Tags

,

INITIATIEF VAN EEN VROUWENWIJK IN HEEMSTEDE (1982) VINDT VEEL NAVOLGING

Tot 1982 waren er in Heemstede van de toen 270 straten (paden in Groenendaal e.d. niet meegerekend) 133 genoemd naar mannen [van wie er 30 in Heemstede hebben gewoond] en slechts 4 vrouwen: koningin Juliana (2x, namelijk een plein en een laan), koningin Wilhelmina en de schrijfsters A.L.G.Bosboom Toussaint en Maria Tesselschade. Het initiatief van de destijds 8 vrouwelijke gemeenteraadsleden om straten in de nieuwe wijk Merlenhoven-Noord uitsluitend naar vrouwen te noemen kreeg landelijke publiciteit en kwam zelfs in West-Duitsland en Japan op de telex. Daarmee werd Heemstede zoals de Telegraaf van 10 december 1982 het uitdrukte: ‘de eerste gemeente die emancipatie via het straatnamenboekje zal uitdragen”. [Afgezien wellicht van de wijk Kostverloren in Amstelveen, zie bijlage 6].

'Vrouwenwijk onthuld' in Heemstede (Heemsteedse Courant, 21 december 1982)

‘Vrouwenwijk onthuld’ in Heemstede (Heemsteedse Courant, 21 december 1982)

Al in 1928 stelde wethouder Polak van Amsterdam voor in de nieuwbouw van Amsterdam-Zuid een aantal straten naar vrouwen te noemen, onder wie dr.Aletta Jacobs, maar zijn suggestie werd toen niet overgenomen.

aletta

Aletta Jacobsweg in Culemborg

 

In 1928 was Nederland nog niet rijp voor een naar Aletta Jacobs (1854-1929) die zich inzette voor vrouwenbelangen op sociaal en medisch terrein en ijverde voor vrouwenkiesrecht, nog niet rijp voor een straatnaam. Na Heemstede in 1982 zijn er intussen een tiental in ons land.

In 1928 was Nederland nog niet rijp voor een naar Aletta Jacobs (1854-1929) die zich inzette voor vrouwenbelangen op sociaal en medisch terrein en ijverde voor vrouwenkiesrecht, nog niet rijp voor een straatnaam. Na Heemstede in 1982 zijn er intussen talrijke in ons land, zoals in Assen, Amsterdam, Veenendaal, Leiden, Purmerend, Zoetermeer, Hengelo, Tilburg, Heerenveen, Eindhoven, Olst, Oosterhout, Assendelft, Haarlem, Heemskerk, Alkmaar etc.

aletta1

Na Heemstede volgden talrijke andere gemeenten

 

Na Heemstede volgden o.a. Heemskerk, Leiden [met ongeveer 150 namen!], Hoofddorp, Amstelveen, Heemskerk, Culemborg, Voorschoten, Gilze en Rijen, Doetinchem, Spijkenisse, Alphen aan den Rijn, Zutphen, Anna Pauw, Pijnacker en Velsen. Elst in de Gelderse gemeente Overbetuwe voorziet in 2017 een wijk met vrouwennamen .

Staatssecretaris Cappeyne van de Capello 'onthult' een vrouwenwijk in Alphen aan den Rijn

Staatssecretaris Annelien Kappeyne van de Coppello onthulde in 1986 een vrouwenwijk in Alphen aan den Rijn (De Waarheid, 15 mei 1986)

Straten vernoemd naar vrouwen in Spijkenisse (Het Vrije Volk van 26-11-1993)

Straten vernoemd naar vrouwen in Spijkenisse. In de Maaswijk zijn in 1990 8 straten vernoemd nar vrouwen, ook Fie Carelsen, Fien de la Mar en Magda Janssen. [Reina Prinsen-Geerlings moet zijn Reina Prinsen-Geerligs] (Het Vrije Volk van 26-11-1993)

Wat vrouwen betreft zijn vooral voorvechtsters van vrouwenemancipatie en verzetsstrijdsters vernoemd, gevolgd door wetenschappers, kunstenaars e.d. Wereldwijd telt van de Nederlandse vrouwen Anne Frank de meeste straten. In Nederland komt qua aantal Anne Frank met 35 straten op een  34ste plaats. De eerste 33 zijn allemaal mannen – koninklijke personen overigens buiten beschouwing gelaten. Op nummer 1 staat Rembrandt van Rijn met zo’n 220 straten, gevolgd door Frans Hals en Thorbecke elk ongeveer 160. Johan van den Vondel, Michiel de Ruyter, Vincent van Gogh en Jacob van Ruysdael ieder circa 150. De eerste buitenlader neemt een tiende plaats in en is John F.Kennedy (12), vóór Winston Churchill, plaats 15 met 90 straatnamen. Van de schrijfsters zijn sinds haar overlijden in diverse plaatsen straten vernoemd naar Hella Haasse (1918-2010), met name in  Leiderdorp, Nijmegen, Hoofddorp, Oegstgeest, Amsterdam en Oosterhout. Verreweg aan kop gaat Annie M.G.Schmidt (1911-1995) met straten in o.a. Alkmaar, Duiven, Utrecht, Almere, Amstelveen, Zutphen, Gorinchem, Voorschoten, Waalwijk, Maasland, Berkel en Rodenrijs, Culemborg, Lansingerland, Amsterdam, Leiderdorp, Utrecht, Wageningen, Oude-Beijerland en in België: Hasselt. Schrijfster Ida Gerhardt is intussen met straten vereerd in Heemstede, Arnhem, Alkmaar, Almere, Kampen, Lisse, Oegstgeest, Zutphen en haar geboorteplaats Gorinchem.

