Tags

Heemsteedse luchtvaartpioniers: Svend Aage Steinbeck (1894-1977)

 Toen de 56-jarige Svend Aage Steinbeck zijn dertigjarig jubileum als verkeersvlieger vierde – met ongeveer 25.000 vlieguren op dat moment de oudste actieve piloot in Europa – zei hij tegen een journalist van de Courant Nieuws van de Dag (8 april 1050) in zijn Heemsteedse woning: ‘Deen blijf ik, al voel ik me soms Hollandser dan menige Hollander’. Zijn echtgenote voegde daar aan toe: ‘De kinderen in de César Francklaan wijzen naar elk vliegtuig dat overkomt en zeggen dan: ‘’daar zit mijnheer Steinbeck in’. In april 1937 was Steinbeck in Heemstede komen wonen op het adres Molenlaan 3, toen zijn vliegersvriend Smirnoff, die hij vanaf 1923 kende, al op nummer 4 in dezelfde straat woonde. Drie jaar later vestigde hij zich met zijn gezin in de Cesar Francklaan, waar men tot 1970 verbleef en na nog 4,5 jaar in het Overbos met zijn echtgenote is hij op 70-jarige leeftijd naar het verzorgingshuis Kortonjo in Eindhoven verhuisd, waar hij ook is overleden. Uit zijn eerste huwelijk met Karen Iversen is 1 zoon geboren: Henrik Steinbeck, die anno 2017 nog altijd in Denemarken woont.

S.A.Steinbeck in KLM-uniform voor een DC3

Carrière in de burgerluchtvaart

De Deen Svend Aage Steinbeck, op 1 april 1894 geboren te Frederiksberg, kreeg in 1919 als militair zijn opleiding als piloot n Denemarken. Hij voelde zich echter direct aangetrokken tot de verkeersluchtvaart die aan het begin van een grote ontwikkeling stond. In een ’kist’ met houten spanten en overtrokken met zeillinnen, vloog hij met post en passagiers tussen Kopenhagen en Berlijn vide versa. Via de Deense nationale luchtvaartmaatschappij, later opgegaan in de S.A.S., kwam Steinbeck bij de Duitse ‘Luftrederei’. Daar leerde hij ook de Duitse generaals Göring, Milch en Christiansen kennen en van deze kontakten heeft hij tijdens de Tweede Wereldoorlog een nuttig gebruik kunnen maken. In een sollicitatiebrief bij de KLM van omstreeks 1924 had Plesman geantwoord, dat – naast één Duitser en de Rus Smirnoff – geen buitenlanders konden worden aangesteld, maar tien jaar later toen diverse vliegtuigen korte tijd achter elkaar zijn neergestort (zoals de Uiver, de Pelikaan, de Kwikstaart, de Maraboe en de Gaai) in 1934-1935 nam de KLM met een dreigend tekort aan vliegers alsnog Steinbeck aan. Dankzij een schenking voor de ‘Heemstede-collectie’ zijn we in het bezit gekomen van 27 documenten afkomstig uit het bezit van Steinbeck uit de periode 1941-1953, waaronder ook zes brieven van dr.Albert Plesman.

Oorlogstijd

Molenlaan3

Molenlaan 3 war Steinbeck van 1937 tot begin maart 1940 woonde. Na hem kwam hier uit Amsterdam de kunstenares Helena Goudeket te wonen met haar oudere zuster. De Joodse Helena Goudeket is van hieruit via Westerbork op 9 april 943 in Sobibor omgebracht.

Onder druk werden na de capitulatie voor de bezetters wel koeriersdiensten gevlogen met een gewapend Duits officier die in het vliegtuig meeging. Na de ontsnapping van ir.P.Vos en invlieger H.Leegstra van Fokker op 5 mei 1941 naar Engeland is het Nederlands luchtvaartpersoneel gearresteerd en naar hert kamp Schoorl overgebracht. Naar mag worden aangenomen om verdere diefstal van luchtvaartuigen en ontsnappingspogingen te voorkomen. In Heemstede zijn op 3 mei 1941 op verzoek van de Sicherheitspolizei de KLM-vliegers Abspoel, Mulder, Scholtmeijer en de in een vaart te Vogelenzang op een woonboot verblijvende F.C.Bik aangehouden. Een dag later volgde de arrestatie van de vliegers Brinkhuis en Frijns en telegrafisten Moulijn en Perkman. KLM-piloot Brugman was op dat moment in Bergen op Zoom en werd vandaar eerst naar Amsterdam overgebracht, terwijl de Heemsteedse vlieger Both en telegrafist Moulijn zich in de hoofdstad bevonden en vandaar rechtstreeks naar de Sipo zijn gebracht. Vanwege zijn Deense nationaliteit hoefde Steinbeck zich niet te melden en dat hij ook later gevangenschap ontliep was mede te danken aan het feit dat hij vroeger goede maatjes was geweest met de tot Duitse opperbevelhebber van de Weermacht en luchtmachtgeneraal gepromoveerde Friedrich Christiansen. Dat de vliegers al na vijf weken detentie uit kamp Schoorl zijn ontslagen is vooral te danken geweest aan de belangenbehartiging buiten het kamp van de in Aerdenhout woonachtige piloot Geysendorffer, aan Steinbeck en de Zweedse KLM-vlieger Carl Gustav von Rosen die via Görings eerste vrouw met de Duitse rijksmaarschalk verwant was. Vlieger Alex Bosman verklaarde later: ‘Steinbeck was een Deense vlieger bij KLM die vanwege zijn nationaliteit niet gedetineerd was. Hij kende Christiansen heel goed en heeft volgens mij veel goeds voor ons gedaan’ en Heemstedenaar J.J.Mulder liet zich in gelijksoortige bewoordingen uit (A.Boer, Het kamp Schoorl, 1991).

