Tags

, , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Vers van de Roermondse dichter Brohlin Coumans juni 2020 geplaatst op de trap naar de Roermondse bibliotheek

 

JUBILEUM OPENBARE BIBLIOTHEEK ROERMOND 1917/1921 – 2017/2021   ANNEX: beknopte historie bibliotheek Heerlen

Welkom in ROERMOND, gelegen aan de samenvloeiing  van de Maas en de Roer

Bibliorura – literair en cultureel Roermond

Logo van de Bibliotheek BIBLIORURA (Roermond e.o.)

In de loop van de jaren verzamelde ik een honderdtal jubileumuitgaven – van een aantal steden meerdere in verschillende jaren uitgekomen – van openbare bibliotheken in Nederland, evenals een 15tal van provinciale bibliotheekcentrales.
Onder meer van openbare bibliotheken in de volgende plaatsen: Achterberg, Almelo, Alkmaar, Alphen aan den Rijn, Amersfoort, Amstelveen Amsterdam, Axel, Breda, Broek in Waterland, Bussum, Delft, Den Gelder, Deventer, Doetinchem, Dordrecht, Ede, Ede, Eindhoven, Emmen, Enkhuizen, Enschede, Geldrop, Gorinchem, Gouda, ’s-Gravenhage, Groningen, Heemstede, Heerlen, Helmond, Hengelo, ’s-Hertogenbosch, Huizen, Kampen, Laren en Blaricum, Leeuwarden, Leiden, Leidschendam-Voorburg, Maastricht, Middelburg, Nijmegen, Oegstgeest, Oosterhout, Ootmarsum, Opsterland, Purmerend, Putten, Roermond, Schiedam, Sint-Oedenrode, Smallingerland, Sneek, Stein/Urmond, Tilburg, Utrecht, Veenendaal, Velsen, Vlaardingen, Voorschoten, Vught, Wateringen, Wijchen, Zandvoort, Zeist, Zoetermeer, Zutphen, Zwolle.

Van de Provinciale bibliotheekcentrales: Probiblio, PBC-Limburg (1), PBC-Drenthe, Christelijke Provinciale Bibliotheekcentrale te Papendrecht, Centrale Bibliotheekdienst voor Friesland, Zeeuwse Bibliotheek, Provinciale Bibliotheekcentrale Groningen, Centrale Bibliotheekdienst West-Overijssel, Katholieke Centrale Vereniging voor Lectuurvoorziening in Overijssel, Provinciale Bibliotheek Centrale voor Noord-Brabant (=Bibliotheken in beeld. Tilburg, 1989).

ROERMOND
In 2017 is het eeuwfeest van de openbare bibliotheek Roermond feestelijk herdacht, anno 2020: 103 jaar oud ofwel jong, in ieder geval springlevend, met een intermezzo gedurende het wereldwijde coronavirus
Weliswaar is op 1 mei 1917 de vereniging ‘Roomsch Katholieke Leeszaal’ opgericht met plebaan-deken en kanunnik mgr. L.N. Le Bron de Vexele als initiator en met medewerking van pater-redemptorist J.Kronenberg, P.van den Broek als penningmeester en de directeur van het Bisschoppelijk College, L.J.H.A.Schrijnen (de latere bisschop), alsmede J.F.Scheuler als secretaris en nominaal bibliotheccaris
Realisering nam veel tijd in beslag en het zou nog tot 13 mei 1921 duren voordat de bibliotheek voor het publiek kon worden opengesteld.

Mgr.L.N.le Bron de Vexela, deken-plebaan, initiator van de rooms-katholieke openbare leeszaal en bibliotheek van Roermond De prelaat is26-2-2038 op 89-jarige leeftijd overleden (foto Gemeentearchief Roermond)

In 2017 verschenen de volgende twee publicaties:
Luc Wolters. ‘100 jaar Bibliotheek Roermond; Katholieke bevoogding groeit uit tot informatiedeler Bibliorura’ (2), Spiegel van Roermond; jaarboek voor Roermond, een uitgave van de stichting Rura 2017, nummer 25 onder eindredactie van de Simpelveldse-Leidse historicus drs.Luc Wolters, p.21-71. Een uitvoerige, prettig leesbare en met ongeveer 75 afbeeldingen geïllustreerde geschiedenis. Doelstelling van de stichting was ‘overeenkomstig de Roomsch-katholieke beginselen, de verstandelijke ontwikkeling te bevorderen onder de inwoners van Roermond en omstreken’ Mejuffrouw M.Timmermans, een dame uit welgestelde kring zonder diploma kreeg een aanstelling met salaris, terwijl enkele jongedames zonder vergoeding assisteerden bij het catalogiseren. Bij de feestelijke opening kon men beschikken over ongeveer 2.500 boeken en verscheidene jaargangen van tijdschriften.

Directrice mej.M,Timmermans en haar assistentes in de nieuwe bibliotheek (Gemeentearchief Roermond)

Aangevangen is in het St.Christoffelhuis van 1921 tot 1929 Vervolgens was de bibliotheek achtereenvolgens gevestigd in panden aan het Munsterplein 9 van 1929-1949, Stationsplein 4 van 1949-1977. Voorts van 1995-2000 Kloosterwandplein/Oranjerie Sinds 2000 wordt de bibliotheek, Bibliorura genoemd, met het Historiehuis gevestigd in de Neerstraat, welke ik wee maal bezocht.
De directie van de bibliotheek bestond in de voorbije eeuw uit de volgende personen: mej.M.Timmermans (1921-1942); mej.Eug.E.Windhausen (1942-1946); mej.A.A.M.Knuvelder (1946-1950); mej.U.Kessels / A.Serrarens waarnemend (1950-1952); mej.A.M.(H))Breukers (1952-1980); J.H.G. (Jos) Saes (1980—2016). Vandaag de dag sinds 2016 mw.drs.J.R.M. (Jeanine) Deckers.

Achterzijde van jaarboek ‘Spiegel van Roermond’ 2017

Mede omdat mijn moeder (A.Th.Krol-Pennings) haar jeugd in de Brugstraat van Roermond woonde ben ik zelf ooit geweest in de panden aan het Munsterplein en het Stationsplein. Een intussen overleden tante, mw.Christien Pennings-Rulkens, van City Magazijn aan de Zwartbroekstraat, was een regelmatig bezoekster van de bibliotheek in de Oranjerie en kon daar enthousiast over vertellen.

Briefkaart uit 1930 van de firma Mogendorff in Arnhem aan H.Rulkens, Zwartbroekstraat Roermond. Johannes Hubertus Rulkens (geb. Roermond 20-8-1882),  winkelier in galanterieën, parfums en toiletbenodigdheden. Getrouwd in Belfeld 1913 met Maria Anna Hubertina Kessels. Uit dit huwelijk is als tweede dochter Christina Hubertina Rulkens geboren in Roermond op 4 mei 1916, overleden in 1989. Zij heeft voornoemde winkel voortgezet na op 20-6-1945 te zijn gehuwd met Martinus Gerardus Hubertus Pennings, geboren 30-11-1912, overleden in 1989 als zoon van Lambertus Pennings en Petronella Neggers [Brugstraat Roermond].

Een tweede meer populaire uitgave met veel foto’s: ‘100 jaar bieb / bibliotheek Bibliorura; uit liefde voor het boek’ zag ook het licht in 2017. 49p. De eindredactie werd verzorgd door Johan de Wal, Hermez Marketing & Communicatie, daarvan . Fotografie; Maartje van Berkel, Roermond. ISBN 9789062169535.

Vooromslag van jubileumuitgave 100 jaar biliotheek Bibliorura

De openbare bibliotheek van Roermond komt voort uit de vereniging Roomsch-Katholieke Openbare Leeszaal die in 1917 werd gesticht, maar het duurde tot medio 1921 voordat de leeszaal openging. De begincollectie bestond uit boeken van verschillende patronaatsbibliotheken, schenkingen van burgers naast nieuw aangeschafte boeken, tijdschriften en kranten. In het vaktijdschrift ‘Bibliotheekleven’ publiceerde in 1921 op pagina 6: ‘Binnenkort zal een R.K.O.L. geopend worden in het St.Christoffelhuis.

Perikelen rond subsidie stichting van een rooms-katholieke openbare bibliotheek in Roermond, 1917

Het St.Christoffelhuis als eerste huisvesting in 1921 van de r.k. leeszaal en bibliotheek op een recente foto van René Roosjen. Opdrachtgever voor het monumentale huis was Johan Lintgens. raadsheer aan het Hof van Geldeer die hier met zijn familie vanaf 710 woonde. Van 1910 tot 1961 was het gebouw na interne verbouwingen in gebruik  van de Katholie Actie, afd. Roermond met kantoor- en vergaderruimte. ontspanningsruimte, met functie van patronaat en ook de r.k. bibliotheek en leeszaal was hier tot 1929 gevestigd tot de verhuizing naar een pand aan het Munsterplein.

De tweede druk der Nederlandsche Bibliotheekgids uit 1924 vermeldde onder Roermond : de bibliotheek van het Provinciaal Genootschap “Limburg” (B.L.R. 1893 opgericht) en de Klooster der P.P.Redemptoristen, opgericht in 1863 (3). [Van de bibliotheek van bisschoppelijk groot-Seminarie was ondanks herhaald verzoek geen informatie ontvangen]. Beschreven is toen ook voor het eerst de R.Kath.Openbare Leeszaal en Bibliotheek, 1921, gevestigd in het St.Christoffelhuis, Lindanusstraat. ‘Was op werkdagen geopend van 10 v.m. – 1 en 3-9 uur n.m., Zon- en feestdagen 11 v.m. – 1 en 4 – 7 n.m., van 1 mei tot 1 october ’s middags gesloten; uitleening dinsdag, donderdag en zaterdag 11-12 v.m. en 4-6 n.m. Particuliere instelling mert provinciale en gemeentesubsidie. Bibliothecaresse: mej.M.Timmermans (1921); assistenten; mej.M.van Elven (1923) en mej.A.de Groot (1923). Inhoud;4.000 banden. Bezoek in 1923: 14.685 personen; uitleening 11.496 banden. Uitgaven (1923) personeel 1.453 gulden en materieel 2.330 gulden.’

De opening van de Roermondse bibliotheek aan het Munsterplein. Voorste rij vierde van links de eerste directrice mej.M.Timmermans

In 1929 meldde ‘Bibliotheekleven’ op página 16: ‘De R.K.O.L.B., welke in 1928 voor het eerst Rijkssubsidie mocht genieten (4), zal met 1 mei 1929 worden verplaatst naar het Munsterplein, in de schaduw der zoo beroemde oude Munsterkerk. Dit betekent voor deze instelling eene groote verbetering, niet alleen wat betreft de veel ruimere behuizing maar ook de verplaatsing naar het centrum der stad’.

De bibliotheek van Roermond aan het Munsterplein

In 1930 is vanuit Eindhoven mejuffrouw J.Zoetmulder tot assistente benoemd van de R.K.O.L.B. Roermond. Zij had in 1929 het assistentsdiploma in Sittard behaald, waarmee zij als eerste gediplomeerde kracht in deze instelling werkte.

Dec oorlogsjaren 1940-1945

Zoals overal in ons land was de oorlogsperiode problematisch. In 1941 werden nog ruim 70.000 boeken uitgeleend. In deel 2 van ‘De geschiedenis van de openbare bibliotheek in Nederland; van mei 1940 tot mei 1945’ door G.A.van Riemsdijk (NBLC, 1975) komt Roermond enkele keren ter sprake, en tamelijk uitgebreid wanneer het door de Duitsers bevolen bordje ‘Voor Joden verboden’ ter sprake komt. “(…) Blijkbaar heeft Greve (secretaris van overkoepelende organisatie C.V.) de bond van R.K.Openbare Leeszalen en Bibliotheken in Nederland in de gang van zaken betrokken, in ieder geval bericht deze bond hem op 20 november 1942, dat deze ‘bij schrijven van heden de R.K. Openbare Leeszalen en Bibliotheken heeft meegedeeld, dat de eis, het bordje “Voor Joden verboden” niet aan te brengen, niet meer zal worden gesteld. “Wij hebben derhalve geadviseerd dit bordje wederom aan te brengen” uit de formulering van deze brief zou kunnen worden gelezen dat de eis, het bordje niet te plaatsen, van de R.K.Bond was uitgegaan. Het besluit van het bestuur van de O.B. daar om die verordening niet op te volgen, had allereerst tot resultaat dat de voorzitter van de Nijmeegse leeszaal, mr.M.van der Grinten, vice-president (5) van de rechtbank , alsmede het bestuurslid mr.Brantjes, ambtenaar van het openbaar ministerie, het lidmaatschap van het bestuur neerlegden. Wat konden zij anders. “Staatsdienst is het graf der Vrijheid’. Met hen ging een derde bestuurslid. De burgemeester van Roermond raakt door deze door de bisschop geïnspireerde weigering in moeilijkheden. Hij wendt zich tot de procureur-generaal te ‘s -Hertogenbosch, die hem op 2 mei antwoordde; “Naar aanleiding van Uw schrijven van 1 mei j.l.No.3359 Kabinet heb ik de eer Uedelachtbare te berichten, dat zich reeds meerdere gevallen hebben voorgedaan, waarbij de aan R.K.Leeszalen en Bibliotheken aangebrachte kaarten “Voor Joden verboden’ intusschen weder werden verwijderd. Deze verwijdering schijnt een gevolg te zijn van een door het Episcopaat gegeven opdracht. Door de bevoegde Duitsche instantie te Amsterdam wordt deze kwestie momenteel nader bezien en wellicht zij met betrekking tot de houding die de Nederlandsche politie daartegen behoort te nemen, nog nadere voorschriften te wachten. Intusschen is het de wensch van de betrokken Duitsche instantie, dat in afwachting van haar beslissing de Nederlandsche politie zich, in ieder geval van geconstateerde verwijdering van kaarten aan gemelde instellingen, voorloopig van ieder ingrijpen onthoudt doch slechts volstaat met de verwijderde kaarten onder haar berusting te nemen en van elk geval melding te maken aan de betrokken Procureur-Generaal, fgd gewestelijk Directeur van politie.’

Niettemin groeit de zaak in Roermond, waarbij het gemeentelijk subsidie wordt ingetrokken tot een “cause célèbre uit door de onware, later herroepen verklaringen van het bestuur van de O.L.B. ten overstaan van de politie afgelegd, een en ander geformuleerd in de Rapporten van “Theodorus Hubertus Schumacher, agent-rechercheur van politie te Roermond, tevens onbezoldigd rijksveldwachter, opgemaakt op resp. 24 en 27 juli 1942.