Annie M.G.Schmidt wordt in aantal overtroffen door het duo Aagje Deken (1741-1804) en Betje Wolff (1738-1804) met gezamenlijk 46 straten/pleinen/paden/lanen e.d. in o.a. Vlissingen, Gouda, Delft, Heerhugowaard, Barneveld, Beverwijk, Bussum, Amstelveen, Almere, Groningen, Gorinchem, Zaandam en Zwolle aagje

montessori

De pedagoge Maria Montessori (1870-1952), die zich na 1936 meestentijds in Nederland vestigde en in Noordwijk is overleden, blijft bekend van de naar haar genoemde scholen, en is ook op talrijke straatnaamborden te vinden, behalve in Noordwijk, Zoetermeer (bovenstaande foto) ook in onder meer  IJsselstein, Doetinchem, Dordrecht, Zoetermeer, Assen, Haarlem, Leiden en Amsterdam.

 

Een naar Anne Frank vernoemde straat in Meran, Zuid-Tirol, Italië

Een naar Anne Frank vernoemde straat in Meran, Zuid-Tirol, Italië

Hannie Schaft is als straatnaam te vinden in talrijke gemeenten. Mede dankzij burgemeester Bernt Schneiders tegenwoordig zijn in Haarlem bovendien ook haar vriendinnen in de strijd Truus Menger-Oversteegen en haar zuster Freddie Dekker-Oversteegen, die de oorlog overleefden, met een  straat vereerd.

straatnaam

Een straatnaam in Haarlem (2013) voor twee verzetsheldinnen: Truus Menger-Oversteegen (90) en Freddie Dekker-Oversteegen (89). Links burgemeester Bernst Schneiders (foto Maris Beretta) E

 

Velsen.jpg

Haarlem kende al een Hannie Schaftstraat sinds 1953 en verder zijn er naar de Haarlemse verzetsstrijdster straten vernoemd in o.a. Velsen (bovenstaande foto), Hoofddorp, Rosmalen, Velsen, Montfoort, Leiden, Huizen, Gilze en Rijen, Alkmaar, Leidschendam, Reeuwijk, Waalwijk, Beerta, Purmerend, Amstelveen, Heemskerk, Oostzaan en IJsselstein

 

In België kunnen genoemd worden de gemeente Lokeren en Gent. Laatstgenoemde stad telde in 2009 nog 507 mannen en 57 vrouwen. Dankzij een inhaalslag is het aantal vrouwen eind 2016 toegenomen tot 96, tegenover 517 mannen.

In de Vlaamse stad Gent wordt gezocht naar vrouwen die een straatnaam verdienen

In de Vlaamse stad Gent wordt gezocht naar vrouwen die een straatnaam verdienen

gent

Aan de Vlaamse actrice Jenny Tanghe (1926-2009) is in Gent een straat gewijd

 

curie

Als ludiek protest naar het stadsbestuur van het Vlaamse Aarschot, die voor het woonuitbreidingsgebied Ter Heidelaan koos voor politici van dezelfde kleur als die van de zittende coalitie in Aarschot (en geen enkele vrouw zoals was voorgesteld) is door Jong N-VA (Margaly Knapen) een eigen straatnaam opgehangen, vernoemd naar Madame Curie (Redactie van Vlaanderen, 13 juli 2016)

 

 

Zeer recent, 16 november 2016, heeft het gemeentebestuur van Brussel 26 vrouwennamen voorgesteld voor nieuwe straten en pleinen in de Belgische hoofdstad, zij het voornamelijk (Franstalige) politici, kunstenaressen, sportsters, wetenschapsters en schrijfsters. Daaronder ook de in Parijs geboren actrice Sara Bernardt, buitenechtelijk geboren uit een Nederlandse moeder Julie Bernardt, en verder de op 16 juni 2016 vermoorde Britse politica Jo Cox, die een deel van haar leven in Brussel heeft gewoond.

christine

De politieke partij Groen in Brugge pleit al jaren voor meer vrouwen op bordjes in het straatbeeld. Het gemeentebestuur staat weliswaar positief tegenover dit idee, maar volgens zowel de stedelijke straatnamencommissie als de stadsarchivaris Noël Geirnaert is dat gemakkelijker gezegd dan gedaan. Na het overlijden van de schrijfster Christine d’Haen heeft men haar postuum  in Brugge vrij snel met een straatnaam vereerd.

 

In Leuvens is een publicatie verschenen: Vrouwenfaam opmaken straatnaam

In Leuven is al in 1999 een publicatie verschenen: Vrouwen maken faam – faam op straat  met suggesties voor straatnamencommissies. Erg veel geholpen heeft het anno 2016 in Leuven zelf nog niet, gelet op 197 straten, pleinen e.d. met een mannennaam en slechts 23 met de naam van een vrouw.

Voorstellen vanuit de bevolking of een politieke partij voor een vrouwenwijk in Nederland zijn vooralsnog niet overgenomen in o.a. Horst (Limburg) , Venlo en Veenendaal.

Geen vrouwenwijk gewenst in Veenendaal (De Telegraaf, 26-11-1993)

Geen vrouwenwijk gewenst in Veenendaal (De Telegraaf, 26-11-1993)

Spanje is vanaf 2005 begonnen met een inhaalslag, als eerste gemeente in Cordoba. In de plaats Léon mochten de bewoners in november 2016 stemmen naar welke beroemde dames straten genoemd zouden worden. Enkele van de gekozenen zijn de Amerikaanse burgerrechtactiviste Rosa Parks, de Mexicaanse kunstenares Frida Kahlo, de Eyptische filosofe en wiskundige Hypatia en de Engelse schrijfster Jane Austen, maar de meest gestemde kandidate is de in Léon geboren Angela Ruiz Robles die al in 1949 een soort ekektronische e-reader bedacht.

De Egyptische geleerde, filosoof en wiskundige Hypatia

De Egyptische geleerde, filosoof en wiskundige Hypatia (370-415) met een straatnaam in het Spaanse Léon

Anno 2016 draagt nog slechts zo’n 5 procent van de Spaanse wegen een vrouwennaam. En dan nog overwegend een heilige of een non. Zo telt de hoofdstad Madrid 125 straten vernoemd naar Maria naast een vergelijkbaar aantal vrouwelijke heiligen.

