Typerend voor de gemeente Heemstede is dat hier, evenals in Bloemendaal, veel lanen zijn, zo’n 209. Verder 39 namen met als toevoeging straat. Voorts 20 met weg en evenzovele pleinen, 12 kades, 7 paden, 4 eindigend op hof, 3 dreven, 2 singels en 2 plantsoenen, 1 dijk en 1 allee. Verder ‘Linge’ zonder toevoegsel, terwijl sloppen, stegen, grachten en wallen niet voorkomen. De Heemstedenaar stelt er kennelijk prijs op als het even kan in een laan te wonen, wat de verkoopwaarde psychologisch omhoog zou krikken De Bosboom Toussaint- en Nicolaas Beetsstraat van 1922 zijn twaalf jaar later in ‘laan’ gewijzigd teneinde verhuur te bevorderen. De Troelstrastaat is in 1956 “gezien het karakter van de straat” – aldus de verklaring – veranderd in Troelstralaan, en vier jaar nadien zijn Scheldestraat e.d. in de rivierenwijk eveneens gewijzigd in laan. Rond 1984 is veel te doen geweest om de naam Dick Laan. Gemeenteraadslid Van der Hulst (uit de Verhulstlaan) gaf als zijn mening te kennen tijdens de gemeenteraadsvergadering van 28 juni: “Het is eigenlijk wat vervelend voor de heer Dick Laan als hij maar een straatje toegewezen krijgt en niet een laan”. De discussie werd ferm besloten door de voorzitter met: “Dan wordt het Dick Laanlaan”. Edoch, men kwam hierop terug en het is uiteindelijk op voorstel van toenmalig gemeenteraadslid Edward van der Zwaag ‘Laan van Dick Laan’ geworden.

Miolee

Het vroegere Zandvaartpad in Heemstede met stenen bruggetje op een ets door Adriaan Miolée (1878-1976)

 

Historie

Opmerkelijk is dat één van de jongste straatnamen in Heemstede het Vrouwenpad is (1982), terwijl de Manpadslaan en Herenweg zonder twijfel tot de oudste behoren. Straatnamen ontstonden in de middeleeuwen in de volksmond, zoals ook de straten zelf vaak zonder een vooropgezet plan.

kaart

Fragment van kaart van het oude centrum van Heemstede door Balthasar Floriszoon van Berckenrode in 1627 vervaardigd in opdracht van Adriaen Pauw rond de Oude Kerk met Kerklein ofwel Dorpsplein, de Voorweg en Achterweg en rechts naar boven de Camplaan. Op het plein staat de kaak waar veroordeelde personen werden tentoongesteld. Rechts daarvan het Schoutenhuis = herberg Het Wapen van Heemstede. Rechts bovenaan een stenen huis met aangebouwde houten stal en een zogenaamde kaakberg ernaast. Dat is een hooiberg met houten wanden en een vaste kap, die in een volgend stadium met het hoofdgebouw wordt verenigd, waarna woning en boerenstal om deze ruimte wordt gegroepeerd, dat de bekende stolp ontstaat met zijn pyramidale dak. Onder dit Noord-Hollandse type is een Zuid-Hollandse boerderij getekend, waarbij woning en stal onder één dak liggen, het voorhuis zijdelings is uitgebreid met een opkamer (met een te laag weergegeven dak) en waarbij het hooi in een roedenberg met verstelbare kap wordt geborgen. Vrijwel hetzelfde type is bovenaan in het midden van het kaartgedeelte geschetst.

 

Dankzij een heer Lam, burgemeester van Wormer, zijn we precies op de hoogte welke buurten en straten er kort na het overlijden van Adriaan Pauw in Heemstede waren. Te beginnen met ’t Plein ofwel de Kerkbuurt, met de Voorweg, de Achterweg (ook Binnenweg genoemd), de Berchlaan (die lang bestond maar als gevolg van reconstructies verdween), de Molenweg – niet te verwarren met de huidige Molenlaan – en de nabijgelegen Werf waaraan de Molenwerfslaan herinnert. Naar het Noorden de op last van ambachtsheer Pauw gegraven – en naar zijn functie genoemde – Heere Zandvaart, de Heerebuurt met de Heerenlaan (nu Kerklaan/Blekersvaartweg) met veel blekerijen, woningen en vroeger ook verblijven ten behoeve van seizoenarbeiders. Verderop de Gasthuis Zandvaart (nu Crayenestervaart), de buurt Crayenest. Richting De Hout: de Blauwe Steen (Blauwe Brug), ’t Groot Wandelpadt, en als grens met de stad Haarlem (tot 1927) de Meester Lottenlaan.

Ten Zuidwesten van ’t dorp: de Prinse Zandvaart, de Prinselaan en Prinsebuurt (het tegenwoordige buurtschap ‘de Glip’).

De Prinsenlaan bestaat nog altijd en in de raadsvergadering van 29 maart 1984 is een nieuwe – doodlopende – straat na enige discussie over de tweede ‘n’ met vooruitziende spellingsblik Prinsessenhof genoemd – in plaats van naar Willem de Zwijger zoals aanvankelijk door het college voorgesteld.

Onvermeld bleef de Hoflaan, door Adriaan Pauw verbeterd tot een prachtige toegangsallee naar het kasteel. Een straatnaam-steen met daarin gebeiteld: ‘Hoflaan van Heemstede’ is in een pand op het Wilhelminaplein ingemetseld.

 

Vele oude namen van buurten en straten zijn van naam veranderd of helemaal verdwenen De Aerdenhoutselaan, vóór 1663 Gasthuislaan genoemd, heet nu Zandvoortselaan. Tot ver in de 19e eeuw waren de meeste wegen ongeplaveid en slechts op enkele stukken voorzien van zogeheten ‘kinderhoofdjes’. De Herenweg was tot 1807 een verharde zandweg en is eerst toen door het Departementaal Bestuur van Holland bestraat. Rijksstraatweg in Bennebroek, de Herenweg te Heemstede, in Haarlem de Wagenweg en in Lisse de Heereweg zijn allemaal namen voor dezelfde historische verbindingsweg tussen Haarlem en Leiden.

Straatnamenboek

Vooromslag van stratenboek Heemstede

In 1985 verscheen bij uitgeverij Kruseman het boek: ‘Geschiedenis en verklaring van de straatnamen in Heemstede’, samengesteld door de heer H.Smit, destijds hoofd van Interne Zaken en als zodanig beheerder van het gemeentearchief. Intussen een lokaal standaardwerk met talrijke wetens- waardigheden, zoals waar Harry Mulisch precies gewoond heeft, aan welke vijver Godfried Bomans z’n eerste sprookjes schreef, waar het verdwenen Hofje van Panhuys lag en op welke plaats zich de houten wielerbaan bevond. Ook wie de drie heren en vijf heren waren van respectievelijk de Drieheren- en Vijfherenlaan. Burgemeester ridder Van Rappard was een liefhebber van de duivensport en reed vier maal de elfstedentocht uit – een prestatie die géén Heemstedenaar wellicht ooit zal evenaren. Echter, de informatie, dat hij een man van principes was en bijvoorbeeld een optreden van Sieto Hovink in het Minerva theater en een wagenspel (waarbij een anti-oorlogsspel werd opgevoerd) verbood, wordt de lezer onthouden.

De IJzeren brug als grens tussen Raadhuisstraat en Binnenweg

ijzeren

Begin vorige eeuw: de stoomtram komende van Haarlem richting Leiden passeert de IJzeren brug

 

 Naamgeving

Pas op 2 juli 1895 nam het gemeentebestuur een officieel besluit tot vaststelling der namen van openbare wegen. Minstens zeven daarvan, waaronder de Camplaan en Herenweg, dateren oorspronkelijk van vóór 1600. Namen die vanuit de ‘volksmond’ voortleefden zijn bijvoorbeeld de Koediefslaan, mogelijk verband houdende met een koeiendief. Of is de straatnaam te danken aan een in deze omgeving gelegen herberg, genaamd ‘Koedrift’? Ten aanzien van de Glip (=helling) is wel verondersteld dat in vroeger tijd smokkelaars komende vanaf het Haarlemmermeer, door dit gebied heen ‘glipten’.

Vanwege het ontbreken van authentieke schriftelijke bronnen is de heraldiek evenals de toponymie een terrein vol voetangels en klemmen.

In Heemstede zijn straatnamen vernoemd naar onder meer componisten (31), kunstschilders (26), geleerden (21) alsmede 8 botanici, staatslieden en politici (20) en letterkundigen (18). Met liefst 24 vrouwen scoort de gemeente ver boven het landelijk gemiddelde. In totaal 32 naar personen vernoemde zijn in deze gemeente woonachtig geweest.

Luchtfoto van ’t Grotstuk uit 1956, een villawijkje bij Groenendaal. Vooraan de Ritzema Boskade, boven de Wakkerlaan, links de Clusiuslaan en rechts de burgemeester van Doornkade (NHA)

Een probleem apart is de keuze van namen. Dat straatnaamgeving soms tot commotie kan leiden moge bekend worden verondersteld. Wat dat betreft hadden vroegere bestuurders het gemakkelijker. In de gemeenteraadsvergadering van 19 februari 1925 stelde het gewaardeerde lid Jorritsma voor één der geplande straten tussen Zandvaart en Camplaan een andere naam te geven. Burgemeester Van Doorn zei toen dat de geachte afgevaardigde zeker de Postlaan op het oog had. Jorritsma moet minzaam ja geknikt hebben. De voorzitter had vervolgens maar één zin nodig om het raadslid van zijn ongelijk te overtuigen. Ik citeer de toenmalig burgemeester:

“Ik wil opmerken dat de heer Post een zeer beroemd architect is geweest die het stadhuis in Maastricht heeft gebouwd”. En dan staat er in de notulen: “Dus de naam blijft”. Opmerkelijk overigens dat de Hervormde Kerk van Bennebroek als een creatie van Pieter Post achterwege bleef. Uit dit ene voorbeeld mag overigens niet geconcludeerd worden dat in het verleden geen debatten over straatnaamgeving plaatsvonden.

In 1902 kon het college van Burgemeester en Wethouders van Heemstede met moeite voorkomen dat de straten in de nieuwe wijk Bosch en Vaart naar Zuid-Afrikaanse boerengeneraals zouden worden genoemd. Het werden buitenplaatsen uit de omgeving. Op 18 juli 1925 vond een uitvoerige discussie plaats over de Zandvoorter Allee. Het voorstel was Zandvoortse Dreef. Men vreesde echter dat mensen zouden schrijven: ‘Dreef, Heemstede’ en dat zou dan voor de post verwarring kunnen geven met de ‘Heemsteedse Dreef’.

December 2016 verscheen het Heemstede met fototjes van alle 375 straten in Heemstede; door Chris Hoefsmit, Fred Icke en Jurriaan Hoefsmit

De praktijk heeft geleerd dat zoals toenmalig wethouder mevrouw Van der Pas aan een journalist van een landelijk dagblad mededeelde: “Zodra er namen van personen in het spel zijn gaat ineens iedereen meedenken en kritiek leveren”. Rondom de naamgeving van nieuwe straten in de vrouwenwijk Merlenhoven schreef een vaste ingezonden-stukken-schrijver vanuit zijn domicilie ‘Elba’ aan de Herenweg (!) in de Heemsteedse Courant van 6 juli 1984: “Daar is het probleem ook van twee straten die naar nu nog levende personen vernoemd zijn. Dat is ongebruikelijk en ongewenst. Een Johanna Naber werd vergeten. Deze schrijfster bij uitstek onzer vaderlandse geschiedenis, feministe van het eerste uur, heeft tienmaal meer verdienste dan tien Marga Klompé’s (…) Wie durft er nog ontkennen, dat in namen noemen geen levensgrote problematiek schuilt”. Ook Haya van Someren-Downer – die in de eerste Kamer verrassend tegen een initiatiefontwerp abortuswet stemde -moest het ontgelden. Dat gold niet voor zangpedagoge Coby Riemersma. Het was een daad van generositeit van de gemeente deze strijdbare vrouw die opkwam voor het historisch karakter van het Blekersvaartgebied postuum met een straatnaam te vereren. Ik hoor haar nog ongeveer een jaar voor haar overlijden in 1984 zeggen, dat zij vanwege haar kritische houding ten opzichte van gemeentebestuurders nooit op een straatnaam zou hoeven te rekenen. Evenzeer valt het te waarderen dat de meest naaste medewerker van Broeder Joseph Klingen en tegelijkertijd gefusilleerde verzetsstrijder Henk Schoenmaker mede dankzij een voorstel van de heer Vic Klep in 1995 alsnog met een straatnaam in de Verzetswijk is geëerd.

Vrouwenwijk vindt navolging

Voor zover mij bekend is bij de Heemsteedse straatnamen 1 maal een pseudoniem gebruikt, namelijk die van de actrice Fie Carelsen. Naar één persoon zijn twee straten genoemd, te weten Nicolaas Beets, die gedurende 14 jaar in Heemstede als ‘herder’- zo noemde hij zich – woonde en werkte. Het gebeurt niet vaak maar Heemstede wil in positieve zin wel eens afwijken van wat op dat moment gangbaar is. Intussen zo’n 35 jaar geleden heeft de straatnaamgeving voor de nieuwe wijk Merlenhoven in binnen- en buitenland aandacht getrokken. De Telegraaf kon op 20-12-1982 melden dat Heemstede de eerste gemeente in ons land is, die de vrouwenemancipatie via het straatnamenboekje zal uitdragen.

vrouwenwijk

Gemeentebestuurder Saskia Noorman-den Uyl onthult de ‘Vrouwenwijk’ in het raadhuis (de Heemsteedse Courant van 21 december 1982)

 

De acht vrouwelijke raadsleden dienden gezamenlijk een voorstel in alle straten naar vrouwen te vernoemen die op hun gebied iets betekend hebben voor de Nederlandse samenleving. Naast enkele personen die in Heemstede woonachtig zijn geweest, zoals Judith Leyster, Coby Riemersma en de toneelspeelster Els van Rooden ook vijf op dat moment nog in leven zijnde personen: Jos Gemmeke, Ida Gerhardt, Marga Klompé, Charlotte van Pallandt en Jo Vincent. Enige beroering wekte de naamgeving ‘Tante Riek, schuilnaam in oorlogstijd van deze in 1944 omgebrachte verzetsstrijdster. Uiteindelijk boog de raad voor de wensen van de toekomstige bewoners en op 28 maart 1985 werd besloten deze te wijzigen in de volledige familienaam: Helena Kuipers-Rietberglaan. Het Heemsteedse initiatief een nieuwbouwwijk volledig aan vrouwen te wijden is intussen door verscheidene Nederlandse gemeenten nagevolgd: Haarlemmermeer, Velsen, Leiden, Gilze en Rijen, Spijkenisse etc en heeft ook navolging gekregen in Duitsland.

Selectie van wegen met afbeeldingen van oude prentbriefkaarten uit eigen bezit, HVHB, Noord-Hollands Archief en enkele nieuwe foto’s van J.P.Teengs

de Achterweg in Heemstede

De Achterweg, aldus genoemd vanwege de ligging achter de oorspronkelijk rooms-katholieke Mariakerk, is één van de oudste wegen in Heemstede. Deze straat wordt voor het eerst genoemd in een transportacte van grond uit 1582. Het witte herenhuis links op deze ansicht is in 1868 als pastorie gebouwd van de Nederlands Hervormde Gemeente. Dit pand werd opgetrokken in classicistisch-italianiserende bouwstijl en heeft tot 1951 als pastorie gefungeerd. De villa is op de Monumentenlijst geplaatst. Dat geldt ook voor de op deze prentbriefkaart uit 1920 afgebeelde 19e eeuwse gietijzeren lantaarnpaal, welke zich tegenwoordig in de voortuin bevindt.

