Tags

, , , ,

De iconenschilderkunst van Cisca Goulmy-Schutter en houtdraaikunst van Louis Goulmy – met een overzicht van haar hedendaagse iconen

Geboren in 1922 overleed op 29 juli 2012 in Nijmegen F.H.M. (Ciska) Goulmy-Schutter (1922-2012), een volgens kunstkenners buitengewoon talentvol iconenschilderes. Op 30 april 1943 was zij in Heemstede getrouwd met L.P.M. (Louis) Goulmy (*’s-Hertogenbosch 10-9-1920, overleden 11-10-2009 te Haarlem) , die een paar jaar eerder vanuit Amsterdam was verhuisd naar Heemstede. In zijn werkzaam leven was hij meer dan 4 decennia atelierchef was bij de destijds bekende (leren) handschoenenfabriek Joh. Laimböck & Zn. op Berkenrode aan de Herenweg. Pas op latere leeftijd is hij zich gaan toeleggen op houtsnijwerk – zichzelf als ‘houtwurm’ aanduidende. Naast kunstzinnige (abstracte) houtsculpturen maakte hij bovendien de panelen waarop zijn vrouw de iconen schilderde. Louis Goulmy heeft gewoond op de Van Merlenlaan 1. In 1945 is het gezin met toen 2 kinderen verhuisd naar de Rijnstraat 17, later gewijzigd in Rijnlaan, waar nog 6 kinderen volgden. Toen die de volwassen leeftijd hadden bereikt is Cisca Goulmy zich pas intensief gaan verdiepen in de historie evenals bekwamen in de techniek van de iconenkunst. Als autodidact en door oefening. Veel kennis heeft zij naar eigen zeggen opgestoken uit boeken, vooral Duitstalige publicaties. In ons land heeft vooral dr.W.P.Theunissen met zijn talrijke geïllustreerde boeken bijgedragen aan de kennis van deze oosters-orthodoxe kunstvorm Bij een bezoek aan het huis in de Rivierenwijk, met het oog op een tentoonstelling van beider werk in de Heemsteedse bibliotheek, werd mij hun uitgebreide privéboekerij over het onderwerp getoond.

Icoon van Cisca Goulmy: Christus Pantocrator

Eugène Goulmy, een ondernemend sigarenindustrieel

Portret van Eugène Goulmy uit 1912

Eugène Goulmy & Baar met een afbeelding van de nieuwe fabriek in ‘s-Herogenbosch (Bossche Encyclopedie; het reclameschilderij bevindt zich tegenwoordig in het Noord-Brabants Museum)

De Goulmy’s komen oorspronkelijk uit Frankrijk. Eén telg uit het geslacht Eugène Goulmy (1865-1951), geboren in Den Bosch, ontwikkelde zich, met de uit Duitsland afkomstige Rudolf Baar (1864-1929) als compagnon, tot een succesvol ondernemer. Hij richtte in 1887 een sigarenfabriek op. In 1897-1898 werd in ’s-Hertogenbosch een nieuwe sigarenfabriek gebouwd onder architectuur van ir.Petrus Theodorus Stornebrink en W.G.Welsing, geïnspireerd op de spinnerij van Motte Bossu in Roubaix. Omstreeks 1910 was het bedrijf Goulmy & Baar de grootste sigarenfabriek van ons land met zo’n 400 tot 500 werknemers. Met hoofdkantoor in Amsterdam, waar in 1894 een fabriek aan het Rokin was gebouwd , ontworpen door Abraham Salm, en met een vestiging in Shanghai. Het predikaat ‘koninklijk’ werd in 1900 ontvangen, en naast hofleverancier in Nederland zijn de Goulmy sigaren ook gerookt aan het hof in Servië. De export omvatte alle werelddelen. Opmerkelijk was dat men vanuit het personeel over een eigen muziekkorps beschikte dat buiten Den Bosch bij speciale gelegenheden elders in het land optrad. Een bekend sigarenmerk van de firma was Madame Récamier. Het verzamelaarsplatform Catawiki toon intussen 42

Eitiket fabrieksmerk ‘Je Maintiendrai’ van Eugène Goulmy & Baar (Catawiki)

Sigarenbandje ‘Madame Récamier’ van Eugène Goulmy

Een ander bekend merk van Goulmy & Baar was Staalmeesters (van Rembrandt) met welke ‘volkssigaar’ zelfs naar China werd geëxporteerd (Catawiki)

verschillende sigarenbandjes en sigarendoosetiketten. Een achterkleinzoon, Paul Goulmy, wijdde een uitvoerige site aan zijn overgrootvader en het sigarenbedrijf , waarbij ook enkele foto’s van de Heemsteedse familietak voorkomen.

