IN MEMORIAM LIES VISSER

15 april overleed op bijna 93-jarige leeftijd mevrouw Elisabeth Catharina Maria Visser, algemeen bekend als Lies Visser. Enkele herinneringen aan een actieve vrouw die voor veel plaatsgenoten een bekende verschijning was.

Portret van mw.Lies Visser

Mij is bijgebleven dat de eerste personen die zich in 1972 bij mij in de bibliotheek kwamen voorstellen Coby Riemersma en Lies Visser waren. Allebei bewoonsters van de Blekersvaartweg. Zij maakten me bij die gelegenheid duidelijk dat afbraak van het industrieel erfgoed langs de Blekersvaartweg voorkomen zou moeten worden.

Geboortehuis van Lies Visser, Blekersvaartweg 8, genaamd ‘Adriaen Pauw’, tegenwoordig gesplitst in de nummers 7 en 8

AP1

De naam van het huis Blekersvaartweg 7/8 is ‘Adriaen Pauw’, vernoemd naar de eigenaar van het perceel in 1652, ambachrtsheer van Heemstede.  In 1672 had diens kleindochter jonkvrouwe Aleyda ofwel Alida Pauw van Nieuwerkerk het perceel in eigendom. (in mei 1673 gehuwd met Anthony Gunther van Kinschot.).Ene Hendrick Hendikszoon, o.a. schepen van Heemstede, dreef hier een blekerij. Na een brand is in in 1672 hier een nieuw huis gebouwd., de kern van de huidige (dubbel)woning

Blekersverleden

Lies Visser werd geboren uit een familie van blekers, oorspronkelijk afkomstig uit het Limburgse Weert die zich begin 18de eeuw in de omgeving van Haarlem (Bennebroek, Heemstede, Crayenest) vestigden. In de beroerde oorlogsomstandigheden kwam in 1942 aan een familietraditie van ruim twee eeuwen een definitief einde. Als zesde generatie werd Lies in 1924 geboren in het historische huis, genaamd ‘Adriaen Pauw’, als dochter van Franciscus Antonius (Frans) Visser (1881-1948) en Maria Johanna (Rie) Warmer (1894-1987), met wie zij lang samenwoonde tot verhuizing naar de Vaumontlaan.

Visser1

Frans Visser, de vader van Lies Visser, omstreeks 1920 gefotografeerd bij een stoomketel. In 1925 was hij met zijn zus, ook Lies geheten, een vennootschap aangegaan. Als gevolg van omstandigheden (gezondheidsproblemen en oorlogssituatie) kwam in 1942, toen nog 12 personen werkzaam waren bij wasserij Visser een einde aan het bedrijf. Zelf sprak hij meestal van ‘bleekerij’ [met dubbel e) en zijn motto in de reclameuitingen was “Visser Wascht frisscher!’, een typische vorm van middenstandsrijm uit die tijd. Hij is overleden in 1948

ddd_010452416_mpeg21_p004_image (1)

De laatste advertentie van Visser in het Haarlem’s Dagblad van 20 april 1942

ddd_010380719_mpeg21_p006_image (2)

…en de laatste advertentie waarin wasserij L.Visser & Zn. personeel vroeg (Haarlem’s Dagblad van 5 mei 1942)

Vissernabrand

De voormalige wasserij van Visser met fabrieksschoorsteen aan de Blekersvaartweg, in 1974 in gebruik als magazijn voor woninginrichter Van den Broek na een uitslaande brand

Lies Visser bezocht de nabijgelegen Sint Antoniusschool van de zusters Franciscanessen. De nonnen zorgden voor discipline; op een foto uit 1931 met Lies en 30 andere meisjes van de eerste klas onder leiding van zuster Maria Petra zijn de kinderen met de handen op de rug gefotografeerd. Lies begon bijna letterlijk als ‘blekersmeisje’ in de wasserij van haar vader.

De eerste klas van de Sint Antoniuschool.In de linkerbanken o.a. Wil van de Bos, Lenie Steinhoff, Rietje vv.d.Asdonk, Ria Smit, Hannie van Zanten, Lia Turkenburg, Dien Breed, Rietje van Looij, Wil Peeperkorn, Tilly van Empelen, Trees van Kan, Ok van Breemen, Lies v.d.Sman, Jos de Reus, Sluiter. Annie Horeman, Jopie v.d.Meer, Rina Boos, R.Koomen. Rechts: LIES VISSER, Toos Blaauwhof, Hannie Buddink, Annie le Fèvre, Ida en Annie van Vessem, Greet Koomen, Tesselaar, Lies Keizer, Rie Stolten, Sjaan Westerveld.De naam van het meisje achteraan rechts is onbekend.

Zij volgde een opleiding als doktersassistente en kinderverzorging en heeft ten slotte een kwarteeuw gewerkt in de verzorgingshuizen Kennemerduin en Kennemeroord. Haar vrije tijd spendeerde zij  belangeloos ten voordele van diverse groeperingen in het maatschappelijk leven als jeugdbegeleiding van gehandicapte kinderen en via werkzaamheden in een Palestijns vluchtelingenkamp in Libanon. Een groot aantal jaren maakte zij zich verdienstelijk als leidster (akela) van scoutinggroep ‘de Heemsteedse Trekkers’. Tot de afbraak van de koepel als ‘Hordehol’ op Groenendaal bewaren nog nu-senioren herinneringen aan hun welpentijd.  Na opheffing schonk zij het archief van de padvindersgroep (1946-1996) aan de bibliotheek (tegenwoordig in het Noord-Hollands Archief) en een resterend geldbedrag van ongeveer 5.000 euro aan de historische vereniging.

