Tags

, , ,

FRANS MURILOFF (1904-1999); Heemstedenaar en kosmopoliet

Op 11 augustus 1999 overleed op 95-jarige leeftijd, oud-balletmeester en impresario Frans Muriloff, die als producer van het destijds veelbeluisterde wekelijkse radioprogramma ‘”de Bonte Dinsdagavondtrein’ bekendheid kreeg. Vanaf 1943 woonde hij ruim 40 jaar op het adres Roemer Visscherplein 15 in Heemstede, vervolgens de laatste 14 jaar tot zijn overlijden met plezier in een huis aan de Zandvoortselaan. Frans Muriloff, wiens eigenlijke naam Frans Schmitz luidde, is geboren in Amsterdam en kwam uit een muzikale familie. Hij voelde zich al vroeg aangetrokken tot het theater en bekwaamde zich als balletdanser in de tapdance. Tevens als goochelaar en acrobaat. Het waren de jaren, nu aangeduid met ’Roaring Twenties’, van vaak uitbundig theaterplezier.
Muriloff begon als amateur in een groepje met Ditty Doornbosch en Wally Walden en maakte zijn professionele debuut in 1927 bij de Stapperrevue met ‘Hallo Parijs”. De artistieke inspiratie werd in die tijd vooral uit Parijs gehaald.

affiche van de revue Hallo Parijs!

Van 1929 tot 1933 maakte hij tournees door Europa als danser met Muriel Barnett (onder de naam Murilova’s) en Alfred Stroganoff. Bij laatstgenoemde was hij in dienst en leerde wat variété was. Ook in het ‘Grosvenor House’ in Londen, Denemarken, Italië en Egypte trad hij op. De acht volgende jaren leidde hij de ‘Muriloff School of Stage Dancing’, een in Amsterdam gevestigde op theater georiënteerde dansschool. Voorts was hij balletmeester bij een aantal films en bij de Sleeswijk revues met Willy Walden en Piet Muyselaar. In die tijd werkte met sterren als Louis Davids, Lou Bandy, de comédienne Louisette, Sylvain Poons, Willy Derby en Kees Pruis. Verder ‘ontdekte’ hij Toon Hermans, voor wie hij aanvankelijk als manager optrad.

Frans Muriloff (91) in 1995 thuis met zijn kast vol herinneringen : bijna zeventig jaar dans, variété en amusement (foto Bert Nienhuis)

Een eerste optreden van Muriloff in Heemstede op een feestavond van HBC (Eerste Heemsteedse Courant, 12-5-1938)

vervolg

In 1945 trad Muriloff in het raadhuis van Heemstede in het huwelijk met de Engelse balletdanseres Phyllis Lane – die voordien in Parijs was opgetreden met o.a. Maurice Chevalier – omdat zij elkaar bij een auditie van een revuegezelschap in ons land hadden leren kennen. Haar eerste echtgenoot, die piloot-invlieger bij Koolhoven in  Rotterdam was, sloot zich aan bij de ondergrondse, is verraden kwam in een Duitse strafgevangenis terecht en is na zijn vrijlating onder duistere omstandigheden op een boot omgekomen. ‘Ze hebben hem thuisgebracht in een doodskist’ aldus Phyllis Lane. Intussen was hun enige dochter Patricia geboren.

Phyllis Lane op een foto uit de tijd dat zij optrad als assistete van Toon Hermans. Ze solleciteerde eerder bij Muriloff en werd in 1945 zijn echtgenote en partner in het Theaterbureau

Haarlem’s Dagblad, 15-10-1945

Het pas getrouwde echtpaar Frans Muriloff en Phyllis Lane

Het pand aan de Roemer Visscherplein waar Frans Muriloff sinds 1943 woonde tot de verhuizing met zijn vrouw naar de Zandvoortselaan (google)

Een herinnering van J.van Rooden uit Lilydale, Victoria, Australië (Heerlijkheden, nummer 111, februari 2002, pagina 153)

Het pand aan de Zandvoortselaan (google)

De Tweede Wereldoorlog noemde Muriloff een cesuur in zijn leven, al kon hij mede dankzij Mikkenie’s theaterprodukties in de bezettingsjaren wel optreden met zijn Frans Muriloff’s Select Ballet in verscheidene theaters, evenals met zijn eigen cabaretgezelschap met o.a. Toon Hermans als “Buziau”

Advertentie uit Het Volk van 26-3-1942

In de jaren 1946-1947 zette Muriloff zich in voor de organisatie ‘NIWIN’: Nationale Inspanning Welzijnsverzorging in Nederlands-Indië, waarbij artiesten naar Oost-Indie werden uitgezonden. Dat is mede de reden geweest dat hem in 1979 op 75-jarige leeftijd een koninklijke onderscheiding ten deel viel, destijds uitgereikt door de loco-burgemeester van Heemstede.