Schrijven van echtgenote van Albert Plesman, 10 april 1942

Op 30 maart 1942 stelde Steinbeck aan dr.Harster, bevelhebber van de Sipo en de Sd, voor om de al 11 maanden in de gevangenis van Scheveningen geïnterneerde KLM-directeur A.Plesman in zijn Heemsteedse woning op te nemen. Op 10 april ontving hij een dankbrief van Plesman’s echtgenote Suze met de mededeling dat haar maar man naar het gijzelaarskamp Haarlem was overgebracht, waar van een menswaardiger behandeling sprake was. Spoedig volgde ontslag uit gevangenschap en verbanning naar Enschede. Op 1 juli 1942 schreef Plesman vanuit een pension aldaar na een bezoek van Steinbeck: ‘Het deed mij genoegen dat je van je verblijf hier een prettige indruk hebt meegenomen. Ok wil je nog een schriftelijk bedanken voor al hetgeen jij voor mij gedurende de moeilijke tijden hebt ondernomen. Ik hoop dat he nu nog wat wat voor andere mensen zult kunnen doen. De heer Van Driel van Wageningen, die in Rotterdam werkzaam was, schijnt thans meegenomen te zijn. Wellicht kan je iets van den heer Martin vernemen, hoe het met hem staat en kan je iets in zijn belang doen (..)’

KBNRC01_000047339_mpeg21_p004_image

Overlijdensbericht van echtgenote van S.A.Steinbeck: Karen Iversen (Algemeen Handelsblad, 3-6-1944)

 

De naoorlogse periode

Na de bevrijding was ook Svend Steinbeck er weer bij. Trainen, navigatielessen, het besturen van nieuwe toestellen. In 1948 deed de UNO een beroep op de KLM een Dakota beschikbaar te stellen en vliegers af te staan voor de pendeldiplomatie in het Nabije Oosten onder leiding van de Zweedse graaf Bernadotte. De KLM-seniores Adriaan Viruly, ‘sjeik’ Guillaume Frijns (met veel ervaring boven de Arabische landen) en Svend Aage Steinbeck waren om beurten gezagvoerder. Op 17 september 1948 werd Bernadotte in Jerusalem door Joodse extremisten doodgeschoten. Op eigen initiatief heeft Steinbeck met zijn bemanning het stoffelijk overschot van de graaf naar Zweden overgevlogen. Ook diens VN-opvolgers als bemiddelaar, de Amerikaan Ralph J.Bunche, vervoerde Steinbeck vele malen. Eenmaal kreeg hij opdracht een kist vol bloemen naar Stalin over te vliegen, met als gevolg dat Steinbeck tot zijn grote spijt de ‘Matthäus Passion’ in Naarden moest misen. Na in 1950 nog enige honderden Mekkagangers tussen Istanbul en Djedda te hebben gevlogen, heeft Steinbeck – wiens motto was: ‘veel vliegen is veilig vliegen’– begin 1951 zijn functie als gezagvoerder bij de KLM neergelegd om zich te wijden aan zijn liefhebberijen: golf, paardrijden, wandelen en muziek. Steinbeck had een zilveren sigarettenkoker waarin hij de handtekeningen had laten graveren van vele bekenden en groten uit de Nederlandse luchtvaart, zoals Duimelaar, Geysendorffer, Smirnoff en anderen. Opmerkelijk is dat hij twee handtekeningen liet verwijderen van vliegers die naar zijn mening gedurende de oorlog fout waren geweest. Toen bleek dat hij zich in één van hen had vergist, is deze weer aangebracht. 6 maart 1952  is Steinbeck geëeerd met een koninklijke onderscheiding in de orde van Oranje Nassau.

Sigarettenkoker van Steinbeck net gegraveerde handtekeningen van collega-piloten.

Verhuizingen

Steinbeck heeft zich in 1937 gevestigd in het huis de Molenlaan 3 te Heemstede, 7 maart 1940 verhuisde hij met zijn vrouw Karen Iversen naar en zoon Henrik naar Cesar Francklaan 8. 4 mei 1961 liet hij zich uitschrijven naar Denemarken en 24 mei 1964 vestigde hij zich weer in het huis aan de Cesar Francklaan. 16 maart 1970 verhuisde hij naar Burgemeester van Lennepweg 35 (het Overbos) en 9 oktober ten slotte met zijn tweede echtgenote Rosa Letizia Angela Ciolina naar een tehuis in de Herman Gorterlaan 329 te Eindhoven. S.A.Steinbeck is 3 september 1977 in Eindhoven overleden.

