman, ill. bij ‘De droom van een herdersjongen’.

Jan Wiegman: ABC een grappig alphabet. 1949

Jan Wiegman: ABC een grappig alphabet met rijmpjes en prentjes. 1949

Jan Wiegman, ill. bij 'Le Petit Lord'

Jan Wiegman, ill. bij ‘Le Petit Lord’

Tijl Uilenspiegel door Ch. de Coster met ill. van Jan Wiegman, 1916

Tijl Uilenspiegel door Ch. de Coster met ill. van Jan Wiegman, 1916

Heruitgave van Tijl Uilenspiegel met illustratie van Jan Wiegman, in de gouden serie van uitgeverij Mulder

Heruitgave van Tijl Uilenspiegel met illustratie van Jan Wiegman, in de gouden serie van uitgeverij Mulder

Jan Wiegman (tekst en illustraties): Onze oude rijmpjes en versjes

Jan Wiegman (tekst en illustraties): Onze oude rijmpjes en versjes

Jan Wiegman, ill. bij 'Madeliejes reis naar Bloemenlamd'

Jan Wiegman, ill. bij ‘Madeliejes reis naar Bloemenlamd’

Jan Wiegman, ill. bij 'Baron van Münchhausen'

Jan Wiegman, ill. bij ‘Baron van Münchhausen’

Jan Wiegman, ill. bij 'Alleen op de wereld'

Jan Wiegman, ill. bij ‘Alleen op de wereld’

Jan Wiegman, ill. bij 'De man van de boekenkist' door J.Schouten.

Jan Wiegman, ill. bij ‘De man van de boekenkist’ door J.Schouten.

Jan Wiegman, ill. bij 'Ver van huis' door A.C.Kuiper

Jan Wiegman, ill. bij ‘Ver van huis’ door A.C.Kuiper

Ill. van Jan Wiegman, bij 'een groot gezin' door G.Ingwersen

Ill. van Jan Wiegman, bij ‘een groot gezin’ door G.Ingwersen

3 boekjes met versjes en illustraties van Jan Wiegman

3 boekjes met versjes en illustraties van Jan Wiegman

Ill. van Jan Wiegman, bij 'Fré Voorhout op school en thuis' door Toos Schravezande.

Ill. van Jan Wiegman, bij ‘Fré Voorhout op school en thuis’ door Toos Schravezande.

Jan Wiegman, ill. bij 'Het leven onzes Heeren Jezus Christus; door F.J.P.G.van Etten

Jan Wiegman, ill. bij ‘Het leven onzes Heeren Jezus Christus; door F.J.P.G.van Etten

Jan Wiegman, ill. bij 'De smid van Wilna' door Eric P.Kelly

Jan Wiegman, ill. bij ‘De smid van Wilna’ door Eric P.Kelly

ABC-boek met prentjes van Jan Wiegman

ABC-boek met prentjes van Jan Wiegman

Jan Wiegman, ill. bij 'Ver van huis'door A.C.Kuiper.

Jan Wiegman, ill. bij ‘Ver van huis’door A.C.Kuiper.

Jan Wiegman, ill. bij 'De roem van Rohrau; door S.Abramsz.

Jan Wiegman, ill. bij ‘De roem van Rohrau; door S.Abramsz.

9. JAN WIEGMAN: DIVERSEN

aladdin

In 1940 publiceerde Jan Wiegman in de Eerste Heemsteedsche Courant de strip ‘Aladdin en de toverfluit’

 

Uitgeversmerk, in 1919 door Jan Wiegman ontworpen voor uitgeverij J.M.Meulenhoff in Amsterdam en rechts een nieuw ontwerp van Leon Holman uit 1939 (Uit: Bert Wilmering, Uitgevers- en drukkersvignetten met een naamspreuk. 2013)

Uitgeversmerk, in 1919 door Jan Wiegman ontworpen voor uitgeverij J.M.Meulenhoff in Amsterdam en rechts een nieuw ontwerp van Leon Holman uit 1939 (Uit: Bert Willering, Uitgevers- en drukkersvignetten met een naamspreuk. 2013).