Advertentie van niWin 1946

Affiche van de niWin Kerstpakkettenactie, georganiseerd door Frans Muriloff

Frans Muriloff met opgespelde koninklijke onderscheiding

Na de oorlog werd Muriloff producer bij de radio en van 1955 tot 1980 voor radio en televisie. Als producer van de populaire ‘Bonte Dinsdagavondtrein’ liet hij Rudi Carrell en Joop de Knegt debuteren en haalde buitenlandse vedettes als Vera Lynn, Petrula Clark, Eve Boswell, Anna Shelton en Shirley Bassey naar Nederland.
Frans Muriloff deed onder meer de toneelregie van het ‘Grand Gala du Disque’ en ‘Eén van de acht’, gepresenteerd door Mies Bouwman. Na 1955 leidde hij met zijn vrouw een eigen theateradviesbureau. Zo was hij belast met de organisatie van alle mogelijke evenementen, o.a. in het kader van Amsterdam 700; 100 jaar Amstel Bouwerij; 100 jaar Twentse Bank en voorts tal van andere festiviteiten.
Op zijn tachtigste stopte Muriloff met werken. Zijn laatste evenement voor de Hoogovens had echter nog in 1985 plaat, op 85-jarige leeftijd! Werkweken van gemiddeld zeventig tot tachtig uur waren vroeger normaal geweest, ‘maar dat heeft me geen kwaad gedaan’ vertelde hij mij bij een bezoek bij hem thuis en in de bibliotheek, naar aanleiding van een te voorbereiden tentoonstelling die door omstandigheden geen doorgang vond. Hij zei toen ook: ‘Die paar die het in zich hebben die komen er tòch wel, de rest valt af’.
Muriloff reisde de wereld door, maar beschouwde het als een voorrecht zijn thuisbasis in Heemstede te hebben. Drie jaar voor zijn overlijden is hij zijn 50-jarig huwelijksfeest thuis bezocht door burgemeester mevrouw N.H.van den Broek-Laman Trip, wat het echtpaar zeer op prijs stelde. Ook al wilde men verder geen ruchtbaarheid geven aan dit jubileum.
Tot eind jaren 90 kon men hem toen met grijswitte kuif en altijd keurig in het pak, zich bewegend als een echte gentleman, in de omgeving van de Zandvoortselaan tegenkomen. Stijl én jovialiteit waren bij hem in één persoon vertegenwoordigd. Voor de belasting heette hij Schmitz, maar voor de rest, zoals aangetekend in zijn paspoort, “zich noemende en schrijvende Frans Muriloff”.
In een archiefkast die ik destijds mocht inzien was zijn leven samengevat, in plakboeken, affiches e.d. Het standaardwerk ‘100 jaar amusement in Nederland’ van Jacques Klöters vermeldt zijn naam met ere als show-choreograaf van revues en leverancier van nieuw talent. Frans Muriloff is 11 augustus 1999 overleden in een verpleeghuis te Heemstede, waar hij was opgenomen nadat hij zijn heup had gebroken. Hij is begraven op Westerveld. Na het sterven van Phyllis Lane Lawrence, 24 september 2006 op 89-jarige leeftijd in Papendrecht, is zij bij zijn graf in Driehuis ter aarde besteld.

Het graf van Frans Muriloff en Phyllis Muriloff Lawrence [Phyllis Lane was haar artiestennaam] Lane op de begraafplaats Westerveld in Driehuis, gemeente Velsen.