De Alberdingk Thijmlaan op een foto uit 1942

De Alberdingk Thijmlaan is in 1931 aangelegd. Met andere naar letterkundigen genoemde straten is de straat gelegen op de terreinen van de voormalige buitenplaats ‘Oud Berkenroede’. Het eerste ontwerp voor huizenbouw op die gronden dateert uit omstreeks 1905 en was van de vermaarde tuinarchitect Leonard A.Springer. In die tijd was dit gebied in gebruik als bloembollenveld door de destijds internationaal bekende kwekerij J.H.Kersten en Co. Op de achtergrond zien we de toren van de Gereformeerde Kerk aan de Koediefslaan, welke in 1993 is gesloopt om plaats te maken voor een appartementencomplex.In 1995 publiceerde Michel van der Plas een lijvige biografie van meer dan 700 bladzijden over de 19e eeuwse R.K.schrijver en emancipator Jozef Alberdingk Thijm (1820-1889).

Ansichtkaart van de Asterkade in Heemstede, links de Leidsevaart

De Asterkade ligt in de Heemsteedse Bloemenbuurt tussen de Herenweg, Zandvoortselaan, Leidsevaart en noordelijk de grens met Haarlem. De officiële naamgeving door het gemeentebestuur dateert van 2 december 1936. Deze wijk kwam mede tot stand vanwege de gunstige ligging nabij het in 1927 geopende station Heemstede-Aerdenhout. Veel huizen zijn gebouwd op initiatief van de exploitanten Brouwer en Kwak, terwijl Bouwbureau Baalbergen & Volkers meer in de raadpensionarissenwijk (aan de andere zijde van de Herenweg) actief was. Links zien we de Leidsevaart met een voetbrug naar de Leidsevaartweg.

 

Emmerikasterkade

Het voormalige huisje van Holdorp aan de Asterkade in Heemstede bij de Leidsevaart, op een linosnede van F.W.van Emmerik (circa 1928)

 

Aan de Asterkade stond het eeuwenoude pittoreske huisje van Holdorp, dat in 1971 moest wijken voor serviceflat ‘De Rozenburgh’, gelegen op de hoek van de Asterkade en de Zandvoortselaan.

De Bankastraat in de Indische wijk van Heemstede

De Bankastraat ligt in de zogeheten Indische Buurt op de terreinen van de vroegere kwekerij ‘Insulinde’. Omdat deze straat aan het eind van een riool lag, dat na een wolkbreuk verstopt raakte, stond de weg op een zomerdag in 1939 helemaal blank. De ijskar van Blokker was jarenlang een begrip in deze wijk. Omstreeks 1983 zijn de tussen 1924 en 1926 in de Bankastraat gebouwde woningen gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Het zijn vooral de geboren en getogen Bankastraatbewoners geweest, die na tijdelijke huisvesting in de nieuwe wijk Merlenhoven, naar hun geboortegrond terugkeerden.

Het begin van de Binnenweg na de IJzeren brug met links de vroegere smederij van Van den Asdonk

De Binnenweg, thans hoofdwinkelstraat in het centrum van de gemeente, was oorspronkelijk een voetpad. Begin 1900 was de bebouwing schaars met wisselend wat kleine burgermans- woningen, villa’s als ’t Nieuw Clooster, Bloemoord en Land- en Spaarnzicht alsmede enkele herenhuizen zoals het doktershuis, waar thans de Heemsteedse Apotheek is gevestigd. Voor de rest keek men uit over weiden en bloemenvelden, die zich tot het Spaarne uitstrekten! De laatste grote reconstructie dateert van 1984 nadat dikke rapporten waren uitgebracht door Bureau Stad en Landschap en in de geest van de tijd een uitgebreide inspraakronde had plaatsgevonden.   Vanwege de beperkte breedte van de weg is tot de winkelgalerij eenrichtingsverkeer ingesteld. Deze foto uit 1925 geeft een gezicht vanaf de IJzeren brug naar het Noorden. Links de smederij Van den Asdonk, waar later de R.K.leesbibliotheek van de gezusters Jonckbloedt was gevestigd en tegenwoordig ‘De Zanderij’ te vinden is. Daarnaast lag vroeger de winkel van kruidenier Booms. Rechts van de weg bevond zich het bodehuis van veerschipper Huijg. Omdat de trottoirs smal waren liep de tram dicht langs de huizen en winkels aan de oostzijde van de Binnenweg.

 

De Binnenweg met rechts de winkelgalerij

==============

Ets door Willem Snitker van de Bleekersvaart

Begin van de Blekersvaartweg vanaf de Kerklaan

De Blekersvaartweg is in 1645 gegraven op last van ambachtsheer Adriaan Pauw. De gronden daaromheen waren lange tijd in eigendom van de ambachtsheren, die deze verhuurden en later in erfpacht uitgaven, veelal aan blekers die hier neerstreken. Tot 1910 was de weg eigendom van de gezamenlijke blekers. De gaten werden gevuld met sintels afkomstig uit het stookhuis. Na de verhuizing van Newasco/Van Houten naar elders in de gemeente is geen enkele wasserij meer aan de Blekersvaartweg gelegen. Op deze foto zien we het begin van de Blekersvaartweg vanaf de Kerklaan waar de bedrijven van L. Visser en Zoon en daarnaast van C.Breed lagen. Het woonhuis ‘Adriaen Pauw’ van de familie Visser, dateert oorspronkelijk uit 1672 en is na een brand herbouwd. Op de plaats van flat ‘Laan en Vaart’ (hoek Kerklaan/Blekersvaartweg) was voorheen wasserij van Van der Weiden gevestigd.

De Bosboom Toussaintlaan in Heemstede

In 1921-1922 zijn door woningbouwvereniging ‘Heemstede’s Belang’ middenstandswoningen gebouwd op de weilanden, die jaarlijks ook als feestterrein fungeerden. Er zijn toen in totaal 69 huizen gebouwd in de Bosboom Toussaintlaan, Nicolaas Beetslaan, het Nicolaas Beetsplein en Wilhelminaplein. Twaalf leerzame teksten zijn op geglazuurde tegels aan de gevels aangebracht. Deze bevatten dichtregels van o.a. Nicolaas Beets, die als predikant, zich noemend ‘herder’ van 1840-1854 bij de Hervormde Gemeente Heemstede in functie was.

Teneinde dreigende leegstand in de crisisjaren tegen te gaan zijn omstreeks 1935 voortuintjes aangelegd en erkers aangebouwd, zoals op deze ansicht te zien. ‘Straat’ werd bovendien gewijzigd in het chiquer klinkende ‘laan’. mevrouw B.E.M.van den Burg die meer dan driekwart eeuw in de Bosboom Toussaintlaan woonde sprak van ‘huizen van elastiek vanwege de vele mogelijkheden die de woningen nog altijd bieden.

De Jeroen Boschlaan, zijweg van de Heemsteedse Dreef, op een ansicht uit 1942. Rechts Huize ‘Karoly’, voormalig Heemsteeds woningbureau van C.Kwak

De Jeroen Boschlaan ligt in de zogeheten Schilderswijk, evenals de zuidelijker gelegen Componistenwijk, en wordt tot één van de typische Heemsteedse forenzenbuurten gerekend. Na 1920 tot stand gekomen dankzij de firma ‘N.V. Bouwterreinen ‘Leeuw en Hooft en ‘Bronstee’ te Heemstede’. De villa’s en herenhuizen pasten uitstekend in het uitbreidingsplan der gemeente. Het complex wordt omzoomd door twee vaarten van elk ongeveer 15 meter breed, de Bronsteevaart en de Crayenestervaart (vroeger Gastuisvaart geheten) en oostelijk door het Zuiderbuitenspaarne. Na de bouw hebben zich in dit gebied destijds ook veel uit Oost-Indië teruggekeerde Nederlanders als rentenier gevestigd. Johannes Bosboom was een 19e eeuwse kunstschilder en tekenaar, gehuwd met de romanschrijfster Geertruida Toussaint, naar wie in Heemstede ook een laan is vernoemd.

De P.C.Boutenskade kreeg deze naam in de Letterkundigenwijk, gelegen op de terreinen van het voormalige (Oud)Berkenrode op 20 augustus 1931. Vernoemd naar schrijver Pieter Cornelis Boutens (1870-1943). Hij studeerde in Utrecht klassieke talen en publiceerde tal van dichtbundels en vertalingen van klassieke auteurs (na zijn dood verschenen in zeven delen) ‘Verzamelde Werken’ herdrukt. Populair was zijn ‘Beatrijs'(1909), een bewerking in verzen van een Middelnederlands verhaal.

Oude prentbriefkaart van de P.C.Boutenskade te Heemstede aan de Leidsevaart en tegenover het spoorwegstation. In het tweede huis woonde de familie Cohen.

 

P.C.Boutens en zijn huisknecht Cor van Duivenvoorde voor de auto van Joh.Enschedé op de P.C.Boutenskade te Heemstede, begin jaren dertig.

Rechts op deze prentbriefkaart het voor de oorlog befaamde woningbureau van Cornelis Kwak aan de Heemsteedse Dreef. ‘Huize Karoly’ noemde deze ook letterlijk imposante makelaar ook wel ‘de poort van het veel gezochte Heemstede’. De gemeente werd door hem in advertenties en woninggidsen aangeprezen als het woon- én belastingparadijs van Nederland….

De Bronsteeweg in de jaren twintig van de vorige eeuw

De Bronsteeweg is officieel in 1907 – in die tijd nog met een schaarse bebouwing – aldus genoemd naar de omstreeks 1856 gesloopte hofstede Bronstee. Eertijds een grote buitenplaats, ruim 14 morgen groot, die zich tot het Spaarne uitstrekte en waar nu de Schilderswijk is gelegen. Ter hoogte van automobielbedrijf Van Lent Heemstede BV lag voorheen modelboerderij ‘Bronstee’. Op de hoek van de Overbosstraat stond het café Oud-Rozendaal.

achtergevel van Bronsteeweg 28, gebouwd in 1910.

Herenhuizen aan de Bronsteeweg 30,32 en 34, gebouwd in 1911

De Bronsteeweg ligt in het verlengde van de Binnenweg naar de Heemsteedse Dreef en Emauslaan en is vroeger ook Binnenweg of Heemsteder(wagen)weg genoemd. Komende van het stationsplein in Haarlem en via de Blauwe Brug liep hier vanaf 1881 de stoomtram. Na de aanleg in 1917 van ijzeren gelaste bovenleidingsmasten – bij welke gelegenheid de fraaie bomenallee sneuvelde – tot 1948 de (elektrische) blauwe tram naar Leiden via Bennebroek en de bollendorpen. Aan de Bronsteeweg staat onder meer een oude in Nederland geplante Libanese ceder, verder het als Zwitsers chalet gebouwde huis ‘Interlaken'(later genoemd ‘Gramophone House’), en het huis met de twee beelden die arbeiders voorstellen, vervaardigd door Dirk Wolbers. Voorts trekt een uit Noors hout opgetrokken woning de aandacht in deze straat.

De Camplaan vanaf van Merlenlaan, Raadhuisplein. Rechts café Yverda

De Camplaan wordt al genoemd in een akte uit 1545. In dat jaar bevestigde Keizer Karel V als Heer der Nederlanden het akkoord gesloten tussen de stad Haarlem en ambachtsheer Roeland van Heemstede dat tot het Camphek/de Camplaan en het Mannepad geen bier mocht worden getapt. Op de fraaie kaart van B.F.van Berckenrode uit 1643 is de weg weergegeven ongeveer ter hoogte van het huidige Raadhuisplein tot het Kerkplein – het tegenwoordige Wilhelminaplein – vergelijkbaar dus met de situatie vandaag de dag. Tot 1917 liep hier de stoomtram en vervolgens de elektrische tram. In 1956 is het destijds populaire café-restaurant Van Ree, waar talrijke trouwpartijen zijn gevierd, afgebroken om plaats te maken voor de Gereformeerde Pinksterkerk. Bloembollenkwekers als Quirinus van den Berg en Kees Nelis hebben in deze laan gewoond, evenals o.a. de huisartsen Beeker en Nout. Op deze zeer oude foto zien we de Camplaan in de richting van de nog niet aangelegde Heemsteedse Dreef. Ongeveer in het midden rechts zien we het poortje van de Protestants Christelijke lagere school (Camplaan 12) -, die op deze plaats van 1852 tot 1905 was gevestigd

De Camplaan gezien vanaf het Wilhelminaplein

pand aan de Camplaan waar de eerste christelijke school, mede-opgericht door predikant Nicolaas Beets was gehuisvest met Pieter Vergers als eerste hoofdmeester

Camplaan Heemstede

tekening van pand Camplaan 47 door Ben Jurgens, 1994

De Cloosterweg loopt van het Wilhelminaplein naar de Cruquisweg [niet te verwarren met de Cloosterlaan sinds 1920 gelegen van de Binnenweg naar het Julianaplein]. De Cloosterweg is al zeer oud en nooit officieel vastgelegd. Vernoemd naar het laatmiddeleeuwse Bernardietenklooster Porta Coeli ofwel ‘Hemelpoort’ waar tegenwoordig Hageveld is gelegen.

De Cloosterweg op een foto gemaakt op 14 januari 1930. Op de achtergrond de in 1909 gebouwde watertoren

De Cloosterweg in 1930 met spelende kinderen en achtereenvolgens de huizen van Manus van der Ploeg, Piet Leuven, Romke de Jong en Jan Oolders

achterzijde Cloosterweg met huizen en boerderijen, 1932

De Clusiuslaan in ’t Grotstuk met zicht op villa ’t Heem

De Clusiuslaan met slechts drie huizen is gelegen in het Grotstuk van Groenendaal, een overblijfsel van de oude strandwal. Aldus genoemd in 1924 omdat zich in dit deel de bovengrondse ijskelder van Bosbeek bevond.

Fraaie huizen kregen in dit kleine gebied, bestemd voor villabouw, voor de hand liggende namen als ‘Eikenhof’, ‘Middenhout’, ‘Zuiderhoek’ en ”t Heem’. Het laatste pand was vroeger bewoond door de Zaanse fabrikant P.H.Kaars Sijpesteyn en zijn gezin. Clusius (1526-1609), naar wie deze laan is genoemd, werd geboren in de Zuidelijke Nederlanden. Hij kreeg aan de nieuw opgerichte universiteit van Leiden faam als grondlegger van de beschrijvende plantkunde en heeft veel planten, waaronder de snijboon en de tulp, in ons land geïntroduceerd.

Villa’s aan de Crayenestersingel en Crayenestervaart

Jan van Amstel. Schilderij van de Crayenestersingel in Heemstede

De Crayenesterlaan ligt sedert de annexatie van 1927 in Haarlem en de Crayestersingel grotendeels in Heemstede.

Opmerkelijk is een kleine knik in de gemeentegrens ten gunste van Heemstede, die is ontstaan omdat daar gemeentesecretaris A.A.Swolfs woonde en om te voorkomen dat zijn huis in de Spaarnestad kwam te liggen is deze daaromheen gelegd. Op sommige adressen in de Claus Sluterweg en de Chrysantenumlaan loopt de gemeentegrens door de tuin of zelfs dwars door de woning.

Crayenestersingel

De Crayenestersingel op een ansichtkaart uit omstreeks 1950

 

De Crayenestervaart heette vroeger Gasthuisvaart vanwege het feit dat het St.Elizabeth’s Gasthuis hier veel gronden had liggen. Crayenest was de naam van een buurtschap met een gelijknamige hofstede. Hier lagen ook enkele herbergen met Bijbelse of klassieke namen als ‘Jeruzalem’, ‘Emaus’ en ‘Rome’ maar ook een tapperij genaamd ‘De Hollander’. Blijkens een telling uit 1787 woonden in Crayenest toen slechts 18 gezinnen tegenover bijvoorbeeld 56 aan de Zandvaart en 50 in De Glip. Naast de Crayenesterschool (sinds 1938) tellen we tegenwoordig alleen al aan de Crayenestersingel 34 adressen. Dat het hier goed wonen was en is behoeft nauwelijks betoog voor wie deze naoorlogse ansicht goed bekijkt, ook zonder de romantische houten voetbrug die in de jaren zestig moest wijken voor een dam.