In Spanje hebben vooral vrouwelijke heiligen en nonnen een straatnaam gekregen

In Spanje hebben vooral vrouwelijke heiligen en nonnen een straatnaam gekregen

Professor Patricia Arias Chachero schreef 5 december in de krant ‘El Dario”: ‘Het lijkt wel alsof Spanje het oude gezegde “de plaats van een vrouw is niet op straat maar achter fornuis” nog altijd letterlijk toepast.’ Overigens zijn ook de bestuurders in Valencia, Bilbao, Oviedo en Cadiz bezig met een inhaalslag. In Valencia moeten voortaan vier van de vijf straten naar een vrouw genoemd worden. In Cadiz is de achterstand nog het grootst: slechts acht straatnamen gewijd aan een vrouw en dat zijn dan ook nog allemaal heiligen. Het Vlaamse blad Knack schrijft dienaangaande: ‘Met deze veranderingen slaat Spanje twee vliegen in één klap: niet alleen wordt de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen weer een beetje rechtgetrokken, tegelijk verdwijnen herinneringen aan de fascistische dictator Franco en zijn aanhangers langzamerhand uit het beeld. Franco overleed al in 1975 maar nog altijd dragen veel pleinen en straten zijn naam of die van zijn medewerkers.’ In andere Europese landen is de situatie vergelijkbaar. In Oostenrijk zijn in de stad Wenen 4.269 vernoemd in straten, daarvan 3.913 mannen en maar 356 vrouwen. In Duitsland is de situatie in 3 steden als voorbeeld: München: 6.129 straten, waarvan 288 aan vrouwen gewijd; Hamburg: van de circa 8.000 straten: 275 vrouwen en Düsseldorf 69 vrouwen ofwel 2,7%.

stein

Het zijn over het algemeen vooral vrouwen die zich inzetten voor meer straatnamen gewijd aan vrouwen. In Duitsland doet dat met verve de SPD-politicus Christian Janele, hier gefotografeerd bij de Edith Stein Strasse in Regensburg. De Joods-Duitse non en filosofe Edith Stein, geboren in 1891, verbleef vanaf 1938 in het Karmelitessenklooster te Echt, Limburg. Dat heeft haar leven niet kunnen redden. Opgepakt door de Gestapo is zij in 1942 in Auschwitz omgebracht.

In Italië van hetzelfde laken een pak. Van de 7.575 onderzochte straten bleken slechts 580 naar een vrouw vernoemd ofwel 3,5%. Maria Pia Ercolini is op de ‘Internationale Vrouwendag’ een campagne gestart om de verschillen in de toekomst te verkleinen. In Frankrijk is berekend dat van 63.500 straatnamen in 11 steden circa 1.500 naar vrouwen zijn genoemd ofwel 2%. De stad Nantes telde tot 2015 van de 1.100 straten 300 genoemd naar vrouwen. Om de achterstand te verkleinen zijn in 2015 naar 38 verdienstelijke vrouwen op de terreinen van kunst, politiek, wetenschap, sport en het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog wegen genoemd.

Een vergelijking is wereldwijd gemaakt in de steden Bangalore, Chennai, Mumbai en New Delhi (in India), Londen (Engeland), Parijs (Frankrijk) en San Francisco (USA). Het gemiddelde percentage van vrouwen ten opzichte van mannen bedraagt 27,5 procent. Opmerkelijk is dat de Indiase stad Bangalore daar bovenuit steekt met 39 procent!  Pupulaire vrouwen met een straatnaam in India zijn Moeder Theresa en Kasturba, de echtgenote van Mahatma Ghandi.

kasturba

Verwijzing naar een  Kasturba road, de vrouw van Mahahtma Gandhi

mother

Sinds haar heligverkalring staat komt voor mother Tertesa straat het voorvoegsel ‘Saint’, zoals bovenstaand in Bhubanneswar, India

Afghanistan telt in de hoofdstad Kabul zegge en schrijve 1 die is vernoemd naar een vrouw. De gouverneur van de provincie Bamiyan heeft toegezegd in een nieuwe geplande stad te streven naar meer straatnamen gewijd aan vrouwen die zich bij de ontwikkeling van Afghanistan verdienstelijk hebben gemaakt.

anne

Wereldwijd tot in Japan zijn straten vernoemd naar Anne Frank, hier op een foto in Nürnberg, Duitsland

 

zoetermeer

Een buitenlandse vrouw al diverse malen in ons land op een straat vernoemd is de verpleegster Florence Nightingale (1820-1910)  – bovenstaand het bord  in Zoetermeer.

 

Beschrijving van enkele vrouwenwijken in Nederland

Mede dankzij inspanningen der Velsense emancipatiecommissie is in de nieuwe wijk Velserbroek een ‘vrouwenbuurt’ gevormd, die 22 straten omvat. De nieuwbouwwijk rond het Stevenspark in Leiden-Zuid telt liefst 161 namen van vrouwen die zich op de een of andere wijze (het huishouden buitengesloten) voor de maatschappij verdienstelijk hebben gemaakt. (zie bijlage 5)

(Uit: Vrij Nederland, 1992)

(Uit: Vrij Nederland, 1992)

Onder de kop ‘Primeur voor Gilze en Rijen’ berichtte de regionale pers van die Midden-Brabantse gemeente dat in de nieuwe wijk ‘Vliegende vennen’ in Rijen de 30 geplande straten enkel vrouwennamen zouden ontvangen. Zoals ‘Het Kanton’ (Oosterhout e.o.) het zo treffend uitdrukte: ‘Daaronder zijn namen van bekende en onbekende Nederlandse vrouwen die hun mannetje hebben gestaan op het terrein van politiek, kunst en wetenschap’.

