Tags

, , , ,

Oorlogsherinneringen aan Heemstede en de Voorwegschool; een oproep

De heer Ab H.Baas (88) is bezig zijn ervaringen in de tweede wereldoorlog in Heemstede en Amsterdam op papier te zetten. In april 1939 verhuisden zijn ouders vanuit Amsterdam naar Heemstede en kwam men te wonen in het pand Voorweg 11. Zijn vader, Willem Jurriaan Baas, was vanaf 1929 als boekhouder werkzaam bij een importhandel S.I.Salomon in Amsterdam. Hij had goede vooruitzichten om als manager van het bedrijf naar Ned.Oost Indie te worden uitgezonden, maar omdat sprake was van een joodse firma is deze mei 1940 op last van de Duitsers opgeheven. Op 29 juli 1940 kwam hij in dienst bij de gemeente Heemstede als ambtenaar van de Distributiedienst en werd chef van het hulpdistributiekantoor aan de Valkenburgerlaan. Het plaatselijk hoofdbureau was gevestigd in de Meerlhorst ,Van Merlenlaan 2, en stond onder leiding van de heer G.J.Arnold. Inmiddels was het Ster-dragen voor zijn vrouw ingesteld. 1 februari 1941 ontvingen alle inwoners van geheel of gedeeltelijk joodse bloede op basis van een Duitse verordening 6/1941 een circulaire van de burgemeester dat zij zich in het raadhuis moesten melden om een formulier in te vullen. Daaronder viel ook de echtgenote van de heer Baas, Sophie Bas (geboren 23-10-1908) die joods was en ingevolge ook de twee kinderen, Abraham H. (Ab) Baas ( geb.22-7-1931) en zijn jongere zus Chaya Sara (Sonja) (geb.4 mei 1935). In totaal meldden zich 323 personen die allen 1 gulden aan legeskosten hebben moeten betalen, exclusief 6 personen die vanwege onvermogen waren vrijgesteld. Beide kinderen waren leerlingen van de Voorwegschool. Omdat W.J.Baas was getrouwd met een vrouw ’van joodsche bloede’ kreeg hij van de intussen NSB burgemeester in opdracht van de Rijkscommissaris per 31 maart 1943 op staande voet ontslag als ambtenaar bij de gemeentelijke Distributiedienst. Op last van de Duitsers moest de familie de kuststrook verlaten en zich verplicht in Amsterdam vestigen. De echtgenoot wilde zijn vrouw niet verlaten en na tijdelijke intrek bij een familielid is op 13 april 1943 een klein huurappartement gevonden in de Nicolaes Maesstraat. De kinderen konden in Heemstede onderduiken en zijn hier goed opgevangen. Ab kon verblijven bij zijn vriendje Jan de Groot. Die woonde Voorweg 10 met zijn moeder en zuster, zijn vader zat op de grote vaart en kon niet meer thuis komen bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog en is pas na de bevrijding teruggekeerd. De zus Sonja kreeg onderdak bij voornoemde familie Arnold, woonachtig in de Jacob van Campenstraat. Begin januari is een grotere woning gevonden in de Transvaalbuurt, waar huizen van overwegend joodse bewoners waren vrijgekomen die bij razzia’s naar Westerbork waren afgevoerd. Ook beide kinderen zijn toen naar Amsterdam verhuisd.
Mevrouw Baas-Bas overleefde de Holocaust, dankzij hulp van anderen, terwijl op 1 broer na haar hele familie omkwam in nazi-vernietigingskampen. Zoals haar beide ouders op 14 december 1942 in Auschwitz. Het boek In Memoriam (SDU, bevat meer dan 50 persoonsnamen Bas, vermoord in Sobibor of Auschwitz. Na de Bevrijding is de familie in 1946 in Heemstede teruggekeerd. Het huis aan de Voorweg had intussen andere bewoners en bij buren opgeslagen meubilair bleek spoorloos verdwenen. Men kreeg een woning toegewezen in de Troelstralaan.

De tweede klas van de Voorwegschool met vooraan rechts gezeten Sonja Baas. Mw.Ellen de Vries-Hazevoet meldde dat zij als vierde van links op de voorste rij is afgebeeld.


Foto van kort na  WO II. De heer A.C.Thürkow, bovenmeester van 1929 tot 1954 van de Voorwegschool legt aan leerlingen het schaakspel uit. Hij was een voortreffelijk verteller en liefhebber van schaken en voetballen. De heer Weusink, inspekteur Lager Onderwijs noteerde in een rapport dat de Thürkow zijn tijd vooruit was, omdat hij sport zag als een belangrijk onderdeel van de opvoeding en op de Voorwegschool hard gewerkt werd. [Professor H.van der Wusten berichte over de zoon van de heer Thurkow].

De heer Baas bezit nog een schoolfoto van de tweede klas aan de Voorweg, waarbij zijn intussen verleden zuster Sonja vooraan helemaal rechts zit. De dame op de foto is mogelijk mej. M.J.Scheuter die van 1939 tot 1946 als onderwijzeres was verbonden aan de Voorwegschool. Bewaard gebleven is verder een poëziealbum van Sonja met versjes en tekeningen van o.a. S.C.Peetoom en M.J.Scheuter van de Voorwegschool, iemand uit de Timorstraat 37 (Knopper?), G.J.Arnold, W.van Hooidonk, Ellen Koster, Nollie, Beppie Bonkenburg. Appy Baas zelf was behalve met Jan de Groot ook bevriend met de zoon van toenmalig bovenmeester Thürkow, die in het huis naast de school woonde.