De dr.P.Cuyperslaan vernoemd naar Petrus Josephus Hubertus (Pierre) Cuypers (1827-1921)

De straten in de na 1925 bebouwde teelgronden tussen de Camplaan, Raadhuisstraat, Zandvaartkade en Heemsteedse Dreef zijn naar bekende bouwmeesters vernoemd: Hendrik de Keyser, Pieter Post, de Vlaams-Haarlemse architect Lieven de Key en Jacob van Campen. Verder één naar dr. Petrus J.H.Cuypers (1827-1921), afkomstig uit Roermond, die zich later in Amsterdam vestigde. Hij heeft naam gemaakt als architect van neogotische bouwwerken als het Centraal Station en het Rijksmuseum, restaureerde middeleeuwse gebouwen en bouwde tientallen rooms-katholieke kerken. Diens zoon en leerling J.Th.J.Cuypers (1861-1949) is in Heemstede actief geweest als ontwerper – met Jan Stuyt – van het Uitbreidingsplan (1909-1912) en als lid van de Schoonheidscommissie. Voorts was hij betrokken bij het ontwerp van onder meer het gemeentehuis (1906), het Res Novaplein (1909-1910), het (vroegere) Post- en Telegraafkantoor (1921) en de aula evenals de doodgravers- woning van de Algemene Begraafplaats (1927). Op de achtergrond van deze ansicht zien we de in 1927 gebouwde tweede r.k.kerk in Heemstede, gewijd aan ‘Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart’ in herinnering aan de Maria-kapel, welke na 1347 op de plaats gelegen was van de in 1623 gebouwde Ned. Hervormde Kerk.

Francklaan

De Cesar Francklaan verbindt de Heemsteedse Dreef via de  de Schouwbroekerpolder over het Spaarne Haarlem-Schalkwijk. Aangelegd in 1932 dateert bovenstaande foto uit 1980. In deze laan woonden enkel bekende personen zoals de Deens-Nederlandse luchtvaartpionier Svend Aage Steinbeck (1894-1977), op nummer 8,  en de politicus en publicist van Joodse afkomst Jacques de Kadt (1897-1988) op nummer 25. De zanger Boudewijn de Groot (geboren 1944 in Batavia) woonde hier aan het eind van de laan van zijn achtste tot twintigste levensjaar. Verder kan genoemd worden Johan Hendrik Griese (1914-1943) als oorlogsslachtoffer, die bij zijn ouders op het adres Cesar Franclaan 23 woonde en geboren in 1914 Kerstmis 1943 is doodgeschoten.

 

 

molen

De molen van Höcker (de Nachtegaal) in het centrum van buurtscxhap de Glip op een foto uit 1910 met de toomtram Leiden-Haarlem vice versa en de ton nog bestaande fabriekstoren van de stoommmeelfabriek   Sinds 1936 is de vroegere korenmolen ontwiekt.

 

Buurtschap De Glip, vroeger ook de Princebuurt geheten, bestond al toen Bennebroek in 1632 van Heemstede werd gescheiden. Oorsprong van de naam Glip zou op helling of smal pad kunnen duiden, maar minstens even hardnekkig is het volksgeloof dat hier vroeger smokkelaars vanaf het Haarlemmermeer door dit gebied ‘glipten’. Deze prentbriefkaart dateert uit de tijd van de stoomtram die hier met moeite één van de bruggen, op ongelijke hoogte met de ‘rijweg’ moest nemen. Links lag vroeger een wagenmakerij en smederij, waar tijdens de Eerste Wereldoorlog Belgische soldaten ingekwartierd zijn geweest. Rechts aan de kop van de Prinsenlaan, waar nu het gebouw ‘Princehof’ ligt stond het pand ‘Samuël’, dat in gebruik was voor evangelisatiebijeenkomsten. Voordien had het een bestemming als café, eerst met Jan Daniëls als uitbater en later Jaap Kooy. Op het pleintje zien we één der drie Nortonwelpompen, voorzien van een ontijzeringsinrichting en reservoir. De andere twee waterpompen waren te vinden op het Molenwerfsterrein en op het pleintje nabij de IJzeren Brug. Ze zijn kort voor 1900 geplaatst op initiatief van het Witte Kruis na een geval van tyfus ten gevolge van het drinken van verontreinigd drinkwater. In 1903 nam de gemeente het beheer van de pompen over. Deze zijn overigens al zo lang uit het Heemsteedse straatbeeld verdwenen dat wellicht geen sterveling daar uit eigen waarneming nog weet van heeft. Via een ‘nieuwe’ dorpspomp in de Raadhuisstraat wordt gepoogd de herinnering aan die tijd levendig te houden.

Huizen aan de Glipperdreef

 

Een prentbriefkaart van de overstapplaats aan de Glipperweg (thans Glipper dreef) nabij de ingang van Meer en Bosch en aan de rechterzijde de zwemvijvers van Groenendaal. Van hieruit kon men sinds 1913 overstappen van de stoomtram (links op de foto), komende van Leiden, op de elektrische tram richting Haarlem en Schoten met als eindpunt het Soendaplein.

Naast een enkele locomotief van Nederlands fabricaat reden op dit traject Zwitserse locomotieven, genoemd naar de passerende gemeenten. In 1924 zijn zowel de ‘Heemstede’ als de ‘Bennebroek’ gesloopt, maar andere exemplaren van dit type hebben meer dan een halve eeuw dienst gedaan.

In 1932 was het gehele baanvak geëlektrificeerd en op 3 1949 zou de tram definitief uit het straatbeeld in onze contreien verdwijnen.

De winkelgalerij aan de Glpperweg

=============

De Jan van Goyenstraat met een klein winkelcentrum

De Jan van Goyenstraat is winkelstraat bij uitstek geworden in de omstreeks 1920 tot stand gebracht Schilderswijk. Ook vanuit Haarlem-Zuid en elders worden hier druk boodschappen gedaan. Sommige zaken zijn hier al bijna een mensenleven. Zoals bij Van der Hoorn kon men meer dan een halve eeuw terecht voor groente en fruit. Op nummer 11 bevond zich de pantoffelwinkel van F.Cornelissen die in 1936 met zijn broer een schoenmakerij begon (later F. Freijser schoenreparatie). Op nummer 16 bevindt zich patisserie Stijnman, waar men in de jaren dertig bij H.J.Leijenaar ook al voor delicatessen terecht kon. De Jan van Goyenstraat geniet tevens bekendheid vanwege de jaarlijkse kunstmarkt en op nummer 28 was Brauckmann Galerie gevestigd.

Villa’s aan de Groenendaalkade

Deze kaart is in maart 1937 door de familie Goldhoorn gezonden aan zekere mejuffrouw Gorter te Roodeschool. De Groenendaalkade met enkele herenhuizen ontving die naam bij raadsbesluit van 16 maart 1922, evenals onder andere de in het verlengde hiervan gelegen Herfstlaan. Waarlijk prachtig gesitueerd aan de Van Merlenvaart nabij het wandelbos Groenendaal. Links we de in 1914 aangelegde Vrijheidsdreef, toen overigens nog enkel duidend op de bevrijding van de Franse overheersing tot 1813.

De Heemsteedse Dreef en het Wipperplein met rechts het voormalig gebouw van openbare werken en toren waar de brandslagen werden opgehangen

De Heemsteedse Dreef loopt van de Blauwe Brug, de noordelijke grens met Haarlem, tot het Valkenburgerplein. De 32 meter breed geprojecteerde weg met een dubbele rijbaan aan weerszijden van een middenberm kwam in 1932 gereed. De officiële opening vond plaats op 3 september van dat jaar – in de stromende regen nabij de Dreefschool.

opening

Officiële opening van de Heemsteedse Dreef nabij de Dreefschool door Commissaris van de Koningin in Noord-Holland  mr.dr.A. Baron Röell op 3 september 1932.Rechts achter hem wethouder dr. E.Droog en daarnaast burgemeester jonkheer Van Doorn.

Heemsteedsreef

De Heemsteedse Dreef omstreeks 1965. Met rechts Mobil-benzinestation en de haven. Daarachter rechts de Havenstraat. Het flatgebouw dateert uit 1962 naar een ontwerp van architect C.Aanstoot.

 

De asfaltweg is aangelegd door maatschappij ‘De Geruischloose Weg’. Aanvankelijk nog nauwelijks gebruikt bij gebrek aan gemotoriseerd verkeerd passeren vandaag de dag soms 40.000 auto’s de thans vrijwel geheel gerenoveerde weg. Toen deze foto genomen werd moesten nog veel huizen gebouwd worden. Deze kwamen tussen 1934 en 1939 tot stand. Links zien we de Eikenlaan.

De Heemsteedse Dreef met Huize ‘Karoly’ als vroegere poort naar Heemstede met woningbureau van Cornelis Kwak

==================

De Heijermanslaan vanaf de Jacques Perklaan

Een gezicht op de Herman Heijermanslaan, gelegen in de zogeheten letterkundigenwijk tussen de Herenweg en de Leidsevaart. De huizen zijn gebouwd op zuivere zandgrond op de terreinen die vroeger hoorden bij de buitenplaats ‘Oud-Berkenroede’. Het aanvankelijk ontwerp tot exploitatie dateerde uit omstreeks 1900 en was van de Haarlemse tuinarchitect Leonard A. Springer. Het gebied fungeerde in die periode voor het grootste deel als bloembollenveld van de firma J.H.Kersten en Co. Omstreeks 1931 is een nieuw plan gerealiseerd met uiteindelijk vijf straten alsmede ongeveer in het midden het Frederik van Eedenplein.

De Herman Heijermanslaan, vernoemd naar een (joodse) toneelschrijver en prozaïst, was tijdens de Tweede Wereldoorlog op last van de Duitse bezetters tijdelijk  Generaal Seyffardtlaan geheten, een door het verzet begin 1943 omgebrachte landverrader.

de Herenweg, panorama Rivierenbuurt. links bollenschuur van Roozen Wat verderop café/pannenkoekenhuis de Konijnenberg

De Herenweg komt al in akten uit de late middeleeuwen voor als verbindingsweg tussen Haarlem en Leiden. De straat heet in Haarlem Wagenweg, in Bennebroek Rijksstraatweg en o.a. in Lisse Heereweg. In de Napoleontische tijd is de oorspronkelijk verharde zandweg bestraat en in 1812 bovendien een stuk waar twee voertuigen elkaar niet konden passeren verbreed. In 1926 is de weg met het oog op de Olympische Spelen, die twee jaar later in Amsterdam plaatshadden, grondig hersteld en verbreed. Ter hoogte van de Sint Bavokerk van de parochie Berkenrode bevond zich tot 1908 een rijkstol. Buitenplaatsen als de Hartekamp, Huis te Manpad, Ipenrode en Berkenrode herinneren aan een roemrijk verleden.

Asfaltering na verbreding van de Herenweg in 1928

Moderne architectuur aan de oude Herenweg: le Tigre

Oude kaart van de Herenweg met rechts gebouw van bloemisterij Rozenburg, hoek Zandvoortselaan. Wat verderop het herenhuis Stella Duce

Op de hoek van de Manpadslaan liet professor David Jacob van Lennep een gedenknaald neerzetten, thans rijksmonument en waarvan de sokkel onlangs is gerestaureerd.

Zicht op Richard Holplein, 1947

Zicht op het Richard Holplein tegenover het Juianaplein met daartussen de Heemsteedse Dreef. Voor 1930 lagen hier weilanden, o.a. van de destijds bekende boer Jansen.  Richard Hol (1825-1904) was een Nederlandse componist en dirigent die enkele opera’s, symfonische werken, koorwerken en liederen schreef.

Zicht op de Pieter de Hooghsraat

De Pieter de Hooghstraat maakt deel uit van de Schilderswijk, geprojecteerd op de in 1916 door de gemeente verworven terreinen van ‘Leeuwenhooft’. De straat verkreeg deze naam bij Raadsbesluit van 22 april 1921. Op de voorgrond de Bronsteebrug die de Wagnerkade met de Pieter de Hooghstraat verbindt. Deze brug is in 1938 gebouwd door de Dienst Publieke Werken Heemstede. Voor de esthetische aankleding stond de beeldhouwer H.A.van den Eijnde (1869-1939) borg die zelf in een door hem ontworpen atelierpand in de W.v.d.Veldekade woonachtig was. Op de sculptuur in de stijl van de Amsterdamse School is een zittende vrouw afgebeeld die twee kruiken vasthoudt: één in de linkerarm en één op de rechterschouder. Uit deze laatste vloeit een stroom water, opgevangen door een man en een vrouw die aan de onderzijde elk een kruikje vasthouden. Het beeld moet als personificatie van de bron beschouwd worden.

Josef Israëlsplein

Een prentbriefkaart van het Josef Israëlsplein. Westelijk van het Zuiderbuitenspaarne komen vier wegen uit op dit plein in de zogeheten Schilderwijk: de Rembrandtlaan, Johannes Bosboomlaan, Albert Neuhuysstraat en H.W.Mesdaglaan. Dit fraaie woongebied is aanvankelijk in exploitatie genomen door de firma ‘Leeuwenhooft’. De solide huizen met in totaal 19 huisnummers zijn typerend voor de betere bouwstijl van de jaren twintig en dertig. Vernoemd naar de (joodse) kunstschilder en tekenaar Jozef Israëls is deze naam gedurende de oorlogsjaren tijdelijk door een besluit van de bezetters gewijzigd geweest in Reijdonplein, een NSB’er op wie na zijn benoeming tot secretaris-generaal van Volksvoorlichting en Kunsten begin 1943 door een verzetsgroep een aanslag is gepleegd, aan de gevolgen waarvan Reydon enige maanden later overleed.

De Javalaan op een kaart uit 1930

De Indische Buurt is met in totaal zo’n 500 huizen (veelal met een achtertuin) gebouwd tussen 1923 en 1935 op de gronden van de voormalige kwekerijen van Audretsch en Van Dort. In de bocht van de Achterweg waar nu de Laan van Insulinde begint, stond het huis van Frans van Dort, dat bij de aanleg van deze straat omstreeks 1923 is gesloopt. Achter zijn bedrijf lag het huis ‘Insulinde’ (tegenover de Borneostraat) waar de heer A.P.Audretsch woonde, afkomstig uit Nederlands-Oost-Indië, die met name als teler van druiven meer dan lokale bekendheid genoot. Tijdens de gemeenteraadsvergadering van 21 juni 1923 zijn de geprojecteerde wegen op de terreinen van Insulinde en naaste omgeving van de volgende namen voorzien: Javalaan, Lombokstraat, Celebesstraat, Sumatrastraat, Timorstraat, Laan van Insulinde, Borneostraat en Balistraat. Drie jaar later volgden de Billitonstraat, Bankastraat en Madoerastraat. In 1934 tenslotte de Soendastraat, tussen de Meerweg en de Timorstraat.

winkel

In de Indische Buurt waren in de hoekpanden veelal buurtwinkels gevestigd. Op bovenstaande foto op het adres Lombokstraat 22, hoek Celebesstraat, bevond zich de melkhandel en kruidenierswinkel van de familie Koot.

Koot

Begin januari 1996 is de buurtwinkel van Koot gesloten en verscheen bovenstaande bijdrage in de Heemsteder van 27-1-1996

 

Verschillende bouwondernemers uit de regio hebben vergunning gekregen blokken van woonhuizen te bouwen, middenstands- en vooral arbeiderswoningen, o.a. Van Wonderen; Bakker en Koonings, G.J.Kooren en Th.H.M.Bosse uit Heemstede. Voorts C.Ligtenberg uit Haarlem en de firma J.Bosma en H.Bovenkamp. De Indische Buurt is aangelegd door de Heemsteedse firma C.Turkenburg (eigenaar, aannemer en architect), terwijl ook diens jongere broer W.A.Turkenburg actief was. De in 1923 in de Javalaan opgeleverde huizen zijn tijdens de oorlog op last van de Duitse bezetters gesloopt, omdat ze in het schootsveld naar de Haarlemmermeer lagen. Er zijn toen (tijdelijk) Duplexwoningen voor in de plaats gekomen, die er nóg staan. Rechts op de foto ligt de Sportparklaan.