Schrijven, gedateerd 3 augustus 1942, van burgemeester P.J.Reymer waarin hij aan het bestuur bericht het gemeentesubsidie aan de bibliotheek met onmiddellijke ingang te stoppen

Dr. Molhuysen, directeur Koninklijke Bibliotheek, inspecteur openbare bibliotheken, sprong voor Roermond in de bres. Op 4 november 1942 schreef hij aan de Secretaris-Generaal van Onderwijs, Wetenschap en Kunsten: “Het is naar mijn mening een fout van Voorzitter en Secretaris geweest dat zij 24 juni tegenover de politie onware verklaringen hebben afgelegd. Zij hebben echter eigener beweging op 27 juli aan de politie de ware toedracht medegedeeld, niettemin hebben zij door hun verklaring op 24 juni m.i. een groote fout begaan. Het komt echter voor, dat de straf onevenredig zwaar is, en dat er tal van personen door getroffen worden, die aan het geval part noch deel hebben. De intrekking van de gemeentesubsidie is voor de Leeszaal funest: ik ziet niet hoe de Leeszaal verder zal kunnen bestaan; zij verliest circa 10% van haar inkomsten en loopt gevaar ook het Rijkssubsidie te verliezen; zij zal haar personeel niet meer kunnen betalen; zij zal geen boeken meer kunnen koopen en ten slotte al de burgerij van Roermond die van de Leeszaal gebruik maakt, van lectuur verstoken zijn….’ (5).

Benoeming mej.E,Windhausen vanuit Laren naar Roermond (Algemeen Handelsblad, 13-7-1920)

Nieuwe directrice r.k.leeszaal en boekerij Roermond mej. Eug.E.Windhausen als opvoklgster van mej.Timmermans in 1942 (De Tijd)

Voor een landelijk overzicht ‘In Nacht en IJs; openbare leeszalen en bibliotheken van september 1944 tot juni 1945’ noteerde toenmalig hoofd mej.E. Windhausen het volgende ten aanzien van de bibliotheeksituatie. ‘Roermond zag sedert september 1944 het normale leeszaalwezen grondig veranderen. De tot dien tijd overmatig uitgegroeide publieke belangstelling slonk zienderoogen: de voortdurende onrust wegens razzia’s en deportaties, de voedselbeslommeringen en andere zorgen verplaatsten de attentie naar een ander terrein dan de Leeszaal. Men tobde met beperkingen van den dienst dóór tot einde October, toen de bewoners van de periferie der stad naar de binnenstad moesten evacueren en de Leeszaal gedeeltelijk werd gevorderd voor woongelegenheid. Totdat het gehele bedrijf gesloten moest worden. Na de evacuatie der geheele bevolking naar Friesland, Groningen en Drente in januari-februari bleef de Leeszaal geheel onbeheerd achter. Desondanks bleek later het grootste gedeelte van het boekenbezit behouden. Van het door de politie in beslag genomen gedeelte is maar de helft weer terecht gekomen. Verloren gegaan is ook veel door de ontreddering der huizen en door de evacuatie. Einde juli werd de uitleening met de restanten en met goeden moed hervat’.

Van 1949 tot 1977 was de Roermondse bibliotheek in het pand Stationsplein 4 gehuisvest

In 1950 publiceerde de Maasbode, overgenomen in ‘Bibliotheekleven, 25e jaargang 1950, pagina 27: ‘Nieuw gebouw R.K.O.L.B. Roermond In aanwezigheid van vele autoriteiten o.a. de deken en de burgemeester van de stad, afgevaardigden van verenigingen op leeszaal- en bibliotheekgebied en vertegenwoordigers van verscheidene organisaties, is in Roermond het nieuwe gebouw van de R.K. Openbare Leeszaal en Bibliotheek aan het Stationsplein geopend. De voorzitter, mr.R.van Boven, liet in een overzicht het verleden van de instelling de revue passeren. Dank zij een gemeente-subsidie kon de leeszaal in 1921 haar werk beginnen, dat in de loop der jaren steeds groeide. Deken Rhoen verrichtte de inzegening, waarna hij in een kort woord de betekenis der leeszaal, vooral vanuit katholiek standpunt belichtte. Burgemeester mr.dr.R.Geuljans bracht de gelukwensen der gemeente over. Nog hebben het woord gevoerd dr.H.Greve, secretaris der Centrale Vereeniging voor Openbare Leeszalen en bibliotheken en de heer G.Zwanikken namens de Katholieke Bond en de afdeling Venlo.’

Een relatief lange periode, namelijk van 1952 tot 1980 was mej.A.M.Breukers,als volontair begonnen, directrice van de bibliotheek, telg uit het geslacht oprichters-directeuren van de Coöp[eratieve Roermondse Eiermijn,het Zuid-Nederlandsch Koelhuis (boter, kaas, eieren), dat van 1934 tot 2014 heeft bestaan. In 1957 berichtte de Bibliotheek- en Documentiegids voor Nederland nog slechts 13.500 boeken, 60 tijdschriften, 75 brochures e.d.; in 1980 toegenomen tot 50.098 boeken. Met 6.137 ingeschreven leden en een filiaal in Maasniel/Tegelarijveld (6). Een hoogtepunt betrof zonder twijfel 1976/1977 toen na een lange periode van plannen de afbouw van de tweede fase van Trefcentrum de Oranjerie gereed kwam, een project van meer dan 4 miljoen gulden, waarvan ruim 1 miljoen specifiek aan de nieuwe bibliotheekhuisvesting was besteed. Als Architect fungeerde Gerard Snelder (1913-2001). In oktober 1975 ging de eerste spade in de grond en op 19 januari 1977 had de feestelijke opening plaats van de Oranjerie aan de Kloosterwandplein 18, in combinatie met de Vrije Akademie Roermond (VAR). Bij die gelegenheid onthulde gouverneur mr.dr.Charles van Rooij een door kunstenaar Dick van Wijk vervaardigde plastiek. De nieuwe bibliotheek omvatte een magazijn, lees- en studiezaal, jeugdafdeling, vertelhoek, volwassen afdeling, directiebureau, alsmede kantoor en keuken en zoals auteur L.Wolters schrijft ‘een voor de stad ongekende voorziening’. Vanaf 1921 tot de jaren zestig van de vorige eeuw zijn achtereenvolgens 4 censors aan de katholieke bibliotheek verbonden geweest,

Opening van de nieuwe bibliotheek in het Oranjeriecomplex . V.l.n.r. gouverneur Chr. van Rooij, directrice Breukers [altijd achter de uitleenbalie], burgemeester Daniëls en voorzitter C. van Ham

Na pensionering van mej. Breukers, is Jos Saes, sinds 1976 reeds werkzaam als hoofd van de documentatieafdeling, in 1980 benoemd en groeide de bibliotheek gestaag.
In 1981 is een filiaal Donderberg geopend, welke tot 1998 heeft gefunctioneerd.

Wethouder Jos van Rey, rechts op de foto, stak mei 1980 de eerste spade in de grond voor het te bouwen filiaal op de Donderberg. Naast hem Henk Castelijn namens het bibliotheekbestuur. Geheel links directeur Jos Saes.

De stad Roermond is de geboorteplaats geweest van menige of premier in ons land. Ik noem in dit verband jhr.Ch.Ruijs de Beerenbrouck (*1879 Roermond – ov. 1936 Utrecht), L.J.M.Beel (*1902 Roermond, ov. 1977 Utrecht) en J.M.L.Th.Cals (*1914 Roermond ov. 1971 Den Haag). Weliswaar niet als premier maar tegen wil en dank landelijk bekend geworden als parlementslid, maar vooral als gemeentebestuurder naast ondernemer in Roermond, is zonder enige twijfel Jos van Rey (*1945 Roermond). Als geen ander voor of na hem heeft hij Roermond op de kaart gezet. De man heeft fouten gemaakt, zich op een gegeven moment wellicht onaantastbaar geacht. Mild veroordeeld door rechters is hij naar mijn persoonlijke mening te heftig aangepakt door  openbaar ministerie en rijksrecherche. Niettemin mag hij zich  gelukkig prijzen door veel Roermondenaren in het algemeen en lokaal politicus Dré Peters in het bijzonder positief te zijn beoordeeld.

In 1986 was het boekenbezit toegenomen tot ongeveer 100.000 banden en 300 tijdschriften. De fusie in 2008 met enkele bibliotheekvestigingen in de omgeving (Roerdalen), leidde tot de nieuwe naam BIBLIORURA. Helaas is dat filiaal evenals de vestigingen van Swalmen, Montfort, Melick, en Vlodrop  vanwege gemeentelijke bezuinigingen per 1 januari 2012 opgeheven. Het hoogtepunt in Jos Saes’ loopbaan was realisering van een modern bibliotheekpand in voormalig hotel en zeilmakerij (feitelijk drie bij elkaar getrokken herenhuizen) de Gouden Leeuw in de Neerstraat. Grondig gerenoveerd met brede gepleisterde lijstgevel, ingangsomlijsting met blokwerk van waarboven het fronton met leeuw helaas is verdwenen, tezamen met het Historiehuis en een brasserie. Een verdienste van Jos Saes is bovendien dat hij het Historiehuis binnen het gebouw van de basisbibliotheek Bibliorura wist te bereiken (zie artikel in;  Bibliotheekblad 6, 2011, p.27-29).

In 1989 deden computers hun intrede in de Roermondse bibliotheek

75 jaar OB ROERMOND 1917-1992

75 jaar OB Roermond; door Eveline Rutten ((Bibliotheek & Samenleving, juni 1992, pagina 184)

Vervolg van 75 jaar OB Roermond (B & S, 1992, pagina 185)

Oude ansichtkaart van hotel Lion d’Or in Ruremonde

Wat eens een hotel ‘de Gouden Leeuw’ en zeilmakerij was. Vóór de restauratie en verbouwing naar bibliotheek, historiehuis en brasserie

Verondersteld wordt dat de Italiaanse avonturier Giacomo Casanova tijdens zijn reizen sliep in de herberg ‘De Gouden Leeuw’. Vanaf 1785 schreef hij als bibliothecaris van de hertog van Waldstein in het kasteel Dux (Bohemen) zijn memoires. Komende in een koets vanuit Brussel reed hij over de Stenen Brug door de Brugpoort en vervolgens via de Brugstraat vermoedelijk naar Lion d’Or in de Neerstraat. Hij verbleef 1,5 dag in Roermond maar last van ‘opgezwollen klieren‘ weet hij niet meer te vertellen dan: ‘In Rurmonde was ik zo ziek dat ik er 36 uur moest verblijven’.

Op der site ‘Tussen Roer en Vloot’ heeft Jan Ruiten een bijdrage geplaatst over de geschiedenis van herberg/hotel ‘De Gouden Leeuw (Lion d’Or) aan de Neerstraat in Roermond

http://www.janruiten.nl/klockenslagh/Roermond/DeGoudenLeeuw/Gouden-Leeuw.htm

Stadsibliotheek, Historiehuis, Brasserie aan de Neerstraat 31 Roermond

Achterzijde van de nieuwe bibiotheek bij avond na een ingrijpende verbouwing door Architectenbureau aan de Maas/Han Westelaken (foto Martin Thomas)

Als architect fungeerde Han Westelaken / Architectenbureau aan de Maas. De totale kosten bedroegen 4.084.000 euro. Het vloeroppervlak bedraagt 3.600 vierkante meter. Een beschrijving van de openbare stadsbibliotheek is onder meer te vinden in: New Library Buildings in the Netherlands, door Jan Krol ,Vereniging van Openbare Bibliotheken, 2003, p.45-48. Verder per 21-10-2009 onder de titel ‘Een nieuwe stadsbibliotheek in het centrum van Roermond’ op het architectenweb.nl
In 2001 won de bibliotheek van Roermond de tweejaarlijks uitgereikte Betonprijs in de categorie Utiliteitsbouw, bestaande uit een oorkonde en betonnen plaquette.

Plaquette Betonprijs 2001 in de hal van de bibliotheek

Als opvolger van Jos Saes (juli 2017 overleden)  is Jeanine Deckers, afgestudeerd architectuurhistoricus, per 1 april 2016 aangetreden als nieuwe directeur-bestuurder van Bibliotheek Bibliorura (Roermond e.o, nl. Roerdalen). Voordien had zij veel ervaring opgedaan in het Westen van het land (ProBiblio, Bollenstreek, Amstelveen, o.a. betrokken bij de airport-library op Schiphol, actief voor bibliobussen, innovatief ten aanzien van strandbibliotheken etc. Zich presenterend als ‘militant bibliothecaresse, maar verder wel rustig’. In de Verenigde Staten zou zij gerekend worden bij de zogeheten ‘Revolting Librarians’, en ik vergelijk haar met de in de USA bekende ‘action librarian’ Nancy Pearl. Deckers profileert zich als actief blogger onder de prikkelende titel ‘Tenaanval’. In 2013 is zij terecht genomineerd voor de titel Beste Bibliothecaris van Nederland.

Voorwoord Jeanine Deckers in ‘100 jaar bieb’, 2017

Logo van de radical and militant librarians in the USA

In 2017 is de bibliotheek voor de derde keer gecertificeerd (tot 2021). In 2017 verscheen bovendien een meerjarenplan van de bibliotheek tot 2020.In 2017 lieten de statistieken een groei zien ten opzicht van het jaar daarvoor. Aantal bezoekers algemeen 195.732 (2016: 186.361), bezoekers leeszaal; 16.696 (2016: circa 12.000), aantal leden 12.208 (was 11.942) en aantal uitleningen 232.193 (2016: 213.656), waarvan digitaal: 8.312, tegenover 7.379 het jaar daarvoor.

ROERMOND CULTUURSTAD MET EEN RIJK VERLEDEN

Al in de tiende eeuw wordt Ruremonde genoemd. Vanwege de komst van de Boormannen verlieten de geestelijken in Utrecht omstreeks 860 Utrecht. De bissschop week uit nar de omgeving van Roermond, later naar Deventer, om pas weer omstreeks 920 in Utrecht terug te keren.

Circa 1490 verscheen als aanvulling op het Gaesdockregister het complexe Rookloosterregister,  genoemd naar een nabij Brussel gelegen abdij.  Tevens een soort selectieve centrale catalogus van enige tientallen bibliotheken in kloosters bevattende behorende tot het kapittel van Windesheim. Daaronder behalve onder andere Amsterdam, Haarlem, Den Briel, Dordrecht ook Roermond.  Zie verder noot 3: de kartuizer kloosterbibliotheek van Roermond, de derde abdij van de Kartuizers, gesticht vanuit het moederklooster La Grande Chartreuse in Zuid-Frankrijk, binnen onze lndsgrenzen ban Geertruidenberg (1336), Arnhem (1343) in Roermond vanaf 1376.