Over Frans Muriloff is veel gepubliceerd in kranten en tijdschriften. Aacebt puvkliceerde een omslagartikel in de 7e jaargang, nummer 18, 4 mei 1974: ‘ Frans  Muriloff: “De mensen hebben vreemde ideeën over amusement”.’De journalist Rinus Ferdinandusse wijdde een paar uitvoerige  bijdragen aan hem in Vrij Nederland, in de editie van 24 juni 1995 onder de kop ‘Met Frans Muriloff achter de coulissen’ en 21 augustus 1999, getiteld ‘De man die  Nederland in de Bonte Trein liet rijden’.  In de Heemstede-collectie van het Noord-Hollands Archief, locatie Kleine Houtweg Haarlem, is een documentatiemap aanwezig. Voorts is informatie te vinden in de bibliotheek van het Theaterinstituut, sinds opheffing is die archiefcollectie verhuisd naar Bijzondere Collecties  van de Universiteit van Amsterdam , gesitueerd  naast het Allard Pierson Museum.  Zie ook: The Dancing Career of Malad Murilova’, ook over the Stroganoff Ballet en Frans Muriloff.

Frans Muriloff en Phyllis Lane voor een groot deel van hun leven dansend door Heemstede

Bijlagen en illustraties

Beknopte biografie Frans Muriloff

Publiciteitsfoto’s van de danser Frans Schmitz, later Frans Muriloff. De linkse afbeelding toont hoe hij was opgemaakt tijdens zijn Italiaanse tournee

Scène uit ‘La Revue de la Danse’ van het eens zo beroemde Stroganoff-ballet. In het midden Frans Muriloff, links Murilova, rechts Dita Klein-Smit. In Kopenhagen strandde het optreden, omdat de linkervoet van de dame rechts niet op Muriloff’s dijbeen maar in zijn lies belandde (R.Ferdinandusse)

Flyer van The Stroganoffs Ballet Company

Flyer van optreden van Frans Muriloff als balletdanser met danseres Nalda Muriloff, eigenlijk Murilova  in  Grosvenor House, Londen. Vanwege haar artiestennaam had Frans Schmitz het pseudoniem Frans Muriloff aangenomen, en werd sindsdien enkel met die laatste naam aangesproken.

De Stroganoff-balletdansers in 1931 in Kopenhagen. Links Frans Schmidt (Muriloff), midden Nalda Murilova en rechts Alfred Stroganoff

Nalda Murilova en Frans Muriloff

Het danserspaar Murilova-Muriloff in een fantasiedans Frans Muriloff nog ondertekenend als Schmitz

Muriloff en Murilova trainend in Egypte (Leidsch Dagblad. 4 maart 1955)

Dita, Muriel Lawrence (Nalda Murilova) en Frans Muriloff ingescheept  op de boot ‘Genova’ op weg naar optredens in het Casino San Stefano  in Alexandrië, Egypte

Publiciteitsfoto van Nalda Murilova, opgeleid door de wereldberoemde Anna Pavlova, danspartner van Frans Muriloff. Zij is in Londen geboren op 6 juli 1906 als Muriel Louisa Barnett en op 4 juni 1990 in Bornemouth overleden. In 1939 is zij als Engelse èn Joods met het oog op een dreigende oorlog vanuit Nederland blijvend teruggekeerd naar haar thuisland.

Affiche Nalda en Frans Muriloff presenteren ‘the 8 Dancing Lovelies’ (Gemeentearchief Rotterdam)

Affiche van René Slaaeswijk’s Nederlandse Revue met Snip en Snap (het komische duo Willy Walden en Piet Muyselaar) in 1941 toen Frans Muriloff met Nalda Muriloff de choreografie verzorgden. Later werd hij producer van deze revue.

De cast van de Snip en Snap revue bij elkaar in  Utrecht.  Helemaal rechts Frans Muriloff (Leidsch Dagblad, 4 maart 1995)

Optreden in Rembrandt theater aan de Grote Markt Haarlem (Bloemendaalsch Weekblad, 18-7-1941)

Affiche uit 1944  Odeon  Theater Rotterdam

muriloffadvertentie

Advertentie van optreden in  het Concertgebouw in Haarlem van een show geproduceerd door Frans Muriloff (19-12-1948)

Frans Muriloff met ega Phyllis Lane (De Telegraaf, 11-7-1950)

(De Telegraaf, 11-7-1950)

Aankondiging van de 50ste Bonte Dinsdagavondtrein, die liep van 1936 tot 1940 en na de bevrijding van 1945 tot 1956 en werd uitgezonden door de AVRFI-radio, waarbij Frans Muriloff na de oorlog als producer optrad

Frans Muriloff en Vera Lynn (Vrij Nederland, 24 juni 1995)

muriloffontedinsdagavond

Tijdens  de uitzendingen van De Bonte Dinsdagavondtrein zaten veel  families gezellig rond de radio geschaard.