Voorwoord uit: 'Van Koerierspad tot Klompéstraat; vrouwenstraatnamen in Velserbroek, 1992

Voorwoord uit: ‘Van Koerierspad tot Klompéstraat; vrouwenstraatnamen in Velserbroek, 1992

Opvallend is overigens dat steeds op een klein contingent van dezelfde namen wordt teruggevallen. In Heemskerk evenals in Heemstede bijvoorbeeld: Roosje Vos, Aletta Jacobs, Wilhelmina Drucker (evenals Helena Kuipers-Rietberg elders in die gemeente); in Leiden; Fie Carelsen, Belle van Zuylen, Johanna Westerdijk, Rosa Spier en Joke Smit; in Velserbroek: Roosje Vos, Aletta Jacobs, Marga Klompé, Joke Smit Wilhelmina Drucker, Anna Blaman en Judith Leyster. Vooral de gemeente Haarlemmermeer heeft voor een nieuwe wijk in Hoofddorp zich wel erg laten inspireren door de Heemsteedse gemeenteraadsleden met Joke Smit, Aletta Jacobs, Roosje Vos, Anna Blaman, Belle van Zuylen, Wilhelmina Drucker, Marga Klompé en Haya van Someren .

Van de 21 namen in Merlenhoven-Noord, Heemstede, zijn er drie waarbij een directe relatie met Heemstede aantoonbaar is, te weten: actrice Els van Rooden (1941-1981), zangpedagoge en dorpsactiviste Coby Riemersma ((1905-1984) en schilderes Judith Leyster ((1609-1660). Op verzoek van de bewoners is in Heemstede de aanvankelijk voorgenomen naam “Tante Riek’(laan) [onder welke naam zij tijdens WO11 als Winterswijkse verzettstrijdster bekend stond] te wijzigen in haar familienaam: Helena Kuipers-Rietberg(laan)

riek2

‘Tante Riek niet zo sjiek’, uit: Haarlems Dagblad van 8 maart 1985

 

riek1

Vervolg van ‘Tante Riek niet zo sjiek’ (Haarlems Dagblad, 8 maart 1985

 

Opmerkelijk is dat Gilze en Rijen via een straatnaam Emilie Knappert (1860-1952) eert, promotor van het volks- en maatschappelijk werk met name voor meisjes en vrouwen, die van 1936 tot 1943 in Heemstede woonachtig was op het adres Hugo de Vriesplein 8. Naar deze persoon is ook een straat vernoemd in de Meerwijk te Haarlem. Anna Teding van Berkhout (1833-1909), oprichtster van het instituut voor epilepsiebestrijding is aanvankelijk afgezien, naar gezegd werd om verwarring met gelijknamige straten in Haarlem en Bloemendaal te voorkomen, maar uiteindelijk is alsnog in de Vrouwenwijk een pad naar haar vernoemd.

Voorstel van College B. en W. gemeente Glize en Rijen aan de Raad voor een vrouwenwijk

Voorstel van College B. en W. gemeente Glize en Rijen aan de Raad voor een vrouwenwijk

Bijlage 1: straatnamen vrouwenwijk in Merlenhoven Heemstede

Lizzy Ansinghlaan – Beatrixplantsoen – Anna Blamanlaan – Fie Carelsenlaan – Mina Druckerhof – Jos Gemmekeweg – Ida Gerhardtlaan – Aletta Jacobslaan – Marga Klompé – Helena Kuipers-Rietberglaan – Judith Leysterlaan – Charlotte van Pallandtlaan – Coby Riemersmalaan – Els van Roodenlaan – Joke Smitlaan – Haya van Somerenpad – Rosa Spierlaan – Anna Teding van Berkhoutpad – Jo Vincentlaan – Roosje Voslaan – Johanna Westerdijklaan – Belle van Zuylenlaan. (-Vrouwenpad). Voor biografische informatie over de in Heemstede vernoemde vrouwen wordt o.a. verwezen naar het boek van H.Smit, Geschiedenis en verklaring van de straatnamen in Heemstede, 1985.

Pagina van Coby Riemersmalaan uit: Het Heemstede Boek; de 368 straten van Heemstede in Beeld. 2016 door Chris Hoefsmit, Fred Icke en Jurriaan Hoefsmit. Ook alle andere andere straten zijn met minstens 1 pagina in genoemd boek te vinden.

Pagina van Coby Riemersmalaan uit: Het Heemstede Boek; de 368 straten van Heemstede in Beeld. 2016 door Chris Hoefsmit, Fred Icke en Jurriaan Hoefsmit. Ook alle andere andere straten zijn met minstens 1 pagina in genoemd boek te vinden.

Bijlage 2: naar vrouwen genoemde straten in Velserbroek, gemeente Velsen

Foto tentoonstelling in bibliotheek Velserbroek (Haarlems Dagblad, 3 maart 1992)

Foto tentoonstelling in bibliotheek Velserbroek (Haarlems Dagblad, 3 maart 1992)

Hannie Schaft (1920-1941) – Ans Rosendahl (1910-1965) – Elisabeth Vijlbrief (1892-1978) – Annie Romein (1895- 1978) – Anna Reynvaan (1844-1920) – Helene Mercier (1839-1910) – Suze Groeneweg (1875-1941) – Etta Palm d’Aelders (1743-1799) – Betsy Perk (1833-1903) – Rosa Manus (1881-1943) – Wilhelmina Drucker (1847-1925) – Roosje Vos (1861-1932) – Mina Kruseman (1839-1922) – Johanna Naber (1859-1941) – Johanna Westerdijk (1883-1962) – Clara Wichmann (1886-1922) – Maria Jungius (1864-1908) – Carry Pothuis (1872-1951) – Mathilde Wibaut (1862-1952) – Aletta Jacobs (1854-1929) – Marga Klompé (1912-1986   ) – Joke Smit (1933-1981).

Vooromslag van in Velsen uitgegeven brochure in 1992 bij gelegenheid van een vrouwenwijk in Velserbroek

Vooromslag van in Velsen uitgegeven brochure in 1992 bij gelegenheid van een vrouwenwijk in Velserbroek

Bijlage 3: Vrouwenwijk Hoofddorp, gemeente Haarlemmermeer:

-Joke Smitlaan – Etta Palmstraat – Elisa van Calcarstraat – Aletta Jacobsdreef – Reina Prinsen Geerligsdreef – Anna de Waalstraat – Maria Rutgerslaan – Anna Blamanstraat – Belle van Zuylenstraat – Annie Mankes-Zernikestraat – Marga Klompéstraat – Haya van Somerensingel – Wilhelmina Druckerstraat – Betsy Perkstraat – Hannie Schaftstraat – Etty Hillesumplantsoen – Juffrouw Jagtstraat – Minet Stormstraat – Femina Mullerstraat – Henriëtte Roland Holstlaan – Mary Zeldenruststraat – Carry Pothuisstraat – Top Naeffstraat – Anna Reynvaan hof– Mathilde Wibautstraat – Ina Boudier Bakkerdreef.