Bericht van opheffing sigarenfabriek Goulmy en Baar, 1929 door Kerstens & Co uit Valkenswaard, bekend van de Willem II sigaren. Het muziekcorps bleef nog voorbetaan

In 1929 is Goulmy & Baar in Den Bosch overgegaan naar die andere destijds bekende Brabantse sigarenfabriek Willem II, nadien in Zweedse handen overgegaan. Intussen is de oorspronkelijke naam van het nog bestaande fabrieksgebouw aan de Boschveldweg nabij het treinstation van de Noord-Brabantse hoofdstad behalve die van Willem II, sinds 2016 weer voorzien van de oude naam Goulmy & Baar. Sedert 1984 is het gebouwencomplex een rijksmonument, in 2014 grondig gerenoveerd, en thans in gebruik als WP2 Poppodium, diverse (grafische en ambachtelijke) ateliers alsmede repetitieruimte van de in 1894 opgerichte Koninklijke Harmonie , oorspronkelijk met werknemers van de sigarenfabriek als vroegste leden.

Muziekcorpsd van sigarenfabriek Eugène Goulmy en Baar in ‘s-Hertogenbosch (Spaarnestad Fotoarchief)

De fabrieksgebouwen na restauratie in 2006 met de oorspronkelijke benaming: ‘Koninklijke Nederlandsche Sigaren fabrieken Eugene Goulmy & Baar’ in ere hersteld

Iconen- en houtsculpturen kunst van het echtpaar Goulmy

Huwelijk in Heemstede van Louis Goulmy en Cisca Schutter, 26 mei 1943

Zeven van de 8 in Heemstede geboren kinderen: Paul, Louis, Marianne, Lex, Victor, Brigitte, Marcel. Victor en Brigitte een tweeling komen ook voor op een foto gepubliceerd in HeerlijkHeden 180, pagina, bij een Sinterklaasfeest op Berkenrode waar hun vader als atelierchef werkte. Lexje is helaas op 6-jarige leeftijd overleden en 21 juni 1956 begraven op het r.k. kerkhof Berkenrode

Het huis aan de Rijnlaan waar de familie Goulmy de langste tijd woonde.

De benaming icoon stamt uit het oud-grieks en betekent beeld/beeltenis/afbeelding, onlosmakelijk verbonden met het Grieks- en Russisch orthodoxe geloofsleven. Geschilderd op houten paneel volgens in schildersboeken vastgelegde regels. Veelal door monniken beoefend en ongesigneerd, met uitzondering van Griekse iconen. Veelvuldig afgebeeld zijn Christus, Maria en heiligen (zoals Joris) alsmede bijbelse taferelen. Wie de oorspronkelijke iconen in een Grieks of Russisch-orthodoxe kerk goed bekijkt, verbaast zich over hun gelijkvormigheid. Tot in details  zijn overal de voorstellingen van Christus, Maria en de heiligen gelijk. De iconenschilder streefde dan ook niet naar originaliteit. De icoon is een afbeelding van een heilig oerbeeld dat geen artistieke vrijheid toestaat. Het verschijnt tegen de gouden achtergrond van een hemels beeld. De heiligen vestigden zich als het ware in het hout en in de verf van de icoon, meende men, zoals Christus steeds aanwezig is in het brood en de wijn die tijdens de eredienst in Zijn lichaam en bloed verkeren (MdH).

Mw. Cisca Goulmy-Schutter is 17 januari 1922 geboren in Amsterdam en korte tijd later met haar ouders verhuisd naar een huis aan de Valkenburgerlaan. Begonnen met tekenen en aquarelleren, is zij zich op latere leeftijd gaan bezighouden met icoonschilderen, daartoe aangetrokken door bezichtigde iconen in Russische kerken, waar deze oude kunstvorm tot grote bloei kwam, Naast Griekenland, maar ook in andere (Slavische) delen van Oost-Europa, verder in Turkije, Egypte en Ethiopië. Zij heeft zich de techniek geheel eigen gemaakt en wordt gerekend tot de belangrijkste moderne iconenschilders in ons land. Uitleg over haar werkwijze gaf zij in een artikels, gepubliceerd in het blad ‘Tekenen & Schilderen van februari 1986 en in een interview met Fred Belt.

Artikel uit Tekenen & Schilderen, februari 1986

Vervolg: Cisca Goulmy maakt iconen

Vervolg artikel uit Schilderen & Tekening met een voorstelling van Sint Joris en de draak

Slot van artikel Goulmy uit ‘Tekenen & Schilderen, februari 1986.