Zangeres-voordrachtskunstenares  Marie Cécile Moerdijk schreef in 1980 in de VARA- radiogids  onder de kop ‘Frans Muriloff’: Toen er nog  geen televisie was werd de radio gewaardeerd. De radio was iets waar he ’s middags al naar zou verlangen. Niet dat je er ’s middags niet naar luisteren kon, daar ging het niet om, maar wat was het gezellig, geschaard zijn rond dat toestel. Luisterend weliswaar, maar niet gekluisterd als aan de buis tegenwoordig. En handwerken dat kon ook. En visite ontvangen. Reageren, meedoen met de hersengymnastiek, de gids er bij waar soms foto’s instonden van mensen die he van stem zo goed en van uiterlijk helemaal niet kende. Er was één radio in huis. Tegenwoordig heeft iedere teener een recordertje en of radio’tje en ook dat luisteren wordt niet meer zo’n gezinsbezigheid. Ik  kende toen, en dat is lang geleden, een naam, onverbrekelijk verbonden aan amusante en goede radioprogramma’s, een naam waarbij ik het bijpassende gezicht helemaal niet kende. En wie kent die naam nu niet nóg? Welhaast iedereen. Frans Muriloff. Zo Russisch die naam aandoet, zo Hollands is de  man. Toch mag ik niet zeggen: “Hollands” want Frans Muriloff is cosmopoliet. Man van de wereld. Niet alleen door zijn werk, noch door zijn uiterlijk, maar door het achter hem liggende leven. Hij is een man die je niet gauw bij de voornaam noemen zou omdat hij dat uiterlijk heeft dat men stijlvol noemt. Toch zijn er weinigen zo  hartelijk en joviaal als hij. Maar zijn wil en distinctie stralen naar buiten, zijn attente gebaren zijn beheerst en zelfs sierlijk. Dat sierlijke zal nog een gevolg zijn van zijn loopbaan al balletdanser. Een loopbaan waaraan hij, behalve zijn vele reizen, ook zijn vrouw te danken heeft. Phyllis, een beauty om te zien, precieus van figuur en gezicht, altijd even mooi, lieftallig en geestig. Toen ik Frans Muriloff de eerste keer ontmoette was dat een grote verrassing voor mij. Hij was chic gekleed, had witgrijs haar en zorgde als een vader voor ‘zijn” kinderen. Op dat moment waren dat een vijftal Nederlandse muzikanten waarboor hij het management regelde. Hij zorgde dat er koffie was  en dat iemand mijn koffer droeg. Hij stak zijn hoofd om een deur en vroeg of in de kleedkamer iets te wensen overliet. Hij kwam aanzetten naar degeen voor wie het concert bestemd was en stelde ons aan elkaar voor. Voor u, die dit niet kent, zal dit alles niet al te overdreven voorkomen. Maar als zoals ondergetekende, al vijfentwintig jaar “in het vak  zit ben ik heel wat soort managers tegengekomen. Voorgesteld worden aan je eenmalige werkverschaffer, en dan op een hoffelijke manier zoals Frans Muriloff dat doet, dat gebeurt niet vaak. Frans, die iedereen schijnt te kennen, die altijd gekleed is alsof gij ieder moment ten paleize moet verschijnen, die altijd tijd heeft je op je gemak te stellen. Frans, die na al die jaren dol is op zijn mooie vouw, en nog steeds praat over “Dirkje” zijn moeder. Frans die een welverdiend ridderschap geeft ontvangen vorig jaar en van wie ik talloze  wijze gezegden heb gehoord. Gelukkig heb ik er geregeld ook van opgeschreven. “Als je wil varen moet je sparen voor een schip.”, “Hersens sparen betekent vaak: voeten dubbel verslijten’, “Hoe minder je iemand vraagt, hoe meer kans dat je krijgt wat je vraagt”, En tot slot nog een oud versje: “Ik bouw het land met mijn verstand en met mijn eigen krachten en verder moet ik wachten op God de Heer en gunstig weer”.   