Vers van de heer G.J.Arnold, 18 mei 1943 geschreven in het poëziealbum van Sonja Baas


Goede herinneringen worden bewaard aan de heer G.J.Arnold. Hij woonde in de Haemstedelaan en vanaf 1932 in de Jacob van Campenstraat en onfermde zich met zijn echtgenote in 1943 tijdelijk over Sonja Baas. Hij was werkzaam als boekhouder bij openbare werken en vanaf 1939 tot 1948 chef van de Distributiedienst in ‘de Meerlhorst’ aan de Van Merlenlaan. In augustus vierde Arnold zijn 40-jarig ambtsjubileum in verversingshuis Groenendaal en werd hij koninklijk onderscheiden. Op de groepsfoto zien we op de achterste rij van links naar rechts: B.de Raad, J.Bloemendaal, N.Vooges, C.de Waard, D.Plat. H.Walet, J.Sinke. R.Stegeman, H.v.d.Berg, P.Corvers. Middelste rij: G.D.van Bakel, A.Treffers, G.Zomer, T.A.de Vos, A.Mense, R.Abrahams, A.Deelissen, Th.Duindam, J.H.Maartense, G.Visser, C.van Dijk, Willy de Graaf, K.de Groot, L.van de Hoonaart. Voorste rij v.l.n.r.; H.de Boer, C.Büthker, Th.Mebius, Th.Schelling (gemeentesecretaris), burgemeester mr.A.G.A.ridder van Rappard met ambtsketen, jubilaris G.J.ARNOLD met respectievelijk zijn echtgenote, schoondochter en zoon. Helemaal rechts H.Peterse.

Vraag is of iemand van de lezers via eigen kennis, van horen zeggen of anderszins in bovenstaand verband nadere informatie kan verstrekken. Dat kan door deze te schrijven naar:  jlpmkrol@hotmail.com

BIJLAGEN

Verklaring Willem Jurriaan Baas. Heemstede, 22 oktober 1940

Deel van in februari  1941 op last van de Duitse bezetters in get raadhuis van Heemstede samengestelde lijst van personen met joods bloed.


Bewijs van ontvangst voor de ingediende “Verklaring voor de vaststelling van een gemengd huwelijk”, 17 januari 1942


Vanwege een aanslag op de Burgemeester van Haarlem moesten de joden en hun gezinnen evacueren naar Amsterdam. Aangetekende brieven van NSB-burgemeester J.van Riesen, gedateerd 4 februari 1943 en 9 februari 1943 met een bevel om op 11 februari ten raadhuize te verschijnen om een evacuatiebevel in ontvangst te nemen.


Het ontslag van Willem J. Baas was het gevolg van evacuatiebevel van 1943. Bij de chef van de Distributiedienst, de fam. Arnold heeft Sonja Baas enige tijd gewoond en haar broer Ab bij de familie De Groot aan de Voorweg. De heer Arnold schreef een getuigschrift voor de heer W.J.Baas, waarin hij wijst op dienst voortreffelijke kwaliteiten

======

Een overzicht van personen met de familienaam Bas, omgekomen in Duitse vernietigingskapen (In Memoriam, SDU, 1995)


Portretje van Salomon Alexander (Sally) Bas, geboren 6-1-1933 in Amsterdam, 1 juni1943 met 3005 anderen op transport gesteld vanuit Westerbork en vermoord op 4 juni 1943 in Sobibor (Uit: In Memoriam Addendum, met 700 nagekomen foto’s. Samengesteld door Guus Luijters. Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2012, pagina 60.


De heer W.J.Baas als spreidingsofficier in het Kamp Levantkade Amsterdam na de Bevrijding in 1945

Artikel in Heerlijkheden, nummer 184, voorjaar 2020: ‘Ab Baas: “Mijn moeder was een stille vrouw geworden“‘, door Ellen Kerkvliet, p.30-31.

Artikel in Heerlijkheden, nummer 184, 2020


Vervolg artikel ‘Ab Baas: “Mijn moeder was een stille vrouw geworden”, Heerlijkheden, 184, voorjaar 2020, pagina 31.

=====================

WILLEM J. BAAS (1908-1975) was creatief  in pentekenen, schilderen en beeldhouwen. Hij heeft een klein oeuvre nagelaten. Onderstaand enige voorbeelden via zijn zoon Ab. H.Baas ontvangen;

Zicht op Meer en Berg aan de Glipperweg in Heemstede. Aquarel uit 1946 van W.J.Baas


W.J.Baas: tekenschets van huis aan de Glippervaart en brug, circa 1939-1942


W.J.Baas: De Glip met zicht op een boerderij en bollenschuur (Bonkenburg?), rond 1940


W.J.Baas: tekening van de Lelievijver met bruggetje in Groenendaal, 1940.


W.J.Baas: Leyduin, 1939


W.J.Baas: roeiboot, mogelijk aan het Spaarne, circa 1939-1942


W.J. Baas: De Mooie Nel nabij Spaarnwoude, 1952


W.J.Baas: schilderij met bloempot, een vaas en natuurboek op de tafel vanuit huis aan de Voorweg 11, met zicht op de muur van Meer en Bosch, 1941


W.J.Baas: pentekening van de Oudezijds Kolk in Amsterdam, gedateerd 1939


W.J.Baas: houtsnijwerk van hertje met jong, 1941. ‘Daarvoor ging hij vaak naar de hertenkamp van Groenendaal om schetsen te maken. Gesneden uit lindenhout en twee op elkaar gelijmde stukken’.

Ontwerp voor een brochure ‘Haarlem 700 jaar stad. Feestweek 4 t/m 11 aug. ’46 door W.J.Baas

Sticker 400 jaar Voorwegschool