Foto uit 1960 van scoutinggroep ‘de Heemsteedse Trekkers’bij de koepel van Groenendaal. Voraan links zittend is akela Lies Visser, verder zien we twee kortstondige leidsters en 32 welpen, onder wie o.a. Wolter Gratema, Frits van Rappard, Remco van der Gugten, Otto de Jong en Jan Gaasterland

Dat is door de HVHB bestemd voor enkele onderwijsprojecten, zoals een maatschappelijke stage Hageveld voor de samenwerking met de Reinwart Academie en om basis- en middelbare scholen in Heemstede, Bennebroek en Haarlem te voorzien van HeerlijkHeden.  zoals Voor haar vele verdiensten ontving zij in 1986 een Koninklijke onderscheiding uitgereikt door burgemeester van den Bosch.

Lies Visser na de uitreiking van een koninklijke onderscheiding in 1986

Verder heeft Lies Visser zich gedurende liefst 27 jaar nuttig gemaakt binnen de Stichting Nationale Feestdagen Heemstede, waarvoor zij 17 mei 2007 uit handen van burgemeester T.van der Stroom-van Ewijk de bronzen erepenning van de gemeente Heemstede kreeg uitgereikt. De Historische Vereniging Heemstede Bennebroek had tevens haar speciale interesse. Zij maakte deel uit van de commissie Karakterbehoud (met de heren M.M.Bakker, A.J.Oltjaar, B.van Tongeren, C. van Gasteren, F.Harm, H.Huijser en prof. A.E.F.M.Meijer- met als resultaat een groot aantal concept-monumentenbeschrijvingen)  en in 1974 is in samenwerking met Coby Riemersma een drukbezochte tentoonstelling gewijd aan de wasserijgeschiedenis in atelier-galerie De Bleeker van Willem Snitker. Een emaillen bord werd geschonken aan de VOHB/HVHB evenals een mangel die bij gebrek aan een geschikte ruimte is doorgegeven aan museum De Zwarte Tulp te Lisse. Jaarlijks ontving ik rond Nieuwjaar een fraaie kaart met foto van een Heemsteeds monument of natuurgezicht, waaraan enkele jaren geleden een einde kwam toen   gezondheid haar in de steek liet en zij nu zelf verzorging nodig had en vond in woonzorgcentrum Bosbeek

Een groot deel van haar werkzaam leven was Lies Visser werkzaam als verzorgster in de tehuizen Kennemerduin en Kennemeroord (foto)

Blekersvaart-activiste

Haar emotionele betrokkenheid lag bij de Blekersvaart en omgeving. Leidraad van alle handelen was een uitspraak van de Romeinse dichter Horatius ‘Een volk dat leeft, eert zijn verleden’. Van 1979 tot 1984 was zij secretaris van een bewonersgroep Blekersvaartkwartier en in die periode volgden talrijke (vergeefse) bezwaren tegen wijziging van het bestemmingsplan Daarbij zijn behalve de appelvink en boomklever zelfs de amfibieën in het volkstuinengebied zoals kikkers, padden en salamanders in de strijd tot behoud van de ruige flora en fauna geworpen. Het streven naar een beschermd dorpsgezicht naast behoud van de vroegere bleekvelden als natuurgebied vond echter geen weerklank. Opeenvolgend zijn ook alle fabrieksschoorstenen, die lange tijd het gezicht bepaalden, gesloopt. Een doorslaggevend argument voor alle raadsfracties om het bestemmingsplan voor een nieuw te bouwen woonwijk met 400 huizen te wijzigen was het aantal woningzoekenden dat eind 1983 ongeveer 1300 bedroeg.  September 1984 ging ook de Provincie Noord-Holland akkoord met bestemmingsplan voor het Blekersvaartweggebied. Weliswaar is de beeldbepalende Blekersvaart niet gedempt en bleven het eeuwenoude  bakkershuisje en het spekhok van Beelen behouden, evenals een historisch Beelen-pand, laatstelijk gebruikt als kantine en vervolgens als atelier-galerie ‘de Bleeker’.  Ten slotte een tegeltableay van wasserij J.Peeperkoen & Zn., lange tij de grootste wasserij an de Blekersvaartweg. Een aandenken aan het wasserijverleden is ook dat enkele nieuwe straten in de nieuwe wijk een verwijzing zijn naar de lokale geschiedenis: Van der Horst, Van der Weiden, Beelen, Wasserij Anna en verder vier plaatsgenoten: kinderboekenschrijver Dick Laan, letterkundige Godfried Bomans, tekenaar-illustrator Jan Wiegman en natuurvorser-ornitoloog Jan P.Strijbos.

Artikel van journalist Arie Kramer over het duo Coby Riemersma en Lies Visser, uit de Heemsteedse Courant van 7 november 1979

blekersvaartvolkstuinen

Een herinnering aan de vroegere volkstuintjes achter de Blekersvaartweg waar voordien de bleekvelden lagen

natuur

‘Natuur ruimt het veld’ (uit: Haarlems Dagblad, april 1986)

De herinnering blijft aan een betrokken vrouw die op 21 april haar laatste rustplaats heeft gekregen op het r.k.kerkhof van de Heilige Bavo aan de Herenweg.

Rouwbericht van Elisabeth Catharina Maria – Lies – Visser

lies

Nog een foto, vermoedelijk uit de jaren vijftig,  van scoutinggroep de Heemsteedse Trekkers met verkenners en daarvoor de welpen.

Omstreeks 1980 had jaarlijks op het weiland aan de Vrijheidsdreef een voetbalwedstrijd plaats van de Blekersvaartwegbewoners met als ultieme doel de onderlinge vriendschap te verstevigen. In 1978 vloog de bal tweemaal in de sloot en elfmaal in het net. De jongeren wonnen met 7-4 van de ouders. Voorste rij zien we geknield van links naar rechts: Joop Visser, Wilkem Snitker, H.Smit. Cees Juffermans, Marcel van Houten, Paul Koning, Jan Willem Post. Staande: Jan Kleinhorst, Gerard van Houten, de dames Coby Riemersma en Lies Visser als ‘verzorgsters’, Herman Bardeloos, Theo Siemerink, Lout  Post en Gerard Ree, die als onbevooroordeeld scheidsrechter fungeerde.