Roermond Cultuur (Catawiki)

In het pand Munsterplein 23, tegenwoordig huisvesting van Brasserie Ver’Koch,  (1900-1976) was voorheen het atelier gevestigd van de vermaarde Roermondse (portret)fotograaf Victor Mathieu Koch (1900-1976). Menigeen vond hier een de weg om zich door hem te laten vereeuwigen. Zoals de staatslieden Louis Beels en Jo Cals,  schrijvers Godfried Bomans en Adriaan Roland Holst, cabaretier Toon Hermans, kardinaal van Rossum, bisschoppen en burgemeesters etc. In de etalage hingen die portretten zoals bovenstaand van onder meer Cals, Beels en BOMANS.

Portret Godfried Bomans, door Victor Mathieu Koch uit Roermond

VMathieu Koch (1900-1967), fotograaf en graficus uit Roer, aan het werk

Boekmerkje van drukkerij annex (kantoor)boekhandel H.Timmermans in Roermond, opgericht in 1855 en sinds 1903 hofleverancier (Aad van Maanen, Leiden)

K. Romen publiceerde een artikel: ‘Opkomst en ontwikkeling der drukkunst in de stad Roermond, in: Limburg’s Jaarboek, 11 (1965), p.3-64. Enkele namen van vroegere drukkerijen zijn; Jacobus du Pree (17de eeuw), Jos Ramaekers, J.J.Romen, Waterreus, Van der Marck.

Bij het eeuwfeest van de in Roermond toonaangevende drukkerij H.van der Marck in 2018 is een reünie van oud-werknemers georganiseerd  (archief Van der Marck)

Boekhistoricus B.P.M.Drongelmans stelde in 1988 een inventarislijst samen van alle boekverkopers. drukkers en uitgevers in Nederland tussen 1801 en 1850. De meeste boekhandels in Limburg waren zoals te verwachten in Maastricht gevestigd, gevolgd door Roermond (meer dan in Weert, Kerkrade en Heerlen bij elkaar), en als derde in aantal de gemeente Venlo. In Roermond zijn als boekhandelaar in Roermond gevestigd geweest gedurende de eerste helft van de 19de eeuw: Bernard Bastian, P.J.D.Brenta, R.Counen, Gruijters, P.Hanrath, G.H.Lucas, Joh. Pieters, F.L.Polman en J.J.Romen (tevens R.K.volksbibliotheek).

Johannes Hubertus Cuypers (Roermond 1769-1858), vader van P.J.H.Cuypers, vervaardigde bovenstaand schilderij, getiteld ‘de boekhandelaar’ (Cuypershuis Roermond)

Ook St.Vincentius- (parochie)bibliotheken zijn in Roermond werkzaam geweest (Limburger Koerier, 13-12-1926)

Nota Bene. De Diocesane Pastorale Dienst van het Bisdom Roermond bevat ruim 5.500 boeken en 1.100 tijdschriften, is per 1 pril gesloten.

In het overzicht van particuliere lees- ofwel commerciële winkelbibliotheken, vaak verbonden aan een boekhandel of drukkerij, worden uit de vorige eeuw door Hillebrand Komrij bericht: – Roermondsche Boekhandel, Leesbibliotheek “Biblio”, Hamstraat 14a,  (eigenaren S.M.C.Rooswinkel-Reynders en J.L.Rooswinkel;  idem “Biblio”in de Willem II Singel 22a; Boekhandel, leesbibliotheek Karel Groels, Neerstraat 12 (eigenaar C.H.F.Groels); – Boekbinderij, Boekhandel, Leesbibliotheek Karel de Grote; Henni Willems , Steenweg 23.

Advertentie van leesbibliotheek “Biblio” Reijnders Kantoorboekhandel, Hamstraat 14a Roermond

In de Neerstraat 31a (voorheen 54a) bevindt zich boekhandel/antiquariaat Boom met als specialisaties Limburg en heemkunde.

Uithangbord van antiquariaat Boom in de Neerstraat

Antiquariaat Boom in Roermond beschikt over circa 20.000 boeken

Antiquariaten Roermond in Adressenboek Boek&Boek, 1994

Bijlage: Roermondse letterkundigen; EMILE SEIPGENS en JACOB HIEGENTLICH. Uit: Querido’s letterkundige reisgids, 1982, waarin Limburg is beschreven door de letterkundige professor Wiel Kusters.

Wiel Kusters: Roermondse letterkundigen

Bronzen sculptuur van Emile Seipgens op de hoek Brugstraat/Roersingel in Roermond, in 1987 vervaardigd door Wijnand Thönissen en Dick van Wijck

Roermond is rijk aan beelden, gebaseerd op personages uit de opera-bouffe ‘Schinderhannes’ van Emile Seipgens. Genoemd kunnen worden: ‘Florenske‘, Heilige Geeststraat/Jesuitenstraat; door Dick van  Wijk (2002); ‘De Duivel Beëlzebub’, Schoenmakerstraat/Munsterstraat door Wijnand Thönissen en Dick van Wijk (1984), ‘De kastelein Schwarze Peter,‘ Heilige Gesestraat/Lindanusstraat, door Wijnand Thönissen en Dick van Wijk (1985); ‘Schinderhannes 2002’, Varkensmarkt/Bergstraat, door Dolf Wong Lun Hing (1970/1973); De Heks Hyacinthe, Bergstraat/Neerstraat, door Truus Coumans (1980); De Rovers, Bergstraat/Neerstraat door Wijnand Thönissen en Dick van Wijck (1986).

Sculptuur van Schinderhannes door Dolf Wong Lun Hing in Roermond. Gebseerd op opera buffa (=speels, luchtig) in het Roermondse dialect, gecomponeerd door Johannes Jung naar een libretto van Emile Seipgens, die overigens van Schinderhannes een roverhoofdman maakte, Schwarze Peter, een van de kompanen in het oorspronkelijke Schinderhannes. Het was de bijnaam van de Duitse rover Johannes Bückler, die tussen 1795 en 1802 de beide oevers van de Rijn onveilig maakte. Bückler werd in 1802 gearresteerd bij Wolfenhausen en overleed in 1803 met 3 kameraden in Mainz onder de quillotine (foto Kunstwacht) .

Letterkundige Emile Seipgens (1837-

In 1929 publiceerde de Amerikaanse (toneel)schrijver en journalist Jack Lait (1883-1954) een populaire roman ‘Broadway Melody’, naareen  Edmond Goulding film. Hiervan verscheen in 1931 een Nederlandse vertaling in Keurserie De Combinatie, verzorgd door Emile Seipgens.

Vervolg van Roermondse letterkundigen

Heruitgave van werk van de Joodse letterkundige Jacob Hiegentlich die bij de inval van de Duitsers in Roermond vergif innam en op 18 mei 1940 overleed.

In het boek ‘Bezonken rood; de laatste deur (Synopsis, 1983) schrijft Jeroen Brouwers op de pagina’s o.a. over vier letterkundigen die in mei 1940 bij het begin van de Tweede Wereldoorlog voor zelfmoord kozen; Menno Ter Braak, Gerth Schreiner, Halbo C.Kool en op de pagina’s 295-308 JACOB HIEGENTLICH (1892-1940). Bijna aan het eind van dit essay noteert Brouwers: ‘Van Hiegenlichs dood werd geen melding gemaakt in de kranten: men had in de eerste oorlogsweek waarin  de schrijver stierf andere dingen aan zijn hoofd. Als Hiegentlich de oorlog zou hebben overleefd en op maandag 30 april 1945 zijn achtendertigste verjaardag had kunnen vieren, dan zou hij hebben vernomen dat op die dag om half vier ’s middags Hitler zichzelf met een revolverschot het leven had benomen. Ik werd op die dag vijf jaar, – zonder nog weet te hebben van Hiegentlich, wel al van Hitler en ook al van dood. Als was Jacob Hiegenlich niet een grote figuur, F.Bordewijk had gelijk waar hij schreef dat “ook zijn verscheiden telt onder de aanslagen van de bezetter op de cultuur”. “De Duitsers hebben hem niet kunnen onteren”, schreef Siegfried van Praag in zijn Herinneringen”  (…)’. 

Monumentje voor Jacob Hiegentlich in Roermond

De afzonderlijk vermelde romanschrijver Edmond Nicolas, geboren in 1902 te Roermond en overleden in 1976 te Nijmegen, is vooral bekend geworden dankzij diens succesvolle katholieke en bourgondische streekromans ‘De heer van Jericho’(1946), terwijl ook ‘Brocaat en Boerenbond’ (1949) en ‘De erfenis (1955) midden jaren 50 van de vorige eeuw talrijke herdrukken beleefden. In de Prisma pocketreeks van uitgeverij Het Spectrum Hij was een broer van de landelijk befaamd geworden glazenier (tevens kunstschilder en tekenaar Joep Nicolas (* Roermond 1897, overleden in Steyl 1972).Nog een landelijk befaamd geworden glazenier, geboortig uit Roermond is Frans Balendong (7).

In Roermond geboren in 1925 (overleden in 2006 te Maastricht) is literatuurhistoricus en biograaf Harry Prick. Voorts in een ver verleden Johannes Murmellius (circa 1480 Roermond, 1517 overleden in Deventer, humanist, pedagoog en neo-latijns dichter.

In Alkmaar is het gymnasium vernoemd naar Murmellius

intermezzo het Letterkundig Genootschap De Lelie en Roermondse dialectliteratuur 

Het Literair Genootschap ‘De Lelie‘ is 13 oktober 1855 opgericht door een drietal jongelieden die zich met de dichtkunst bezighielden. Zij bleven de enige werkende leden van dit genootschap. Het waren Alphonse Scheffer, 9 juni 1835 geboren in Roermond, die slechts bekend is gebleven van enkele dichtstukken. Hij werd later procureur en gemeenteraadslid. Voorts de toen 18-jarige Emile Seipgens, waarover hieronder meer. Ten slotte de 26-jarige Henricus Johannes Hermannus Pieters jr., een talentvolle jongeman die helaas zijn studieplannen moest opgeven toen zijn vader Rudolf Pieters op jonge leeftijd verloor. Hij ging de kost verdienen in de handel en schreef in zijn vrije tijd poëzie. In 1864 overleed hij nog slechts 34 jaar oud. Later komen we nog de namen tegen van Charles Guillon, Pierre Cuypers en Stoltzenberg evenals van de geleerde archivaris Jan-Baptist Sivré. ‘De Lelie’ heeft twee ereleden gelend, te weten de Antwerpse dichter Jan van Beers (1821-1888) en Amsterdammer Joseph Alberdingk Thijm.

Door Pierre Cuypers ontworpen frontispice van de bundel ‘Keuze uit de dichtstukken van het Roermonds letterkundig genootschap “de Lelie”.’ Roermond, J.J.Romen,1858  Bevat verzen van de volgende leden: H.J.H.Pieters, Emile Seipgens, A.Scheffer en P.de Batist. (Universiteitsbibliotheek Nijmegen)

lelie1.jpg

Getuigschrift P. Cuypers benoemd als lid van het Letterkundig Genootschap de Lelie in Roermond op 31 mei 1856. Ondertekend door voorzitter P.de Patist en secretaris Emile Seipgens

Op 5 januari 1862 vond in de werkplaats van het atelier Cuypers & Stoltzenberg in Roermond een voor die tijd groots opgezet Vondelfeest plaats, voorbereid door Letterkundig Genootschap De Lelie. De opbrengst ging naar een op te richten standbeeld in Amsterdam. De commissie van voorbereiding in 1860 bestond uit Charles Guillon (notaris en kunstverzamelaar in Roermond), Emile Seipgens en Hendrik Pieters, in 1861 aangevuld met architect Pierre Cuypers en priester-leraar Jan Willem Brouwers van het Bisschoppelijk College te Roermond. Het programma bestond uit voordrachten, muziek en zand. Een lofzang werd uitgesproken door J.W.Brouwers. In het Franse weekblad ‘l’Illustration’ verscheen bovenstaande litho. De originele tekening bevindt zich in het Cuypershuis. (foto UB-Nijmegen)

Neerlandicus drs. Jo Hansen over Roermond in de literatuur (Het Binnenhof, 12 april 1957)

Jo Hansen (1921-1894) was een promotor en kenner van Limburgse volkscultuur en het Roermondse dialect. Naar hem is de Jo Hansenprijs voor volkscultuur genoemd, welke driejaarlijks wordt uitgereikt. Behalve Seipgens zijn schrijvers en dichters in het ‘Remunsj‘ bekend: Paul van der Goor, Jo Hansen, Huub en Sjaak Graus en Jan Bremmers. Pierre Bakkes publiceerde het boek ‘Venloos, Roermonds en Sittards’. (foto Jo Hansen uit De Limburger)

Jacqes Gruis in 2018 gefotografeerd. Een kwarteeuw eerder stond hij met zijn broer Huub en Jan Huyskens (in 2015 overleden) aan de basis van SALON REMUNJ als laagdrempelig cultureel café (De Limburger, Rob van Deuren)

=============

Peter Nissen publiceerde ‘De akkoorden van het gemoed; het literaire leven in Roermond in de negentiende eeuw’, een uitgave van de stichting Rura, 1986.
Van de hedendaagse auteurs kunnen worden genoemd: Petra Cremers (*1957 Roermond), kinderboekenschrijfster en Pia de Jong (*1961 Roermond), schrijfster en columniste, Suzanne Peters (*1985 Roermond) en Octavie Wolters.
In 2004 is Hans van Bergen (*1958) uitverkozen als de eerste officiële stadsdichter van Roermond, vooralsnog helaas als laatste, omdat deze functie na ruim zes jaar is wegbezuinig

 

Portret van stadsdichter en schrijver Hans van Bergen

Columniste Aya Sabi (* 1955 Roermond) debuteerde in 2017 met de verhalenbundel “Verkruimeld land’.

Petra Cremers (* 13-1-1957 Roermond) is journaliste en kinderboekenschrijfster en publiceert boeken bij uitgeverij Holland in Haarlem

Suzanne Peters (*30-4-1985 Roermond), romanschrijfster van tussen 2009 en 2020:  16 titels. Verder van 2 kinderboeken, 1 verhalenbundel en 8 non-fictie publicaties

Internationaal befaamd vanwege haar bijbel voor kinderen werd de theologe en schrijfster Joanne Klink (1886 geb. in Roermond, ov. 2008 Vijlen)

Mr. Edmond Franquinet (1896-1974), was o.a rechter in Roermond, publiceerde 21 boeken, veel over luchtvaart, alsmede een biografie gewijd aan Jules Verne

Octavie Wolters (*1977 in Sint Odiliënberg; woonachtig in Roermond), schrijfster van o.a. ‘Voorhout’, genomineerd voor Vlaamse literatuurprijs, de Bronzen Uil; promotor van dialectliteratuur

Pia de Jong (*30-1-1961 Roermond), schrijfster van o.a. de roman ‘Lange dagen’ (2008) en columniste (‘Flessenpost’), getrouwd met professor Robbert Dijkgraaf, woonachtig in Princeton, USA.

