IN MEMORIAM LIES VISSER

15 april overleed op bijna 93-jarige leeftijd mevrouw Elisabeth Catharina Maria Visser, algemeen bekend als Lies Visser. Enkele herinneringen aan een actieve vrouw die voor veel plaatsgenoten een bekende verschijning was.

Portret van mw.Lies Visser

Mij is bijgebleven dat de eerste personen die zich in 1972 bij mij in de bibliotheek kwamen voorstellen Coby Riemersma en Lies Visser waren. Allebei bewoonsters van de Blekersvaartweg. Zij maakten me bij die gelegenheid duidelijk dat afbraak van het industrieel erfgoed langs de Blekersvaartweg voorkomen zou moeten worden.

Geboortehuis van Lies Visser, Blekersvaartweg 8, genaamd ‘Adriaen Pauw’, tegenwoordig gesplitst in de nummers 7 en 8

AP1

De naam van het huis Blekersvaartweg 7/8 is ‘Adriaen Pauw’, vernoemd naar de eigenaar van het perceel in 1652, ambachrtsheer van Heemstede.  In 1672 had diens kleindochter jonkvrouwe Aleyda ofwel Alida Pauw van Nieuwerkerk het perceel in eigendom. (in mei 1673 gehuwd met Anthony Gunther van Kinschot.).Ene Hendrick Hendikszoon, o.a. schepen van Heemstede, dreef hier een blekerij. Na een brand is in in 1672 hier een nieuw huis gebouwd., de kern van de huidige (dubbel)woning

Blekersverleden

Lies Visser werd geboren uit een familie van blekers, oorspronkelijk afkomstig uit het Limburgse Weert die zich begin 18de eeuw in de omgeving van Haarlem (Bennebroek, Heemstede, Crayenest) vestigden. In de beroerde oorlogsomstandigheden kwam in 1942 aan een familietraditie van ruim twee eeuwen een definitief einde. Als zesde generatie werd Lies in 1924 geboren in het historische huis, genaamd ‘Adriaen Pauw’, als dochter van Franciscus Antonius (Frans) Visser (1881-1948) en Maria Johanna (Rie) Warmer (1894-1987), met wie zij lang samenwoonde tot verhuizing naar de Vaumontlaan.

Visser1

Frans Visser, de vader van Lies Visser, omstreeks 1920 gefotografeerd bij een stoomketel. Als gevolg van omstandigheden (gezondheidsproblemen en oorlogssituatie) kwam in 1942, toen nog 12 personen werkzaam waren bij wasserij Visser een einde aan het bedrijf. Zelf sprak hij meestal van ‘bleekerij’ [met dubbel e) en zijn motto in de reclameuitingen was “Visser Wascht frisscher!’, een typische vorm van middenstandsrijm uit die tijd.

ddd_010452416_mpeg21_p004_image (1)

De laatste advertentie van Visser in het Haarlem’s Dagblad van 20 april 1942

ddd_010380719_mpeg21_p006_image (2)

…en de laatste advertentie waarin wasserij L.Visser & Zn. personeel vroeg (Haarlem’s Dagblad van 5 mei 1942)

Vissernabrand

De voormalige wasserij van Visser met fabrieksschoorsteen aan de Blekersvaartweg, in 1974 in gebruik als magazijn voor woninginrichter Van den Broek na een uitslaande brand

Lies Visser bezocht de nabijgelegen Sint Antoniusschool van de zusters Franciscanessen. De nonnen zorgden voor discipline; op een foto uit 1931 met Lies en 30 andere meisjes van de eerste klas onder leiding van zuster Maria Petra zijn de kinderen met de handen op de rug gefotografeerd. Lies begon bijna letterlijk als ‘blekersmeisje’ in de wasserij van haar vader.

De eerste klas van de Sint Antoniuschool.In de linkerbanken o.a. Wil van de Bos, Lenie Steinhoff, Rietje vv.d.Asdonk, Ria Smit, Hannie van Zanten, Lia Turkenburg, Dien Breed, Rietje van Looij, Wil Peeperkorn, Tilly van Empelen, Trees van Kan, Ok van Breemen, Lies v.d.Sman, Jos de Reus, Sluiter. Annie Horeman, Jopie v.d.Meer, Rina Boos, R.Koomen. Rechts: LIES VISSER, Toos Blaauwhof, Hannie Buddink, Annie le Fèvre, Ida en Annie van Vessem, Greet Koomen, Tesselaar, Lies Keizer, Rie Stolten, Sjaan Westerveld.De naam van het meisje achteraan rechts is onbekend.