Kabouter-kalender van Jan Wiegman uit 1945.

Kabouter-kalender van Jan Wiegman uit 1945.

Jan Wieman, exlibris vervaardigd voor dr. J.J.H.M.Klessens

Jan Wiegman, exlibris vervaardigd voor dr. J.J.H.M.Klessens

Exlibris van Jan, Piet en Matthieu Wiegman

Exlibris van Jan, Piet en Matthieu Wiegman

Portret van de heer Strating uit Heemstede door Jan Wiegman, 1934

Portret van de heer Strating uit Heemstede door Jan Wiegman, 1934 [vermoedelijk woonachtig Binnenweg 166 en werkzaam als commies bij de Raad van Arbeid].

Portret van mevrouw Strating, dioor Jan Wiegman, 1934

Portret van mevrouw Strating, door Jan Wiegman, 1934

naakt

                                                naakt-modeltekening door Jan Wiegman

naakt1

nog een naakt-modeltekening uit schetsboek door Jan Wiegman

Getekend portret door Jan Wiegman voor bidprentje M.P.Hersman

Getekend portret door Jan Wiegman voor bidprentje M.P.Hersman

Keerzijde bidprentje Marinus Petrus Hersman

Keerzijde bidprentje Marinus Petrus Hersman

Het boek in 1916. Catalogus Seyffard's boekhandel, Amsterdam (Twincovercollector)

Het boek in 1916. Catalogus Seyffard’s boekhandel, Amsterdam (Twincovercollector)

Leesteken Meulenhoff met prentje van Jan Wiegman

Leesteken Meulenhoff met prentje van Jan Wiegman

Wiegman

Door de Henry Soullié vervaardigd affiche voor tentoonstelling in bibliotheek Heemstede bij gelegenheid van 100ste geboortejaar van JAN WIEGMAN

Schenking borstbeeld Jan Wiegman, vervaardigd door

Schenking borstbeeld Jan Wiegman, vervaardigd door Wim Jonker, thans in bezit raadhuis Heemstede

Jonker

             Artikel over borstbeeld Jan Wiegman uit Weekblad Heemstede 15-2-1995

wiegman

Jan Wiegmanlaan, uit: Het Heemstede Boek, 2016 (Chris Hoefsmit, Fred Icke, Jurriaan Hoefsmit)

 

 

 

 

Jan Wiegman, uit: NHA Nieuws, juni 2006

Jan Wiegman, uit: NHA Nieuws, juni 2006

jan6

 

                                                Foto’s uit het familiealbum van Jan Wiegman

Voormalig graf Johan Wiegman op r.k. begraafplaats Herfstlaan Heemstede (intussen geruimd)

Voormalig graf Johan Wiegman op r.k. begraafplaats Herfstlaan Heemstede (intussen geruimd)

 

 

 

Broer Matthieu Wiegman (1886-1971) maakte voor zijn eigen kleinkinderen zwart-wit rijmpjes. Met illustraties van Piet Worm, die was getouwd met Tia Wiegman.

Broer Matthieu Wiegman (1886-1971) maakte voor zijn eigen kleinkinderen zwart-witte rijmpjes. Met illustraties van Piet Worm, die was getouwd met Tia Wiegman, grafica, en dochter van Matthieu Wiegman.

piet1

Portret van de zoon Piet Wiegman (1930-2008) die in de voetsporen trad van zijn vader en ooms Piet en Matthieu

 

Petrus Jacobus Maria (Piet) Wiegman (1930-2008), was graficus, tekenaar en schilder. Autididact, leerde van zuijn vader Jan Wiegman en docent Piet Kloes (foto Documentatie Beeldende Kunst in Noord-Holland)

Petrus Jacobus Maria (Piet) Wiegman (1930-2008), was graficus, tekenaar en schilder. Autodidact, leerde het vak van zijn vader Jan Wiegman en docent Piet Kloes (foto Documentatie Beeldende Kunst in Noord-Holland).