Plattegrond van Vrouwenwijk in Hoofddorp, gemeente Haarlemmermeer

Plattegrond van Vrouwenwijk in Hoofddorp, gemeente Haarlemmermeer

 Bijlage 4 als voorbeeld Culemborg Tot 1990 waren er in de gemeente Culemborg maar 7 straten vernoemd naar vrouwen, van wie 6 naar leden van het koninklijk huis en 1 naar de gravin van Culemborg, de Ellisabethdreef. Reden voor twee vrouwelijke gemeenteraadsleden Betty Mostard en Minke Wijkmans om in 1987 de Straatnamencommissie [uitsluitend bestaande uit mannen] te verzoeken in de toekomst ook aan vrouwen te denken die zich in het verleden ingezet hadden voor het algemeen vrouwenkiesrecht. Het duurde tot 17 januari 1990 voordat voor het eerst in Culemborg een niet-adellijke vrouw een straatnaam kreeg: de Roosje Voslaan, oprichtster en eerste voorzitter van een van de eerste vrouwenbonden in Nederland. Voornoemde commissie beperkte zich niet tot namen van voorvechtsters van algemeen vrouwenkiesrecht, maar verruimde het tot vrouwen met betekenis voor wat betreft emancipatie. Vanaf 1994 zijn in de in de geplande ‘vrouwenwijk’ daarom niet slechts straatnamen vernoemd naar de strijdsters van het eerste uur zoals Aletta Jacobs, Wilhelmina Drucker en Alida de Jong maar ook bijvoorbeeld naar Joke Smit, van betekenis voor de tweede emancipatiegolf in Nederland en Nel Tegelaar, de eerste vrouw in het dagelijks bestuur van de NVV. Deze laatste had een grote inbreng bij het tot stand komen van de Wettelijke Behandeling. In 1998 zijn bij uitbreiding van de wijk nog straten vernoemd naar vrouwelijke ministers: Marga Klompé, Irene Vorrink, Haya van Someren en Ien Dales.

Vooromslag van publicatie 'Vrouwen op een bord'; straatnamen in de Stevenshof in Leiden. 1993

Vooromslag van publicatie ‘Vrouwen op een bord’; straatnamen in de Stevenshof in Leiden. 1993

Bijlage 5: vrouwenwijk in Leiden-Zuid rond Sterrenpark. In 1982 is met de bouw van een nieuwe Leidse woonwijk begonnen. De Stevenshof telt intussen meer dan 11.000 inwoners en 4.400 woningen. In opdracht van de Commissie voor de Straatnamen van de gemeente Leiden is een boekje samen gesteld door Barbara van der Weijde en H.M.van der Weijde-Oudenaarden: ‘Vrouwen op een Bordje’. In het kader van het gemeentelijk emancipatiebeleid besloot de gemeenteraad van Leiden alle nieuwe straten in Stevenshof, waarvoor geen naam voor de hand lag, die verwees naar de situatie ter plaatse, te vernoemen naar vrouwen. Een complete wijk met zo’n 150 straten die naar vrouwen zijn vernoemd is uniek in de wereld. Bij het selecteren van de namen werd een aantal criteria gehanteerd. De genoemde vrouwen zijn actief geweest op verschillende terreinen. Er zijn vrouwen die Leidse hofjes hebben gesticht of in het verzet hebben gezeten. Anderen bewogen zich in de politiek, de gezondheidszorg of hebben naam gemaakt in de wetenschap, als schrijfster of actrice. Bovendien moesten zij reeds zijn overleden en waren ze ofwel Nederlandse of ze hebben lang in Nederland gewerkt, zoals pedagoge Maria Montessori.

Straatnaambordje: Louise Hardenbergsingel (91844-1988), was eerste directrice Leidse kweekschool voor bewaarschoolhouderessen) in Vrouwenwijk Leiden

Straatnaambordje: Louise Hardenbergsingel (91844-1988), was eerste directrice Leidse kweekschool voor bewaarschoolhouderessen) in Vrouwenwijk Leiden