Lies Visser met enkele padvinders en burgemeestersechtpaar Quarles van Ufford

liesvisser

Bij het afscheid in de raadzaal van burgemeester Quarles van Ufford in 1978. Op de voorste rij o.a. de raadsleden mw. Saskia Noorman-den Uyl, R.J.Weeteling en rechts Ad van Amerongen. Daarachter o.a. de 3 leden van het burgercomité Hans Krol, Coby Riemersma en rechts Lies Visser

Lies Visser in gesprek met een dochter van jhr. Quarles van Ufford, die in 1978 afscheid nam als burgemeester van Heemstede

lies2

Vijf personen uit Heemstede die dinsdag 29 april 1986 een koninklijke onderscheiding kregen uitgereikt. Van links naar Rechts mw. E.C.M.Visser, dhr W.Kooyman, mw.H.Jaeger-Nickel, dhr.H.L.Guldemond en mw. I.C.Kramer-Borghgraaf

Bij de uitreiking van een gemeentelijke erepenning door burgemeester Ine van der Stroom in 2007

Acties rond Blekersvaartkwartier (1982-1985) 

vergadering

Al in 1973 had een vergadering plaats over de bestemming van het gebied tussen de Blekersvaartweg en Burgemeester van Lennepweg, uiteraard in aanwezigheid van Lies Visser en Coby Riemersma. Vooraan op de rug gezien is gemeenteraadslid ing.M(artin) M.J.M.van der Hulst (die 26 jaar raadslid voor het CDA is geweest, van 1962 tot 1988)

 

overzichtfoto.jpg

Overzichtsfoto van de situatie in 1982 van het gebied tussen de Blekersvaart (links)  en Burgemeester van Lennepweg met volkstuintjes op de voormalige bleekvelden – vastgelegd door fotograaf Harm Botman. Met nog vier fabrieksschoorstenen uit het stoomtijdperk en linksboven verzorgingshuis Het Overbos.

Lies

Speciaal voor Lies Visser door Harm Botman gemaakte foto van van de tuinen achter het ketelhuis, mei 1984 (NHA)

liesvisser1

Leden van de actiegroep tegen bebouwing van het Blekersvaartgebied voor de parkeergarage. Achterste rij van links naar rechts mw., Noorhoff, mw. Lies Visser, de heer Coebergh van den Braak en mw. Pepping  (Haarlems Dagblad, april 1986)

lies1

Uit het Blekersvaartarchief van Secretaris Lies Visser: de periode van januari 198 tot en met oktober 1983

bericht

Bericht van vaststelling bestemmingsplan ‘Blekersvaartweg/Burgemeester van Lennepweg’, 23 december 1983. Goedkeuring van de provincie volgde in september 1984.

Anekdote rond een verdwenen lindeboom aan de Blekersvaartweg. Journalist Ko van Leeuwen noteerde daarover in het boek ’50 jaar Kunst & Cultuur in Heemstede’: ‘(…) Zo gaat er ook een kostelijk verhaal over Coby Riemersma, over de wijze waarop zij zich – samen met haar vriendin Lies Visser – eens inzette voor het behoud van een eeuwenoude lindeboom aan de Blekersvaart. Wat gebeurt er: de gemeente wil die boom rooien, maar Coby protesteert fel en dreigt de gemeentelijke overheid dat zij desnoods naakt in die boom gaat zitten als het zo ver komt. De boom is toen blijven staan. Of zij haar drastische voornemen ook zou hebben uitgevoerd?  Met dit verhaal nog eens geconfronteerd, zegt zij: “Ik was beslist in die boom gaan zitten, maar naakt dat lijkt me wel wat koud”.’ 

nog

Foto uit 1982 van de volkstuintjes achter de Blekersvaartweg met op de achtergrond verzorgingshuis Het Overbos (NHA) Een bijschrift invoeren

lies4

Toen de Burgemeester Van Lennepweg (vervolg op de vroegere bleekvelden) nog ruig landelijk gebied was (Haarlems Dagblad 3 mei 1982)

bouw1

Voor de bebouwing van het nieuwbouwproject tussen Blekersvaartweg en burgemeester van Lennepweg zijn door drie bouwbedrijven plannen ingediend: 1) Nevanco Woningbouw Utrecht, 2) Verenigde Bedrijven van Wijnen-Roos-Dordrecht en 3) Wilma Bouwonderneming West in Den Haag.

bouw2

Tekening van het ingediende maar niet uitgevoerde plan projekt Blekersvaart te Heemstede door Wilma  Grontmij Architektuur en Stedebouw bv

Visser4

Zo tekende Nevanco Woningbouw B.V. uit Utrecht in oktober 1983 de bouwplannen. In het overzicht in vogelvlucht zijn te onderscheiden de bebouwing aan de Blekersvaartweg (rechts onderin) en de hoogbouw van  bejaardencentrum het Overbos (links boven). Centraal in de tekening is de typerende ‘romeinse lusthof’, niet atrium maar carré genoemd

lies7

Graafmachines aan het werk in de nieuw te bouwen wijk toen de opslagtanks werden uitgegraven (Haarlems Dagblad van 22 november 1984)

lies5

In 1984 werd begonnen met nieuwe woonwijk tussen Blekersvaartweg en Burgemeester van Lennepweg met 400 woningen. In mei 1985 ging met enig ceremonieel de eerste paal voor de woningen de grond in (Haarlems Dagblad van 22 april 1986)

Beelenlaan

Gezicht op de Beelenlaan, 1988 (NHA)

Anna

de Wasserij Annalaan in zuidelijke richting, 1988 (NHA)

Strijbos

De Jan P.Strijboslaan in Heemstede, 1988 (NHA)

Bomans

de Godfried Bomanslaan in het plangebied tussen de Blekersvaartweg en burgemeester van Lennepweg, 1988 (NHA)

carre1

De nieuwe wijk in aanbouw in de vorm van een Carré met 112 huurwoningen rond Laan van Dick Laan, Jan Wiegmanlaan, Wasserij Annalaan en Godfried Bomanslaan. Het aangelegde singeltje ligt nog vol bouwmaterialen, maar hier zal een aangename, gemeenschappelijke tuin ontstaan.  (Elan Wonen)