Prentbriefkaart van de Julianalaan uit 1937

Op deze ansicht uit omstreeks 1940 zien we de Julianalaan vanaf de Julianaplein met aan het eind de Binnenweg.   De naam is  verkregen bij raadsbesluit van 31 juli 1930.

Op 3 maart 1942 tot na de Bevrijding zijn deze straatnamen op last van de Duitse bezetters veranderd geweest in respectievelijk Schoollaan en Schoolplein

De Kadijk met een bollenchuur

Kadijk betekent zoveel als smalle, lichte dijk, oorspronkelijk een voetpad en tevens dienend als bescherming tegen het Haarlemmermeer. Deze verbindingsweg tussen de oude Prinsenlaan en Herenweg bestond al (tevens onder de naam: Glipperlaantje) toen het gemeentebestuur van Heemstede in 1895 een officiële stratenlijst vaststelde. Links de Prince trekvaart ofwel Glipperzandvaart, die in 1624 op initiatief van ambachtsheer Adriaan Pauw werd aangelegd. De afgegraven terreinen zijn eerst als bleekveld gebruikt en nadien voor de bloembollenteelt aangewend. Internationaal gewaardeerd als dahliakweker was C.Geerlings, woonachtig aan de Kadijk. De nabij deze straat gelegen tuinmanswoning met schuur en het vinkenhuis van ‘Bloemenoord’ zijn de Provinciale Monumentenlijst geplaatst.

De Kerklaan vanaf de IJzeren brug. In de verte de H.Bavo parochiekerk

Een ansicht van de Kerklaan omstreeks 1920 door zekere C.N.Nooij verzonden aan de heer A.v.d.Nes, meester broodbakker te Ilpendam. Drie jongens in zondagse kledij. Links de Sint Bavokerk en pastorie. Op het waarschuwingsbord staat vermeld: ‘Motorrijtuigen langzaam rijden’. Op de achtergrond zien we links een fietser aankomen en staat rechts niet ver van de villa Djokjakarta een koets geparkeerd. Daar tegenover lag het ‘Schoollaantje’ naar de R.K. Meisjesschool ofwel het Sint Antoinius gesticht). Ook de begin vorige bekende notaris mr.W.H.Smit woonde in dit gedeelte. Statige beuken beheersten het straatbeeld “wier kronen een uitgestrekten koepel vormen, die de geheele laan beschaduwt”, aldus de eerste Gids van Heemstede en Bennebroek uit 1907. Bij gelegenheid van het 350-jarig bestaan van deze straat, vroeger Heerenlaan geheten, is door Kees de Raadt in 1996 een boekje gewijd aan de Kerklaan.

De Kerklaan met links het Bavogesticht nog net zichtbaar

De nog onbebouwde landerijen tussen Zandvaartpad, Kerklaan, Herenweg en van Merlenlaan op een winters gezicht uit 1942 met op de achtergrond de H.Bavkerk, tekening door Waldkötter. (NHA)

=============

Lieven de Keylaan

Op de voormalige teelvelden tussen de Camplaan, Raadhuisstraat, de Zandvaart en Heemsteedse Dreef zijn na 1925 huizen gebouwd in een wijkje vernoemd naar bekende architecten, onder wie de oorspronkelijk uit Vlaanderen afkomstige Lieven de Key (circa 1560-1723). Deze is in 1593 benoemd tot stadsbouwmeester van Haarlem. Sinds 1933 is in de Lieven de Keylaan het Gezondheidshuis (wijkgebouw Kruiswerk Zuid-Kennemerland) gevestigd, gebouwd naar een ontwerp van de plaatselijke architect A.J.J.Verspoor op initiatief van dokter en wethouder E.A.M.Droog. In de Lieven de Keylaan bevindt zich tevens (op nummer 24) het Dienstencentrum en Gecoördineerd Ouderenwerk in een voormalige Prot.Chr. kleuterschool. Op deze prentbriefkaart een afbeelding van het in 1926 ingewijde kerkgebouw der Nederlandse Protestantenbond gelegen op de hoek van de Postlaan en Lieven de Keylaan.

Het kerkgebouw van de Ned. Protestantenbond – tegenwoordig ‘de Kleine Vermaning’ van de Doopgezinde Gemeente

===========

Hendrik de Keyserlaan

Tussen de Heemsteedse Dreef/Wipperplein en het Raadhuisplein ligt de Hendrik de Keyserlaan aldus bij raadsbesluit van 19 februari 1925 vernoemd naar de stadsbouwmeester van Amsterdam Hendrik de Keyser (1565-1621).

Kleurenkaart van de Koediefslaan in Heemstede

De Koediefslaan is gelegen tussen Binnenweg en de Herenweg. Omstreeks 1900 had het nog een landelijk aanzien met aan de rechterzijde kwekerijen o.a. van de Gebroeders Kersten. De laan is zeer oud en al in een akte uit 1695 treffen we de naam ‘Koedieflaan’ aan. De naam is mogelijk afgeleid van de nabijgelegen herberg ‘Koedrift’, doch minstens zo plausibel is de verklaring dat hier een koeiendief gewoond heeft. In 1718 stond aan deze laan een huis dat toebehoorde aan Huybert van Meurs. De meeste gronden zijn echter pas sedert het eind van de 18e eeuw in exploitatie genomen. Op 10 september 1857 gaf M.A.Beels, zich nog noemende ‘Heer van Heemstede’ toestemming aan de gemeente een tolgaarderswoning te plaatsen op de hoek van de Binnenweg en de Koediefslaan. Op de foto links, welk pandje in 1916 is afgebroken. Apie Prins schreef in zijn omstreden autobiografie ‘k ga m’n eige baan’: “dat aan de Koediefstol een groot bord was waarop stond dat een voertuig met één paard bespannen drie centen tol moest betalen en een voertuig met twee paarden bespannen vijf cent. Als Simon de tolgaarder naar de plee moest werd de tolboom dicht gedraaid. Wij mochten er soms op zitten als hij hem open of dicht draaide”.

Het vroegere café ‘De Dorstige Kuyl’, begin deze eeuw beheerd door P.Preijde, werd zowel door fietsers als wandelaars vooral in de zomermaanden druk bezocht. De tap-nering was een voortzetting van de oude aan de Herenweg gelegen herberg, thans Kennemeroord. Het pand aan de Koediefslaan heeft een nieuwe (onderwijs)bestemming gekregen en is omstreeks 1980 na een grondige renovatie van de voorgenomen sloop gered.

De Lanckhorstlaan op een kaart uit 1946

De Lanckhorstlaan, officieel pas op 21 september 1922 bij Raadsbesluit bekrachtigd, duidt oorspronkelijk op een stuk land waarvan onder andere sprake is in een akte uit 1502. Op 3 februari van dat jaar droeg de toenmalige, uit Vlaanderen afkomstige, ambachtsheer Roeland le Fèvre enkele gelijknamige weilanden over aan het Sint Elizabethsgasthuis te Haarlem. In de 16e eeuw lag hier een boerderij, later een hofstede. Begin deze eeuw was de Lanckhorstlaan nog een rustig wandelpad waar af en toe een mestkar of hooiwagen passeerde. Thans is de Lanckhorstlaan vooral in de zomermaanden een drukke verkeersweg. De foto voor deze ansichtkaart is genomen vanaf de Heemsteedse Dreef en dateert uit 1932.

De Landzichtlaan in 1930

Evenals de Spaarnzichtlaan is de Landzichtlaan aldus in 1920 vernoemd naar de buitenplaats ‘Land- en Spaarnzicht’, destijds gelegen op de plaats waar nu het postkantoor is gevestigd. Deze prentbriefkaart, die te koop was bij boekhandel B.D.Gimbel, Binnenweg 18, dateert uit 1932.

 

Tolhek aan de Leidsvaartweg met tolhuis waar zich nu het station Heemstede-Aerdenhout bevindt

De Leidsevaartweg loopt langs de in 1657 gegraven Leidse Vaart (tussen de Sleutel- en de Spaarnestad) van Bennebroek tot Haarlem. Ongeveer waar zich het station bevindt stond een tolpoort uit 1695. Op de twee stenen hoofdpalen zijn de heraldische wapens van Leiden en Haarlem aangebracht. Deze poort is na afbraak overgeplaatst naar de ingang van het tennispark Groenendaal. Bovenstaande foto, genomen vanaf de brug nabij het station, stamt uit 1944. In de verte zijn vaag contouren zichtbaar van de Sint Bavo-basiliek.

 

De Leidsevaartweg richting Haarlem

==========

De Manpadslaan op een kaart uit 1980

 De Manpadslaan, gelegen tussen de Herenweg en Leidsevaartweg is eeuwenoud. Volgens een hardnekkige legende heeft in deze omgeving in 1304 een slag plaatsgevonden waarbij de Witte van Haemstede met behulp van de Kennemers, Friezen en Waterlanders Vlaamse indringers versloeg. Historisch beter bewijsbaar is een treffen tussen Spaanse bezetters en Hollandse vrijheids- strijders in de nacht van 8 op 9 juli 1573 toen minstens 700 dodelijke slachtoffers en talrijke gewonden zijn gevallen. Ter herinnering hieraan is in 1817 op de hoek van de Herenweg door professor David Jacob van Lennep een gedenknaald geplaatst. Bovenstaande foto is gemaakt vanaf de overzijde van de Leidsevaart. We zien een afbeelding van een historisch huis met een gevelsteen en opschrift ‘De Kapel’. De traditie wijst deze plaats aan waar in de zogeheten ‘Schuilkerkentijd’ gedurende de 17e eeuw Rooms-katholieken uit de omgeving heimelijk voor erediensten bijeenkwamen.

 

De Meerweg op een prentbriefkaart uit 1940

 De Meerweg houdt de herinnering levendig aan de weg die vóór de drooglegging in 1852 vanaf de Achterweg naar het Haarlemmermeer liep. In nummer 94 van het tijdschrift der jubilerende vereniging Oud-Heemstede-Bennebroek is een artikel gewijd aan deze straat en directe omgeving. Mevrouw Broekhuis, die sinds 1932 in deze straat woont, weet hier veel over te vertellen. Op deze foto is de oude Meerweg omstreeks 1934 afgebeeld, toen nog zonder bebouwing van de zuidzijde en een deel van de noordzijde. Op de achtergrond de vroegere pastorie van de Nederlands Hervormde Kerk aan de Achterweg

 

Oude kaart van de Van Merlenlaan met links het raadhuis ‘Overlaan’

De Van Merlenlaan vormt de verbindingsweg tussen het Raadhuisplein en de Herenweg. Deze fraaie laan, opengesteld in 1881, is aangelegd op kosten jonkheer J.B.van Merlen als compensatie voor het afsluiten van een openbare weg die door zijn landgoed Bosbeek-Groenendaal liep. De eerste villa aan deze laan gebouwd is “De Meerlhorst”, het vroegere notarishuis van mr.C.J.Boerlage. Later zijn hierin het distributiekantoor en van 1948 tot 1975 de gemeentelijke openbare bibliotheek gevestigd geweest; thans in gebruik als appartementen- huisvesting. Op de foto links het pand “Overlaan”, van 1855 tot 1906 gemeentehuis annex politiebureau van Heemstede. Nadien als doktershuis bewoond door respectievelijk de artsen dr.M.C.Colenbrander, L.Laeijendecker en W.G.W.Loggers.

 

een van de villa’s aan de Van Merlenlaan, gebouwd in 1912

Jan Miense Molenaerplein

 Het Jan Miense Molenaerplein, gesitueerd in de Schilderswijk, ontving deze naam in 1921. Vernoemd naar de kunstschilder J.M.Molenaer, die was gehuwd met Judith Leyster. Vanaf 1648 was het echtpaar woonachtig op een buitenplaatsje ‘Het Lam’ in Groenendaal, gefinancierd met een zware hypotheek en ten dele ook met schilderijen betaald. Deze ansicht werd in 1941 door zekere Nel Lak vanuit Heemstede verzonden naar een vriendin in Amsterdam.

 

De Molenlaan met links het molentje van Groenendaal ren rechts de villa van Roozen op een prentbriefkaart  uit 1929

De Molenlaan werd in 1914 genoemd naar het pittoreske windmolentje bij de ingang van het wandelbos Groenendaal. A anvankelijk lopende van de molen tot het restaurant, in 1983 gewijzigd in Burgemeester Van Rappardlaan. Na aanleg van de Valkenburgerplein en omgeving in 1922 is het straatgedeelte tussen Groenendaal en voornoemd plein Molenlaan genoemd.

De Molenwerfslaan in 1930

 De Molenwerfslaan dateert al uit de Middeleeuwen, en liep  o orspronkelijk van de Cloosterlaan naar het Hoofd van het Spaarne en het Haarlemmermeer. Aan het eind was een aanlegplaats voor schepen en nabij het water stond een korenmolen. De molenaar maalde gratis tarwe en rogge voor de ambachtsheer en zijn kastelein. Bovendien was hij ¦ 3,- per jaar verschuldigd voor het gebruik van de wind! Later heeft hier een neringrijke herberg gestaan. In het begin van deze eeuw was de Molenwerfslaan een smalle weg waar eenvoudige burgermanshuisjes stonden. Een droge sloot langs de weg werd als vuilnisbelt gebruikt en wekelijks door de reiniging geleegd. In verscheidene huizen moest je achterom om binnen te komen, in enkele woningen thans nog het geval. Op deze foto uit 1930 is de vroegere boerderij van Van Bakel in de Molenwerfslaan afgebeeld. Deze was destijds gelegen op de hoek van de ir.Lelylaan en Cruquiusweg. Vanaf deze boerderij was een smal zandpad, tegenwoordig ir. Lelylaan, dat uitkwam in het zogenoemde bos van Beels nabij het Oude Slot.

 

Adriaen van Ostadeplein

 Een vooroorlogse foto van het Adriaen van Ostadeplein. In het huis met de klok op nummer 4, op de hoek van de Jan van Goyenstraat en de Willem van der Veldekade, is sinds meer dan een halve eeuw de familie Schol gevestigd met de Van Ostade Boekhandel. Terecht heeft het gemeentebestuur in 1921 bij de aanleg van de Schilderswijk een naam gegeven aan de kunstschilder, tekenaar en etser Adriaen van Ostade (1610-1684). In navolging van Adriaen Brouwer legde deze Haarlemse kunstenaar zich toe op genrevoorstellingen met name van het leven der boeren en herbergscènes. Daarbij heeft hij zich laten inspireren door de landelijke omgeving (de Kwakel, boerenwoningen en tapperijen in de Hout). Eén van zijn meesterwerken betreft een schilderij dat zich tegenwoordig bevindt in het Haagse Museum Bredius. Bedoeld werk uit omstreeks 1650 met een afbeelding van o.a. schout Hendrik de Goyer is gemaakt in het Nederhuis van het Slot te Heemstede.

Schilderij van Adriaan van Ostade (zelf rechts op het doek) met Hendrik de Goyer, zijn echtgenote Maria Questiers en met een papier in de handen de kunstenares Catharina Questiers (Museum Bredius)

=============

de Oude Posthuisstraat op een kaart uit 1930

De huizen aan de Oude Posthuisstraat zijn gebouwd op het vroegere bollenveld van bloemkweker Braam. De straatnaam herinnert aan het Posthuis, dat stond op de plaats aan de Herenweg waar zich thans sociaal-cultureel centrum De Luifel (voorheen: Het Oude Posthuis) bevindt. Hier was een wisselplaats van de posterijen van Amsterdam naar Den Haag en vandaar verder naar Rotterdam, Breda en Antwerpen. In 1789 was sprake van 7 postwagens, 4 chaises en liefst 60 paarden.