Muriloffbontedinsdag

Het fascinerende leven van Frans Muriloff en Phyllis Lane; door Arie Kramer (Heemsteedse Koerier, 15 maart 1989)

Portret van Frans Muriloff door Godfried de Groot

Generale repetitie voor de One Man Show van Toon Hermans met links Phyllis Lane in het Minervatheater aan de Binnenweg te Heemstede op 16 maart 1960 (Nationaal Archief)

Phyllis Lane in een vriendenboek voor Toon Hermans

Enkele regels van Muriloff voor Toon Hermans

Muriloff en een jonge Toon Hermans die in 1942 succes had met een Buziau-imitatie (Accent , 1974)

Frans Muriloff 80 (Het Parool, 17-3-1984)

In de VIMEO-productie Variété; artiest voor ’t leven’, vertelde Frans Muriloff in 1991 aan Netty van Hoorn over zijn levenslange liefde voor het vak.

In Memoriam: Frans Muriloff (1904-1999) door Henk van Gelder (NTC Handelsblad, 13 augustus 1999)

Bericht van overlijden in het blad van Oud-Heemstede-Bennebroek, nummer 88, mei 1996, pagina 100.

Frans Muriloff in 1995 gefotografeerd door Bert Nienhuis

Rob van Dobbelsteen, in: Haarlems Dagblad van 12 augustus 1999

Corry Verkerk: Ten slotte Frans Muriloff 1904-1999 Eigenlijk was het nooit genoeg (Hett Parool, 13 augustus 1999)

Vervolg artikel uit Het Parool van 13 augustus 1999

 

Dankbetuiging september 1999

De oorlogperiode  1944-1945 in Heemstede

Muriloffbarnstein

I.C.Barnstein en familie op het onderduikadres van Frans Muriloff en  Phyllis Lane aan het Roemer Visscherplein  in Heemstede

Over de oorlogsperiode vertelden Phyllis Lane en  Frans Muriloff  aan Rinus Ferdinandusse in Vrij Nederland van 24  juni 1985. ‘ Phyllis Lane: (…) Ik was ondergebracht in een groot huis in Heemstede, vlak bij het station. (…) Ik  had geen cent, maar de ondergrondse groep van mijn [eerste, omgekomen] man zou me onderhouden –  maar steeds meer leden van die  ondergrondse groep werden opgepakt en dus hield het geld op. Ik zocht weer werk als danseres. en iemand maakte me attent op  de revue van Meslier. Eigenlijk deed ik auditie  bij de drie FM’s: Floris  Meslier, Frans Mikkenie en Frans  Muriloff. want die deden het met z’n drieën’ . Frans Muriloff vervolgt: ” Dat was in het Lido. Je had daar een hoog trapje, een tafeltje en een paar banken. Daar zaten wij. En ik vergeet nooit hoe ik haar zag weglopen, ze had een leuk hoedje op met een strik. Ik dacht “aardig” . Ze kon nog dansen ook”. Ik  heb, kijk maar, nog foto’s van de joodse onderduikers toen ik in het huis in Heemstede kwam. In de hongerwinter hoorden we dat er grote razzia’s zouden komen. Toen hebben we ze naar Haarlem gebracht. De man die wij daar kenden maakte doodskisten, en daar hebben ze toen een paar dagen in gelegen.’  

muriloffbarnsteinfilm

Advertentie van een vooroorlogse filmvertoning in Flora bioscoop-theater in ‘s-Gravenhage met I.C.Barnstein als directeur.

lijstje

kopie van een bewaard gebleven lijstje van ruilmateriaal tijdens de hongerwinter 1944

vervolg4

vervolg van lijstje met ruilmateriaal

 

Het echtpaar Barnstein aan het Roemer Visscherplein met een nog in houtjes te hakken boomstam

hout

De heer Barnstein zaagde bomen om het hout als ruilmateriaal te gebruiken, want voor onderduikers waren geen distributiebonnen voorhanden.