Visser3

Schets uit 1986 van de traten in het nieuwbouwgebied: 1`. is de Van der Horstlaan, 2. de Van der Weidenlaan, 3 Beelenlaan, 4 Wasserij Annalaan, 5. Godfried Bomanslaan, 6. Jan Wiegmanlaan, 7. Jan P.Strijboslaan.

carre

Voorjaar 2016 nam woningbouwvereniging Elan Wonen de binnentuin van het Carré over van de gemeente Heemstede. Een nieuw tuinontwerp is vervolgens uitgevoerd. Op 10 juni 2016 officieel geopend door wethouder mw Heleen Hooij. Bovenstaande foto is van Jean Paul Kievit (Elan Wonen)

===================================================================

Visser11

Portret van Lies Visser

Nieuwjaars-wenskaart van Lies Visser met een door haar gemaakte foto in wandelbos Groenendaal

Foto door Lies Visser gemaakt toen de een na laatste wasserijschoorsteen aan de Blekersvaart in 1988 werd gesloopt. De laatste van Van Houten volgde enkele jaren later.

Achteromslag van het boek ‘Zorg aan de Duinran; de historie van Kennemeroord-Kennemerduin-Parkzicht en het terrein van het nieuwe Westerduin, waarvoor Lies Visser informatie verstrekte, evenals voor een boekuitgave betreffende zorgcentrum Het Overbos.

lies

Heemstede heeft een Coby Riemersmalaan en Amstedrdam een Lies Visserbrug

visserhuis

Joop Visser en echtgenote en de zoons Robbert en Edwin op de brug over de Blekersvaart met op de achtergrond het historische woonpand ‘Adriaen Pauw’. Uit: Oud woonpand aan de Blekersvaartweg al meer dan 200 jaar bewoond door geslacht Visser’; uit: de Koerier van 26 juli 1989.

Journalist Arie Kramer publiceerde het volgende: ‘Vrouwe Alida Pauw (1649-1738) , kleindochter van raadpensionaris en ambachtsheer Adriaan Pauw (1585-1653) is als erfgename van haar vader en grootvader eigenares geweest van het perceel aan de Heren Zandvaart, waarvan de woning nog steeds gelegen is aan wat de Blekersvaartweg is gaan heten. De oudste gegevens van het pand dateren van 1658. Het woonhuis aan de Blekersvaartweg 7, voorzien van de toepasselijke naam “Adriaen Pauw” ziet terug op een wel zeer bewogen verleden. Niet slechts omdat het in leeftijd de oudste woning langs de vaart is, maar ook in het licht van het feit dat het pand reeds gedurende meer dan twee eeuwen in rechtstreekse afstamming wordt bewoond door het geslacht Visser. Bij een bezoek aan de huidige bewoners, Joop Visser met echtgenote Corrie en de zoons Robbert en Edwin, komen de documenten op tafel. Vergeelde actes en andere papieren van eerbiedwaardige afkomst. Aangetast door de tand des tijds soms nog nauwelijks leesbaar. Het is het familiearchief van de Vissers, die hier gedurende meer dan 200 jaar van generatie op generatie een “kleerbleekerij” hadden. De familietraditie kon tot aan 1942 worden voortgezet. Frans Visser was uit de wijde kring van deze Heemsteedse familie de laatste der blekers.

Joop Visser licht toe: “vader werd ziek en mijn drie broers, die allen in het bedrijf werkzaam waren, konden de zaak niet voortzetten. Twee van hen werden in Duitsland tewerk gesteld, terwijl de derde tijdens de vijandelijkheden in ons land kans had gezien te vluchten en dienst nam in het Engelse leger. Dit was de reden dat het bedrijf in 1942 moest worden opgeheven. Het historische pand aan de Blekersvaartweg behoorde toenmaals tot de Heerlijkheid Heemstede tot in de wijde omgeving bekend om z’n kleerblekerijen. Alleen al aan de Heren Zandvaart telde men er twaalf, maar ook elders in de gemeente, zoals in Crayenest en de Glip, waren ze gevestigd. Achter de blekerspanden waren ten behoeve van verdere behandeling van het wasgoed de bleekvelden gelegen. Ook de tuin achter het huis van de familie Visser deed ooit als zodanig dienst, maar is nu herschapen in een ware lusthof, met een rijke plantengroei, waar het aangenaam verpozen moet zijn. De woning werd in 1965 grondig gerestaureerd en van het ene oorspronkelijke woonhuis  werden toen twee afzonderlijke panden gemaakt (nrs. 7 en 8). De vroegere paardenstal is er nog terug te vinden. Vermeldenswaardig is voorts dat wat vanouds de “oudheidkamer” werd aangeduid als zodanig nog steeds in gebruik is. “Het is onze slaapkamer, waarin ook mijn ouders en onze voorouders sliepen. Alle kinderen uit het geslacht Visser werden hier geboren. Ook onze beide zoons aanschouwden in deze kamer het levenslicht”, vertelt Joop Visser. Geen blekersbedrijvigheden meer rondom “Adriaen Pauw”waar de heer des huizes het beroep uitoefent van inkoper bij een bloembollenbedrijf. “Van grootmoederszijde is hiermee toch weer een traditie voortgezet. Zij was een Roozen, telg van een eeuwenoud bloembollengeslacht” licht Joop Visser nader toe. Zijn broer Bert daarentegen, de derde zoon uit het gezin van negen kinderen mag zich de eigenaar noemen van een wasserijbedrijf in het Gelderse Elburg en voert het predikaat “Hofleverancier”. Aldus bleef de nam Visser na 200 toch nog aan deze bedrijfstak verbonden. (…)’.

Visser12

Beeld uit het vroegere tijdperk van wasserij Visser met bestelauto Fa. L.Visser & Zn.. en waaraan nu nog alleen het woonhuis “Adriaen Pauw’ herinnert.