In 1992 organiseerde de Heemsteedse bibliotheek een tentoonstelling van haar werk met de volgende 20 iconen: 1) Mandulion, 2) Triniteit, 3) Christus, 4) Geboorte van Christus, 5) De Heilige Drievuldigheid verschijnt de Heilige Alexander, 6) De Heilige Nicolaas met de 4 evangelisten, 70 Heilige Antonius, 9) Profeet Elias, 10) Maria van de Passie, 11) Simion, 12) Drieluik: Maria – Chrisostomos – Basileos, 13) Maria, 14) Christus, 15) Sint Joris, 16) Maria van Konnewetz, 17) Maria, Koningin der Engelen, 18) Maria met kind, 19) Dieésis, 20) Moeder gods van Vladimir, 21) Maria. Voorts van Louis Goulmy de volgende abstracte houtsculpturen: 1) Bord Esdooren, 2) vijfhoekige schaal en 3) Krul Esdooren. Onderstaand volgen naast voornoemd artikel o.a. knipsels van door het echtpaar gehouden tentoonstellingen in de jaren 1988 tot en met 2004

Echtpaar Goulmy exposeert ikonen en houtdraaiwerk in ’t Huys Dever in Lisse (Leidsch Dagblad, 8 december 1983)

Vervolg van artikel uit het Leidsch Dagblad van 8 december 1983

Slot van artikel in het Leidsch Dagblad van 8 december 1983

Voorbeeld van een houtsculptuur door Louis Goulmy, onder meer geëxposeerd in Lisse en Middelburg

(Haarlems Dagblad, 15 juli 1988)

Louis en Ciska Goulmy hebben bijzondere hobby Ikonen maken is heidens karwei (Jeannine Verhagen, in Haarlems Dagblad, 28 februari 1989)

Vervolg van artikel in Haarlems Dagblad van 28 februari 1989

(Leids Dagblad, 29 mei 1991)

Goulmy’s op expositie in gebouw Artopa, Lisse (Heemsteedse Koerier, 15 mei 1991)

Abstract houtsculptuur van Louis Goulmy

Werk van Ciska Goulmy in bibliotheek. Unieke tentoonstelling van hedendaagse iconen. Fred Belt, in Heemsteedse Courant van 12-1-1992

Vervolg van artikel door Fred Belt

Heemsteedse schildert ikonen ‘Kunst is mooiste vrijetijdsbesteding'(Haarlems Dagblad, 9 september 1992)

(Dagblad Rivierenland, 22 mei 1997)

Heemsteeds echtpaar Goulmy exposeert in gemeentehuis Bennebroek; door Ellen Kerkvliet (Haarlems Dagblad, 25 november 2004)

Icoon door Cisca Goulny: Moeder Anna en Maria (wordt ter veiling aangeboden op Marktplaats)

Expositie van werk familie Goulmy bij Stichting Gemeenschappelijke Bibliotheek

Bronnen: – documentatie Heemstede-collectie: Goulmy, in het Noord-Hollands Archief; RKD-iconografisch bureau Den Haag; Paul Goulmy als website: het verhaal van Goulmy ondernemer in sigaren – Goulmy & Baar; Pinterest; Delpher (=krantensite Koninklijke Bibliotheek). Met dank aan zoon Louis Goulmy (jr.), evenals o.a. Paul, achterkleinzoon van industrieel Eugène Goulmy, werkzaam in de meubelbranch en tegenwoordig actief binnen de Historische Vereniging Heemstede Bennebroek, o.a. bij de voorbereiding van een tentoonstelling gewijd aan de firma Laimböck, waarvan vandaag de dag nog de merknaam voortleeft en in de collecties van het Rijksmuseum Amsterdam een selectie leren handschoenen van dit merk als cultureel erfgoed is opgenomen.

OVERZICHT VAN HET WERK VAN CISCA GOULMY-Schutter (met dank aan Louis Goulmy en Jan Teengs)

Hedendaagse ikonen door Cisca Goulmy

Cisca Goulmy: Moeder Anna Met Maria

Cisca Goulmy: de heilige Antonius

Cisca Goulmy: de artsengel Michael

Cisca Goulmy: Drieluik Maria, kind, Nicolaas e.a.