Zij volgde een opleiding als doktersassistente en kinderverzorging en heeft ten slotte een kwarteeuw gewerkt in de verzorgingshuizen Kennemerduin en Kennemeroord. Haar vrije tijd spendeerde zij  belangeloos ten voordele van diverse groeperingen in het maatschappelijk leven als jeugdbegeleiding van gehandicapte kinderen en via werkzaamheden in een Palestijns vluchtelingenkamp in Libanon. Een groot aantal jaren maakte zij zich verdienstelijk als leidster (akela) van scoutinggroep ‘de Heemsteedse Trekkers’. Tot de afbraak van de koepel als ‘Hordehol’ op Groenendaal bewaren nog nu-senioren herinneringen aan hun welpentijd.  Na opheffing schonk zij het archief van de padvindersgroep (1946-1996) aan de bibliotheek (tegenwoordig in het Noord-Hollands Archief) en een resterend geldbedrag van ongeveer 5.000 euro aan de historische vereniging.

Foto uit 1960 van scoutinggroep ‘de Heemsteedse Trekkers’bij de koepel van Groenendaal. Voraan links zittend is akela Lies Visser, verder zien we twee kortstondige leidsters en 32 welpen, onder wie o.a. Wolter Gratema, Frits van Rappard, Remco van der Gugten, Otto de Jong en Jan Gaasterland

Dat is door de HVHB bestemd voor enkele onderwijsprojecten, zoals een maatschappelijke stage Hageveld voor de samenwerking met de Reinwart Academie en om basis- en middelbare scholen in Heemstede, Bennebroek en Haarlem te voorzien van HeerlijkHeden.  zoals Voor haar vele verdiensten ontving zij in 1986 een Koninklijke onderscheiding uitgereikt door burgemeester van den Bosch.

Lies Visser na de uitreiking van een koninklijke onderscheiding in 1986

Verder heeft Lies Visser zich gedurende liefst 27 jaar nuttig gemaakt binnen de Stichting Nationale Feestdagen Heemstede, waarvoor zij 17 mei 2007 uit handen van burgemeester T.van der Stroom-van Ewijk de bronzen erepenning van de gemeente Heemstede kreeg uitgereikt. De Historische Vereniging Heemstede Bennebroek had tevens haar speciale interesse. Zij maakte deel uit van de commissie Karakterbehoud (met de heren M.M.Bakker, A.J.Oltjaar, B.van Tongeren, F.Harm, H.Huijser en prof. A.E.F.M.Meijer- met als resultaat een groot aantal concept-monumentenbeschrijvingen)  en in 1974 is in samenwerking met Coby Riemersma een drukbezochte tentoonstelling gewijd aan de wasserijgeschiedenis in atelier-galerie De Bleeker van Willem Snitker. Een emaille bord werd geschonken aan de VOHB/HVHB evenals een mangel die bij gebrek aan een geschikte ruimte is doorgegeven aan museum De Zwarte Tulp te Lisse. Jaarlijks ontving ik rond Nieuwjaar een fraaie kaart met foto van een Heemsteeds monument of natuurgezicht, waaraan enkele jaren geleden een einde kwam toen   gezondheid haar in de steek liet en zij nu zelf verzorging nodig had en vond in woonzorgcentrum Bosbeek

Een groot deel van haar werkzaam leven was Lies Visser werkzaam als verzorgster in de tehuizen Kennemerduin en Kennemeroord (foto)

Blekersvaart-activiste

Haar emotionele betrokkenheid lag bij de Blekersvaart en omgeving. Leidraad van alle handelen was een uitspraak van de Romeinse dichter Horatius ‘Een volk dat leeft, eert zijn verleden’. Van 1979 tot 1984 was zij secretaris van een bewonersgroep Blekersvaartkwartier en in die periode volgden talrijke (vergeefse) bezwaren tegen wijziging van het bestemmingsplan Daarbij zijn behalve de appelvink en boomklever zelfs de amfibieën in het volkstuinengebied zoals kikkers, padden en salamanders in de strijd tot behoud van de ruige flora en fauna geworpen. Het streven naar een beschermd dorpsgezicht naast behoud van de vroegere bleekvelden als natuurgebied vond echter geen weerklank. Opeenvolgend zijn ook alle fabrieksschoorstenen, die lange tijd het gezicht bepaalden, gesloopt. Een doorslaggevend argument voor alle raadsfracties om het bestemmingsplan voor een nieuw te bouwen woonwijk met 400 huizen te wijzigen was het aantal woningzoekenden dat eind 1983 ongeveer 1300 bedroeg.  September 1984 ging ook de Provincie Noord-Holland akkoord met bestemmingsplan voor het Blekersvaartweggebied. Weliswaar is de beeldbepalende Blekersvaart niet gedempt en bleven het eeuwenoude  bakkershuisje en het spekhok van Beelen behouden., evenals een historisch Beelen-pand, laatstelijk gebruikt als kantine en vervolgens als atelier-galerie ‘de Bleeker’.  Een aandenken aan het wasserijverleden is dat enkele nieuwe straten in de nieuwe wijk een verwijzing zijn naar de lokale geschiedenis: Van der Horst, Van der Weiden, Beelen, Wasserij Anna en verder vier plaatsgenoten: kinderboekenschrijver Dick Laan, letterkundige Godfried Bomans, tekenaar-illustrator Jan Wiegman en natuurvorser-ornitoloog Jan P.Strijbos.