BLEKERIJ/WASSERIJ VISSER 

bleekvelden.png

Bleekvelden onder Heemstede met zaan de horizon de Oude Sint Bavokerk van Haarlem. Anoniem schilderij in het Frans Hals Museum, circa 1670.

Hieronder volgt een bijdrage over de geschiedenis van blekerij/wasserij Visser door Edwin Visser + stamboom Visser

Visser Blekersvaart Historie

Stamboom Visser

Vaarten  in Heemstede:

Het oudst, daterend uit de late Middeleeuwen, zijn de Houtvaart en de Crayenestervaart. in 1608 is tijdens het ambachtheerschap van Hendrik Hovijne  een nieuwe vaart onder het buurtschap Bennebroek aangelegd, genaamd Rodehellervaart [later ook Bennebroekervaart], lopende vanuit het Haarlemmermeer, op een plaats die vanoude de Roode Hel werd genoemd.  Uit 1621 dateert de Prince zandvaart -vernoemd naar de Prins van Oranje [Glippervaart], tot stand gekomen ten tijde van ambachtsheer Adriaen Pauw.

In 1630-1631  is de Heerezandvaart gegraven [Heere slaat op ambachtsheer Adriaan Pauw] en tot 1665 is onder ambachtsheer Gerard Pauw de BLEEKERSVAART verder gegraven.

kaart1

Uitsnede en bijwerking van de kaart van Heemstede door Balthasar Floriszoon van Berckenrode uit 1643. Daaruit blijkt dat toen al een deel van de Blekersvaart was gegraven, met name het deel waaraan de latere blekerij van Visser was gelegen (met dank aan Edwin Visser)

 

In 1766 volgde de Wippervaart. Op de Heere zandvaart en Blekersvaart hebben   de volgende actes betrekking in het heerlijkheidsarchief,  daterend van 1630 tot 1665: 1) nummer 327 Van Doorninck. 1 november 1630. Voorwaarden waarop Adriaan Pauw, ridder, heer van Heemstede, begeert uit te besteden het opmaken en in pacht uitgeven van de Heeren zandvaart; 2) nummer 328: 19 mei 1631. Opmeting gedaan door den landmeter Hendrik Symons Duyndam van de grootte van de uitgegraven kolk aan het einde van de Heere zandvaart bij het Spaarne, in het land genaamd Ver Liesenmade; 3) nummer 329 20 mei 1631. Opmeting gedaan door de landmeter Hendrik Symons Duyndam voor het graven van de nieuwe zandvaart, genaamd de Heere zandvaart; 4) 1 november 1631 Verscheidene personen verklaren verkocht te hebben en alsnu op te dragen aan Adriaan Pauw, ridder, heer van Heemstede, stukken land, ten behoeve van de nieuwe zandvaart, genaamd des Heeren zandvaart en het daarlangs lopende pad ongeveer 6 Rijnlandse voet breed. [Na aanleg van een laan, de Heerenlaan, tegenwoordige Kerklaan, langs de zandvaart is deze in 1646 beplant “met een grote  party schoone en regte linden en rijpe boomen’]; 4)  nummer 311 van 30 augustus 1656. Burgemeesters en regeerders van Amsterdam verklaren op verzoek van Gerrit Pauw, heer van Heemstede, dat de imgezetenen van die stad niet zonder consent van den heer van Heemstede de zandvaart aldaar mogen bevaren; 5) nummer 332 van 20 oktober 1665. Verschillende personen verklaren verkocht te hebben en alsnu op te dragen aan Gerard Pauw, ridder, heer van Heemstede, verschillende stukken land, ten behoeve van de nieuwe vaart met pad [de huidige Blekersvaartweg], gaande uit de bocht van de Heeren zandvaart tot tegen de Camplaan, volgens de meting van Andries van der Walle.

Visser1

Gezworen landmeter Andries van der Walle vervaardigde in 1652 de eerste tekening van het perceel. Links is de Blekervaart getekend met roodomrand het woonhuis. Daarachter de bleekvelden met daarin vermeld de naam Hendrick Hendricksz. Brouwer en de sloten waaruit met een blekershoos water werd geschept om op het wasgoed nat te gooien.

Extract uit het Protocol van Transporten en Hypotheken der gemeente Heemstede, begonnen den 1 Januarij 1659, eyndigende den 2 October 1663