piet2

Piet Wiegman aan het werk – zijn vader schilderend? – eind jaren 50 van de vorige eeuw toen hij een atelier had in het boerderijpand van Van Schie aan de Glipperweg

Dochter Georgine Wiegman afscheid nemende van de gemeente Bennebroek na 35 jaar

Dochter Georgine Wiegman afscheid nemende van de gemeente Bennebroek na 35 jaar

Annex 1: voorlopige bibliografie Jan Wiegman uit 1984

Bibliografie Jan Wiegman (1)

Bibliografie Jan Wiegman (1)

Bibliografie Jan Wiegman (2)

Bibliografie Jan Wiegman (2)

Bibliografie Jan Wiegman (3)

Bibliografie Jan Wiegman (3)

 

Bibliografie Jan Wiegman (4)

Bibliografie Jan Wiegman (4)

Bibliografie Jan Wiegman (5)

Bibliografie Jan Wiegman (5)

Bibliografie Jan Wiegman (7)

Bibliografie Jan Wiegman (6)

Bibliografie Jan Wiegman (7)

Bibliografie Jan Wiegman (7)

Bibliografie Jan Wiegman (8)

Bibliografie Jan Wiegman (8)

Bibliografie Jan Wiegman (8)

Bibliografie Jan Wiegman (9)

Bibliografie Jan Wiegman (172)

Bibliografie Jan Wiegman (10)

Bibliografie Jan Wiegman (11)

Bibliografie Jan Wiegman (11)

Bibliografie Jan Wiegman (13)

Bibliografie Jan Wiegman (12)

Bibliografie Jan Wiegman (13)

Bibliografie Jan Wiegman (13)

Bibliografie Jan Wiegman (14)

Bibliografie Jan Wiegman (14)

Bibliografie Jan Wiegman (15)

Bibliografie Jan Wiegman (15)

Bibliografie Jan Wiegman (16 en slot)

Bibliografie Jan Wiegman (16 en slot). Correctie: Flora 1953 te Heemstede, moet zijn bladzijde 176 (niet 76).

Annex 2: bibliografie Jan Wiegman in: Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL)

Jan Wiegman in DBNL (1)

Jan Wiegman bibliografisch in DBNL (1)

Jan Wiegman bibliografisch in DBNL (2)

Jan Wiegman bibliografisch in DBNL (2)

Illustratie door Jan Wiegman. Uit: Avonturen van Mol Zwartpels en Knaagtand de Rat. Moderne Zeerovers en Engelse Kapers. Krantenstrip uit circa 1930.

Illustratie door Jan Wiegman. Uit: Avonturen van Mol Zwartpels en Knaagtand de Rat. Moderne Zeerovers en Engelse Kapers. Krantenstrip uit circa 1930.

Illustratie Jan Wiegman circa 1920

Illustratie Jan Wiegman circa 1920

Illustratie uit: Onze oude rijmpjes en versjes, door Jan Wiegman.

Illustratie uit: Onze oude rijmpjes en versjes, door Jan Wiegman.

Annex 3:  Lowie Brink, eigenaar van antiquariaat ‘De Wereld aan de Wand’ in Nijmegen) publiceerde in het blad ‘De Boekenwereld’, jaargang 32, nummer 1, 2016 op p. 72-77 het artikel: EEN ILLUSTRATOR ALS CARTOGRAAF; DE SCHOOLKAART VAN HAARLEM VAN JAN WIEGMAN

Schoolkaart van Haarlem doore Jan Wiegman (foto F.van Spanje)

Schoolkaart van Haarlem uit 1934 of 1935 met ligging van 93 lagere scholen door Jan Wiegman (foto F.van Spanje)

Verlaring Schoolkaart van Haarlem door Jan Wiegman (foto F,van Spanje)

Verklaring Schoolkaart van Haarlem door Jan Wiegman (foto F.van Spanje)

Wiegman3

Detail van Jan Wiegmans’ Schoolkaart van Haarlem met 4 pentekeningen. Lagere scholen zijn aangegeven met een grondvlaksymbool, een nummer en een straatnaam.