Op 24 februari 1922 is symbolisch de ‘eerste’ steen van deze middenstandswoningen ingemetseld in aanwezigheid van de toekomstige bewoners, kerkelijke en wereldlijke autoriteiten evenals architect Nic.J.Nijman. Dat gebeurde in de gevel tussen de nummers 8 en 10, welke gedenksteen bij een vooroorlogse renovatie helaas is verwijderd. Door de heer Frans le Fèvre is de bewonersgeschiedenis van deze straat in een album vastgelegd. Een exemplaar hiervan bevindt zich in de bewaarcollectie van de Heemsteedse Bibliotheek en kan door belangstellenden op verzoek worden ingezien.

In de jaren twintig van deze eeuw werd Heemstede ontdekt als aantrekkelijke woongemeente. In de Raadpensionarissenwijk is de fraaiste laan, die de verbinding vormt tussen de Bronsteeweg en de Herenweg, vernoemd naar Adriaan Pauw. Deze staatsman heeft zich blijvende betekenis verworven vanwege zijn krachtdadig onderhandelen met de Spanjaarden dat heeft geleid tot de Vrede van Münster in 1648. Pauw heeft als ambachtsheer van Heemstede de gemeente opengelegd met de aanleg van wegen en vaarten, het verwerven van blekerij- nijverheid, maar ook de bouw van een kerk, een school etc.

Villa’s langs de Adriaen Pauwlaan

De ‘Pons Pacis’ ofwel Vredesbrug en het (onlangs gerestaureerde) grafmonument in de Oude Kerk zijn tastbare herinneringen aan hem. Dit jaar wordt op vele plaatsen het 350-jarig jubileum van de Vrede van Münster herdacht. Aan de Adriaan Pauwlaan zijn tussen 1920 en 1930 enkele fraaie herenhuizen gebouwd, zoals te zien op deze prentbriefkaart.

Peeperkornstraat

De Hendrik Peeperkornstraat in 1980

 

De Hendrik Peeperkornstraat verbindt de Binnenweg met het Res Novaplein. Hendrik Peeperkorn (1830-1908) was industrieel en gemeentebestuurder. In de eerste plaats directeur van de gelijknamige wasserij aan de Blekersvaartweg. Hij maakte deel uit van de eerste woningbouwvereniging ‘Berkenrode’ in Heemstede (1907), die streefde naar goede en betaalbare arbeiderswoningen.

Hendrik

Hendrik Peeperkorn (1830-1908)

 

In 1908 nam de heer Peeperkorn afscheid na 47 jaar ononderbroken gemeenteraadslid te zijn geweest voor de Roomsch-Katholieke Staatspartij, waarvan meer dan drie decennia als wethouder. Ook als kerkmeester is hij actief geweest. Keurig in het donkere pak en met bolhoed behoorde hij tot de plaatselijke notabelen die oprecht en rondborstig voor zijn mening uitkwam. Feitelijk kwam van hem het idee in 1906 een nieuw raadhuis te bouwen, nadat ‘Overlaan’ niet meer paste binnen de voorziene groei van Heemstede. De bouw van de woningen aan het Res Novaplein en omgeving heeft Peeperkorn niet meer mogen meemaken. Bij raadsbesluit van 9 februari 1910 is postuum teneinde de herinnering aan hem levendig te houden een nieuwe staat naar hem vernoemd. Deze foto dateert uit omstreeks 1980.

Prinsenlaan

De Prinsenlaan met café (het latere Princehof) , vanaf de Glipperweg

 

De Prinsenlaan is zeer oud en wordt voor het eerst genoemd in een acte uit 1580. Verder in een gepubliceerde beschrijving van Heemstede uit 1664 door Willem Gerritszoon Lam, burgemeester van Wormer, die noteerde dat de Princebuurt met Princevaart en Princelaan ten zuidwesten van Heemstede lag. De Prince-Zandvaart (thans Glipper zandvaart) is in 1621 ten tijde van Adriaen Pauw gegraven en de Prinsenlaan omstreeks 1658 afgegraven en aan weerszijden met bomen beplant. De naam gaat vrijwel zeker terug op Prins Willem I van Oranje.

Eerst later is de benaming de Glip voor het buurtschap in zwang gekomen. De Prinsenlaan is de verbindingsweg tussen de Herenweg en de Glip met aan de Heemsteedse zijde Dennenheuvel/ Bloemenoord en aan de Bennebroekse kant Eikenrode gelegen. Op de hoek van de Glipperweg waar nu buurtcentrum ‘de Princehof’ ligt bevond zich vroeger een in 1954 afgebroken pand, op deze foto afgebeeld. Hier hebben de meest uiteenlopende activiteiten plaatsgevonden: tapperij en hoerhuis (J.Daniëls), boerderij (Barnhoorn), café (J. Kooij), kruidenierswinkel (dames Van Amstel), woonhuis (van de heer Mozer), en evangelisatiecentrum ‘Samuel’ (onder leiding van diaken Van Eijk) waar ook de handwerkclub van mevrouw Honnebier bijeenkwam.

raadhuisplein

Raadhuisplein Heemstede met zicht op de van Merlenlaan

 

Het Raadhuisplein is officieel zo genoemd bij Raadsbesluit van 24 oktober 1907. Op het huidige nummer 9 (Huize ‘Overlaan’) – het pand op de achtergrond van deze prentbriefkaart – was vanaf 1855 het eerste zelfstandige gemeentehuis (tevens politiebureau) van Heemstede gevestigd. Aanvankelijk gehuurd en in 1873 gekocht van Jonkheer J.B.van Merlen, eigenaar van Bosbeek en Groenendaal. In 1906 is het fraaie monumentale Raadhuis gebouwd onder architectuur van J.Th.J.Cuypers, J.Stuyt en Jac. Etmans. Naast het raadhuis stonden twee fraaie dubbele witgepleisterde villa’s, die begin 1971 moesten wijken voor de aanbouw van het raadhuis en het parkeerterrein.

raadhuisstraat

De Raadhuisstraat nabij de IJzeren Brug met links bakkerij Van Onselen en slagerij Roggeveen begin vorige eeuw

 

De Raadhuisstraat, vroeger deel uitmakend van de Binnenweg, ontving deze naam in 1907 nadat het nieuwe gemeentehuis was gebouwd.

raadhuisstraat1

De Raadhuisstraat met rechts begin van het Pleintje

 

Het Pleintje was vroeger een plaats van samenspraak, waar de lokale nieuwtjes werden uitgewisseld. Hier traden ook traditioneel de uit Duitsland afkomstige rondtrekkende muzikanten ‘De Blaaspoepen’ op. Rechts het intussen afgebroken pandje van Kaptein Schoenreparatie. Hier was in 1839 de heer Franken zijn café ‘Buitenrust’ begonnen. Nadat de tram zijn intrede had gedaan ‘De Halte’ geheten, omdat bij het Pleintje de tram stopte. Ongetwijfeld nog bij vele oudere Heemstedenaren bekend als het café van de heer nadien Weduwe J.C.Toledo. In het witte huisje daarnaast woonde aannemer Blaauwhoff.

Rembrandtlaan

De Rembrandtlaan in 1935

 

Aan de Oostzijde van de Heemsteedse Dreef is een fraaie villawijk ontstaan. Eerst de Schildersbuurt, gevolgd door de Componistenwijk. De architectuurpublicist Ids Haagsma die zich niet bepaald enthousiast uitte over de variatie van oud- en nieuwbouw in o.a. de Raadhuisstraat en Binnenweg schreef in 1989 lyrisch over de omgeving van de Rembrandtlaan: “En dat is toch de allure van Heemstede: prachtige huizen met indrukwekkende, brede en stemmige lanen”.

In 1916 verwierf de gemeente de terreinen van de voormalige buitenplaats ‘Leeuwenhooft’. In de jaren twintig is en dertig is, te beginnen door de exploïtatiemaatschappij ‘Leeuw en Hooft en ‘Bronstee’, de Schilderswijk aangelegd. Bedoeld als forensenwijk voor renteniers en kapitaalkrachtige personen, veelal werkzaam in Amsterdam en elders. Gebouwd overeenkomstig het tussen 1909 en 1912 tot stand gekomen uitbreidingsplan van Joseph Cuypers en Jan Stuyt. De laan met fraaie middenberm ongeveer in het midden van de wijk gesitueerd werd in 1922 vernoemd naar de beroemdste kunstschilder die Nederland heeft voortgebracht: Rembrandt van Rijn (1606-1669).

Kinderen en enkele ouders poseren voor de fotograaf op het Res Novaplein, circa 1915 (NHA)

resnovaplein

Het Res Novaplein omstreeks 1920

 

Het Res Novaplein (en omgeving) is in 1909-1910 gebouwd als een moderne arbeiderswijk op initiatief van vijf heren (plaatselijke notabelen), die deel het bestuur vormden van woningbouwvereniging ‘Berkenrode’. Van hen was vooral wethouder en huisarts dr.E.A.M.Droog de belangrijkste. Gunstig gelegen tussen de Binnenweg en Blekersvaartweg is het Res Novaplein in carrévorm met een gazon gebouwd naar het idee van de Engelse architect Raymond Unwin. De wijk is ontworpen door de bouwmeesters Cuypers, Stuyt en Etmans, die o.a. ook het raadhuis op hun naam hebben staan. In 1989-1990 zijn deze huizen vervangen door nieuwbouw. De karakteristieke tegeltjes met een dieren- of bloemennaam zijn als een herinnering aan het verleden zoveel mogelijk aan de gevels van de nieuwe panden ingemetseld.

Rhododendronplein

het Rhododendronplein in de Bloemenbuurt van Heemstede

 

Omstreeks 1925 is de zogeheten Bloemenwijk gerealiseerd, gelegen tussen de Herenweg, de Zandvoortselaan, de Leidsevaart en de (nieuwe) grens met Haarlem. Het enige plein in deze wijk, waar de Orchideeënlaan, Azalealaan, Irislaan en Narcissenlaan samenkomen is vernoemd naar de alles behalve simpele naam van een struik: Rhododendron. Op deze ansichtkaart is een zomers tafereel met spelende kinderen door de fotograaf vastgelegd. De in zijn tijd algemeen gekende makelaar-taxateur Hendrik Brouwer, die zelf van 1927 tot 1933 in een kleine villa aan de Zandvoortselaan 70, hoek Zandvoorter Allee dicht bij de brug over de Leidsevaart woonde, heeft ten dele dit gebied ontwikkeld. Medio 1928 had deze exploïtant van de gemeente Heemstede en particulieren voor ongeveer 1 miljoen gulden grond gekocht en daarop zo’n 300 herenhuizen laten neerzetten, waarvan hij er ongeveer 100 had verkocht en 200 in eigen beheer exploïteerde. Deze self-made man, geboren op 5 januari 1894 in de Haarlemmermeer had weinig scholing en begon als los-werkman en krantenloper van de Oprechte Haarlemsche Courant. In de Camplaan startte hij een groentewinkel, het begin van een Amerikaans aandoende successtory, met keihard werken en inclusief naar eigen zeggen “veel slapeloze nachten”. Hij nam een tweede hypotheek. Op 1 mei 1924 verhuurde Brouwer zijn eerste (eigen) huis. Met een vooruitziende blik kocht Brouwer bouwterreinen in de omgeving van het station voor ¦ 250.000,- en vervolgens voor ƒ280.000,- een lap grond aan het Valkenburgerplein onder de voorwaarde dat daar een monumentaal gebouw zou verrijzen, hetgeen de R.K.kerk Onze Lieve Vrouw Hemelvaart is geworden. Op het hoogtepunt van zijn roem huurde hij een helicopter om demonstratief boven Heemstede te vliegen. Niettemin was er naast succes ook kritiek over de kwaliteit van bepaalde woningen die vanwege de hoge snelheid waarmee gebouwd werd in een aantal gevallen minder was dan van het bouwbureau Kwak of van Baalbergen en Volkers. Gedrieën hebben zij de vooroorlogse (forensen)architectuur van Heemstede in hoge mate bepaald

Rijnlaan

de Rijnlaan in  1941

 

Tussen de Herenweg en de Leidsevaart en zuidelijk van het landgoed Ipenrode is in 1932 het eerste deel van de Rivierenwijk aangelegd (met uitbreidingen in 1957 en 1961). Ten zuiden hiervan zijn op het voormalige Filterteerrein omstreeks 1190 100 woningen in de nieuwe wijk ‘Groenenhoven’ verrezen. De Rijnlaan, tot 1960 Rijnstraat geheten, vormt de toegangsweg naar deze wijk. Vroeger lag in dit gebied nabij de Herenweg de zogenoemde ‘Wortelenbuurt’ met povere arbeidershuisjes. Deze ansichtkaart dateert uit 1950.

ritsemaboskade

de Ritzema Boskade in het Grotstuk in 1940

Fraaie bakstenen villa’s met rieten daken zijn in de jaren twintig gebouwd op de overblijfselen van de oude strandwal. Met weinig originele maar niet minder toepasselijke namen als ‘Eikenhof’, ‘Middenhout’ en ‘Zuiderhoek’. In het gebied ook bekend onder de naam Grotstuk lag vroeger de bovengrondse ijskelder van Bosbeek. De straten op dit terrein, waaronder de Ritzema Boskade nabij de Van Merlenvaart zijn in 1924 vernoemd naar Nederlandse plantkundigen. Jan Ritzema Bos (1850-1928), was onderzoeker op het gebied der plantenziektenleer en als zodanig hoogleraar in Amsterdam en Wageningen. Op de achtergrond van deze prentbriefkaart zien we de villa ‘Le Tigre’, gelegen op de hoek van de Ritsema Boskade en de Herenweg. In 1935 is deze woning in een voor Heemsteedse begrippen buitengewoon moderne stijl ten behoeve van een uit Oost-Indië teruggekeerde Nederlander ontworpen. De architect was J.van Bleijswijk Sombeek (en niet door de Fransman Le Corbusier zoals in sommige publicaties abusievelijk vermeld). Het is opmerkelijk dat dit huis met elementen ontleend aan de Nieuwe Zakelijkheid door de plaatselijke Schoonheidscommissie heeft kunnen passeren. Vanwege de architectuurhistorische betekenis is genoemd pand  door staatssecretaris A. Nuis als beschermd monument aangewezen.

Roemer Viasscherplein

Het Roemer Visscheplein met hotel- restaurant Boekenrode

Het Roemer Visscherplein kreeg deze naam op 2 december 1926 tegelijk met de Vondelkade en 4 andere straten vernoemd naar letterkundingen uit de Gouden Eeuw. Gelegen aan de Bloemendaalse kant van het station Heemstede-Aerdenhout. Het chinees-indisch restaurant ‘Boekenrode’ werd in 1928 als café-restaurant met garage, woningen en feestzaal (tevens geschikt voor bioscoop- en schouwburgvoorstellingen) en een terras aan de Houtvaartkant, vanwege de gunstige ligging aan de spoorweghalte, ontworpen door de architecten Groenewegen en Mesker op initiatief van makelaar Hendrik Brouwer. De Oprechte Haarlemsche Courant van 15 mei 1928 sprak lyrisch van ‘Het Monumentaal Concertgebouw te Heemstede’… Op het plein bevindt zich een imposante tuinvaas met op het deksel een fazant, afkomstig van de buitenplaats Meer en Berg. Voorts sinds 1991 een moderne keramische sculptuur van enige allure door de Hoornse kunstenaar Frans Hage. In de volksmond aangeduid met benamingen als ‘taartpunt’ en ‘ruïne van Brederode’. Op deze prentbriefkaart – met ten onrechte de vermelding Aerdenhout – bevindt zich rechts de toegang tot de Camphuysenlaan.