Nr 173  Wij Bartholomeus van Hove, schout, Abraham van der Schalcke en Jacob Dircx van Wassenaer, schepenen in de Heerlickhyt van Heemstede, oirkonden en kennen dat voor ons gecomen en gecompareert is de Weled. Heer Gerardt Pauw, ridder, Here van Heemstede, raet der Rekeningen van Domeynen van Hollandt en de Here Adriaen Pauw, ridder,here van Schouwen als Oomen van Juffr. Alida Pauw ende bekenden bij heren Compten, in die qualité in een eeuwige erfpacht en op erfpachtsrecht mijn gegegeven te hebben, sulx bij even aan Hendrick Hendricz. Brouwer, schepen deser Heerlickheyt, die mede compareren bekende: een bleeckerije gecomen uijtte wildernisse van Heemstede, groot volgens de caerte 484 roe, daer ’t huijs van hem Brouwer tegenwoordich op is staende, streckende uytte wildernis tot tegen de laen genaemt geanemd de beykerslaen voor dese huijsinge lopende, welcke laen en vaert buyten de voorsz. caerte dese uitgifte van voorw, roed. allen wert gereserveert te gebruiken tot een gemen en publicken notwech; belent ten suiden den bleijck van Hendrick Gillisz., ten westen de Wildernisse en ten noorden de bleijck van …en dan met sodanige watertreck of anders als deselve gemeen mette baestgelegen bleijcken vanouts is hebbende en tegenwoordich gebruijkende. Ede dit jaarlicx voor de som van vijftich car.gulden vrij gelt wellcke erfpacht den voorn, Hendrick Hendricksz. op sijn erven of nakomelingen sal oft sullen gehouden sijnde jaren precis te betalen aan voorw, juffr. Alida Pauw of desselfs rentmeester in der tijt precis op den eersten Mey en vrij suijver sonder enige korting ter werelt daer aan te mogen doen om wat des wat oock soude mogen wesen, niettegenstaande eenige placcaten of Ord. nu of namaels ten contrarie soude mogen medebrengen, daer moede hij Hendrikck Brouwer sijn Erven oft nacomelingen sich niet sukken behelpen in rechten of daerbuyten naar de voorn. Erfpacht jaere in vrij suyver gelt in manieren als voren gehouden sijn te betaelen, waarvan ’t eerste erfpacht omgecomen en sal wesen den 1  Mey 1664 toecomende en soo van jare tot jare altijt…(…) , [betrekking hebbende op grond, huis, getimmerte en beteringe] Getekend op 10 november 1662 door de schout B.van Hove en de schepenen Abr. van Schalcke en Jacob Dirksz. van Wassenaer. Volgende tekeningen van Andries van der Walle dateren uit 1658 en 1664.  Een andere akte, gedateerd 1 augustus 1664 is getekend door Cors Cornelise Cop en Steven Stevens. Achterop is ggenoteerd: nr. 16 /nr.40. Erfpachtbrief van Hendrick Brouwer bij de Heer van Heemstede in erfpacht gegeven 292 roeden landts aende Bleekerslaen gelegen ’s jaers tot ƒ 30.00 verschenen ’t 1e jaer May 1665..  290 Roeden lands tot ƒ 30,- ’s jaeers in dato 1e Augs. 1664. – Geregistreert int boeck van Heemstede fol.IIJ   XXXIJ (332) en de ondertekening van Coenelis Cornelissen Kop. 

Ter zijde staat aangetekend: Alzoo aan mij onderget. secretaris van Heemstede is geblecken bij scheyding van de nagelaten boedel van wijlen vrouw Alida Pauw van Nieuwerkerk in haar leven weduwe van de Weledelgeb. Heer Antony Gunter van Kinschodt, in zijn leven griffier in den Hove van Holland, Zeeland en West-Friesland, alsmede bij testament op den 30, December 1742 door Vrouwe Adriana van Kinschodt, weduwe van wijlen den Heer Albertus Haaring voor de notaris Francois de Bas te Delft gecompareert dat de eygendom van de nevenstaande erfpacht is gedevolveert op Vrouwe Catharina Cornelia van Kinschodt, weduwe van mr. Gasper van Kinschodt, zoo hebbe ik dese haaren naam overgeboekt. Den 10 Aug. 1772 was getekend Cornelis van Mekeren [was gemeentesecretaris in Heemstede van 1755 tot 1768].

Uitgegeven voor gecollationeerd extract bij den ondergetekenden hypotheekbewaarder ad interim te Haarlem den dertienden april 1831.  Claterbos

Nicolaas (Klaas) Franszoon Visscher afkomstig uit Weert had in de 18e eeuw een blekerij aan de Bennebroekerlaan. Zijn zoon Frans uit zijn tweede huwelijk heeft van 1759 tot en met 1764 een blekerij gedreven op de locatie van de latere blekerij L.Visser & Zoon. In 1767 kocht Frans een andere blekerij aan de oostzijde van de Blekersvaart, maar moest ook deze weer verkopen in 1769. Diens broer Leendert, uit het derde huwelijk van Klaas Franszn. blijkt duidelijk de meest succesvolle bleker uit het geslacht Visser. Hij kocht tweede helft 18de eeuw een blekerij van zijn schoonmoeder op het Crayenest aan de Gasthuis Zandvaart (= Crayenestervaart), gelegen tussen de buitenplaatsen ‘Leeuw en Hooft’ en ‘Bosch en Hoven’. Na zijn overlijden in 1799 kocht zijn weduwe in 1802 samen met hun zoon Klaas de blekerij aan de Blekersvaartweg, waar voordien Frans heeft gezeten.

=====================================================

Visser6

Akte van schout (Willem Dolleman) en schepenen (Bernardus Prins en Simon Bernard)  betreffende blekerij, gedateerd 6 februari 1788.

wapen.jpg

Uittreksels uit het register van de Burgerlijke Stand Heemstede, 28 oktober 1846, betreffende Leendert Visser, kleerbleker, en Joanna Maria Theijs (geboren in Leende, Noord-Brabant)

ddd_010265218_mpeg21_p004_image

In 1878 was Leendert Visser gedurende een halve eeuw bleekerijdirecteur (De Tijd van 18-1-1879)

ddd_010266355_mpeg21_p004_image

In 1884 is de 37,5 jarige echtverbintenis van Leendert Visser en Joanna Maria Theijs gevierd (De Tijd, 24-4-1884)

ddd_010994211_mpeg21_p004_image

Bericht van overlijden van Leendert Visser. (Rotterdamsch Nieuwsblad, 22-11-1895)

ddd_010092255_mpeg21_p010_image

(Het Nieuws van de Dag, 24-12-1895)

64c62071-7ec0-7b49-d98c-0f717eb3b5a8 (1)

Brand verwoest blekerijen van  Visser en Breed  in de nacht van 12 op 13 oktober 1895. Haarlem’s Dagblad, 15 oktober 1895

64c62071-7ec0-7b49-d98c-0f717eb3b5a8

Vervolg berichtgeving brand. Haarlem’s Dagblad, 15 oktober 1895. In 1974 zou nogmaals brand uitbreken in het intussen voormalig wasserijgebouw, dat toen echter eigendom was van meubelinrichting Van den Broek

ddd_010161690_mpeg21_p002_image

Brand bij blekerijen Visser en Breed. Uit: Algemeen Handelsblad van 14 oktober 1899 Een bijschrift invoeren

1c200a67-fdc7-de87-3ea1-bffabf4f16cc

Nicolaas Johannes (Jan) Visser was Leendert Visser als blekerijbaas opgevolgd. Hij overleed op 12 juli 1918. Adv. uit Haarlem’s Dagblad, 13 juli 1918