Peter Drehmanns (geboren 22 september 1961 in Roermond), romanschrijver, dichter en literatuurrecensent. Winnaar van de Halewijnprijs in 2006 (HermezPR)

De schrijfster Connie Palmen is in 1955 in Sint-Odiliënberg geboren en volgde de pedagogische academie en havo in Roermond. In 1978 is zij vanuit Limburg naar Amsterdam verhuisd.
Petra Stienen (*1965), schrijfster van o.a. het autobiografische werk ‘Terug naar de Dondersberg, portret van een wereldwijk’, arabiste, diplomate, politica en “mooiste meisje van de klas” (Tros-tv, 2012) schreef herinneringen aan de vroegere bibliobus in de jubileumuitgave: ‘100 jaar bieb”

Petra Stienen, in: 100 jaar bieb Roermond

Vooromslag boek ‘Dromen van een Arabische lente; een Nederlndse diplomate in het Midden-)0sten’ door Petra  stienen (uitgeverij Nieuw Amsterdam)

DE ROERMONDSE KUNSTENAARS LEO RULKENS, FONS WINDHAUSEN , RENÉ WONG, FRANS BALENDONG EN ARCHITECTEN JOSEPH EN PIERRE CUYPERS Junior. 

In mijn persoonlijk bezit bevinden zich twee schilderijen van Roermondse kunstenaars via schenking ontvangen. Van Leo Rulkens (voluit Leonardus Hubertus Rulkens), geboren op 28 oktober 1883 in Roermond en aldaar 17 mei 1949 overleden, een groot-formaat bloemstilleven. Leo Rulkens kwam op 17-jarige leeftijd in opleiding van architect Pierre Cuypers tot 1916. In die periode studeerde bij circa 1,5 jaar aan de kunstacademie in Antwerpen. Daarna is hij als zelfstandig kunstenaar gaan weken en maakte stillevens, landschappen en portretten (o.a. van Pierre Cuypers (in 1920), Piet Olij (1929) en monseigneur H.A. Poels (1930).

Bloemstilleven door Leo Rulkens

Leo Rulkens als jong talent in Maastricht gewaardeerd (Limburger Koerier 10 april 1907)

Leo Rulkens behaalde een LO-akte handtekenen en was lid van de Schoonheidscommissie (Welstandscommissie) in Roermond. Rulkens heeft op diverse adressen in Roermond gewoond en voerde bij kasteel Ter Haar in de provincie Utrecht werkzaamheden uit. Momenteel is een publicatie over zijn leven en werk in voorbereiding. Het Historiehuis, dat een beeld geeft van de rijke geschiedenis van Roermond, bevat een vijftal schilderijen van zijn hand.

Overlijdensadvertentie Leo Rulkens (Limburgsch Dagblad, 19-5-1949)

Leonardus Hubertus Rulkens was de zesde zoon van Hubertus Jacobus Rulkens (geboren Roermond 7-11-1841 – ov.1907) en Aldegonda Hubertina Verboeket (1851-ov.1940) en kleinzoon van Wilhelmus Rulkens, geboren in Herkenbosch, 16-7-1796, ov.1843, getrouwd in 1843 met Jeanne Peeters (1807-1888), vervolgens achterkleinzoon van Wilhelmus Rulkens en Mechtildis Gerards.

(Limburgsch Dagblad, 19-5-1949)

Portret van architect Pierre Cuypers door Leo Rulkens

Ontmoet architect Pierre Cuypers achter de schermen bij net Nationaal Archief (2007)

Nieuw portret van P.J.H.Cuypers door Leo Rulkens (Algemeen Handelsblad, 1924)

Olieverfdoek met portret van monseigneur H.A.Poels. Gesigneerd L.Rulkens ’30’. Henry Poles (1868-1948) was een r.k. priester, theoloog en filantroop. Hij hield zich op verzoek van de bisschop van Roermond bezig met de sociale problematiek die het gevolg was van de snelle ontwikkeling van de steenkolenmijnbouw in Zuid-Limburg.

Kopie van een origineel met portret van hertog Karel van Gelre (1467-1538) door Leo Rulkens, voor stadhuis Roermond.

Het voormalig hertogdom Gelre (Gelder) lag in het oosten van Nederland en ten westen van de Nederrijn. Het was verdeeld in vier kwartieren; 1) Kwartier van Nijmegen, 2) Kwartier van Veluwe (ofwel Arnhem), 3) Kwartier van Zutphen (graafschap Zutphen) en 40 Opper-Gelre ook wel Kwartier van Roermond genoemd met de steden Gelder [= Duitse stad Geldern], Roermond en Venlo. Karel was hertog van Gelre van 1492 tot zijn overlijden in 1538. Hij is gestorven in Arnhem en begraven in de Sint-Eusebiuskerk. In Arnhem is een standbeeld voor hem opgericht.

======

Tevens bezit ik een olieverfdoek van het kasteel Born voor de brand, en waarvan de geschiedenis teruggaat tot de twaalfde eeuw. Het in de nacht van 18/29 augustus 1930 uitgebrande kasteel werd gebouwd tussen 1647 en 1666. Het was opvolger ter plaatse van oudere huizen met heerlijke rechten. Het eerste werd al vermeld in 1154, is verwoest in 1542, herbouwd omstreeks 1559 was het in de 7de eeuw in verval. Gesigneerd door F(ons) Windhausen (Alphonus Henricus Josephus), geboren in Roermond op 13 september 1901 en overleden in 1973. Woonde en werkte ook in Amsterdam, Enschede, Thorn en sinds 1935 in Roermond. Was leerling van zijn vader Albinus Windhausen (geboren 1863 in Burgwandniel en in 1946 overleden in Roermond. Tevens leerling van de Rijksakademie te Amsterdam onder leiding van J.H.Jurres en H.J.Wolter. Hij schilderde en aquarelleerde landschappen, dorpsgezichten en portretten en verdiende mede de kost als kunsthandelaar.

Kasteel Born door Fons Windhausen

Fons Windhausen in zijn atelier aan de Kapellerlaan in Roermond

Andere kunstenaars uit deze van oorsprong Duitse familie die zich in Roermond settelde, waar in het laatste kwart van de vorige eeuw een gunstig klimaat heerste voor kunstschilders, zijn: Peter Heinrich Windhausen (1832-1903) = stamvader van de kunstenaarsfamilie, Mathias Heinrich Windhausen (1857-1920) vader van voornoemde Albinus Windhausen en broer van Paul Windhausen, Paul Windhausen (1903-1944, verzetsstrijder en door de Duitsers gefusilleerd, was een zoon van Paul Windhausen sr. (1871-1944) (8), Henri Windhausen (1891-1970). Een dochter van Fons Windhausen: Margriet (*1942) en zoon Ward (*1949), tevens graficus en galeriehouder, behoren tot de vierde generatie van dit Roermondse kunstenaarsgeslacht.

De kunstenaars uit de eerste twee generaties Windhausen. Eerste rij (zittend) derde van links: stamvader Peter Heinnrich Windhausen (1832-1903), tweede rij (staand) derde van links Albin W. (1863-1943), zevende vn links Mathias Heinrich W. (1857-1922), elfde van links (de rechter bruidegom): Paul W. (1971-1944), bovenste rij, tweede van rechts: Joseph W. (1865-1936). Foto ter gelegenheid van de dubbele bruiloft van Maria Windhausen met Hubert Hilgers en van Paul Windhausen met Maria Hilgers in 1901 (Windhausen Erfgoed)

Het Historiehuis Roermond bevat een 35tal schilderijen van diverse telgen uit het kunstschildersgeslacht Windhausen, vooral portretten, o.a. van burgemeester mr.H.J.Brouwers (1884) en burgemeester mr.L.Gerardts (1894), allebei vervaardigd door M.Heinrich Windhausen. De in 2008 opgerichte Stichting Windhausen Erfgoed heeft als doel het behoud van de materiële getuigenissen van de kunstenaar Peter Heinrich Windhausen (1832-1903) en van zijn nakomelingen tot en met de tweede generatie, voor zover deze als kunstenaar actief zijn geweest. De zeven kunstenaars uit deze drie generaties hebben op het gebied van religieuze kunt, portretten en landschappen een aanzienlijk oeuvre achtergelaten dat zich heeft verspreid over het land, maar vooral in Limburg zich bevindt in kerken, kloosters, musea en bij particulieren.

Huizenblok in de Willem de Zwijgerlaan 108-112 in Overveen, gemeente Bloemendaal, in 1938 gebouwd onder architectuur van Korteweg met schilderingen van ‘de vier windstreken’ door Paul Windhausen (1903-1944). Een artikel daarover verscheen in het historisch tijdschrift ‘Ons Bloemendaal’, voorjaar 1993, p.16-17

In familiebezit zijn verder twee portretten door René Wong (Lun Hing), geboren in Roermond 17 januari 1920 en overleden 10 november 1974 ook in zijn geboortestad, voorstellende J.J.F. (Jan) Krol (1908-1994) en echtgenote Gonny Krol-Pennings (1906-1996) uit circa 1962. Wong vervaardigde naast portretten ook naakten en stillevens en werkte tevens als beeldhouwer (9).

Burgerlijke stand Roermond, J.J.FKrol, Nederhorst den Berg en A.Th.Pennings uit Roermond (Limburgsch Dagblad, 3 april 1937). Het kerkelijk huwelijk had plaats in Rome, Vaticaanstad.

René Wong: echtpaar J.J.F. (Jan) Krol en A (Gonny) Krol-Pennings, door René Wong, 1962. Een portret van burgemeester Krol tevens in vm. raadhuis van Mierlo, tegenwoordig gemeente Geldrop-Mierlo.

krolpennings2.jpg

Graf van J.J.F.Krol (1908-1994) en A,Th. Krol-Pennings (1909-1996) op de Algemene Begraafplaats Heemstede

Portretten door René Wong van de Limburgse schrijvers Jan Hanlo en W.K. Coumans

Overlijdensbericht René Wong, 1974, op 54-jarige leeftijd overleden

 

Godfried Bomans met links de in Roermond geboren kunstenaar, vooral befaamd geworden als glazenier Joep Nicolas (1897-1972 ). In 1961 vond een tentoonstelling van zijn werk plaats in het raadhuis Bloemendaal, geopend door Bomans en als column gepubliceerd in De Volkskrant van 22 april 1961.

Architectengeslacht Cuypers: J(oseph) Th.J. .Cuypers en Pierre J.J.M.Cuypers jr. als bouwmeesters in Heemstede

Pierre Cuypersmonument op het Munsterplein in Roermond, vervaardigd door de beeldhouwer Auguste Falise (foto G.J.Koppenaal, 2016)

Pierre – Petrus Josephus Hubertus Cuypers (sr.) (1827-1921) behoort tot de grootste architecten van Nederland van de negentiende eeuw. Het Centraal Station en het Rijksmuseum behoren tot de meest bekende en drukst bezochte gebouwen in ons land. Hij ontwierp ook enige tientallen neogotische kerken, kloosters en kasteel de Haar te Haarzuilens. Daarnaast zijn door hem zowel in ons land als in het buitenland een groot aantal restauraties door hem geleid. De dr. P.Cuyperslaan in Heemstede is sinds 1925 naar hem vernoemd. Zijn woonhuis in Roermond is als Cuypershuis in Roermond als museum ingericht.

Februari 1925 is aan een nieuw te bouwen miniwijkje tussen het Raadhuisplein, de Havenstraat, Heemsteedse Dreef en Camplaan een nieuw miniwijkje aangelegd met de namen van architecten, zoals Hendrik de Keyser, Lieven de Key, (Pieter) Post en Pierre Cuypers, Bovenstaand een oude ansichtkaart van de dr.P.Cuyperslaan. In Haarlem is in 1935 een straatnaam toegekend aan de zoon Jos. Cuypers, in 1956 volgde nog een Jos. Cuyperspad en in 1971 een Jos. Cuypersplein.

Ontmoet architect Pierre Cuypers achter de schermen bij net Nationaal Archief (2007)

Dankzij het atelier Cuypers-Stoltzenberg, gespecialiseerd in het vervaardigen van beeldhouwkunst en meubelstukken voor rooms-katholieke godshuizen, werd Roermond in de tweede helft van de19de eeuw een centrum van glazeniers, beeldhouwers kunstnijveraars, architecten en kunstschilders. De onderneming bestond bijna een eeuw van 1852 tot 1947. Tegenwoordig is hier het Stedelijk Museum van Roermond gehuisvest. Namen van personen die hier gewerkt hebben zijn Germanus Baert, Antonius Cornelis Bolsius, Capiau, Joan Colette, Willem Crevels, Jean Geelen, Lodewijk Henzen, Houtermans, de gebroeders Kohl, Jean Hubert Lauweriks, Henri Leeuw sr., Lennaerts, Lommen, Joseph Lücker, Antoon Frans Nicolas, Jean Antone Oor, Smeets, Jozef Thissen, Charles Vos, Pieter Heinrich Windhausen en diens zonen Heinrich, Albin en Paul.

Dr P.J.H. Cuypers monument in Roermond op een oude prentbriefkaart

De zoon van Pierre Cuypers sr.: Joseph J.Th.J.Cuypers (Roermond 1861 – Meerssen 1949) trad in de voetsporen van zijn vader. Hij is met Jan Stuyt bouwmeester van de St. Bavokathedraal aan de Leidsevaart te Haarlem en is ook in Heemstede actief geweest. In 1906 ontwierp hij in samenwerking met J.Stuyt en Jac.Etmans het raadhuis van Heemstede. Met dezelfde 2 collegae stond hij aan de basis van het Res Novaplein in 1909-1910, woningbouwcomplex Nova et Vetera in 1911 en van woningbouwcomplex Berkenrode in 1917. In 1912 is de vaststelling van een Algemeen Uitbreidingsplan voor de gehele gemeente Heemstede vervaardigd door Jan Stuyt en Joseph Cuypers. In 1924 werkte laatstgenoemde een vernieuwd uitbreidingsplan uit en werd Joseph Cuypers permanent adviseur van de gemeentelijke schoonheidscommissie tot de te Tweede Wereldoorlog. Als geen ander heeft hij met zijn inzichten het architectonisch gezicht van Heemstede bepaald.
Vader Joseph en zoon Pierre Cuypers jr. (1891-1982) ontwierpen in 1921 het Post- en Telegraafkantoor aan de Raadhuisstraat in Heemstede en in 1926-1927 de Onze Lieve Vrouw Hemelvaartkerk en pastorie aan het Valkenburgerplein. In 1927 tekenden beiden bovendien de aula, portierswoning en dienstgebouw van de Algemene Begraafplaats aan de Herfstlaan (10).