Artikel van journalist Arie Kramer over het duo Coby Riemersma en Lies Visser, uit de Heemsteedse Courant van 7 november 1979

blekersvaartvolkstuinen

Een herinnering aan de vroegere volkstuintjes achter de Blekersvaartweg waar voordien de bleekvelden lagen

natuur

‘Natuur ruimt het veld’ (uit: Haarlems Dagblad, april 1986)

De herinnering blijft aan een betrokken vrouw die op 21 april haar laatste rustplaats heeft gekregen op het r.k.kerkhof van de Heilige Bavo aan de Herenweg.

Rouwbericht van Elisabeth Catharina Maria – Lies – Visser

lies

Nog een foto, vermoedelijk uit de jaren vijftig,  van scoutinggroep de Heemsteedse Trekkers met verkenners en daarvoor de welpen.

Omstreeks 1980 had jaarlijks op het weiland aan de Vrijheidsdreef een voetbalwedstrijd plaats van de Blekersvaartwegbewoners met als ultieme doel de onderlinge vriendschap te verstevigen. In 1978 vloog de bal tweemaal in de sloot en elfmaal in het net. De jongeren wonnen met 7-4 van de ouders. Voorste rij zien we geknield van links naar rechts: Joop Visser, Wilkem Snitker, H.Smit. Cees Juffermans, Marcel van Houten, Paul Koning, Jan Willem Post. Staande: J.Kleinhorst, Gerard van Houten, de dames Coby Riemersma en Lies Visser als ‘verzorgsters’, Herman Bardeloos, Theo Siemerink, Lout  Post en Gerard Ree, die als onbevooroordeeld scheidsrechter fungeerde.

Lies Visser met enkele padvinders en burgemeestersechtpaar Quarles van Ufford

liesvisser

Bij het afscheid in de raadzaal van burgemeester Quarles van Ufford in 1978. Op de voorste rij o.a. de raadsleden mw. Saskia Noorman-den Uyl, R.J.Weeteling en rechts Ad van Amerongen. Daarachter o.a. de 3 leden van het burgercomité Hans Krol, Coby Riemersma en rechts Lies Visser

Lies Visser in gesprek met een dochter van jhr. Quarles van Ufford, die in 1978 afscheid nam als burgemeester van Heemstede

lies2

Vijf personen uit Heemstede die dinsdag 29 april 1986 een koninklijke onderscheiding kregen uitgereikt. Van links naar Rechts mw. E.C.M.Visser, dhr W.Kooyman, mw.H.Jaeger-Nickel, dhr.H.L.Guldemond en mw. I.C.Kramer-Borghgraaf

Bij de uitreiking van een gemeentelijke erepenning door burgemeester Ine van der Stroom in 2007

Acties rond Blekersvaartkwartier (1982-1985) 

vergadering

Al in 1973 had een vergadering plaats over de bestemming van het gebied tussen de Blekersvaartweg en Burgemeester van Lennepweg, uiteraard in aanwezigheid van Lies Visser en Coby Riemersma. Vooraan op de rug gezien is gemeenteraadslid ing.M(artin) M.J.M.van der Hulst (die 26 jaar raadslid voor het CDA is geweest, van 1962 tot 1988)

 

overzichtfoto.jpg

Overzichtsfoto van de situatie in 1982 van het gebied tussen de Blekersvaart (links)  en Burgemeester van Lennepweg met volkstuintjes op de voormalige bleekvelden – vastgelegd door fotograaf Harm Botman. Met nog vier fabrieksschoorstenen uit het stoomtijdperk en linksboven verzorgingshuis Het Overbos.