fff40ab3-d243-be38-4302-609de65777bc (1)

Bericht over vestiging van H.J.Pistorius, uit de Eerste Heemsteedche Courant van 23-11-1934

 

14ce489e-cee8-c142-9baa-3238e60a0d82.jpg

Hendrik Jan Pistorius (1890-1954), boekhandelaar-uitgever in Aalsmeer en van 1934 tot 1939 in Heemstede gaf de Schoolkaart van Haarlem (door Jan Wiegman vervaardigd) uit. Hij was in 1938-1939 mededirecteur-uitgever van de N.V.Maatschappij voor Physische Techniek’, te Heemstede,  opgericht door dr.Willem Lodewijk Wolff (1891-1974). Laatstgenoemde begon als leraar wiskunde aan de Christelijke HBS in Leeuwarden en werd in 1919 als zodanig benoemd aan het Christelijk Lyceum in Haarlem. In 1924 promoveerde hij in Bonn.Enige jaren later verhuisde hij naar Bandoeng op Java om daar als leraar werkzaam te zijn. In 1930 is dr.Wolff benoemd  als lid van de Vaderlandsche Club van de Volksraad, in 1933 gepromoveerd tot voorzitter van het departement West-Java. Echter in 1934 geroyeerd door het bestuur omdat hij in plaats van het algemeen belang teveel zijn persoonlijke belangen diende, reden om voorgoed terug te keren naar Nederland. In 1935 woonde hij J.C. Oostzanenlaan 12, Heemstede en was hij directeur van een Analystenopleiding (avondcursus), in 1940 verhuisde hij naar Heemstede, in welk jaar hij o.a. plaatsvervangend hoofd van de luchtbescherming was. In 1974 is dr.Wolff overleden in Hilversum.

KBNRC01_000031414_mpeg21_p012_image

                                   (Overlijden dr. W. L. Wolff, NRC-Handelsblad, 30-10-1974)

Wiegman5 Jan Hoek en Jan Wiegman, Economische kaart van Nederland, uitgegeven door de Maatschappij voor Physische Techniek in Heemstede (1938 of 1939). Schaal niet vermeld, twee gemonteerde bladen, 141 x 115 cm., ozaliddruk.  Uitgave van boekhandelaar en uitgever Hendrik Jan Pistorius (1890-1954), met vestigingen in Aalsmeer en Heemstede. Drs. Jan Hoek (1898-1981) was meer dan 40 jaar leraar geografie aan het Triniteitslyceum in Haarlem.

ANNEX 4:  HERUITGAVE IN 2015 VAN Z:

ZUID-AFRIKAANS BOEK ‘SPROKIES VAN GEBR.GRIMM MET ILLUSTRATIES VAN JAN WIEGMAN

‘Sprokies van Gebr.Grimm is een sprookjesboek in het Zuid-Afrikaans. Het verscheen in 1929 in derde herziene druk in Kaapstad/Pretoria en bevat tekeningen en silhouetjes van Jan Wiegman. In april 2015 is dit boekje opnieuw als facsimile van de 3e druk in Uithoorn uitgekomen. Voor nadere informatie, zie: http://www.ganzenweide.nl/Home/Sprokies.html

Annex 5:

Scan1347

Ex libris verkenningen: Jan, Piet en Matthieu  Wiegman; door Lambert Hermskens. In: Wx libris wereld, winter 2013, 2e jaargang 56, p.384

 

Vervolg van: Ex libris verkenningen: Jan, Piet en Matthieu Wiegman; door Lambert Hermkens. In: Ex libris Wereld, winter 2013, nummer 4, jaargang 56, pagina 385.Scan1348

Vervolg van: Ex libris verkenningen: Jan, Piet en Matthieu Wiegman; door Lambert Hermkens. In: Ex Libris Wereld, winter 2013, nummer 4, jaargang 56, pagina 385.

jan3

                   JAN WIEGMAN (1884-1963)