Alle namen op een rij: 1) Leidse vrouwen: Jacoba M.van der Blom-Vijlbrief, Catharina Braggaar de Does, Elise van Calcar, Annie C.Coert-de Jong, Jantine L.van Hoorn, Catharina Hovens de Greve; 2) Hofjes: Agatha van Alkemade, Christina Arents, Emerentia Banning, Geertruyt, Marie de Lannoy, Margaretha Simons, Helena Verburg; 3) Kinderboekenschrijfsters en -illustratrices: Marie Boddaert, Nelly Bodenheim, Anna van Gogh-Kaulbach, Ida Heijermans, Nienke van Hichtum, Catharina M.van Hille, Nellie van Kol, Johanna M.Selleger, Anke Servaes (ps. van Anneke Valkhoff-Wijdom), Nannie van Wehl; 4) Literatuur: Margo Antink, Zuster Bertken, Anna Bijns, Anna Blaman, Catharina Boudewijsn, Ina Boudier-Bakker, Carry van Bruggen, Aaje Deken, Maria Dermoût, Hadewych, Antoinette Kleyn, Elisabeth Koolaert, Barbara van Meerten, Lucretia van Merken, Petronella Moens, Top Naeff, Henriëtte Roland Holst, Anna Maria van Schuurman, Wilhelmina Schwickhardt, Betje Wolff, Belle van Zuylen; 5) Oorlog en verzet: Corrie ten Boom, Elisabeth Brugsma, Jo de Cler, Tine van Deth, Anne Frank, Etty Hillesum, Truus van Lier, Lau Mazirel, Betty van Niftrik, Reina Prinsen Geerligs, Zuster Reichert, Hannie Schaft, Trien Semler, Truus Smulders, Trix Terwindt, Trrus Wijsmuller; 6) Beeldende kunst en muziek: Amsterdamse Joffers, Lizzy Ansingh, Henriëtte Bosmans, Rie Cramer, Pauline de Haan, Maartje Offers, Catharina van Renes, Suze Robertson, Henriëtte Ronner Knip; Thérèse Schwartze, Rosa Spier, Charley Toorop, Sara Troost, Maria Vos, Cornelie van Zanten; 7) Toneel: Ronnie Bierman, Esther de Boer-van Rijk, Mimi Boesnach, Vera Bondam, Fie Carelsen (ps. van Sophia de Jong), Heintje Davids, Annie van Ees, Caro van Eyk, Marie van Eysden, Magda Janssens, Charlotte Köhlerm, Theo Mann-Bouwmeester, Fien de la Mar, Else Mauhs, Ank van der Moer; Beppie Nooy sr., Beppie Nooy jr., 8) Feminisme: Dolle Mina (Wilhelmina E.Lensing = Wilhelmina Drucker), Mina Kruseman, Rosa Manus, Etta Palm, Joke Smit; 9) Exacte vakken: Cornelia van Arkel, Else van den Ban, Lotte Beese, Anna van Bosse, Alida van Buitendijk, Annie van Hattem, Marianne van Herwerden, Louise Kerling, Antonia Korvezee, Charlotte RuysTruus Schröder, Margaret Staal, Tine Tammes, Johanna Westerdijk; 10) Gezondheidszorg en maatschappelijk werk: Christine Bader, Elisabeth Baelde, Jeltje de Bosch-Kemper, Sara de Bronóvo, Maaike de Bruijn; 11) Diaconessen: Marie Jungius, Clariet Kok-van Alphen, Neeltje Lokerse, Zuster Meyboom, Cato van der Pijl, Anna Reynvaan, Maria Rutgers, Cathrina Schrader, Anna Swellengrebel, Anna Teding van Berkhout, Catharina van Tussenbroek, Petronella Voûte, Louise Went,Mary Zeldenrust; 12) Politiek en journalistiek: Suze Baart, Gerda Brautigam, Harriët Frezer, Freule jonkvrouw Chrstine W.I.Wttewaal van Stoetwegen, Annelien Kappeyne van de Coppello, Marga Klompé, Sara Knipscheer; Uda de Leeuw, Henriëtte van der Mey, Johanna Naber; Willemijn Posthumus, Liesbeth Ribbius; Guurtje Riemens, Annie Romein, Clara Wichmann, Bernardijn ten Zeldam; 13 Onderwijs en pedagogiek: Wilhelmina Bladergroen, Sonia Gaskell, Magda de Haas, Louise Hardenberg, Sis Heyster, Ietje Kooistra, Theda Mansholt, Maria Montessori, Mienette Storm-van der Chijs, Clara Visser, Rosa de Werd; 14. Fotografie: Emmy Andriesse, Alexandrine Tinne; 15. Diversen: Kenau Simonsdochter Hasselaer

Bijlage 6: ‘over straatnamen met name’: Amsterdam en Amstelveen

De vraag is waarom er in ons land veel meer straten naar mannen dan naar vrouwen zijn genoemd. Citaat: ‘Eind vorig jaar was bijvoorbeeld in het nieuws dat de PvdA in Amsterdam [raadslid Liselore van der Heijden in Het Parool van 6-11-2013] vond dat er te weinig straten met vrouwennamen waren in de hoofdstad. Een schande, zo werd gesteld, en dus stelde men meteen voor om in een van de nieuwe woonwijken een “Vergeten Vrouwenbuurt” in te richten met alleen maar vrouwenstraatnamen. Er werden meteen wat namen genoemd: Beppie Versluys (de eerste vrouwelijke vliegenier in Nederland), kunstverzamelaar Helene Kröller-Müller, verzetsheld Hannie Schaft of de politica Ien Dales. Stuk voor stuk vrouwen die wel een straatnaam verdienen. Vrouwen hebben een flinke achterstand in straatnamenland, en dat is helemaal niet vreemd. Straatnamen verwijzen immers altijd naar het verleden en in het verleden waren de toonaangevende beroepen vaak nog typische mannenberoepen. Dat kun je eerlijk vinden of niet, maar op die manier geven de straatnamen een afspiegeling van onze geschiedenis. Veelgebruikte thema’s voor de straatnaamgeving zijn staatslieden, klassieke componisten, zeehelden en schilders, en dat zijn ook allemaal beroepen die vroeger veel minder vaak door vrouwen werden vervuld dan door mannen. In veel plaatsen werden (en worden) lokale bestuurders zoals burgemeesters en wethouders geëerd met een straatnaam, en dat waren nou eenmaal ook vaak mannen. Vrouwen die wèl al vroeg opvielen of uitblonken, kregen overigens ook niet altijd de straatnamen die ze verdienden. Judith Leyster – de bekendste vrouwelijke schilder uit de Gouden eeuw – moet in Nederland bijvoorbeeld doen met een stuk of vijftien straatnamen en dat zijn er véél minder dan haar mannelijke tijdgenoten zoals Meindert Hobbema, Gerard Dou en Govert Flinck. Het koninklijk huis is een van de weinige thema’s dat in een plaats meer straatnamen voor vrouwen dan voor mannen op kan leveren, met straatnamen voor Emma, Wilhelmina, Juliana, Beatrix etc. Maar dat compenseert in aantallen nauwelijks voor het ontbreken van vrouwennamen bij andere thema’s. (…) De inhaalrace is al een hele tijd geleden ingezet. In de Amstelveense wijk Kostverloren ligt bijvoorbeeld al vijftig jaar een buurt waar alle straten naar vrouwen zijn genoemd. Dat ging nog wel een beetje geforceerd, want tussen de straten voor de Nederlandse vrouwen Rie Cramer, Else Mauhs, Suze Groeneweg en Saskia van Uylenburgh (respectievelijk een schrijfster, een actrice, een Tweede Kamerlid en de vrouw van Rembrandt) liggen ook straten voor Florence Nightingale, Cleopatra, Jeanne d’Arc en Diana (een Britse verpleegster uit De Krimoorlog, een Egyptische koningin, een Franse heilige en de godin van de jacht). Dat is nogal een allegaartje, waarbij het vrouw-zijn het enige bindende element is. Dat kan natuurlijk mooier, want er zijn genoeg thema’s te bedenken waarmee je hele wijken kunt vinden met straten die alleen maar naar vrouwen zijn genoemd. Dit blijkt vanzelf als we de bestaande wijken met vrouwenstraatnamen bestuderen in steden, zoals Leiden, Hoofddorp en Zutphen, [ook Heemstede]. Daar liggen tientallen straten met namen die genoemd zijn naar bekende politici, schrijfsters, actrices, kunstenaressen en feministes. Er komen namen voorbij van bijvoorbeeld Marga Klompé, Nienke van Hichtum, Fien de la Mar, Aletta Jacobs. (…)’.