Cisca Goulmy; icoon met voorstelling van Tabor

Cisca Goulmy: Drieluik Deesis

Cisca Goulmy; icoon van de aartsengelen Michael en Gabriel

Cisca Goulmy: Nicolaas met 4 evangelisten

Cisca Goulmy: Drieluik Maria, kind en engelen

Cisca Goulmy: Drievuldigheid en de heilige Alexander

Cisca Goulmy: Johannes met leerling

Cisca Goulmy: Christus uit het graf

Cisca Goulmy: Drieluik Triniteit, Nicolaas en Basileus

Cisca Goulmy: icoon met voorstelling van de kruisiging

Cisca Goulmy: de heilige Simeon

Cisca Goulmy: Mandulion

Cisca Goulmy: paus Johannes XXIII

Twee gekochte ikonen

Zelf bezit ik 3 iconen tijdens vroegere reizen in de jaren zestig van de vorige eeuw verworven: een 17e eeuw paneeltje uit Servië  een 18de eeuwse schildering op hout uit Turkije en een 19e eeuwse ikoon uit Griekenland. Uit Bulgarije nam ik een mapje met kaarten van 19 ikonen afkomstig van de Samokov-school schilders uit de 18e en 19e eeuw in het Rila gebergte met het befaamde Rila-klooster

Vooromslag van Samokov-ikonenmapje met afbeelding Van Christus Pantokrator en een opgeslagen Bijbelboek,1786, aanwezig in het Rila klooster

16e of 17e eeuws ikoon van Maria en kind afkomstig uit Servië, ontvangen van een regeringsambtenaar in Belgrado waar ik in 1969 logeerde.

18e eeuwse ikoon van Christus Pantocrator uit Griekenland afkomstig

Vermoedelijk 19de eeuwse ikoon met de evangelist Marcus in 1968 gekocht in de Old Bazar te Istanbul

Tijdens en tweeweekse reis naar Cyprus in juli 2019  zagen we vooral in het Griekse deel van Cyprus talrijke antieke iconen.

Ikoon met voorstelling van de heilige Neophytos uit omstreeks 1500 in het klooster door deze monnik in de 12de eeuw in een grot gesticht Agios Neophytos, district Paphos, Cyprus

Tijdens de oorlog op Cyprus in 1974 zijn veel kunstschatten gestolen. Via een Armeense handelaar kwamen 4 iconen geroofd uit een Cypriotisch klooster van de 4 evangelisten in Nederland terecht. Deze zijn in 2013 door de Nederlandse staat als roofkunst aan Cyprus gerestitueerd. Bovenstaand de voorstelling van Marcus

=================================

Voorzijde stofomslag van ‘De boekhandel van de wereld’ door professor Andrew Pettegree en dr. Arthur der Weduwen

Voorzijde Engelstalige uitgave van de Yale University Press.

Een Nederlandse vertaling is verschenen van de boekhistorici Andrew Pettegree en Arthur der Weduwen, getiteld: ‘De boekhandel van de wereld; drukkers, boekverkopers en lezers in de Gouden Eeuw’ Een boek van meer dan 600 pagina’s met persoonsnamenregister. Amsterdam/Antwerpen, uitgeverij Atlas Contact. Arthur der Weduwen van de Schotse t. Andrews bibliotheek berichtte me dat momenteel gewerkt wordt aan een uitgave over de openbare en privébibliotheken in de zeventiende eeuw, waarbij de Bibliotheca Heemstediana veel aandacht al krijgen. Vermoedelijk te verschijnen begin 2021.

Achteromslag van ‘De boekhandel van de wereld

Foto van beide auteurs Andrew Pettegree en Arthur der Weduwen.

On display in the St. Andrews university, Scotland

Interior reading room in the St.Andrews University library, Scotland

NATIE VAN PAPIER. In de ongelooflijke hoeveelheid drukwerk schuilt het succes van Nederland in de 17de eeuw, betogen Andrew Pettegree en Arthur der Weduwen in een fascinerend en overdonderend werl Recensie door Marita Mathijsen; illustratie Olivier Heiligers. De Volkskrant, zaterdag 20 juli 2019.

Recensie door Marita Mathijsen van boek: De Boekhandel van de wereld van Adrew Pettegree & Arthur der Weduwen. (De Volkskrant, 20 juli 2019)

Vervolg van recensie in De Volkskrant boek ‘De boekhandel van de wereld’ (De Volkskrant, 20 juli 2019). Een uitvoerige recensie door Paul Dijstelberge is verschenen in het tijdschrift ‘De Boekenwereld’, 25, nummer 2, 2019, p. 90-91,

Komende bijdragen:
-de graven op het priesterkerkhof van Hageveld;
– Vijf eeuwen bibliotheekleven in Roermond.

-Bibliotheken in Cyprus en de nieuwe nationale bibliotheek van Griekenland

De 102-jarige openbare bibliotheek annex Historiehuis in de Neerstraat te Roermond

– Tennis In Heemstede: T.C.Groenendaal, HLTC Heemstede/LTC Eindenhout, tennisvereniging HBC, TV Merlenhove
– 100 afbeeldingen van Laurens Janszoon Coster, (vermeende uit vinder van de boekdrukkunst) van de 15de tot de 20ste eeuw