Dienstwoning, aula en kantoor bij algemene begraafplaats Heemstede door Josef en Pierre Cuypers, 1921

NOTEN
(1) Van de intussen als zodanig opgeheven Provinciale Bibliotheek Centrale Limburg, destijds gevestigd op het adres Godsweerdersingel 32-34, zijn 2 publicaties:

1) PBC Limburg 15 jaar aktiviteit 1952-1967;

Vooromslag van uitgave: PBC 15 jaar aktiviteit 1952-1967

René Wong; gouverneur mr. Van Rooij opent gebouw PBC Limburg 31 mei 1967 aan de Godsweerdersingel in Roermond in aanwezigheid van voorzitter mr. R.J. van Boven en directeur Harrie Schillings. In 15 jaar groeide het personeel van 1 tot 50 medewerkers en ressorteerde onder de PBC-Limburg 25 openbare bibliotheken in kleinere gemeenten van Arcen tot Vaals. Mr.René van Boven was tevens voorzitter van de bibliotheek Roermond van 1945 tot 1955.

Theaterman Harrie Schillings directeur van de Provinciale Bibliotheek Centrale in Roermond, op 54-jarige leeftijd plots overleden (Theo Pasing in: Limburgsch Dagblad, 16 december 1980)

Mr.dr.Ch.J.M.A.van Rooij ((1912-1996) was gouverneur van de provincie Limburg van 1964 tot 1977. In Haarlem en Heemstede is hij bekend gebleven als oprichter van hockeyclub Alliance op het R.K.Triniteits aan de Zijlweg in Overveen, Haarlem. In 1927 prikte hij een briefje op het mededelingenbord met een uitnodiging aan medescholieren om zich bij hem op te geven voor een op te richten hockeyclub. Op bovenstaande foto de deelnemers incl. bestuur in 1927/1928. Staande v.l.n.r. Charles van Rooij (klas 2b, voorzitter), Edward Hoogeveen (klas 3 gym, secretaris), P.Zwartkruis, A.Bijvoet, P.Edeleman, G.Zeeuwe. Midden: J.Kluft, P.Nieuwendijk, J.v.d.Berg,. Voor: B.Bal, J.Bosse, Erich Schürmann (klas 3HBS penningmeester), J.v.d.Linden en K.Menger. Eerste erelid werd rector pater Vlaar. In 2007 publiceerde de intussen Heemsteedse hockeyclub een kloek gedenkboek: Alliance 80 jaar, dat begint met een interview uit 1977 met de oprichter:: ‘Het initiatief van zo’n broekje…’.

De heer Har Schillings (en echtgenote) uit Ohé en Laak  – niet te verwarren met  de gelijknamige theaterman en directeur van de Provinciale Bibliotheek Centrale in Roermond, die in 1980 op slechts 54-jarige  leeftijd overleed –  ontbreekt helaas in het standaardwerk van professor Piet J.Buijnsters : ‘Geschiedenis van de Nederlands bibliofilie’. Met zijn echtgenote verzamelde hij een indrukwekkende collectie Limburgensia van circa 6.000 publicaties, waaraan een boek is gewijd: De schatten van Schillings (uitg. Vantilt 2019). Deze verzameling is  door het echtpaar geschonken aan het Limburgs Museum in Venlo. Het door Vantilt uitgegeven boek is samengesteld door Babke Aarts (conservator Limburgs Museum) en Ad van Pinxteren (beheerder Brabant Collectie Universiteit Brabant in Tilburg), onder redactie van Jos Schatorjé (tot 2018 directeur van het Limburgs Museum in Venlo).

2) P.B.C. en bibliotheekbouw in Limburg. Tekst J.H.Schillings en H.J.van Geffen. Roermond, Provinciale Bibliotheek Centrale Limburg, 1970. 65p. Laatstgenoemde uitgave bevat beschrijvingen foto’s van bibliotheken in Arcen, Haarloo & Maasbree, Heer (geannexeerd door Maastricht),Herten, Heythuysen & Roggel, Horst, Limbricht, Linne, Melick-Herkenbosch- Vlodrop, Munstergeleen, Nederweert, Nieuwenhagen, Sevenum, Stein, Swalmen, Tegelen, Vaals.

De grootste en rijkste collectie Limburgensia met publicaties in de meest ruime zin betreffende Limburg bevindt zich in het Centre Céramique = Stadsbibliotheek van Maastricht. Gevolgd door de provinciale boekverzamelingen in het gemeentearchief van Roermond (circa 15.000 titels betreffende Roermond, Maasniel en omgeving, inclusief het Duitse grensgebied, Gelre en Limburg) en het Historisch Centrum Limburg (Rijksarchief) in Maastricht. Daar is thans met de collectie-Schillings. met circa 6.000 boeken,  een vierde boekenbewaarinstelling bijgekomen: het Limburgs Museum te Venlo. Op de foto zien we de nieuwe directeur Bert Mennings en collectiebeheerder Babke Aarts  in het boekendepot van de overgedragen Schillings-collectie (De Limburger, 1-11-2019, foto Lé Gieses).

Vooromslag van ‘PBC en Bibliotheekbouw in Limburg

(2)Biblio slaat op boek/bibliotheek en Rura op het Romeinse wijaltaar uit de derde eeuw dat in 1963 werd opgebaggerd uit de Maas bij Roermond. De geschiedenis van Roermond vangt omstreeks 1200 aan.

(3) Voor informatie over de vroegere klooster-/seminariebibliotheken, zie o.a.: Historische Stadsbibliotheken in Nederland (2016), Nederlandsche Bibliotheekgids (1913); Verliefd op boeken uit het klooster n.a.v. vondst in het Roermondse gemeentearchief door historicus Peter Thissen in 1996 van een unieke catalogus van een kartuizer bibliotheek in Roermond, een band uit 1742 van duizend pagina’s, waarin in het Latijn heel accuraat 5.000 titels beschreven stonden.

Vooromslag van Inventaris van het Archief van het Klooster der Kruisheren te Roermond; door J.T.J.Jamar (Rijksarchief in Limburg, Maastricht, 1973) Catawiki

Vooromslag van dissertatie door Peter Thissen: Cel en wereld; kartuizers en boeken in Roermond (1376-1783)’. Leuven, Peeters, 2004.

In Roermond is het Kartuizerklooster in 1376 gesticht en kwam hieraan een einde in 1783. Naar men aanneemt stonden de boeken, vrijwel uitsluitend theologische werken veelal ongeketend in kasten in de cellen van de paters. De gemeenschappelijke hoofdlibrije met lectrijnen en kettingen werd beheerd door een bibliotheacarius of armarius  dan wel aangeduid al vicaris. Onderling werden boeken met andere kloosters uitgeleend om in het scriptorium te orden gekopieerd. In 1742 is door een van de monniken van het klooster Onze Lieve Vrouwe van Bethlehem een catalogus samengesteld. In 1785 zijn de goederen van het klooster geconfisqueerd en aangenomen wordt dat de geschreven catalogus door een ambtenaar mee naar huis is meegenomen. In 1952 dook deze plotseling op en is de catalogus terecht gekomen in het gemeentearchief van Roermond. Dr. Peter Thissen heeft er sinds 1996 min of meer zijn levenswerk van gemaakt deze te bestuderen en heeft hieraan in 2004 zijn proefschrift gewijd, gepromoveerd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Citaat: ‘Zijn onderzoek toont aan de hand van vooral dit document [= de catalogus] de praktische alledaagsheid van de omgang met boeken in een kartuizerklooster. Daarmee ontromantiseert hij het mytische beeld van de spirituele relatie van de kartuizerorde met het boek’.

Omstreeks 1700 telde bibliotheek van het Franiscanerklooster in Roermond circa 2.500 grotendeels gedrukte boeken. Van aanzienlijke omvang is uiteindelijk de bibliotheek der paters Redemptoristen in Roermond geweest.

Twee pagina’s uit de antieke bibliotheekcatalogus der Roermondse kartuizers (Gemeentearchief Roermond)

Thissen wijdde hieraan zijn proefschrift ‘Cel en wereld, Kartuizers en boeken in Roermond 1396-1783’. (Nederlands Dagblad, 20-10-2012) Zie ook: Roermonds karthuizer klooster, in: ‘De Tijd, 16-3-1941, naar aanleiding van het boek door Lucidius Verschueren: De bibliotheek der Kartuizers in Roermond. (Tilburg, Bergmans, 1941).

Titelblad van boek ‘De bibliotheek der Kartuizers van Roermond, dat na verscheidene omzwervingen in bibliotheken – op achterzijde nog een stempel van ‘Bibliotheek Theologische Hogeschool Amsterdam 11 okt. 1984’ via antiquariaat Moby Dick uit Noordwijk in mijn bezit gekomen boek. Behalve een historiebeschrijving bevat het boek 1) en lijst der handschriften van 1783 en 2) handschriften vermeld in de catalogus van Rooklooster [= priorij, opgericht in 1374 nabij Brussel gelegen], 3) de overige handschriften, 4) lijst der incunabelen, 5) lijst der postincunabelen, 6) teruggevonden handschriften (in bibliotheken van Bazel, Brussel, Leuven, Parijs, Rome, Roermond (1 in het Bisschoppelijk archief), Utrecht en het merendeel in Wenen (Oesterreichische Nationalbibliothek).

De bibliotheek der Karthuizers te Roermond (Limburger Koerier, 25-6-1942)

Vervolg van De bibliotheek der Karthuizers te Roermond, 1942 (Limb. Koerier, 25-6-1942)

In 2009 had in Roermond een tentoonstelling plaats in het voormalig kartuizerklooster en verscheen onder redactie van K.Pantsers met medewerking van o.a. Peter Nissen, hoogleraar vergelijkende godsdienstwetenschap, een boekwerk : ‘Het geheim van de stilte; de besloten wereld van de Roermondse kartuizers ‘(Waanders, 2009, 303 pagina’s)

Achteromslag van boek ‘Het geheim van de stilte’.

Het voormalig kartuizerklooster Bethlehem in Roermond, tegenwoordig rijksmonument

Oude prentbriefkaart van de bibliotheek in het moederklooster der kartuizers in Frankrijk: La Grande Chartreuse, gelegen in het gebergte ten noorden van Grenoble.

Foto van oude ansichtkaart bibliotheek Juvenaat der paters Redemptoristen in Roermond.

Kijkje in de voormalige huisbibliotheek der paters Redemptoristen in Roermond, Kruiswegpark 1970 (Gemeentearchief Roermond)

In 1938 is de Redemptoristen-kloosterbibliotheek van Roermond grotendeels verhuisd naar het klooster in Wittem en vervolgens in 1976 naar de Universiteitsbibliotheek Nijmegen. Voorts is in 1968 de opgeheven bibliotheek van het groot-seminarie in Roermond grotendeels overgebracht naar de universiteit van Maastricht.

Kaart afkomstig van seminariebibliotheek Roermond

Boeken van seminariebibliotheek Roermond in 1968 gefotografeerd kort voor de verhuizing naar Maastricht (Gemeentearchief Roermond)

In Roermond bestond tussen 1580 en 1798 het seminarie van het bisdom, in die periode het enige katholieke priesterseminarie binnen de grenzen van het tegenwoordige Nederland. Voor zover bekend stonden de boeken in kasten in de leslokalen. Een pastoor liet in 1707 zijn boeken aan deze bibliotheek na en verder is een bepaling uit 1774 bekend dat het priesterstudenten verboden was om bibliotheekboeken op hun kamers te hebben. Bij de opheffing in de Bataafse Republiek is deze boekerij spoorloos verdwenen. In 1795 zijn delen van Brabant en Limburg, inclusief Maastricht, samen met andere gebieden samen verenigd in het departement Meuse-Inférieure. Kloosters werd het bezit ontnomen en hun boeken in magazijnen opgeslagen. Dat gebeurde  in oktober en november 1795, onmiddellijk na de annexatie en betrof in eerste instantie 13 kloosterbibliotheken. In Limburg kwamen depots in Maastricht, Roermond en Venlo. Vele duizenden handschriften en boeken, ongeordend, als puinhopen opgestapeld. Op last van de Franse minister van binnenlandse zaken is bij order van 4 mei 1796 aan Francois Cavalier (*1748 Parijs en ov. 1825 in Maastricht) als toekomstig bibliothecaris opgedragen voor een te stichten Ecole Centrale van het departement de Nedermaas te Maasticht hooguit een derde van de boeken te bewaren en de rest via veilingen te verkopen. De bibliotheek van genoemde instelling is ondergebracht in de voormalige bibliotheek van de Dominicanen in Maastricht en ging beging hooguit begin februari 1801 open met circa 3.000 banden, zo’n 10% van wat in genoemde depots was opgeslagen. Cavalier, die in navolging van zijn grootvader en vader in Parijs ook boekhandelaar (en drukker) was, wordt door de historicus Spekman  een charlatan en oplichter genoemd, dr. Wouters is wat milder in zijn oordeel.  [Cavelier bleef tot 1824 stadsbibliothecaris en is toen opgevolgd door zijn zoon François Cavelier jr, die in 1837 een catalogus van de bibliotheek samenstelde].  Zelfs de Franse bestuurders vonden diens optreden te gortig en Cavalier kreeg twee docenten van de school als toezichthouders, wat overigens weinig heeft geholpen  Helaas zijn in die tijd veel geconfisqueerde geschriften verloren gegaan. De stadsbibliotheek van Maastricht heeft sowieso veel geleden en een bom van de Franse furie in het raadhuis waar de bibliotheek was ondergebracht richtte in 1794 grote vernielingen aan. De stadsbibliotheek herrees in 1804 toen haar het (schamele) bezit van de alweer opgeheven Ecole Centrale werd toebedeeld. Midden 19de eeuw leidde nog een restant van de in de Franse Tijd opgeheven kloosterbibliotheken , opgeslagen in de Koninklijke Bibliotheek (K.B.) in Den Haag, tot een affaire. Limburg had spijt gekregen en vroeg en deel terug ten behoeve van de bibliotheek van het seminarie in Roermond. Ondanks het feit dat bij Koninklijk Besluit de verdeling al was geregeld. Bibliothecaris J.W.Holtrop ging niet in op het bezoek en schonk het Roermondse seminarie enkele doubletten uit het bezit van de K.B. diens  Zie verder: 1) Paul Schneiders, Nederlandse Bibliotheekgeschiedenis, van librije tot virtuele bibliotheek (NBLC, 1997, p.145-147, 152-153, en 2) H.H.E.Wouters, “Een bibliotheque voor den meesten luyster van de stadt” door H.H.E.Wouters, in: Miscellanea Trajectensia; bijdragen tot de geschiedenis van Maatricht. Uitgegeven bij gelegenheid van het 300-jarig bestaan van de stadsbibliotheek van Maastricht 1662 – 31 juli – 1962, Maastricht 1962, bijdrage Wouters pagina’s 9-28.