Kaart S.A.Steinbeck uit bevolkingsregister Heemstede

Het huis van Steinbeck in de Cesar Francklaan Hemstede

 

Zoon Henrik (Henk)

Vader en zoon Steinbeck. Links Svend Steinbeck, vijf en twintig jaar geleden voor zijn “nieuwste” vliegtuig. Vijf jaar lang in de nacht tussen Kopenhagen en Hamburg op en meer. Rechts zoon Henrik Steinbeck, net 19 geworden, in zijn modern vliegerspak, geleund tegen de opleidingsbarak voor piloten in Kopenhagen. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Uit: De Courant – Nieuws van de Dag, zaterdag 8 april 1950

 

Nadat zijn echtgenote Karen Viersen op 1 juni 1944 in Heemstede was overleden – een betuiging van medeleven bevindt zich in voornoemd archiefje – is Steinbeck in 1948 in Stockholm hertrouwd met de Italiaanse maar in Heemstede wonende Rosa Letitia Angela Ciolina. Zoon Henrik, in 19130 in Denemarken geboren, heette in Nederland Henk (soms Hein) en kwam op 6-jarige leeftijd met zijn ouders naar Nederland. Hij volgde in Heemstede de lagere school en in Haarlem de HBS-B. In het voetspoor van zijn vader – zoals ook van toepassing op Frijns, Van der Geest en anderen – is de zoon tot vlieger opgeleid. Dat gebeurde bij de luchtmacht in Denemarken. Later was hij korte tijd werkzaam bij de KLM en vervolgens als copiloot bij Luxair op een F-27 en als gezagvoerder van de Duitse maatschappij ‘Condor’. Op een B-747Tijdens de waternoodramp in 1953 is op zijn initiatief de Deense luchtmacht te hulp geschoten. Henk Steinbeck ging mee als vlieger en tolk. De Denen werden, evenals andere luchtmachten die hulp boden, gestationeerd op het marinevliegkamp ‘Valkenburg’ nabij Katwijk. Enkele oudere KLM-vliegers die met en DC-3 of Dakota’s bij de hulpverlening uit de lucht waren ingezet hadden Valkenburg ook tot basis. Zo kon het gebeuren dat Steinbeck Sr., die naar de Denen ging om eventueel als tolk op te treden zijn eigen zoon tegenkwam. Alvorens naar Duitsland te verhuizen heeft Henrik Steinbeck in 1984 nog korte tijd in zijn ouderlijk huis aan de Cesar Francklaan gewoond. Na zijn pensionering is hij naar Denemarken teruggekeerd, veel reizend op zijn jacht o.a. naar Mallorca. Nog in 2016 is door Nederlanders een filmpje met de toen 86-jarige Henrik Steinbeck en zijn jacht door Nederlanders op youtube geplaatst.

De 86-jarige zoon Henrik Steinbeck in 2016 bij zijn jacht in de Oude Haven van Kopenhagen

 Bronnen: map S.A.Steinbeck in archiefdoos: Heemsteedse luchtvaartpioniers, Noord-Hollands Archief, locatie Kleine Houtweg, bibliotheekdepot. Met dank voor informatie van V.C.Klep en KLM-fotoarchief.

Aanwezige correspondentie van en aan S.A.Steinbeck (1941-1953)

Brief van A.Plesman aan S.A.Steinbeck, 21 september 1948

Brief van U.F.M.Dellaert, directeur van luchthaven Schiphol, 17 februari 951

Brief van A.Plesman aan Svend Steinbeck, 11-12-1953

4a8c7075-4942-2c37-ef81-dba595cf7aea

Bijeenkomst van oud KLM-piloten in etablissement ‘Paardenburg’ te Ouderkerk aan de Amsterdam, onder wie Svend Steinbeck (IJmuider Courant, 19-4-1951)

ddd_011204691_mpeg21_p003_image

Redding met zijn jacht van zoon Henrik Steinbeck op de Noordzee (De Telegraaf, 28-8-1963)

 

 

Appendix; schrijven van de heer J.Rietveldt uit Heemstede, 14 december 1995

J.Rietveldt, 1412-1995

Kopie van opdracht in boek aan Jost Roetveldt n.a.v. de KLM-vlucht Batavia-Amsterdam met de PH-TCE 12-12-1949 – 15-12-1949

Kopie uit boek met namen van de bemanningseden, bestaande uit: gezagvoerder Steinbeck, tweede piloot Davies, 1ste telegrafist Meyer, 2e telegrafist De Fauve, 1e boordwerktuigkundige Feis, 2e  boordwerktuigkundige Adriaanse, vliegende kok Brand en stwardess mej. Nobels.