Ruijsdaellaan

De Jacob van Ruijsdaellaan omstreeks 1925

In de Schilderswijk ligt parallel aan de Crayenestervaart de Jacob van Ruisdaellaan. Aldus genoemd bij Raadsbesluit van 22 maart 1921. Evenals in de nabijliggende lanen zijn hier in de jaren twintig en dertig van deze eeuw solide herenhuizen gebouwd. Jacob van Ruisdael, geboren omstreeks 1628 in Haarlem, stamt uit een geslacht van kunstenaars en wordt algemeen gerekend tot de grootste 17e eeuwse landschaps- schilders.

spaarnzichtlaan

De Spaarnzichtlaan omstreeks 1935

 

De Landzichtlaan en Spaarnzichtlaan zijn in 1920 zo vernoemd naar de buitenplaats Land- en Spaarnzicht. Op nummer 23 woonde tussen 1938 en 1941 de jonge Harry Mulisch met zijn vader en huishoudster Frieda Falk. In zijn ‘Mijn Getijdenboek’ noteerde de thans gevierde auteur diens herinneringen aan de door de Duitsers bezette Jacobaschool. “Ik denk er met groter genoegen aan terug dan aan het vorige. De buurt was leuker en ik beleefde er mijn tweede verliefdheid”.

Spiegellaan

de Van de Spiegellaan in 1998

 

In de periode van 1923 tot 1940 toen Heemstede zich ontwikkelde tot een forensengemeente zijn door het Bouwbureau J.E.Baalbergen en A.Volkers ongeveer 200 van de karakteristieke herenhuizen in onze gemeente gebouwd. Onder andere in de Schilderswijk, de Heemsteedse Dreef en de Raadpensionarissenbuurt. In advertenties gebruikte men als motto: “Slegt gehebouwt, lanck berout, d’Eeuwen houdt”. In de Van de Spiegellaan bouwde men vrijwel alle huizen naar ontwerpen van de architecten L.van Essen (Bennebroek), J.H.Groenenwegen (Haarlem/Aerdenhout), J.W.Hoenders (Heemstede) en Corn.J.H.Schol (Wassenaar). De huizen op de nummers 9,11 en 13 konden pas in 1941 opgeleverd worden.

Sweelinckplein

het Sweelinckplein in de Componistenwijk Heemstede

In de jaren dertig is een groot deel van de Componistenwijk aangelegd met de voor Heemstede typische forensenwoningen. De buurt bevat twee pleinen, het Richard Holplein en het Sweelinckplein. Op deze prentbriefkaart uit 1943 zien we vermoedelijk een echtpaar op een rustiek bankje zitten en duidt niets op de beroerde tijd van de bezetting en onderdrukking. (VOHB/Bibliotheek).

Tooropkade

Ansichtkaart van de Tooropkade

 

Fraai gelegen nabij het Zuiderbuitenspaarne ligt de Tooropkade Aan de rand van de Schilderswijk is deze naam bij raadsbesluit van 22 maart 1921 toegekend, vernoemd naar de kunstschilder en tekenaar Jan Toorop (1858-1928). Op de achtergrond zien we het botenhuis van de Koninklijke Roei- en Zeilvereniging Het Spaarne aan het Marisplein.

Zicht vanaf het Spaarne op de Tooropkade en het Jacob Marisplein met botenhuis van de Roei- en Zeilvereniging het Spaarne

In  1929 zijn in het plan ‘Bronsteepark 32 twee- of meer  huizen onder één dak gebouwd, ontworpen door een architect uit Overveen in de H.W.Mesdaglaan, Tooropkade, A.Mauvestraat en Eerelmanstraat. Uit een document van 13-12-1933 blijkt dat de bank Insinger de bouwer:  explitatiemaatschappij ‘Leeuw en Hooft’, het geld had geleend. Toen deze, vanwege de crisistijd, in de problemen raakte  kwamen de huizen aan de Tooropkade en andere huizen van het blok, Eerelmanstraat, Mesdaglaan en A.Mauvestraat, in handen van Insinger. Later zijn 3 blokken aan de Tooropkade verkocht aan de heer Balkema, die deze verhuurde. Onderstaand een overzicht van de nummers en huurprijzen. Op 4 juni 1971 had een grote uitslaande brand plaats in deze huizen. De firma die de panden verhuurde had een probleem met de verzekering en het duurde de nodige tijd om deze weer geschikte te maken voor verhuur, reden om 3 blokken in 1972 door te verkopen aan de heer Balkema uit Den Haag. Onderstaand een overzicht van de huurprijzen, die eind jaren 90 waren opgelopen tot huren van net onder de 2.000,- gulden tot tegen de 2.500 gulden.

Tooropkade 2-9

Bericht over de brand aan de Tooropkade, die begon in het blok Tooropkade 8/9, in het Parool van 5 juni 1971

foto van de brand en het bluswerk

Bericht in De Volkskrant van 5 juni 1971 Vier panden werden verwoest, een vijfde liep zware en een zesde (met pannendak) enkel lichte schade op.

valkenburgerlaan

Ede Valkenburgerlaan in 1965

De Valkenburgerlaan, van 1922 tot 1930 -straat geheten, is de verbindingsweg tussen het Raadhuisplein en de Glipper Dreef. De naam gaat niet terug op de gelijknamige gemeenten in Limburg en Zuid-Holland, maar verwijst naar een oorspronkelijke eigenares van een buitenplaats: Johanna Valckenburg, die in 1640 ¦ 13.000,- betaalde voor een hofstede welke zich uitstrekte van het vroegere Kerkplein (Wilhelminaplein) tot Meer en Bosch en Groenendaal. Op deze foto uit 1930 zien we de elektrische tram die tot 3 januari 1949 een vertrouwd straatbeeld vormde.

valkenburgerplein

Flatgebouw aan het Valkenburgerplein , circa 1980

 

Op het Valkenburgerplein is in 1926-1927 een tweede Rooms-Katholieke parochiekerk in Heemstede gebouwd, na de Sint-Bavo kerk aan de Herenweg. Genoemd naar Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart als herinnering aan de middeleeuwse Mariakapel die tijdens de troebelen rond het Beleg van Haarlem in 1573 werd verwoest en op de plaats stond van de huidige Hervormde Kerk.

Verhulstlaanansicht

de Jacob Verhulstlaan met in de verte de koepel van Hageveld

 

De Johannes Verhulstlaan loopt van de Johan Wagenaarlaan naar de Mozartkade. Aan de achterzijde van de huizen rechts ligt de Zandvaartkade, die in het Heemsteeds Kanaal (Spaarne) uitmondt. Op de achtergrond zien we de imposante koepel van Hageveld. De meeste huizen aan de rechterzijde, twee onder één kap, zijn omstreeks 1933 ontworpen door het Heemsteeds woningbureau ‘Karoly’

Voorweg

de Voorweg begin 1900

 

De Voorweg behoort tot de oudste straten in Heemstede en komt al in de 16 eeuw voor. De straat geniet bekendheid vanwege de alhier sinds 1630 gehuisveste Voorwegschool. In het verleden waren in deze straat waren begin van deze eeuw verscheidene ambachtelijke bedrijven gevestigd, zoals Hirdes, aannemer Van Amstel en smederij Wildschut. Eind 19e eeuw bevond zich hier ook een fameus bierhuis ‘Het zeegat’ van Jan Hendrikse die als varensgezel tussen de jaren 1855-1987 de wereldzeeën bevoer met Heemstede als thuisbasis. Zijn lotgevallen heeft hij gepubliceerd in een thans zeer zeldzaam boekje.

Tot 1922 reed de stoomtram over de Voorweg richting Bennebroek, zoals links op deze oude ansicht zichtbaar. Het onderschrift Binnenweg is een abuis. Gelet op de kleding van de jeugd is deze afbeelding kennelijk op een zondag door de fotograaf genomen.

Vijfherenstraat

de Vijfherenstraat

Begaan met de miserabele woonsituatie van veel arbeidersfamilies richtten in 1905 vijf plaatselijke notabelen de eerste Heemsteedse woningbouwvereniging op. Deze noemde men ‘Berkenrode’ naar de voormalige heerlijkheid en gemeente; in 1857 (wederom) bij Heemstede gevoegd. Die vijf waren de huisarts en wethouder dr.E.A.M.Droog, gemeentesecretaris A.A.Swolfs, wasserijdirecteur H.J.M.Peeperkorn en bloembollenkwekers J.C.van der Eijken en Quirinus van den Berg (die zijn broer Jan van den Berg ook bloemist -, bij diens overlijden in 1905 was opgevolgd als gemeenteraadslid). Een jaar later zijn 112 moderne eensgezinswoningen en twee winkelpanden gebouwd aan het Res Novaplein en direkte omgeving, waaronder in de Bomenbuurt. Als herinnering aan dit quintet lokale heren van stand is bij raadsbesluit van 9 februari 1910 de Vijfherenstraat vernoemd.

Met voornoemd plein, Jan van den Bergstraat (1-13 en 2-18), Hendrik Peeperkornstraat (1-7) maakte de Vijfherenstraat (1-7) deel uit van een complex van 58 woningen, ontworpen door drie architecten van katholieke signatuur: Joseph Cuypers, Jan Stuyt en Jacques Etmans. Ondanks protesten van o.a. het Cuypers Genootschap in 1989 is vanwege de eisen van de moderne tijd gekozen voor sloop en nieuwbouw. Gelukkig bleef de toegangsboog over de Blekersvaart naar het Res Novaplein met de spreuk ‘Nieuwe Tijden Nieuwe Dingen’ als een eerbetoon aan het verleden gehandhaafd. De woningen waren destijds voorzien van tegeltjes met dieren- of vogelnamen. Bij de herbouw zijn die zoveel mogelijk, zij het soms op andere huisnummers, teruggeplaatst.

In 1927 zijn in de Vijfherenstraat meer huizen bijgebouwd, evenals omstreeks 1948 toen onder architectuur van J.Ph.Peper.

 De letterkundigenwijk is met vijf straten en het Frederik van Eedenplein voor een groot deel gelegen op de vroegere terreinen van Oud-Berkenroede. Hier lagen tot omstreeks 1930 de bloembollenvelden van de destijds internationaal bekende kwekerij J.H.Kersten & Co. Het oorspronkelijk bebouwingsplan van een villawijk door tuinarchitect Leonard A.Springer uit begin 1900 is pas drie decennia later in wat gewijzigde vorm verwezenlijkt. Voorts liggen tussen de Leidsevaart en de gemeentegrens met Bloemendaal zes wegen met namen van schrijvers alsmede het Roemer Visscherplein aan de Aerdenhoutse zijde van het spoorwegstation op de terreinen van de vroegere buitenplaats Boekenrode.

Vondelkade

de Vondelkade  in Heemstede nabij Aerdenhout

 

De Vondelkade verkreeg deze naam op 2 december 1926. Vondelkade (evenals P.C.Hooftkade) duidt op de ligging aan de Houtvaart. Deze ten dele gedempte vaart loopt door naar Haarlem. Ze had oorspronkelijk een functie als draineringsvaart in het veengebied van de Veenpolder.Twee gravel-tennisbanen (vroeger tegelbanen) welke worden geëxploïteerd door H.W.Kleefman nabij de Vondelkade bestaan al bijna zestig jaar en liggen aan een ‘speelplaats’ waar volgens het bestemmingsplan geen huizen mochten worden gebouwd.

Zicht op de Vondelkade in 1932 (NHA)

In 2016 had een grote uitslaande brand plaats in het pand Vondelkade 12, inmiddels is het huis vernieuwd

Van de minstens 26 adressen in Heemstede met in de tuin een zonnewijzer is er één in de Vondelkade. Aan de Vondelkade nummer 20 woonde tot 1965 in het ouderlijk huis de beeldhouwer Kees Verkade, tegenwoordig woonachtig en beroemd in Monaco. Van zijn hand is het beeld ‘De bokspringers’ dat zich op het Julianaplein bevindt.

==========

Toen de gemeente in 1913 Bosbeek-Groenendaal aankocht van de Erven Van Merlen was herstel der onafhankelijk na de Franse overheersing precies een eeuw geleden. Na de ‘Omwenteling’ ofwel Bataafse Republiek vanaf 1795, gevolgd door het koninkrijk Holland (1806) met Lodewijk Napoleon (een jongere broer van de keizer), was Nederland in 1810 bij Frankrijk ingelijfd.

Op 30 november 1813 is de Prins van Oranje, onze latere Koning Willem II, vanuit ballingschap in Engeland bij Scheveningen aan land gegaan en op 24 december proclameerde het provisioneel gemeentebestuur namens alle ingezetenen erkenning van ‘Heere Prince van Oranje en Nassau (…) Zijne Koninglijke Hoogheid als Souverein Vorst der Vereenigde Nederlanden’. Zoals bekend is keizer Napoleon Bonaparte pas definitief verslagen op 18 juni 1815 in de bloedige slag bij Waterloo. Dezelfde persoon die op 24 oktober 1811 nog met opgerichte erebogen via de Herenweg Heemstede was gepasseerd.

vrijheidsdreef3

de Vrijheidsdreef met zicht op de Meerlhorst

Met vooruitziende blik is Groenendaal voor het in die tijd niet geringe bedrag van 300.000 gulden aangekocht. Vervolgens zijn in het kader van de werkverschaffing door het Steuncomité mulle zandpaden overdekt met een laag zwaardere grond o.a. de Adriënnelaan en de beide opgangen naar de uitzichttoren. De middenweg van de Vrijheidsdreef en de Molenlaan (dit deel heet thans thans Burgemeester Van Rappardlaan) zijn in 1814 voltooid, zodat een goede rijweg ontstond van de Van Merlenlaan naar het ‘Verversingshuis’ en tevens aansluiting werd verkregen met de Sparrenlaan en Bosbeeklaan. Ook zijn diverse sloten gedempt om wandelpaden aan te leggen.

Aan de Vrijheidsdreef liggen geen huizen. Op de weide bij deze weg staat de dikste zwarte populier van ons land met een omtrek van de stam van liefst ruim 6 meter en 70 centimeter en een hoogte van meer dan 35 meter. Aan de andere zijde treffen we de Van Merlenvaart aan, bij raadsbesluit in 1913 zo genoemd naar jonkheer J.B.van Merlen.

In 1948 is ter herinnering aan vijf jaar Duitse onderdrukking en verzet een herdenkingsmonument voor de gevallenen onthuld. Een creatie van Mari Andriessen, die zich achteraf schaamde voor het resultaat. Dit in tegenstelling tot de meeste plaatsgenoten die best tevreden zijn met dit beeldhouwwerk, jaarlijks eindpunt op 4 mei van een stille tocht vanaf het voorplein van het raadhuis

Ongeveer op dezelfde plaats had men in 1938 een gedenkteken geplaatst ter herdenking van het 40-jarig regeringsjubileum van Koning Wilhelmina. Dat was vervaardigd door de Heemsteedse beeldhouwer H.A.van den Eijnde. Omdat hier in oorlogstijd om de Duitsers en collaborateurs te provoceren bloemen werden neergelegd is dat monument op last van nazi-politiechef Hanns Rauter vernietigd

 

Wagenaarlaan

De Johan Wagenaarlaan in 1977

In 1934 werden in Heemstede wederom diverse wegen aangelegd ten oosten van de Heemsteedse Dreef. In samenwerking en overleg met eigenaren aldaar gelegen gronden werd overgegaan tot gehele of gedeeltelijke aanleg van 12 straten in de Componistenwijk, waarvan een deel van de Johan Wagenaarlaan. Deze vormt de verbinding tussen de Heemsteedse Dreef en César Francklaan. De straat is vernoemd naar de Nederlandse componist Johan Wagenaar (1862-1941), die in de periode tussen de twee wereldoorlogen directeur was van het Haagse Koninklijk Conservatorium. Sinds de ingebruikname van een weg van en naar Haarlem-Schalkwijk via de Schouwbroekerbrug (1972) is de Johan Wagenaarlaan een drukke verkeerweg. Deze foto uit het gemeentearchief dateert uit 1977 toen de weg in de richting van Haarlem enkel voor bussen toegankelijk was. Na een heftig intermezzo rond een omstreden bussluis is de laan tegenwoordig weer voor verkeer in beide richtingen opengesteld.