Portret in olieverf van François Cavelier (1748 Parijs – 1825 Maastricht). Op de achterzijde schrijft dr. H.H.E.Wouters: ‘Boekhandelaar, bibliothecaris van de Ecole Centrale voor het Departement van de Nedermaas te Maastricht 1798-1804, bibliothecaris van de Stadsbibliotheek 1804-1825. Hij was mede verantwoordelijk voor het verlies van een groot gedeelte van het Maastrichts en Limburgs boekenbezit tijdens het Franse bestuur. Collectie Bonnefantenmuseum, Maastricht. Foto N.Wijker, Maastricht.’

Tegelijk met het 1866 opgerichte stadsarchief, aanvankelijk gehuisvest  in het stadhuis, was en is daaraan een gemeente-bibliotheek met bewaarfunctie verbonden. In de bibliotheekgids van 1957 is vermeld: ‘Bezit: 10.000 boeken en 20 tijdschriften. Geschiedenis, topografie en kunst, vnl. betreffende Midden-Limburg en het vroegere Overkwartier van Gelre. Opgenomen: bibliotheek van het Limburgs Geschied- en Oudheid kundige Genootschap, afdeling Roermond.’ Anno 2020 gevestigd in de Swalmenstraat omvat de bibliotheekafdeling ongeveer 15.000 publicaties. Een overzicht van archiefcollecties der gemeentelijke archiefdienst Roermond is o.a. opgenomen in ‘De archieven in Limburg’, 1986, p.209-232. Vermelding van onder meer: archief R.K. Openbare leeszaal, sinds 1969 Stichting algemene openbare bibliotheek, 1917-1994, 0,25 meter. Inventaris aanwezig.

Archiefgebouw gemeente Roermond in de Swalmerstraat. Hier bevindt zich ook het oud-archief van de openbare bibliotheek vanaf 1917

Interieur bibliotheekdepot Roermond

(4)’Onder voorbehoud ware subsidie toe te kennen aan; Roermond, R.K. Het plaatselijk subsidie bedraagt 2.000 gulden en moet minstens 3.181 gulden zijn. Aan de Commissie is slechts een katalogus van bellettristische werken overgelegd. Nader onderzoek naar de andere literatuur moet dus nog plaats hebben: eventueel een plan van aankoop wordt verlangd. Voor de in dienst zijnde directrice, ongediplomeerd, ware dispensatie aan te vragen’.

(5) Mr.M.J.A.M.van der Grinten (1877-1946) was voorzitter van de Roermondse bibliotheek sinds 1922. Tijdens de bezetting trad hij af toen het bisdom, met mgr. G.Lemmens als bisschop, gelastte het anti-Jodenbordje, – dat was geplaatst en ondertekend door procureur-generaal fungerend gewestelijk directeur Van Leeuwen – te verwijderen, in alle r.k.leeszalen in Limburg. Op 23 mei 1942 besloot het bestuur hieraan gehoor te geven. Dat leidde tot en politieonderzoek en een bevel van de pro-Duitse burgemeester Paul Reymer het bordje te herplaatsen. Toen het bestuur daaraan geen gevolg gaf trok hij hoogstpersoonlijk het subsidie voor de bibliotheek in. Op 11 augustus 1942 is na aanscherping van de toen geldende regels het bordje herplaatst, maar de subsidieverlening werd pas na de Bevrijding hervat

Portret van mr.M.J.A.M.van der Grinten (1877-1946) die in 1942 als voorzitter van de bibliotheek aftrad (foto collectie Hein van der Bruggen)

(6) In 1959 is de gemeente Maasniel samengevoegd met de gemeente Roermond

(7) In Roermond geboren in 1901 en overleden te Haarlem, 1998, is de glazenier, tevens beeldhouwer, Frans Balendong (geboren op 16 september 1911 in Roermond en overleden op 23 maart 1998 in Haarlem), opgeleid in het atelier van F.Nicolas (7a) Hij vervaardigde o.a. een glas-in-loodraam met Thomas van Aquino in de Sacramentskapel van de Sint Bavo te Haarlem, evenals glas-in-loodramen in het Sint Jacobs Godshuis en de Koorschool in Haarlem, in de Sint-Jozefkerk te Bennebroek en in de OLV Hemelvaartskerk in Heemstede.

Gebrandschilderd raam in de kerk van Simpelveld  door Frans Balendong met een voorstelling van de heilige Johannes Vianney, pastoor van Ars. De schrijver en anjerkweker  Emile Erens (1865-1951) , afkomstig uit Schaesberg,  verhuisde in 1897 naar het Oude Slot in Heemstede, wijdde in 1937 een hagiografie aan deze Franse priester

Balendong4.jpg

Eén van de kerkramen in 1927  vervaardigd door Frans Balendong in de Onze Lieve Vrouw Hemelvaartkerk aan het Valkenburgerplein in Heemstede (Michel Bakker)

Ontwerp affiche voor Comité ‘Heemstede Vrij’ in verband met Bebrijdingsfeesten Heemstede op 13 en 14 juli 1945 door Frans Balendong met de V voor Victorie en een vredesduif met palmtakje

Uit kerststal Bavokerk Heemstede; vervaardigd door Frans Balendong

Toelichting kerstgroep Bavokerk Heemstede, 1994

Glazenier Frans Balendong overleden (Haarlems Dagblad, 26-3-1998)

(7a)

Advertentie van ateliers voor glasschilderkunst F(rans) Nicolas en Zonen (De Tijd, 6 juli 1899)

Atelier F. Nicolas (en Zonen, van wie vooral Joep Nicolas  (1897-1972) vermaardheid bereikte ) werkte samen met architectenbureau Cuypers en ook voor architecten J.J.Langelaar, Albert Margry en Nicolaas Molenaar. Tot de glazeniers die bij de firma Nicolas in dienst zijn geweest behoren: J.de Bock, L.Booten, F.Chauffaux, F.van der Essen, E.Janssen, A.Ketelaars, G.Mesterom, L.van Montfort, J.Opveld, L.Phlippen, gebr. den Rooijen, H.Schoenmaker, J.Schoonenberg, W.Schüler en J.Welters.

Tentoonstelling in 1961 met werk van Joep Nicolas in huize Bloemenheuvel (=raadhuis van Bloemendaal). Links de Roermondse kunstenaar en rechts Godfried Bomans (Frank van der Voordt) In de Volkskrant van 22 april 1961 publiceerde Bomans een column: ‘Ontmoeting met Joep Nicolas’ naar aanleiding van de onthulling van een raam in de Nieuwe Kerk van Delft.

In 1636-1637 zijn in het toen nieuwe Bloemendaals (protestantse) kerkgebouw tien gebrandschilderde ramen geplaatst In de loop van de 19de eeuw waren deze gammel geraakt en ten dele stuk. De oude ramen zijn toen verwijderd. De Haarlemse gemeentearchivaris  en stadsbibliothecaris A.J.Enschedé kocht deze met enkele andere burgers in oktober 1867. De vier ramen, van belang voor de geschiedenis van Haarlem (Holland, Haarlem, Brederode en de stichters zoals Johan Wolfert) liet hij restaureren bij de glasbranderij van Frans Nicolas in Roermond. Op 4 mei 1870 zijn deze als nieuw aan de gemeente Haarlem en kregen deze een plaats in de Gravenzaal. In 1895 kreeg Bloemendaal spijt en zijn enkele van de ramen  die in 1926 werden geveild bij Mak in Amsterdam teruggekocht. Het ontbrekende Brederoderaam liet men namaken door de Haarlemse glazenier Bogtman. Vandaag de dag zijn in het kerkje van Bloemendaal zes gerestaureerde originelen vier kopieën te zien.

[Van de in deze bijdrage niet genoemde beeldende kunstenaars, zoals kunstschilders, tekenaars, beeldhouwers, grafici en glazeniers,  kunnen in relatie tot Roermond nog worden vermeld: Mathieu Boessen (1912-1998); Theodorus Cox (1842-1915);  Willem Crevels (1855-1916); Hans Danker (1956-2019) – tevens schrijver en dichter, o.a. van liedtekst 750 jaar Roermond – ; Jan Frans van Douven ofwel Johan Francois Douven (1656-1727 – geboren in Roermond en werkte als hofschilder in Düsseldorf ) ; Leo Franssen (1905-990); Jean Geelen (1852-1926)’; Martinus Gerardus Hölscher (1895-19850;  Jan Huyskens (1939-2015);  Claudy Jongstra (*1963);  Juliana Cecilia Paulina Michiels van Kessenich (1901-1972);  Mathieu Lauweriks (1864-192 – architect en sierkunstenaar; Henri Leeuw jr. (1861-1918);  Karel Lücker (1882-1958); Frans Lommen (1921-2005);  Henry Luyten (1859-1945);  Harry Maas (1906-1982);  Jan Martens (1939-2017); Louis Ramaeckers (1869-1956); Jean den Rooijen (1866-1939);  Piet Schoenmakers (1919-2009);  Henk Sillen; Joep Thissen (1919-2012) en Jozef Thissen (1840-1920)].

Portretgravure van de in 1658 geboren kunstenaar Jan Frans Van Douven (Rijksmuseum Amsterdam)

(8) Niet te verwarren met Paul Windhausen (*1892 Roermond en overleden in Buchenwald in 1945), priester en verzetsstrijder, zoon van Heinrich Windhausen.

(9) Uit Roermond afkomstig zijn tevens de Chinees-Surinaamse familieleden als beeldhouwers: Jos Wong (1928-2009) en Dolf Wong Lun Hing (1921-2017).

(10)Uitvoerige informatie over de werkzaamheden in Heemstede van Joseph Th.J.Cuypers is te vinden in het boek ‘Heemstede vooruit! 1890-1940; van blekerijen en bloembollen naar forensen’ (Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek, 2017.

Joseph Cuypers In: Spiegel van Roermond 2017, publiceerde dr. Bernadette van Hellenberg Hubar, een bijdrage: ‘De sortering van het verleden; de archiefcollectie van Joseph Cuypers bij het gemeentearchief te Roermond’, p. 100–107.

======

Boven10Maarten van Boven, in 1944 geboren in Roermond, was directeur van het Nationaal Archief van 1997 rot 2007

=========

 

Drie in een in de Neerstraat van Roermond: Bibliotheek – Historiehuis – Brasserie

Bibliotheek Roermond

In 2018 reikte de Vlaamse letterkundige tijdens de Boekenweek de jaarlijkse Halewijnprijs (gewonnen door Matthijs Deen voor zijn boek ‘Over oude wegen’ en Reinaertrofee uit. (foto John Peters)

Beeldjes van links de Halewijnprijs en rechts de Reinaerttrofee.

Op 30 april 2019 is aan mevrouw Pon Kranen (63) in haar woonplaats Haarlem volkomen verdiend een koninklijke onderscheiding toegekend. Zij heeft zich gedurende een reeks van jaren in Roermond ingezet om literatuur een podium te geven, onder meer met het doel om middelbare scholieren meer aan het lezen te krijgen. Zij is de drijvende kracht achter de Halewijnprijs en de Reinaert Trofee, respectievelijk de literatuurprijs van de stad Haarlem en de literatuurprijs van de jongeren van Roermond.

Historiehuis Roermond

Bibliotheek-Historiehuis Roermond

Interieur Bibliorura

Sculptuur ‘De Boekenwurm’ in Bibliorura, vervaardigd door beeldhouwer Sjer Jacobs

Roermond: Digitaal huis van start

bibliorura 100 jarig jubileum. Opening Digitaalhuis door Aleid Nabil

Interieur Historiehuis Roermond

Trappenhuis bibliotheek-Historiehuis Roermond

Nieuwe inrichting bibliotheek Swalmen (Bibliorura) Vision Furniture

Bibliotheek Swalmen (Bibliorura) Vision Furniture

Dichter Brohlin Coumans na openstelling van de trap met zijn vers in steen voor de bibliotheek Bibliorura (foto John Peters)

online bericht april 2020

Breaking news van de Limburgse bibliotheken in verband met de coronacrisis

=========

Onderstaand: een recent gevonden boek bij kringloopwinkel Dorcas in Heemstede met opdracht en ondertekening door D.W.van Drumpt van de koninklijke marchaussee in Roermond, april 1983

Opdracht in boekwerk 1232-1982 Roermond in honderd prenten. Stichting RURA uitgegeven door drukkerij H.van der Marck & Zn. 1982. Bevat litho’s met tekeningen van Karin Demeer

Litho van herberg ‘Lion d’Or’ ofwel  de ‘Gouden Leeuw’ in de Neerstraat, tegenwoordig vestiging van bibliotheek Bibliorura

16e eeuws gotisch gebouw in de Brugstraat Roermond, getekend door Karin Demeer

====

Boekenleggers van bibliotheek Roermond in bezit Librariana-collectie

Bladwijzers Bibliorura Roermond. Helemaal rechts in 1987 verschenen bij het 75-jarig bestaan van de bibliotheek. In 1982 kwam tevens een activiteitenprogramma uit evenals een verslag van het 75 jarig bestaansfeest van de Algemene Openbare Bibliotheek Roermond

Boekenleggers de Bibliotheek Bibliorura / Plantage boekhandel Roermond, Neerstraat 52a

Boekenleggers Bibliorura, 2017

Van mijn jeugdbezoeken aan Roermond tussen 1946 en 1956 zijn mij de hoge brug over de Maas, de Sint-Christoffel kathedraal, de Munsterkerk, de kapel in ’t Zand, azijnfabriek Kessels, het stadhuis en last not least de stenen (Theresia-)brug uit 1777 over de Roer het meest bijgebleven.

Annex: uniek boek over de abdij van Egmond uit de bibliotheek van Philips van Leyden, via Roermond en Wrocklaw (Breslau) in 1942 teruggekeerd in Leiden.