Vermeld is nog dat de eigendommen van de heer Visser waren op beursplein en die van de heer Breed bij de Bataafsche Brandweerborg Maatschappij te ‘s-Gravenhage verzekerd.

visserbewijsvanontvangst

Bewijs van ontvangst beurtvaart 23-11-1921, 1 mand wasgoed

visserwaslijst1

Waschlijst van Visser, Bleekersvaartweg 5 Heemstede

visserwaslijst2

Vervolg waschlijst Visser, Bleekersvaartweg 5

kaart4

Prentbriefkaart uit 1902 met een foto, genomen vanaf de Kerklaan,  van bewoners uit de omgeving. Na de eerste wasserij van Breed zien we bovendeel van het huis “Adriaen Pauw’ van Visser en daarnaast de wasserij

Breed

In 1805 is beurtschipper Pieter Huijg met het vervoer van was van Amsterdam naar de wasserijen aan de Blekersvaartweg vice versa. In 1934 is is de zaak door een nazaat: Jan Huig overgedaan aan een ander vrachtbedrijf nadat hij in 1926 was overgeschakeld op vrachtauto’s. Bovenstaande afbeelding dateert uit begin 20e eeuw. De man aan de vaartboom is Dirk Slot, die in dienst was bij de firma Huijg. Men lost hier voor de wasserij van Breed, in welk pand zich na opheffing van het bedrijf een chemische industrie vestigde.

Visser5

Foto uit 1917 met vooraan het wagenhuis/paardenstal (open deur), vervolgens het woonhuis ‘Adriaen Pauw’ van de familie Visser. Daarachter de keuken (vooruitspringend), vervolgens het wasserijgebouw met schoorsteen.

980dc972-dd03-1ca6-dcdc-80f421e0a16f

Advertentie van stoomwasscherij en strijkrinrichting Visser (1941)

64dfd458-d945-906d-21a3-3d0ff6fc2d77

Advertentie van Visser uit het Bloemendaalsch Weekblad van 13-12-1940

ad7b91e0-0680-0046-af5b-5c04740cef77 (1)

Bloemendaalsch Weekblad, 18 april 1941

65c499c4-663b-60d3-3944-ffbe9490dc5e

Bloemendaalsch Weekblad, 15 augustus 1941

bf9ad15c-0e0b-2744-e457-fd6fa3f4089a

Adv, van stoomwasscherij en strijkinrichting Visser, uit: het Bloemendaalsch Weekblad van 12 september 1941

vis

Advertentie Visser uit Eerste Heemsteedsche Courant, 1941

ddd_010452351_mpeg21_p007_image

Advertentie uit het Haarlem’s Dagblad van 31 januari 1942

ddd_010380719_mpeg21_p006_image

Kort voor de sluiting van de wasserij is foor Visser nog personeel gevraagd. Adv. uit De Tijd van 5 mei 1942.

78996ea8-7058-cd22-68d6-85832c05b673

Aankondiging van machinerieveiling stoomwasscherij firma L.Visser & Zn. Heemstede in Concertgebouw aan de Lange Begijnestraat te Haarlem.  Haarlemsche Courant van 27 mei 1943. Het wasserijgebouw is verkocht aan meubelzaak Van den Broek, in welk pand in 1974 brand uitbrak. De voormalige paardenstal van Visser links van het woonhuis is van 1946 tot en met 1988  verhuurd geweest aan autoschadebedrijf Siemerink en Draijer

Visser9

Het woonhuis ‘Adriaen Pauw’, Blekersvaartweg 8 Heemstede, tegenwoordig gesplitst in 2 wooneenheden.

Visser4

De tegenwoordige situatie na de brand in 1974 van de voormalige wasserij, herbouwd zonder de bovenste verdiepingen

Bijlage 1: voorstel en goedkeuring voor aanleg van een nieuwe duiker in de Blekersvaart 1934

visserduiker1

Situatietekening

visserduiker2

Aanleg van een duiker en buiten dienst stellen van de destijds bestaande duiker , aangevraagd door een aantal bewoners/gebruikers van de Blekersvaart, o.a. Frans Visser, 18 oktober 1934 De dijkgraaf (Pijnacker) en secretaris besloten op 28 november 1934 tot goedkeuring.

Bijlage 2: aantallen werknemers bij de wasserijen te Heemstede in 1912 en 1940  (1) m = mannen, v = vrouwen; k = kinderen:

J.Beelen (en zoon) 1912: 1 m, 8 v en 2 k; 1940: 7 m; 17 v en 10 k.

A.P.van der Weiden 1912: 2 m; 6 v en geen k; 1940: 2  m, 4 v en geen k

Van Houten 1912: 5 m, 4 v en 3 k; 1940: 3 m, 4 v en 4 k.

Van der Horst 1912: 4 m, 10 v en 9 k.; 1940: 4 m, 8 v en 4 k.

N.J/F.A.Visser 1912:  5 m, 15 v en 1 k; 1940: 5 m, 5 v en 2 k.

Peeperkorn 1912: 10 m, 30 v en 10 k.; 1940: 28 m, 45 v en 27 k.

L.Van der Weiden 1912: 6 m, 14 v en 2 k.; 1940: 3 m, 4 v, geen k. 

Wed. A.Reiniers (Wasserij Anna) 1912:  3 m, 4 v en 1k.; was in 1940 opgeheven

H.J.M.Peeperkorn, eigenaar, huurder G.Rhee 1912: 2 m, 3 v en 3 k.; in 1940: 6 m, 16 v en 4 k. 

A.P.J.van der Weiden 1912: 2 m, 6 v geen k.  1940 —

G.C.van der Weiden 1912: 2 m, 6 v en geen k.; 1940: 3 m, 4 v en geen k.  

J.van der Weiden 1912: 5 m, 6 v en 2 k.  1940: 2 m, 6 v en 3 k. 