Bijlage 7: van een illegaal naar een legaal vrouwenwijkje rond het Hagaziekenhuis

Rond het Hagaziekenhuis in Den Haag zijn in het verleden ‘illegale’ straatnamen gemaakt voor vrouwen uit ge gezondheidszorg, zoals Charlotte Jacobs, Florence Nightingale en Cornelia de Lange. September 2016 zijn door de gemeente ‘s-Gravenhage gelegaliseerd, tegelijk met de onthulling van een Els Borst-Elfersplein, door twee dochters en wethouder Boudewijn Revis. ‘Els Borst is de kroon op de wijk’ werd gezegd (Algemeen Dagblad, 30 september 2016)

borst

Na de onthulling van het Els Borst-Elfersplein in Den Haag (Algemeen Dagblad, 30 september 2016)

 

Bijlage 8: Gezina van der Molenlaan en Mies Noltelaan in Aerdenhout, gemeente Bloemendaal

gezina

Een Gezina van der Molenlaan [bovenstaand het provisionele bord) in Bloemendaal (Haringbuys project, nabij de woning waar zij woonde, leidde tot enig verzet van bepaalde zijde, maar is uiteindelijk – terecht – gerealiseerd (zoals eerder in o.a. Coevorden, Spijkenisse en Alphen aan den Rijn Naast Gezina van der Molen (1897-1978) is ook een laan vernoemd naar haar levenspartner, en o.a. eerste vrouwelijke wethouder in Bloemendaal, Mies E. Nolte (1899-1986). (bericht uit Buijze Pers, 30 september 2015)

gezina2

Gezina van der Molen krijgt toch een straatnaam (uit: Haarlems Dagblad van 7 februari 2014)

gezina1

(Heemsteedse Courant, 2 april 2014)

 

nolte

Straatnaambordje Mies Noltelaan in Aerdenhout, gem. Bloemendaal

 

 

Illustraties VROUWENWIJK Heemstede

tel1

(DE Telegraaf, 10 december 1982)

 

Zes van de acht vrouwen (gemeenteraadsleden) bij de straatnamen van Merlenhoven. Van links naar rechts: Marijke Lindeboom, Marbeth Bierman-Beukema toe Water, Miep Karssen, Els Proost, Sjoukje van der Pas en Agnes Snoep. Mw. H.A.G.Th.G.IJsselmuiden en mw.S.E.A.Noorman-den Uyl ontbreken

Zes van de acht vrouwen (gemeenteraadsleden) bij de straatnamen van Merlenhoven. Van links naar rechts: Marijke Lindeboom, Marbeth Bierman-Beukema toe Water, Miep Karssen, Els Proost, Sjoukje van der Pas en Agnes Snoep. Mw. H.A.G.Th.G.IJsselmuiden en mw.S.E.A.Noorman-den Uyl ontbreken (De Telegraaf, 20 december 1982)

Alleen vrouwennamen op bordjes in Merlenhoven (uit: Haarlems Dagblad van 13 cember 1982)

Alleen vrouwennamen op bordjes in Merlenhoven (uit: Haarlems Dagblad van 13 december 1982)

Onder de kop 'Wijken voor Vrouwenwijk?'over vrouwenemancipatie algemeen en die van Heemstede in het bijzonder schrref vaste brievenschrijver J.A. Bomans een bijdrage in de Heemsteedse Courant van 15 december1982

Onder de kop ‘Wijken voor Vrouwenwijk? over vrouwenemancipatie algemeen en die van Heemstede in het bijzonder schreef vaste open brievenschrijver J.A. Bomans een bijdrage in de Heemsteedse Courant van 15 december1982

Plattegrond deel van de Vrouwenwijk in Merlenhoven, Heemstede

Plattegrond deel van de Vrouwenwijk in Merlenhoven, Heemstede

Plattegrond van ander deel Vrouwenwijk in Merlenhoven, Heemstede

Plattegrond van ander deel Vrouwenwijk in Merlenhoven, Heemstede

Bijlage: Raden Adjeng Kartini, 1879-1904, een Indonesische feministe en voorloopster van de nationalistische beweging, in Nederland met minstens vijf straatnamen vereerd

kartini

In het tijdschrift ‘De Boekenwereld’32, nr.4,2016, p/8-9. is een artikel gepubliceerd over de Indonesische schrijfster Kartini. In haar land Indonesië ‘wereldberoemd’, maar zoals de auteur Paul Bijl schrijft in Nederland vrijwel onbekend. ‘Het tropenmuseum heeft een vleugel naar haar vernoemd en een vitrine over haar ingericht in de vaste opstelling. Jaarlijks reikt de gemeente Den Haag de Kartini-prijs uit voor emancipatie, die vooral bedoeld is voor gekleurde Nederlandse vrouwen’.