Wagnerkade

de Wagnerkade in Heemstede richting César Francklaan

De Wagnerkade is gelegen aan de Wagnervaart, de grens vormend met de (vroegere) Schouwbroekerpolder waar weidegronden zijn vervangen door huizen, appartementenflats en – tot uiterlijk 2003 – het Spaarneziekenhuis. De kinderboekenschrijver Dick Laan woonde in deze straat van 1936 tot zijn overlijden op 6 oktober 1973. Deze amateur-cineast en fotograaf vervaardigde ook korte speelfilms en documentaires, zoals: ‘Onze Wagnerkade…in oorlogstijd’. Op de Wagnerkade woonde ook hoofdmeester D.Kikkert van de Dreefschool, die buiten de schooluren ’s winters fungeerde als ‘ijsmeester’ voor schaatsvereniging ‘De Volharding’ ten behoeve van de ijsbaan in de Schouwbroekerpolder. Desnoods stond hij midden in de nacht op om de pomp aan- of uit te zetten.

De Bronsteebrug uit 1936 over de Bronsteevaart verbindt de Wagnerkade (Componistenwijk) met de Pieter de Hooghstraat (Schilderswijk). Deze brug is gebouwd door Publieke Werken Heemstede. Eén van de pylonen – op deze foto niet zichtbaar – wordt bekroond door een fraaie sculptuur van de beeldhouwer H.van den Eijnde (1869-193), die zelf sinds 1921 woonachtig was in een door hemzelf ontworpen atelier-villa aan de nabijgelegen W.van der Veldekade.

Weissenbruch

de Weissenbruchweg, aangelegd in  1921, in 2017 (foto J.P.Teengs)

In de fraaie woonwijk, aangeduid met ‘Schilderswijk’, lagen lange tijd eilanden waar koeien en schapen graasden. Al in de 16e eeuw was in deze omgeving door Haarlem een houten galg opgericht, op kaarten aangeduid met het ‘gerecht’. Toen de burgemeesters van Haarlem in 1631 besloten een nieuwe stenen galg te bouwen op een stukje weide, de Kolkweide, eigendom van het St.Elisabeth’s Gasthuis en ongeveer ter hoogte van de tegenwoordige Weissenbruchweg/Breitnerweg protesteerde ambachtsheer Adriaan Pauw bij de vroedschap. Ook richtte hij adressen aan het Hof van Holland en de Hoge Raad. Pauw meende dat Haarlem eerst diens toestemming had moeten vragen en ook het uitzicht op de galg vanuit zijn slot zal bij diens overwegingen meegespeeld hebben.

galg

Ets van het gerecht buyten Haerlem onder Heemstede met een ter dood veroordeelde man aan  de galg hangend afgebeeld op een ets van Esaias van de Velde uit 1618.

samen

Links de Weissenbruchweg en rechts de Breitnerweg  (fotoJ.P.Teengs, 2017)

weiss

Links het Spaarne; in het midden de Crayenestervaart, huidige grens van Haarlem ten bnoorden van hiervan en daaronder Heemstede met een deel van de Schilderswijk met de J.H.Weissenbruchweg, de Breitnerweg, de Johannes Bosboomlaan en Jacob van Ruisdaellaan (Google-plattegrond)

 

Als goed diplomaat besefte Pauw dat met onderhandelingen meer te bereiken viel dan via moeizame processen. Hij stond op zijn rechten, maar was zo slim in gevallen dat hij bij voorbaat wist niet via het recht zijn gelijk te kunnen halen zich altijd bereid te tonen tot accommodatie. Uiteindelijk ging de ambachtsheer van de heerlijkheid Heemstede uit een oogpunt van goed nabuurschap acoord nadat de Haarlemmers hem beloften voor de toekomst hadden gedaan, waarna de gestaakte bouw is voortgezet.

De schilderswijk is in de jaren twintig aangelegd door de n.v. ‘Leeuw en Hooft’ en ‘Bronstee’. Tijdelijk had deze exploïtatiefirma een directiegebouw neergezet bij de N.Z.H.tramhalte Blauwe Brug. De Schilderswijk, aanvankelijk ‘Park Bronstee’ genoemd wordt omzoomd door het Spaarne, de Crayenestervaart, de Bronsteevaart en de Heemsteedse Dreef.

Het plan van villabouw (losstaande villa’s en 2,3 of 4 huizen onder één kap) paste binnen het door Cuypers en Stuyt ontworpen Uitbreidingsplan der gemeente Heemstede. Talrijke architecten en aannemers hebben hier gewerkt. De eerste ontwerpen voor landhuizen zijn vervaardigd door architect professor Fr.Becker uit Düsseldorp en ingenieur Henri Völlmar uit Den Haag.

Na de bouw werden omstreeks 1930 diverse herenhuizen aangeboden door Heemstede’s Woningbureau Cornelis L.Kwak voor 16.000 of 17.000 gulden per stuk.

Wiekenplein

het Wiekenplein in 1927

Door de bestuurders van woningbouwvereniging ‘Berkenrode’ is in 1927 een nieuwe woningstichting in het leven geroepen ‘Op eigen wieken’. Dat allemaal voor een complex van 32 eengezinshuizen ten behoeve van arbeiders aan het Wiekenplein en ten dele in de Vijfherenstraat (op de foto links) en Jan van den Bergstraat. Midden op het plein is een voor die tijd karakteristiek tegeltableau verwerkt op de voorgevel van een der huizen verwerkt met de woorden ‘Op eigen wieken’ en afbeelding van een arend die zijn vleugels strekt. Daaronder een steen met het bouwjaar 1927. In dat pand was een soort van snackbar gevestigd waar kinderen in de jaren vijftig voor een paar centen op zondag snoepgoed konden kopen. Architect van het huizencomplex was de Heemstedenaar N.J.Nijman. De afzonderlijke adressen ontvingen in de voorgevel op een geglazuurde tegel de naam en voorstelling van een vogel.

Wilhelminaplein1

Het Kerkplein/Wilhelminaplein met links ‘Het Wapen van Heemstede’ en in het midden de Oude (Ned. Hervormde) Kerk

Het Wilhelminaplein is het oudste plein binnen de gemeente Heemstede. Vroeger ook dorpsplein geheten, maar meestal Kerkplein dan wel Kerkbuurt of gewoon ‘Pleyn’. Bij raadsbesluit van 23 september 1898 vernoemd naar Koningin Wilhelmina bij gelegenheid van haar Inhuldiging dat jaar.

kerkzicht

het Kerkplein/Wilhelminaplein in 1910 waar een stopplaats was van de stoomtram met rechts het zogeheten bielzenveldje en daarachter huize Kerkzicht, o.a. bewoond door freule van der Goes die sociaal werk voor de armen in Heemstede verrichtte

 

Al in 1348 is op hier een Rooms-Katholieke kapel gebouwd ter nagedachtenis van graaf Willem IV die in de slag bij Warns tegen de Friezen was omgekomen. Op dezelfde plaats staat sinds de 17e eeuw een Protestants Godshuis. In de kerk, thans een rijksmonument, bevinden zich nog twee monumenten: een 18de eeuws ‘Bolder’-orgel en het onlangs herstelde praalgraf van Adriaan Pauw; een vroeg voorbeeld van een particulier, niet-adellijk grafmonument in Nederland. Op de begraafplaats achter de kerk is op 10 februari 1666 het stoffelijk overschot van de schilderes Judith Leyster vanuit haar woning ’t Lam in Groenendaal in een anoniem graf ter aarde besteld.

De herberg ‘Het Wapen van Heemstede’ fungeerde vroeger ook als schoutenhuis en rechthuis, waar schout, secretaris en schepenen vergaderden, alsmede recht spraken.

Zij waren namelijk ook betrokken bij de lagere rechtspleging voor kleinere vergrijpen evenals bij de overdracht van onroerende goederen. Voorts bij het vervaardigen van keuren en ordonnanties. Na het overlijden van schout (burgemeester) Johan van Asch in 1643 is de weduwe – om in haar levensonderhoud te voorzien – een tapnering begonnen in het van Pauw gepachte schoutenhuis. Het café-restaurant was deze eeuw enige tijd Bondshotel van de ANWB. Midden jaren zestig telde het 12 kamers met 27 bedden, alle voorzien van koud en warm stromend water. Vooral in het zomerseizoen bleef geen kamer onbezet. Bekende kasteleins in deze eeuw waren P.H.E.F.Geuer, (die zich koffiehuishouder noemde), Oolders, W.Thoolen en Jos Aelen. Drie jaar na diens vertrek kwam in 1991 een einde aan een traditie van meer dan 3,5 eeuw!

Wilhelminaplein2

het Wilhelminaplein omstreeks 1900 met de in 1898 geplante Wilhelminalinde en op de achtergrond het café Het Wapen van  Haarlemmermeer

 

Op de kaart van Balthasar van Berckenrode uit 1627 zien we tegenover het schoutenhuis een paal met onderschrift ‘de Kaeck’. Deze schandpaal of schandzuil diende om gestraften te pronk te stellen tot spot van het publiek, een van oorsprong middeleeuws volksvermaak.

 

Nogmaals het Wilhelminaplein. Naast de bedrijfsingang naar garage Van Schagen is een steen ingemetseld met inscriptie ‘Hoflaen van Heemstede’. Vermoedelijk daterend uit 1639 één van de oudst bewaarde straatnaamstenen van ons land. Het huis daarnaast richting Cloosterweg, de winkel van mevrouw Sientje van Noort, is in 1869 gebouwd voor de indertijd bekende bakker Tibboel.

Wilhelminaplein

Het Kerkplein/Wilhelminaplein met links de door Heemstede’s Belang gebouwde huizen. In de verte de wateroren

 

Aan de Achterweg stond het huis van de predikant en op de Voorweg een schoolgebouwtje met schoolmeesterhuis. Daar omheen lagen in de 17e eeuw enkele boerenbedrijven, van zowel het Noord-Hollandse type (een stenen woning met aangebouwde houten stal en een hooiberg met houten wanden daarnaast), als Zuid-Hollandse boerderijen (met o.a. woning en stal onder één dak).

Op 1 september 1898 werd de zogeheten Wilhelminaboom geplant, recent vervangen door een andere linde. Dat gebeurde door de toen oudste inwoner van Heemstede, de 95-jarige mevrouw E.van Tongeren-Tulkens Een eeuw later telt Nederland ongeveer 1.000 eeuwelingen, waarvan er zeven in Heemstede woonachtig zijn.

 

Ten tijde van de stoomtram fungeerde het plein als overstapplaats tussen de tram naar Haarlem en het gerij naar de Meer.

 

Op deze prentbriefkaart zien we de west- en noordzijde van het Wilheminaplein. Op de achtergrond het vroegere café (tevens smederij) ’t Wapen van de Haarlemmermeer en daarachter de watertoren. Westelijk van het plein, links op de foto, lag vroeger de toegang tot buitenplaats ‘Valkenburg’ waar verscheidene Amsterdamse regenten, kooplieden en ossenweiders tijdens de zomermaanden verbleven. In de Franse Tijd is het herenhuis afgebroken en zijn de terreinen vooral als weidegrond aangewend.

Het huizenblok midden op deze ansicht is in 1921-1922 gebouwd door de aannemersfirma J.H. en P.J.van den Putten, op initiatief van woningbouwvereniging ‘Heemstede’s Belang’. Voordien in gebruik als ‘bielzenlandje’ en feestterrein, waar op Koninginnedag vuurwerk werd afgestoken en het jaarlijkse volksfeest van het biggenvangen plaatsvond. Van 1881 tot 1917 liep de stoomtram vanuit Haarlem via de Camplaan, het Wilhelminaplein en de Voorweg richting Hillegom. Op het Wilhelminaplein stond een grote waterpomp waar gemiddeld 30 trams per dag water innamen. De tramwegmaatschappij had op het open terrein tegenover het Wapen van Heemstede een stukje land gehuurd om daar reserve-rails en dwarsliggers-bielzen neer te leggen, vandaar de benaming bielzenlandje.

Het pand helemaal links heette toepasselijk ‘Kerkzicht’, tegenwoordig domicilie van een gewaardeerd tandarts. In het begin van deze eeuw woonde hier beursspeculant L.G.Marcus ‘in effecten’ en vanaf 1928 tot de jaren vijftig filantrope freule W.F.van der Goes, aanvankelijk met haar twee zusters.

 

Wittlaan

de Johan de Wittlaan met het torentje van  de protestantse kerk in de Johan van Oldenbarneveltlaan

 

Heemstede kent een Johan de Wittlaan en een Jacob de Witstraat. De eerste weg ligt in de raadpensionarissenbuurt en sinds de annexatie van 1927 op één huis na (nummer 1) bijna helemaal op Haarlems grondgebied. Dat volgens telling van de heer Jan Bomans zo’n 30 passen in Heemstede liggen, met andere woorden de rechte grens een knik vertoont, is te danken aan voormalig gemeentesecretaris A.A.Swolfs, die tevens in zijn vrije tijd als kassier van de Boerenleenbank fungeerde. Deze woonde op de noordhoek van de laan en de Crayenestervaart (Crayenestersingel 30). In hun wijsheid hebben de gemeente Haarlem en de ministers mr.J.B.Kan van Binnenlandse Zaken en mr.J.Donner van Justitie besloten de grens om het pand heen te laten lopen, zodat hij ingezetene van Heemstede kon blijven. Nog in hetzelfde jaar ging de heer Swolfs met pensioen en in 1930 verhuisde de geboren Brabander naar Den Haag. Al het jaar daarop is de oud-gemeentesecretaris overleden en is zijn echtgenote die heimwee had teruggekeerd naar een pand aan de Hugo de Grootlaan.

Johan de Witt geldt in onze vaderlandse geschiedenis als een eminent staatsman. Hij was in 1653 de opvolger van Adriaan Pauw als raadpensionaris. Beiden waren leider van de staatsgezinde partij en tegenstander van Oranje. In het ‘rampjaar’ 1672 toen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden tegelijkertijd aangevallen of bedreigd werd vanuit het Zuiden, Oosten en Westen is hij samen met zijn broer Cornelis de Witt door het Haagse gepeupel op het Groene Zootje in de Hofstad op gruwelijke wijze vermoord. Wie kent niet de uitspraak: ‘de natie was reddeloos, de regering radeloos en het volk redeloos’?

Midden in de Schilderswijk tussen de Meindert Hobbemastraat en Johannes Bosboomlaan is de Jacob de Witstraat gesitueeerd. Jacob de Wit (1695-1754) is één van de bekendere 18de eeuwse schilders, die vooral naam gemaakt heeft vanwege zijn fijnzinnige reliëfnabootsing in grisaille, decoraties van engeltjes en dergelijke boven deuren en schoorsteenstukken, de zogeheten ‘witjes’. In Heemstede bevinden deze zich nog in enkele buitenplaatsen, zoals Berkenrode, Huis te Manpad, Bosbeek en de Hartekamp. Een schilderij waarop twee geleerden het boekwerk ‘Hortus Cliffordianus’ in de hand houden onder toeziend oog van de godin Flora is door een voormalige eigenaar van de Hartekamp geschonken aan de Linnaeus Sociëteit in Uppsala. In 1751 gaf burgemeester G.A.Hasselaer van Amsterdam opdracht aan Jacob de Wit in de salon van Bosbeek een plafondschildering aan te brengen. De kunstenaar koos voor een allegorische voorstelling van Bacchus en Ceres op de wolken, welke anno 1998 nog in volle glorie aanwezig is.

Het traceren van het huis op deze prentbriefkaart kostte heel wat moeite. Noch in de Johan de Wittlaan noch in de Jacob de Witstraat werd het voormalige rusthuis gevonden. Ere wie ere toekomt, uiteindelijk is het perceel gevonden door de heer V.C.Klep. Het staat op voormalig Heemsteeds grondgebied, in 1927 door Haarlem geannexeerd, namelijk Jacob van Lenneplaan 14, hoek Churchilllaan. Het perceel behoort tot een complex van meerderde huizen onder één dak. Met de twee naastgelegen panden aan de Churchilllaan, vormde het, het rusthuis ‘Coralia’.