A.van der Horst Adrz. 1912: 3 m, 13 v en 1 k. 

A.C.de Goede (niet in 1912) 1940: 5 m, 5 v en 4 k. 

C.S.van Otterlo (niet in 1912) 1940:  4 m, 17 v en 4 k. 

verslag1

Overzicht van alle kleerblekerijen + 1 was- en strijkinrichting van het echtpaar Hekkert. Uit het jaarverslag van de gemeente Heemstede over 1927. Visser werd overigens vergeten!

verslag2

Overzicht van handel en industrie in Heemstede, jaarverslag 1935. Van de blekerijen waren er intussen enkele mede op elektriciteit overgeschakeld.

wasserij2

Foto uit 1947 van de Blekervaartweg met vooraan links de intussen voormalige wasserij Visser, daarachter wasserij Breed en iets verder Van der Horst/’Knapenburg’. Aan de overzijde van de vaart : de hoge schoorsteen van wasserij Anna (Reinierse)

(1) In 1588 waren en in Heemstede en Bennebroek tien lijnwaadblekerijen. In 1653, in het jaar dat Adriaan Pauw overleed,  telde Heemstede 12 grote lijnwaad- en 28 kleerblekerijen; in 1800 28 kleerblekerijen, 1835: 30; 1845: 24:  Volgens onderwijzer-historicus H.H.B.Binnewiertz in 1854 ‘beroemde kleeder-blekerijen’,  waaronder van Niesten, Van der Weiden, Peeperkorn, Van der Horst, Daniels, Van Halen, Van Houten, Van Lierop en Visser; 1864: 22; 1871: 18 (met 189 personeelsleden) 1883: 16; 1914: 14 1940: 12; 1948: 7 (Reinierse, Van der Horst, Peeperkorn, Rhee, Van Houten,” ’t Raadhuis” en firma H.van der Weiden (behalve de laatste twee alle aan de Blekersvaartweg gelegen); 1975 nog en Van Houten/Newasco is als laatste vertrokken, maar binnen Heemstede verhuisd naar de Nijverheidsweg 40.

vis

Vermelding van meester-bleeker L(eendert) Visser, in het boek : ‘Heemstede, 1854, door H.H.B.Binnewiertz, die o.a. schrijft: ‘Men heeft hier 24 beroemde kleeder-bleekerijen, 9 boerderijen en 1 korenmolen’. 

==========================

Bijlage 3: kaart uit 1816 met de Blekersvaart en omgeving 

kaart

Kaart van de blekerijen rond de Blekersvaart uit 1816, in bezit van de heer Co Peeperkorn, Tussen de bleekvelden en de Herenweg  niet gecultiveerde gronden, vanouds genaamd de Wildernisse. Onderaan een destijds bekende herberg aan de Binnenweg: de Laatste Stuiver. Links de Kerklaan (vroeger Heerenlaan geheten) waaraan ook enkele kleerblekerijen lagen. De plattegrond is beschreven door o.. Jan Hein Beelen, in: HeerlijkHeden, nummer 160, voorjaar 2014: ‘De Heemsteedse familie Van der Weiden 1755-2014., p. 3-12. Aan de Blekersvaartweg vanaf de Kerklaan lagen opeenvolgende de firma’s Van der Weiden, Visser, Breed/Jan van der Weiden, Adam van der Horst/Beelen (‘Knapenburg’), J.G.van der Horst, Rhee, Peeperkorn en ten slotte van Houten (in 1791 door Hendrik van Houten afkomstig uit Bennebroek, aan de Blekersvaart opricht, in middels met een zevende/achtste generatie. Oorspronkelijk een voortzetting van de blekerij van de erven Akersloot.

================

Een versje uit omstreeks 1900 luidde: ‘Jan van der Horst die had een worst; Van der Eyken (1)  kwam kijken; Van Houten zou hen zouten en Koekeneele (2) zou hem stelen’

(1) Van der Eyken was een bloembollenkweker aan de Kerklaan; (2) Koekeneel [= Neeltje Roos, geboren Munnik] was een typische dorpsvrouw, een weduwe die in een van de kleine huisjes aan de Kerklaan woonde vlak aan de Zandvaart. Later heeft ze nog aan de Binnenweg gewoond De vrouw liep kreupel en  meestal met een oude rieten kinderwagentje. Ze had een handeltje en verkocht sajet, garen en band, drop, snoepgoed en koekjes en aan dat laatste ontleende ze haar bijnaam. Ze was arm en werd door de mensen in het centrum van Heemstede geholpen met voedsel, ook al was ze niet bij iedereen even populair. Sommige mensen verdachten haar van hekserij. Ze heeft na het overlijden van haar man alleen gewoond zonder kinderen. (informatie Arie Kramer)

blekerijen

‘Bleekerij door den Houdt’, ets van Claes Janszoon Visscher.

blekerij1

Blekerij aan de duinrand, Crayenest. Anoniem, tweede helft 17de eeue (Frans Halsmuseum Haarlem)

bleekveld

Bleekveld te Heemstede. Naar een schilderij van W.Molenaer, circa 1680, schilderij dat in het bezit was van de heer J.M.C.Hoog

damast

Kleernleen in de omgeving van Haarlem, 17e eeuws schilderij

blekerij

Prentje van 18e eeuwse blekerij in de omgeving van Haarlem.

Bleeker1.jpg

De Bleeker; door Jan en Caspar Luyken

bleker

Een monumentale herinnering aan het blekersverleden in deze omgeving is het beeld van een bleker met blekershoos, vervaardigd door mevrouw Wil van der Velde-Heemskerk en geplaatst op vm. bleekveld nabij de Wasserij Annalaan in Heemstede

==============

Volgende Bijdragen:

Logevallen Stadsbibliotheek Haarlem tijdens oorlogsperiode  1940-1945

Komedianten en ander kermisvolk in de Haarlemmerhout in de 17de eeuw

Introductie van stoomketels en schioorstenen op de blekerijen in Heemstede

Huize Sint Bavo