Filips van Leiden *circa 1325 – 1382) was een Leids rechtsgeleerde, wiens tractaat ‘De cura reiplubicae et orte principants’  [Tractaat over de zorg voor de staat en de functie van de vorst] in het graafschap Holland bekendheid verwierf. Hij bezat een voor die tijd een omvangrijke bibliotheek van 73 titels in 42 banden, van welke de catalogus bewaard bleef. In zijn op 1372 opgemaakte wilsbeschikking liet hij opnemen dat de executeurs testamentair de boeken in zijn huis naast het kerkhof van de kerk van Sint Pieter bewaard  moest blijven. In 1592 genoemd het huis dat de naam ‘Salomons Tempel’ droeg vanwege de daarin gevestigde boekerij van Philip van Leiden, die toen echter al tengevolge van diefstal of verduistering reeds verdwenen was, wellicht in de woelige jaren van 1575.  R.Feenstra die een publicatie schreef ‘Philips van Leiden en zijn bibliotheek’ (1994): ‘Wannéér deze diefstal en verduistering hebben plaatsgehad, wordt niets gezegd. Uit het ene teruggevonden boek uit de bibliotheek ‘ Liber narracionum secundum ordinem alphabeti de viti patrum antiqurum’, gevolgd door ‘Gesta episcorum Traiecttenium et principum Hollandie compilata per magistrum Johannes de Beec’  – enkel het tweede deel van dit handschrift is teurggevonden, bevattend een kroniek van de bisschoppen van Utrecht en graven van Holland door Johannes de Beke –  kan daaromtrent althans een zeer geringe aanwijzing worden afgeleid. Dit boek, dat aan het eind van de 16e eeuw in het bezit kwam van de koopman-humanist Thomas Rehdiger (1) en later als onderdeel van diens bibliotheek deel is gaan uitmaken van de Stadsbibliotheek van Breslau (thans Wrocklaw) totdat het in 1942 door ruil aan de Leidse Universiteitsbibliotheek ging toebehoren draagt in Rehdigers hand – de vermelding ‘ex spoliis Ruremondanis 1572′.  Rehdiger heeft het dus verkregen uit oorlogsbuit die in Roermond gemaakt is in 1572; dat moet dus geweest zijn buit de  plundering door de troepen van Willem van Oranje. Wij kunnen slechts raden wanneer en hoe het boek uit Leiden in Roermond terecht is gekomen. Het kan kort maar ook lang voor 1572 geweest zijn. Waren er ook andere boeken uit Philips’ bibliotheek in Roermond? Deze en andere vragen zijn door degenen die indertijd over het terugvinden van Philips’ boek gepubliceerd hennen niet nader onderzocht en het is niet mogelijk geweest dit verder na te gaan. Het enige dat ik bij een onderzoek in Wrocklaw in 1976 heb kunne vaststellen is dat zich in de Rehdiger-collectie geen andere boeken bevinden die deel zouden hebben kunnen uitmaken van Philips’ bibliotheek (…)’.

Vooromslag van boek uit de bibliotheek van Philips van Leyden. Christiane Berkvens-Stevelinck schrijft in ‘Magna Commoditas’, pagina 206: ‘Op gezag van de bezetter werd het stichtingsboek van het bisdom van Breslau uit de ‘Bibliotheca Vossiana’ van Leiden naar Breslau gestuurd. In ruil daarvoor kreeg Leiden deze vroeg-veertiende eeuwse kroniek van de abdij van Egmond, afkomstig uit de bibliotheek van Philips van Leiden’

(1) Thomas Rehdiger (1540-1576)  stamde uit en patriciërsfamilie in Breslau. Hij studeerde rechten en theogie en beheerste de klassieke talen. In 1561 maakte hij een rondreis door Frankrijk en de Nederlanden. In Parijs sloot hij vriendschap met de botanicus Carolus Clusius en vluchtte vanwege de pest naar Antwerpen. Na nogmaals naar Frankrijk en 1567 naar Italië vestigde hij zich in 1571 in Keulen waar Rehdiger is overleden. Tussen 1572 en 1576 zal hij vanuit Keulen naar Roermond zijn gereisd. Rehdiger bezocht zijn leven lang belangrijke bibliotheken, boekhandels e.d. Hij verzamelde 300 handschriften en 6.000 drukwerken die in de stadsbibliotheek van zijn geboortestad Breslau terecht kwamen onder de naam ‘Bibliotheca Rehdigeriana’, tegenwoordig aanwezig in de universiteitsbibliotheek van Wroclaw, Polen. In 1942 heeft onder Leuds universiteitsbibliothecaris dr. T.P.Sevensma onder de Duitse bezetting een voor zowel voor  Breslau als Leiden deze gunstige ruiling plaatsgevonden.

Inname van Roermond in Opper-Gelre tijdens de 80jarige oorlog door de troepen van de Prins van Oranje, onder leiding van kapitein Jan van Berlaymont.  21-23 juli 1572. Gravure door Frans Hogenberg. Een laat plakkaat van de prins van 25 juli ten spijt om wantoestanden tegen te gaan had plundering plaats. Vooral de geestelijken in de stad kregen het zwaar te verduren. 23 katholieke priesters zijn vermoord, waaronder 12 Kartuizer monniken (13 ‘Martelaren van Roermond’ = inclusief de secretaris van de bisscop). Anderen zijn zwaar mishandeld. De Spaanse bevelhebber nam op 12 oktober 1572 de stad Ruremonde opnieuw in. Omdat weerstand uitbleef is de stad toen een bloedbad bespaard gebleven.

Schildering van de moord op 12 kartuizermonniken + secretaris van de bisschop van Roermond, de zogeheten ‘martelaren van Roermond  in 1572 door soldaten van de prins van Oranje

Opmerkelijk is dat in tegenstelling tot de martelaren van Gorcum in Roermond geen van de slachtoffers zalig of heilig is verklaard. Hun namen zijn: Stefanus van Roermond (portier), Albertus van Winsen (belastingambtenaar), Johannes van Sittard (bakker), Erasmus van Maastricht (priester), Matthias van Keulen (priester), Hendricus Wellen (diaken), Johannes van Luik (priester), Johannes Leeuwis (priester), Johannes Gressenich (diaken), Severus van Koblenz (priester  en gast), Paulus van Waelwijck (priester en secretaris van de bisschop van Roermond), Wilhelmus Wellen (priester en procurator), Vincentius van Herck (priester en koster). Over de kartuizer martelaren van Roermond publiceerde Arn, Havensius, ‘O. Cart. Historica relatio duodecium Martyrum Cartusianorum qui Ruuraemundae anno M.D.LXXII (1572) agonem suum Gandensis Priore. Accessit eiusdem exhortatio ad Cartusianos de observantia disciplinae.’ S.n.et l.  (Gent), 1608. Octavo.

Kaart van Roermond en omstreken. In: Atlas behoorende bij Wandelingen door Nederland, door J.Craandijk. Haarlem, H.D.Tjeenk Willink, 8884.

Ex libris uit 1943 vervaardigd door Anton Pieck voor L.J.Heuts, geboortig uit Roermond, die verhuisde naar Haarlem

OPRICHTING EERSTE OPENBARE LEESZAAL IN HEERLEN IN 1913/1914  tot anno 2020

100 jaar bieb Een eeuw openbare bibliotheek Heerlen.Glaspaleis Schunck, 2014

De Vereeniging Heerlensche Openbare R.K.Leeszaal en Bibliotheek werd al in 1913 opgericht (Limburger Koerier, 11-12-1913

Stichting Vereeniging openbare leeszaal Heerlen (De Tijd, 13-10-1915).

Heerlen

Afgezien van de stadsbibliotheek Maastricht, is de eerste openbare leeszaal en bibliotheek van Limburg (op rooms-katholieke grondslag) in 1915 in Heerlen tot stand gekomen. Bovenstaand een foto van de openbare leeszaal in het R.K. jongenspatronaat, later gemeenschapshuis Pancratiushoes in oktober 1915.

De Vereeniging ‘Heerlensche Openbare Leeszaal en Bibliotheek’ ging voortvarend te werk en schreef in 1916 een prijsvraag uit voor een nieuw bibliotheekgebouw waarbij ook Jos, Th. Cuypers in de jury vertegenwoordig was (Bibliotheekleven, 1916).

Al op 8 mei 1917 nam de gemeenteraad een gunstige beslissing en verstrekte de gemeente een subsidie van ten hoogste 46.000 gulden.  Reeds de dag daarop, 9 mei, is begonnen met de eerste werkzaamheden op het perceel aan het Temsplein waar de bibliotheek zou verrijzen. Het ontwerp is vervaardigd door architect J.Pauw uit Amsterdam onder wiens leiding het werk is uitgevoerd. Door het bestuur zijn in het bekroonde ontwerp mede op advies van mr.J.Hingst uit Hilversum nog allerlei wijzigingen/verbeteringen aangebracht in goed overleg met Pauw. De uitvoering van het werk is vervolgens opgedragen aan aannemer J.Laeven.

Foto van mr. Jelle Hingst uit Hilversum. Hij was rechter en raadsheer van beroep  en vervulde diverse nevenfuncties. Zo stond hij aan de basis van zowel een volksbad als van de eerste openbare bibliotheek in Hilversum.

In het CV-gedenkboek ‘Geschiedenis der leeszaalbeweging in Nederland'(1933) schetst dr. H.E. Greve het belang van mr.J.Hingst, dat ten aanzien van de stichting van bibliotheken verder ging dan Hilversum: ‘(…) De Leeszaal te Hilversum, heeft ongeveer alles aan het initiatief, de offervaardigheid en de organisatielust van Hingst te danken. Zelf een verzamelaar en met historisch-documentatiezin begiftigd, had Hingst ook voor de uitrusting der Leeszaal een vaktechnische belangstelling welke deze instelling verrijkte met collecties die in geen andere worden a ngetroffen. Buiten Hilversum hielp Hingst met onvermoeide ijver aan de stichting mede van de Leeszalen te Bussum, Deventer, Laren, Weesp, Doetinchem en Heerlen. In de bouw der bibliotheek, bij de inrichting en de grondlegging der administratie had hij de hand. Ook in commissies der CV – bijv. voor het annotatiebureau verrichtte Hingst gemakkelijk vaktechnisch werk. Zijn ideeën over een “centrale bibliotheek” legde hij voor aan de ledenvergadering van 1914 als een dilettant-vakman van het beste soort. Deze mengeling van kwaliteiten kenmerken zijn eigenaardige “belangstelling”. Zij spreken uit zijn daden evenzeer als uit de buitengewoon verzorgde verzameling door hem aangelegd over alles wat met het leeszaalwezen in Nederland betrof. Een verzameling welke  nog tijdens zijn leven in het bezit der CV overging. Mr. Hingst vertegenwoordigde in de leeszaalbeweging het type van de ijveraar, die vooral in het detailwerk zijn lust heeft. Op de grote lijnen der leeszaalbeweging heeft hij geen invloed gehad. Naar te meer op de ontwikkeling van “zijn” Leeszaal die in menig opzicht uniek geworden is door verzamelingen voor “library-extension” van Hingst afkomstig’.  

Bij d graafwerkzaamheden voor de bibliotheek aan het Tempsplein inHeerlen kwamen in 1917 allerlei Romeinse vondsten te voorschijn (Limburger Koerier 11-12-1918)

Leeskaarten r.k.openbare bibliotheek Heerlen uit 1946 en 1949 (in coklectie bibliotheekmuseum)

Heerlen2

Vanaf 1918 was de Heerlense bibliotheek gevestigd in een relatief groot pand

Begin 1918 kon de nieuwe bibliotheek worden opengesteld voor het publiek. De officiële opening had in mei van dat jaar plaats (Limburger Koerier, 5-1-1918.

Over de periode van september 1944 tot de bevrijding juni 1945  is in de publicatie “In Nacht en IJs’ het volgende bericht over de bibliotheek aan het Tempsplein: ‘Heerlen werd reeds 17 september door de Amerikaanse troepen bevrijd en toen heeft het personeel tien dagen vacantie gehad. Daarna werd intens hard gewerkt om zo gauw mogelijk weer te openen. Voor schade was men gespaard gebleven. Alle tijdens de bezetting ondergedoken boeken kwamen weer in circulatie en op 3 october gingen de deuren weer wijd open. Het grote probleem “Vuur en Licht’ heeft voor de Heerlense Leeszaal gelukkig nooit bestaan. Toch moest de uitlening zeer beperkt worden omdat het aantal lezers onrustbarend was gestegen en de slijtage evenzo. Evacué’s uit Kerkrade, ongeveer 18000 werden in Heerlen ondergebracht en ook deze moesten van lectuur worden voorzien. De Amerikanen vonden ook al spoedig hun weg naar de leeszaal. Evenzo gerepatrieerden, aan wie gratis lezen werd toegestaan. Van de leeszaal localiteiten werd sterk door scholen en cursussen gebruik gemaakt. Alles tezamen een beeld van leeszaalwerkzaamheid, dat weer geheel anders was dan het Noorden bood.’

De vibliotheek in de Plaar-passage periode Tussen 1971 en 1986. Met op een gegeven moment filialen in de wijken Heerlerbaan, Heerlerheide, Treebeek en Schaesbergerveld/Meezenbroek. Hoenbroek toen nog een zelfstandige gemeente – sinds `1-1-1982 gemeente Heerlen – had een centrale bibliotheek en filialen in Mariarade en Lotbroek

In 2003 verscheen een boekje 100 jaar BIEB. Een eeuw bibliotheek in Heerlen een retrospectief. Met de volgende hoofdstukken: Boeken in de Schementoren (1900-1915); Tempsplein (1917-1971); De Plaar-passage (1971-1986); Het Zwarte Veldje (Raadhuisplein (1986-2003); Het Glaspaleis (vanaf 2003). Een creatie van Frits Peutz voor Schunck warenhuis, gererenoveerd door e Limburgse architecten Jo Coenen en Wiel Aretz.

Heerlen3

In 1987 verhuisde de bibliotheek Heerlen met stadsgalerij naar een modern pand aan het Raadhuisplein, ontworpen door architectenbureau Ir.J.Coenen, Eindhoven i.s.m. architectenburo Mertens b.v., Hoensbroek

Bij de opening op 5 maart 1986 door mr.drs.L.C.Brinkman, minister van WVC., verscheen een brochureHeerlen4Het nbieuwe Schunck met bibliotheek bij avond

Het blad ARCHIS, tijdschrift voor Architectuur, Stedebouw en Beeldende Kunst wijdde in het nummer van juli 7/86 een bijdrage ‘Monument en collage; de nieuwe bibliotheek van Jo Coenen in Heerlen’, geschreven door Aart Oxenaar, , p.42-47.

boekenleggers bibliotheek Heerlen-Hoenbroek

Bladwijzers Schunck bibliotheek Heerlen

De voormalige bibliobus in Heerlen. Daarvoor kwam in de plaats een bestelbus Boek1Boek die 45 scholen bezoekt.