Wipperplein

het Wipperplein met naar rechts de Cruquiusweg. Op de achtergrond het kantoor van Openbare Werken en daarnaast van de Brandweer

 

Het Wipperplein is vandaag de dag een druk verkeersknooppunt en enkele jaren geleden gereconstreerd. Vernoemd naar ‘de Wip’, oorspronkelijk de naam van een oude beek. Ten tijde van het bestuur van ambachtsheer Gerard Pauw, zoon van Adriaan Pauw, is in 1664-1665 de Wippervaart gegraven naar het Spaarne die eindigde bij de kolk aan de noordzijde van de Camplaan ter hoogte van de Pinksterkerk. Hier konden schepen draaien en aanleggen om goederen te lossen en te laden. Bij de aanleg van het Heemsteeds Kanaal is over een lengte van ongeveer een halve kilometer gebruik gemaakt van de bestaande vaart, die ter plaatse in 1916 is verbreed.

Het gebouw links op deze ansichtkaart is het op 9 februari 1925 officieel geopende ‘Bureau Openbare Werken’, dat op initiatief van dr.E.Droog tot stand was gekomen, na eerder gebruik gemaakt te hebben van toen enkele leegstaande bovenlokalen der openbare school aan de Voorweg. Naast het hoofdgebouw aan de rechterzijde stond een garage voor de motorbrandspuit van de Heemsteedse brandweer. Later uitgebreid met een 15 meter hoge droogtoren die diende om de waterslangen na gebruik te drogen en tevens als oefentoren voor de manschappen. Op de achtergrond een deel van de vroegere gemeentelijke gasfabriek met stokerijbedrijf en uiteindelijk drie gashouders. Verder de uit 1909 daterende 43 meter hoge watertoren.

Het pand van openbare werken is gesloopt om omstreeks 1981 plaats te maken voor een appartementencomplex, bedoeld voor een- en tweepersoonshuishoudens, dat qua esthetische vormgeving en uitstraling geen schoonheidsprijs verdient.

Zandvaartkade

de Zandvaartkade in 1935 richting Heemmsteedse Dreef

 

De Zandvaartkade is een verbindingsweg tussen de Binnenweg en de Heemsteedse Dreef. De (Heren)zandvaart werd op last van Adriaan Pauw in 1630-1631 gegraven en eindigde in het Spaarne, tegenwoordig uitmondend in het Heemsteeds Kanaal. Met toestemming van de ambachtsheer mocht de vaart worden bevaren en de gronden daaromheen werden door hem verpacht, veelal ten behoeve van de blekerijnijverheid.

De IJzeren brug was aanvankelijk een stenen brug en over de Heemsteedse Dreef ligt de Zandvaartbrug, die in 1992 zodanig is gerestaureerd dat thans ook weer de stenen kunstwerkjes in de pylonen beter tot hun recht komen.

Eén van de woningbouwverenigingen die zich sterk maakte voor menswaardiger huisvesting was ‘De Haemstede’, gesticht in 1919 door jonkheer A.van de Poll en enkele andere personen. Twee jaar later kwam het eerste complex arbeiderswoningen gereed: 69 huizen aan het Haemstedeplein, de Haemstedelaan en Zandvaartkade. Architect, tevens bestuurslid, was H.van der Kloot Meijburg.

In de eerste decennia had men vanaf de Binnenweg vrij zicht op weiden en bloemenvelden, zich uitstrekkend tot de Ringvaart en vandaar op de lager gelegen Haarlemmermeer.

Op deze prentbriefkaart uit 1928 zien we links de huizen aan de Zandvaartkade. In het verlengde daarvan moest de Johannes Verhulstlaan (Componistenwijk) nog aangelegd worden. Op de achtergrond zien we de in 1926 gebouwde koepel van kleinseminarie Hageveld. Verder de witte villa ’t (Oude) Klooster, in 1873 gebouwd voor burgemeester J.Ph.Dólleman en sinds 1920 eigendom van het Bisdom en links enkele bedrijfsgebouwen.

Zandvaartpad

Het vroegere (intussen gedempte)  Zandvaartpad achter de Raadhuisstraat

 

Een in 1689 gegraven zandvaart die parallel liep aan de tegenwoordige Raadhuisstraat is omstreeks 1978 gedempt bij de bebouwing van de Provinciënbuurt (Centrumplan). Aan deze vaart lag het pittoreske Vaartkantje met het rustieke pad dat naar Groenendaal voer. De heer H.Smit vermeldt in het door hem samengestelde stratenboek dat het Zandvaartpad volgens een akte uit 1796 ook de naam Zanders We(e)gpadt droeg.

 

Emmerikzandvaartpad

Huisje aan het Zandvaartpad op een linoleumsnede uit omstreeks 1928 door F.H.van Emmerik

 

Aan de westelijke zijde lag de oude boerderij van Kees van der Weiden (ter hoogte van de huidige Drenthelaan) en aan de overkant – de achterzijde van de Raadhuisstraat – onder meer de smederij van Oudejans en een opslagplaats van turfhandelaar Zwarter. Op de gronden tussen deze vaart, de Van Merlenlaan, Herenweg en Kerklaan waren vroeger bollenvelden gelegen van de bloemisterijen Van der Eijken, Nelis en Roozen.

Op deze prentbriefkaart zien we de monumentale brug, maar is het fraaie smeedijzeren toegangshek niet zichtbaar.

Die stenen brug lag ongeveer schuin achter het latere autobedrijf van Nissan Dealer Gratama. In het witte huisje woonde het gezin van Jan van Honschoten, die als knecht bij de firma Nelis werkte. Hier was voordien vermoedelijk de tuinbaas van jonkheer J.B.van Merlen gehuisvest.

Vandaag de dag heet het geasfalteerde pad achter het gemeentehuis tussen de Burghave en de Van Merlenlaan (de Meerlhorst) formeel nog altijd Zandvaartpad ook al ontbreekt een straatnaambord.

Zandvoorterallee

Ansichtkaart van de Zandvoorter Allee

 

De Zandvoorter Allee is een zijweg van de Zandvoortselaan naar de Laan van Rozenburg in een gebied, genoemd ‘Eiland Rozenburg’. Deze terreinen tussen de Herenweg en Leidsevaart zijn na 1760 door de uit Duitsland afkomstige Johannes Rosenkrantz successievelijk opgekocht, voorheen zogeheten ‘warmoesierslanden’ en in gebruik voor groenteteelt. De bloemisterij ‘Rozenburg’ die wegens export in de 19e eeuw internationale faam verwierf. Toen de oprichter 18 juli 1795 op 78-jarige leeftijd overleed zette Johannes jr. de ‘Bloemisterij en Negotie in Zaden en Bomen’ voort en verzocht hij zijn clientèle in de ‘Oprechte Haarlemse Courant’: ‘van brieven van vertroosting verschoond te blijven’. Onder Jacobus Prijsde heeft de zaak nog enige tijd gebloeid, maar het einde kwam na 178 jaar in 1938.

In het gelijknamige pand ‘Rozenburg’, op de hoek van de Zandvoorts laan en de Herenweg, nu kantoor, was lage tijd antiekzaak ‘Dar Decoraties’ met de slagzin ‘Dar toe Be different’ gevestigd.

De Zandvoorter Allee (30 meter breed) en omliggende wegen (12 meter breed), omringd door bomen en tegelpaden, zijn omstreeks 1927 aangelegd op de maagdelijke terreinen van de heer J.P.G.Kok uit Heemstede. De gronden zijn ten behoeve van woningbouw in exploitatie gebracht door de n.v. Bouwexploitatie Gebr.J.en H.van der Pol én door de reeds meermaals vermelde H.Brouwer. Het type van 1,2,3 en 4 groepswoningen varieerden in koopprijs tussen de 7 en 8 duizend gulden.

Op 18 juli 1925 is in de gemeenteraad breedvoerig gediscussieerd over de naamgeving. Het B.en W.-voorstel was Zandvoortse Dreef. Men meende evenwel dat mensen brieven zouden schrijven naar het adres: ‘Dreef, Heemstede’ en dat zou voor de postbezorgers verwarring kunnen geven met de reeds ten dele bestaande Heemsteedse Dreef. Vandaar is het Zandvoorter Allee (= brede weg tussen twee of meer rijen bomen) geworden. De enige Allee die Heemstede rijk is en alleen vanwege die benaming een gunstige invloed uitoefent op de verkoopprijs van de aan de aan weerszijden van deze weg gelegen huizen. Op het trottoir (nabij de Azalealaan) staan twee oude hardstenen grenspalen, waarvan op één de letters A en W zijn gegrift. Deze letters staan onder elkaar met een streep er tussen. Wie weet de herkomst dan wel betekenis?

In 1974 kreeg het Eiland van Rozenburg de primeur van woonerven in Heemstede. Uit een in 1980 gehouden enquête bleek dat ongeveer de helft van het aantal bewoners de leefbaarheid van de buurt er op vooruit vond gegaan; een kwart zag zowel voor- als nadelen en ruim 20% was teleurgesteld in hun verwachtingen en klaagde over het rommelige karakter de een verminderde veiligheid als gevolg van de aangebrachte obstakels. Op deze ansicht een inkijk op de Zandvoorter Allee vanaf de Zandvoortselaan gezien in de richting van Haarlemmerhout.

Zandvoortselaan

Hoek Zandvoortselaan/Herenweg Heemstede

 

De Zandvoortselaan loopt vanaf de Herenweg richting Aerdenhout, na de grens met Bloemendaal (=Houtvaart) overgaand in de Zandvoorterweg om na Bentveld weer Zandvoortselaan te heten. In de 17e eeuw heette dit zandpad ook Aerdenhoutselaan en voordien lag meer zuidelijk de Gasthuislaan.

De kustplaats Zandvoort was oorspronkelijk een vissersplaats. Met de ontwikkeling van Zandvoort als badplaats is het verkeer vooral in de zomermaanden sterk toegenomen. Eind vorige eeuw was tot 1917 een tol voor het wegverkeer gelegen aan de Viersprong nabij de vroegere herberg ‘De Haringbuys’.

Ten zuiden van de Zandvoortselaan is in de jaren twintig de Letterkundigenwijk aangelegd, noordelijk de Bloemenbuurt en

omstreeks 1937 aan de andere kant van het spoor de Vogelbuurt met 5 slechts straten. Verder in de richting van Haarlem mocht niet gebouwd worden vanwege de provinciale plannen – al daterend van 1920! – voor een aftakking van de Westelijke Randweg naar de Zandvoortselaan, het zogeheten Haringbuystracé. Tenzij een tunnel wordt aangelegd zou zo’n doorgaansweg de terreinen van het hoveniersbedrijf Empelen en Van Dijk/Intratuin doorkruisen.

Zandvoortselaan1

De Zandvoortselaan komende vanaf Aerdenhout met rechts avhter de Leidsevaart zicht op de P.C.Boutenskade, waar op nummer 3 de familie Cohen woonde, waar de latere burgemeester van Amsterdam Job Cohen opgroeide.

 

Het monumentale gebouw op de hoek van de Zandvoortselaan en het Roemer Visscherplein waar vroeger ‘Boekenrode’ en thans o.a. Chinees restaurant ‘Asian Delights’ is gevestigd, kwam in 1929 tot stand op initiatief van de heer H.Brouwer, de zich opwerkte van eenvoudige Heemsteedse krantenjongen en los-werkman tot huizenexploitant en miljonair.

Voor doorstroming van het verkeer bleek de bouw van een viaduct met hoog spoor (tevens nieuw station) in 1958 een enorme verbetering ten opzichte van de vroegere spoorwegovergang met afsluitbomen. Voordien waren bijvoorbeeld verkeersvliegers van de KLM sporadisch in Aerdenhout gevestigd, echter vooral in Heemstede, omdat men vreesde vanwege de gesloten spoorbomen niet op tijd met de auto op Schiphol aanwezig te zijn.

 

Rechts het gebouw van de destijds bloeiende bloembollen- kwekerij J.J.Thoolen. In later tijd heeft het dienst gedaan als hotel-pension ‘Huize Sweerts’. Na sluiting is het leegstaande pand door een groep jongeren uit Haarlem en Heemstede gekraakt en omgedoopt tot ‘Kraakstede’. Sinds 1989 staat op deze plek de strategisch gunstig gelegen kantorenflat ‘Kennemerhage’, in de volksmond vanwege het glanzende materiaalgebruik bekend onder de naam ‘(Scheer)spiegel’.

 

Voorafgaande aan de opening van een spoorweghalte Heemstede-Aerdenhout is in 1927 een nieuwe en bredere brug gebouwd over de Leidsevaart in de Zandvoortselaan te Heemstede. Toen in 1957 graafwerkzaamheden werden verricht voor de bouw van een nieuw station en van het spoorwegviaduct kwam een walviskaak van enkele meters omvang aan het daglicht die men onderzocht in Teylers Museum.

In 1973 is serviceflat ‘De Rozenburgh’ op de hoek van de Zandvoortselaan en Asterkade in gebruik genomen. Gesitueerd op de plaats waar kort na 1900 zich de familie Jansen vestigde om een café te stichten nabij het bruggetje van de Leidsevaart. Deze nering heette eerst ‘Het Vosje’, vervolgens omgedoopt tot ‘Het Hoekje’ maar ook bekend onder de naam ‘het café van Jansen’. Deze oude prentbriefkaart met de Herenweg in de verte dateert uit 1908. De vroegere bezoekers waren voornamelijk passanten op weg naar Zandvoort en vissers(vrouwen) uit de kustplaats die zich met de vangst naar de markt van Haarlem begaven en onderweg een versterking namen. De grootste drukte maakt het café mee tijdens de wereldkampioenschappen wielrennen te Zandvoort toen in de zaak het hoofdkwartier van de organisatie was gevestigd. Gedurende de jaren vijftig en zestig behoorden vooral (beroeps)chauffeurs en vertegenwoordigers tot de stamgasten.

In 1966 sloot het café na 65 jaar en deden de slopers hun werk om plaats te maken voor de vooruitgang: flats, garages en verbreding van de Zandvoortselaan. Mevrouw D.Jansen-Willemse (‘Tante Dien’ voor de gasten) had vooraf een goede regeling getroffen met de gemeente en sleet haar oude dag in een huis op de Glip.

ANNEX: HAARLEMSE WEGEN IN HEEMSTEDE; DOOR K.J.B.Keuning, 1999

Haerlem

Claes Moolenaar. Zicht op Haarlem vanuit de zuidelijke duinenrij (de Haarlemmerhout) met enige blekerijen.

 

(1)

Kaart van de bezittingen van het St.Elizabethsgasthuis uit Haarlem onder Heemstede

(2)

De Heemsteedse Koediefslaan met tolhuis vanaf de Bronsteeweg

(3)

(4)

(5) De  heer K.J.B.Keuning publiceerde het boek: ‘Geschiedens van de wegen tussen Rijn en IJ’.

tolhuis

De Koediefstol de hoek van de Binnenweg (Bronsteeweg) en Koedieslaan in 1908 (NHA)

==============

Claes Janszoon Visscher.(1582-1652) Ets van: Onder weghen Heemstede

Pieter Molijn (1595-1661). Ets van rustende wandelaars, waaronder een forse vouw, in de duinen rond Haarlem 1626. Andere beschrijving is: Boerin en jongetje bij een rustende boer, met op de achtergrond ruiters.

De Paardentram begin 1900 ter hoogte van de Meester Lottenlaan, de grens van Haarlem en Heemstede

P1010109

Tekening van voormalig Kloosterpad, dat liep van ’t Oud Klooster (Hageveld) naar ’t Nieuw Klooster/ Binnenweg Heemstede

Aan de Glipper Dreef nabij de Sportparklaan: het eindpunt en het beginpunt van respectievelijk de stoomtram en elektrische tram te Heemstede

De Glipper Dreef juli 1945. Rechts een verwijzingsbord Orts Lazarett, gevestigd in Meer en Bosch

De Glipperbrug annex het tramwachthuisje

De Blauwe tram is sinds1949 uit het Heemsteeds straatbeeld verdwenen. Bovenstaand tram bevindt zich nu in het Openlucht museum Arnhem

Nog een foto van 2 ‘blauwe trams (‘Heemstede’ en ‘Noordwijk’)  in het Openluchtmuseum te Arnhem