Lies

Speciaal voor Lies Visser door Harm Botman gemaakte foto van van de tuinen achter het ketelhuis, mei 1984 (NHA)

liesvisser1

Leden van de actiegroep tegen bebouwing van het Blekersvaartgebied voor de parkeergarage. Achterste rij van links naar rechts mw., Noorhoff, mw. Lies Visser, de heer Coebergh van den Braak en mw. Pepping  (Haarlems Dagblad, april 1986)

lies1

Uit het Blekersvaartarchief van Secretaris Lies Visser: de periode van januari 198 tot en met oktober 1983

bericht

Bericht van vaststelling bestemmingsplan ‘Blekersvaartweg/Burgemeester van Lennepweg’, 23 december 1983. Goedkeuring van de provincie volgde in september 1984.

Anekdote rond een verdwenen lindeboom aan de Blekersvaartweg. Journalist Ko van Leeuwen noteerde daarover in het boek ’50 jaar Kunst & Cultuur in Heemstede’: ‘(…) Zo gaat er ook een kostelijk verhaal over Coby Riemersma, over de wijze waarop zij zich – samen met haar vriendin Lies Visser – eens inzette voor het behoud van een eeuwenoude lindeboom aan de Blekersvaart. Wat gebeurt er: de gemeente wil die boom rooien, maar Coby protesteert fel en dreigt de gemeentelijke overheid dat zij desnoods naakt in die boom gaat zitten als het zo ver komt. De boom is toen blijven staan. Of zij haar drastische voornemen ook zou hebben uitgevoerd?  Met dit verhaal nog eens geconfronteerd, zegt zij: “Ik was beslist in die boom gaan zitten, maar naakt dat lijkt me wel wat koud”.’ 

nog

Foto uit 1982 van de volkstuintjes achter de Blekersvaartweg met op de achtergrond verzorgingshuis Het Overbos (NHA) Een bijschrift invoeren

lies4

Toen de Burgemeester Van Lennepweg (vervolg op de vroegere bleekvelden) nog ruig landelijk gebied was (Haarlems Dagblad 3 mei 1982)

Visser4

Zo tekende Nevanco Woningbouw B.V. in oktober 1983 de bouwplannen. In het overzicht in vogelvlucht zijn te onderscheiden de bebouwing aan de Blekersvaartweg (rechts onderin) en de hoogbouw van  bejaardencentrum het Overbos (links boven). Centraal in de tekening is de typerende ‘romeinse lusthof’, niet atrium maar carré genoemd

lies7

Graafmachines aan het werk in de nieuw te bouwen wijk toen de opslagtanks werden uitgegraven (Haarlems Dagblad van 22 november 1984)

lies5

In 1984 werd begonnen met nieuwe woonwijk tussen Blekersvaartweg en Burgemeester van Lennepweg met 400 woningen. In mei 1985 ging met enig ceremonieel de eerste paal voor de woningen de grond in (Haarlems Dagblad van 22 april 1986)

Beelenlaan

Gezicht op de Beelenlaan, 1988 (NHA)

carre1

De nieuwe wijk in aanbouw in de vorm van een Carré met 112 huurwoningen rond Laan van Dick Laan, Jan Wiegmanlaan, Wasserij Annalaan en Godfried Bomanslaan. Het aangelegde singeltje ligt nog vol bouwmaterialen, maar hier zal een aangename, gemeenschappelijke tuin ontstaan.  (Elan Wonen)

Visser3

Schets uit 1986 van de traten in het nieuwbouwgebied: 1`. is de Van der Horstlaan, 2. de Van der Weidenlaan, 3 Beelenlaan, 4 Wasserij Annalaan, 5. Godfried Bomanslaan, 6. Jan Wiegmanlaan, 7. Jan P.Strijboslaan.

carre

Voorjaar 2016 nam woningbouwvereniging Elan Wonen de binnentuin van het Carré over van de gemeente Heemstede. Een nieuw tuinontwerp is vervolgens uitgevoerd. Op 10 juni 2016 officieel geopend door wethouder mw Heleen Hooij. Bovenstaande foto is van Jean Paul Kievit (Elan Wonen)

===================================================================

Nieuwjaars-wenskaart van Lies Visser met een door haar gemaakte foto in wandelbos Groenendaal

Foto door Lies Visser gemaakt toen de een na laatste wasserijschoorsteen aan de Blekersvaart werd gesloopt. De laatste van Van Houten volgde enkele jaren later.

Achteromslag van het boek ‘Zorg aan de Duinran; de historie van Kennemeroord-Kennemerduin-Parkzicht en het terrein van het nieuwe Westerduin, waarvoor Lies Visser informatie verstrekte, evenals voor een boekuitgave betreffende zorgcentrum Het Overbos.

Beknopte historie van lijnwaadbleekerij-wasserij Visser volgt later