kartinistraat

Onvermeld blijft dat in Nederlandse gemeenten tenminste 5 straten zijn vernoemd naar R.A.Kartini, namelijk in Amsterdam, Haarlem, Utrecht, Venlo en in Delft een Kartinipad.

kartiniutrecht

De Raden Adjeng Kartinistraat in Amsterdam

kartinastraatutrecht

R.A.Kartinastraat in Utrecht

kartinastraathaarlem1

Ook Haarlem heeft een R.A.Kartinistraat (rechts), evenals een Sutan Sjahrirstraat (links) en Mohammed Hattastraat (midden). Gelegen in de Zuiderpolder, goedgekeurd door het College van B. en W in 1988. Het voorstel van de straatnamencommissie  was oorspronkelijk Linggadjattistraat naar het akkoord dat een einde maakte aan de Indonesische vrijheidsoorlog, maar de suggestie is door de Commissie Algemene Zaken geblokkeerd. Een nieuw voorstel was Merdekastraat, naar het Maleise woord voor vrijheid, maar hiertegen kwamen zoveel protesten dat ook daarvan is afgezien. De derde keuze Kartini is algemeen aanvaard. [‘De straat waarin wij wonen’, 1999].

melati

Naar de Indonesisch-Nederlandse schrijfster Melati van Java (1853-1927) is slechts 1 laan vernoemd en wel in Eindhoven. In 29016 verscheen een biografie over haar.

 

Ten slotte…..

vrouw1.jpg

Uit brochure: Nederlandse schrijfsters uit de 19e eeuw.2016

 

geil.png

Het bordje met Jonkvrouw Geilstraat in het Zeeuws-Vlaamse Sint Anna ter Muiden wordt gerekend tot de tien gekste straatnamen in de provincie Zeeland. Jonkvrouw was familie van burgemeester Geil, naar wie een straat is vernoemd in de gemeente Terneuzen.

mies

In het Mediapark van Hilversum ligt de Mies Bouwmanboulevard nabij de Leen Timprotonde (een eerbetoon aan de televisepresentatrice en haar overleden echtgenoot, de regisseur Leen Timp)

 

gent1

‘Sensibilisatiecampagne’ onder de bezielende leiding van ‘diversiteitsambtenaar’ Joke Vasseur  voor meer vrouwen in het straatnamenbeeld te Gent

 

Lokeren.jpg

De Vrouwenwijk in Lokeren (België) beschikt over een uniek composteringsproject

moeilijk

Het blijft moeilijk de naam van de bij leven zo gewaardeerde freule en politica goed uit te spreken.De bewoners van die straten kunnen daarover meepraten.

freule

On straatnaambordjes sluiten nogal een schrijffouten in, soms later verbeterd maar lang niet altijd. Een voorbeeld is bovenstaand bord in Klapwijk, waarin de i bij Wttewaal niet thuishoort. Een juiste versie schijnt intussen aangebracht.

 

In Kampen ligt een Wttewaal van Stoetwegenstraat, in de vrouwenwijk van Pijnacker (met o.a. ook Aagje Deken en Fien de la Mar) is een Freule Wttewaal van Stoetwegensingel en in Amsterdam (Geuzenveld-Slotermeer) een Freule Wttewaalpad. De straat in Kampen is vernoemd naar jonkheer Henri Assuërius Wttewaal van Stoetwegen  9voormalig parlementslid en burgemeester van Kampen. De straten in Pijnacker en Amsterdam zijn vernoemd naar zijn achterkleindochter freule Christine Isabelle Wttewaal van Stoetwegen (roepnaam ‘Bob’), die van 1945 tot 1971 deel uitmaakte van de Tweede Kamer. In Zutphen is destijds in de Vrouwenwijk ook een straat naar de freule genoemd, maar simpelweg Freulepark genoemd, wat makkelijker is uit te spreken.

almere

Almere schijnt het patent te hebben op foute straatnaambordjes. Met ‘Den Uilpad’ wordt niet ‘meneer de uil’ uit Sesamstraat bedoeld, maar de politicus Joop den Uyl (1919-1987)

 

 

foute

Het kan nog erger: Fred de Wit ‘verzamelde’ in 2016 namens de historische vereniging alle foutieve straatnaambordjes in de Proostdijwijk te Vinkeveen (gemeente Ronde Venen)

 

anna

Na het behalen van Olympisch goud door Anna van der Breggen (geboren in 1990) bij het wielrennen in Rio De Janeiro, 7 augustus 2016, is in de gemeente Etten Leur – naar men zegt tijdelijk zolang  zij nog leeft  – een straatnaam onthuld door de burgemeester: Anna van der Breggenlaan  (de Stentor, 15 augustus 2016). In 2009 ontving dressuurrijdster Anky van Grunsven  een straatnaam in haar geboorteplaats Erp.

bleke

In Dokkum, gemeente Dongeradeel (Friesland), zijn nogal wat niet-officiële (straat)naambordjes tegen gebouwen geplaatst. Dat is volgens de gemeente niet toegestaan, omdat deze tot verwarring kunnen leiden bij hulpdiensten. Per 1 november 2016 is besloten  de illegale straatnaambordjes, zoals ‘Bleke Bet Laan” te  verwijderen.

 

 

DIGITAL CAMERA

Heinrich Lersch (1889-1936) was een Duitse dichter, die met de opkomst van het nationaal-socialisme in 1933 zijn werk ten dienste stelde van die politieke stroming. Hij is in verscheidene Duitse steden met een straatnaam vernoemd, o.a. in Duisburg, Mönchengladbach en Hilden. Zo ook in de plaats Menden (Sauerland) waar het lokale anti-fascistisch front in 2013 de naamplaat doorstreepte en daaronder zelf een Anne-Frank-Strasse introduceerde.

ZIE OOK: ‘Rudolf Slanskystraat in Haarlem Librariana’

==================

Volgende bijdrage: Majoor Kruyt als leider van de NSNAP

Opschrift met propaganda voor de NSNAP gekalkt aan de wal van een van de Amsterdamse grachten

Opschrift met propaganda voor de NSNAP gekalkt aan de wal van een van de Amsterdamse grachten