Tegenwoordig is de Heerlense bibliotheek met enkele andere culturele instelling gevestigd in het monumentale Schunck Glaspaleis

Heerlen5

                             Promotiekaart van bibliotheek Heerlen 

De toenmalig belangrijkste r.k. openbare bibliotheken in de provincie Limburg omstreeks 1930 (Uit: Gedenkboek CV door dr.H.E.Greve, 1933). Respectievelijk in Maastricht, Kerkrade, Sittard, Roermond, Venlo en Heerlen

De hoofdvestigingen in Maastricht, Kerkrade, Sittard en Venlo vandaag de dag:

De huidige bibliotheek van Maastricht Centre Céramique

De hedendaagse openbare bibliotheek van Kerkrade

Interieurfoto van bibliotheek Kerkrade

Voorgevel van openbare bibliotheek Sittard

Leeszaal bibliotheek Sittard omstreeks 1930

Interieur openbare bibliotheek Sittard anno nu

Bibliotheek Venlo

Interieur bibliotheek Venlo

Komende blogs:

Nieuw boek: ‘Adriaan Pauw en het Slot Heemstede; een weelderig lusthof voor een voornaam regent’. 

Recente  boeken: 111 jaar openbare bibliotheek Zutphen, honderd jaar bibliotheek Schiedam open voor cultuur, de stadsbibliotheek van Amsterdam tot 1632, (Deventer en Utrecht);

Een kortstondige kunstenaarskolonie in ‘het Rode dorp ‘te Haarlem (1890-1995)

Vooromslag van nieuw boek van D.J.van Houten over ‘Adriaan Pauw en het Slot Heemstede; een weelderig lusthof voor een voornaam regent’. 

BEELDVORMERS IN ISOLATIE, De Volkskrant van 4 april 2020. Van boven naar beneden: 1) De Canadese premier Justin Trudeau in zijn werkkamer in Ottawa, 2) de wekelijkse audiëntie van de paus in zijn bibliotheek in het Vaticaan en 3) De Britse prins Charles voor zijn boekenkast.

Groesbeek1

Boek Wolkers na 39 jaar terug naar Oegstgeest (Haarlems Dagblad, 11 juni 2020) blijkt nieuws in Duitsland, USA en Japan

Bibliotheek van Groesbeek haalt in coronatijd het wereldnieuws (Frankfurter Allgemeine Zeitung, 10 juni 2020)

SUSAN SMIT (*1974 Leiden) schrijfster en (vm.) fotomodel in de LocHal-bibliotheek van Tilburg (Beauty, Health & Lifestyle in Haarlem e.o. Voorjaar, 2020), p.12-19

Vooromslag van tijdschrift: FOR YOU met Susan Smit

Glossy magazine For You, beauty, health & lifestyle in Haarlem. Susan Smit: ‘Ik voel me vooral chrijver’. Zicht op de LocHal-bibliotheek Tilburg

Susan Smit in: For You magazine Haarlem, voorjaar 202, p. 14

Susan Smit: ‘In al mijn romans gaat het over in hoeverre je je eigen leven kunt vormgeven’

Susan Smit DREAM (For You, Beauty, Health & Lifestyle in Haarlem, april 2020, pagina 16.

Susan Smit. Credits, photographer Rene van der Hulst; location: Library LocHal Tilburg. Glass Hall in LocHal: http://www.seats2meetcom (For You, Haarlem, 2020, pagina 19)

======

Bacteriën en virussen in relatie tot boeken

ontmettingsapparaat

Voormalig ontsmettingsapparaat ofwel desinfectiemachine  in gebruik in Amerikaanse bibliotheken in het het pre-coronatijdperk. Anno 2020  worden teruggebrachte boeken veelal 72 uur in quarantaine gehouden.

waarschuwing4

vroegere bibliotheeketiketten met waarschuwingen

waarschuwing3

waarschuwing ter voorkoming van besmettingen

In Japan waar men normaal al geen handen schudt en op afstand buigt bij een begroeting worden in Coronatijd geen halve maatregelen genomen in de bibliotheek. Ondanks een bevolking van 127 miljoen inwoners, waaronder veel ouderen, is het officiële dodental op 10 januari 2020 slechts 916 (De Volkskrant, 11 juni 2020, foto Philip Fong/Agence France Press)

Door het Institute of Museum and Library Services in Washington D.C. is onderzoek gedaan naar boeken die in openbare bibliotheken door lezers intensief zijn gebruikt. Daaruit bleek dat na 3 dagen een besmetting met het coronavirus niet meer valt te detecteren.

 

Mondkapjes tegen coronabesmetting verplicht in Amerikaanse bibliotheken

NEW TAINAN PUBLIC LIBRARY, TAIWAN, DESIGNED BY ARCHITECTURES MECANOO, DELFT, 2020

 

Front Library Tainan, Taiwan (Mecanoo Architects Delft)

Cultuurgebouwen in Taiwan, gerealiseerd door Nederlandse architectenbureaus (de Volkskrant, 3 juni 2020)

Interior Tainan Public Library, Taiwan, 2020 (Mecanoo)

In Amerikaanse bibliotheken worden leners gewaarschuwd een boek uit de bibliotheek – met e intentie om Cofid19 virussen te doden – niet in de magnetron te leggen. Zie boven het resultaat.

Boeken service via Wing drones in School of Information sciences University of Tennessee, Knoxville, USA

School librarian Kelly Passek loads books into packages to be delivered to students via Wing drone delivery

PARTICULIERE MUZIEK BIBLIOTHEEK VAN TON KOOPMAN KRIJGT IN 2020 EEN OPENBARE BESTEMMING IN VLAANDEREN EN OP HET INTERNET

De waardevolle historische muziekbibliotheek met meer dan 7.000 boeken – feitelijk ruim 40.ooo banden en partituren – van musicus Ton Koopman verhuist naar het Orpheus instituut in Gent, aldus een televisiereportage in Nieuwsuur van 9 juli 2020. In Nederland had men geen interesse, dat wil zeggen enkel in een schenking. De musicus Ton Koopman (*1944) is behalve dirigent ook organist, clavecinist en muziekpedagoog. De collectie omvat veel 17e en 18e eeuwse muziek. Koopman zelf is gespecialiseerd in Bach en de Barok. Hij heeft geen computer en beweerde zijn eerste email nog te moeten verzenden. Niettemin heeft hij een facebookpagina. Het verzamelen van muziek noemde hij een uit de hand gelopen hobby. Het Orpheus instituut is in 1996 opgericht en heeft zich in korte tijd ontwikkeld tot een Europees wetenschappelijk researchcentrum voor muziek. De bibliotheek komt in een voormalig koetshuis, gelegen naast het Orpheus Instituut en zal volledig worden gedigitaliseerd.
Ton Koopman is een gelukkig mens nu zijn boekenverzameling een goede toekomst heeft gekregen.

Naast D.F.Scheurleer (1855-1927, bankier en muziekverzamelaar; en Willem Noske (1918-1995) wordt TON KOOPMAN, onder het kopje ‘een klasse apart’ beschreven in het naslagwerk ‘Geschiedenis van de Nederlandse bibliofilie’ door Piet J.Buijnsters. Die schrijft: ‘Een betere verzamelaar van muziekboeken en muziekliteratuur dan Noske is de bekende klavecinist, organist en leider van het Amsterdams Baroque Orchestra & Choir Ton Koopman (Zwolle, 1944). Mijn vrouw en ik bezoeken hem in zijn groen omsloten woning te Bussum op 10 oktober 2009. Kort na zijn 65ste verjaardag. Koopman lijkt kleiner en jonger dan op de foto’s van zijn website. Hij is een muzikale duizendpoot, hyperactief op vele fronten en volgens persberichten onaangenaam getroffen door de recente subsidiestop voor het door hem opgerichte barokensemble. Maar ons gesprek gaat niet daarover, maar over zijn verzamelingen: boeken en prenten met betrekking tot de muziek uit de zeventiende en achttiende eeuw. Juist als verzamelaar is Ton Koopman bij het grote publiek geheel onbekend niet echter in de wereld van antiquariaten en kunsthandels. Op zijn vele tournees door Europa, Amerika en Japan vindt hij ter ontspanning altijd wel even tijd voor een bezoek aan een antiekwinkeltje. Hij is een vlotte koper, soms te gretig volgens zijn vrouw. Maar het resultaat mg er zijn: de hoofdbibliotheek beslaat een groot vertrek, waarvan twee wanden van onder tot aan het plafond gevuld zijn met oude boeken. Voor een van die hoge kasten staat een schitterend beschilderd klavecimbel, terwijl tafels en kleinere kastjes beladen zijn met handschriften en andere rariora. Het begon allemaal al vanaf 1935 tijdens zijn gymnasiumjaren in Zwolle. Als veertienjarige organist verdiende Ton meer geld dan zijn medescholieren en hij besteedde dat graag aan boeken, vooral literatuur. Later pitste dat kopen zich meer toe op de muziek. Koopman: “Ik verzamel, wat de bibliotheek betreft, partituren, handschriften en muziektheorie uit de barokperiode. Verreweg het meeste kocht bij uit het buitenland. Intussen staat er zoveel dat ik het alleen niet meer kan overzien. Ik heb daarom vier dagen in de week een bibliothecaresse in dienst, Eline Holl, een musicologe, die alle binnenkomende boeken op de computer catalogiseert, plaatst en ze ook voor mij gereedlegt wanneer ik iets nodig heb voor studie of concerten. “Zelfs iemand die geen noot kan lezen moet wel spontaan worden bekoord door het zien van deze achttiende-eeuwse partituren, dikwijls voorzien van een fraaie titelbordure en gestoken in een band met kleurrijke marmer- of sitspapieren, schutbladen. Zo’, titelrand vinden we ook terug in Ton Koopmans exlibris, gekalligrafeerd door Cor Knops, zijn vaste boekrestaurateur. Dat Koopman, behalve een geleerd musicoloog ook een ware bibliofiel is, merk je aan de waarde die hij bij aankopen hecht aan mooie exemplaren op goed papier. Zijn wetenschappelijke kant manifesteert zich dan weer hierin, dat hij het moeilijk verdraagt als een muziektheoretisch geschrift een register mist. Hoe druk hij het ook heeft, dit lastige karwei knapt hij graag zelf op. Die combinatie ban kunst en wetenschap, muziektheorie en muzikale praktijk maakt Ton Koopman tot een verzamelaar van uitzonderlijke klasse. Bij zo’n overvloed aan muzikale schatten is het moeilijk kiezen. Bachspecialist Koopman bezit tot zijn spijt nog geen autograaf van deze componist, maar hij is trots op zijn vroege afschrift van een voor cembalo bewerkte luitsuite van Bach en op de eerste druk van het libretto voor de Matthäus Passion. Verder heeft hij ongeveer zesduizend oude prenten met muzikale voorstelling en een kleinere collectie muziekexlibris. Enkel van zijn grafiek is in 2005 in het Stadtmuseum te Lindau, zij het anoniem, een aparte tentoonstelling ingericht met catalogus onder de titel “Musica in Bildern, Druckgraphik von Meisterhand”. De vraag dringt zich vanzelf op of deze verzamelaar in zijn beginperode bepaalde gidsen heeft gehad, personen die hem geïnspireerd of op weg geholpen hebben? Ton Koopman (na enig nadenken): “Ja, allereerst Lucas van Dijck, toenmalig bibliothecaris van de NOS, met wie ik ook een boek over het klavecimbel in de Nederlandse kunst heb gemaakt. Hij wist toen meer van oude boeken dan ik. Van Dijck verkocht me ook wel eens wat, al liet hij me er flink voor betalen.

Vooromslag van ‘Het klavecimbel in de Nederlandse kunst tot 1800. Door Lucas van Dijck en Ton Koopman. Zuthen, Walburg Pers, 1987

Een andere gids was de Catalaanse musicus Saval, die zelf gambaviool speelt en een kleine maar bijzondere collectie op dit gebied heeft […] Verder waren er ook enkele antiquaren van wie ik veel opgestoken heb. In Nederland was dat Simon Emmering in Amsterdam, Door gewoon met hem wat te kletsen, leerde je al een hoop. Hij verkocht me allerlei bijzondere prenten. Een andere belangrijke handelaar was voor mij tot in de jaren 1990 dec muziekantiquaar Lelieveld in Den Haag. Een moeilijke man. Hij werd heel boos op me als ik iets niet kocht omdat het me te duur leek, terwijl hij vond dat het in mijn verzameling hoorde: “Dat móét he kopen!” De volgende keer dat ik er kwam lag de prijs nog hoger, totdat ik het tenslotte maar kocht. “Andere Nederlandse muziekverzamelaars met wie hij contact onderhoudt, kan Koopman niet noemen. “Misschien die organist uit Edam, wiens vrouw arts is” . Wij weten wie hij bedoelt, maar gaan daar niet verder op in. Ook Ton Koopman met zijn brede actieradius constateert dat het antiquarisch aanbod voor zijn periode steeds schraler en duurder wordt. “Van Jan Pieterszoon Sweelinck is in al geen honderd jaar meer een partituur in handschrift aangeboden. En neem Johan Mattheson [Hamburg 1681-1764], internationaal gezien de belangrijkste en productiefste muziektheoreticus, de eerste die over Bach schreef en de aandacht op hem vestigde. Van zijn zestig boeken heb ik misschien maar goed dertig. En ik zoek al heel lang naar zijn “Grundlagen einer Ehrenpforte” uit 1740. Onvermijdelijk komt ook een onderwerp ter sprake dat iedere serieuze verzamelaar bezighoudt: de uiteindelijke bestemming van zijn collectie. Ton Koopman hoopt in elk geval dat het geheel als een “Verzameling Ton Koopman” in Duitsland of liever nog in Nederland bewaard zal blijven’. (Buijnsters, p. 310-314)

Ex libris Ton Koopman door Cor Knops (Buijnsters, pagina 311)
Ton Koopman met concertzanger Peter de Groot van het Amsterdam Baroque Choir
Uit de collectie Ton Koopman (Buijnsters)
(Buijnsters, pagina 312)
In 2015 werd de partituur in h-Moll-Messe van Johan Sebastian Bach door de UNESCO opgenomen in het werelderfgoedregister. Deze autograaf is met 80% van alle overgeleverde Bach-partituren aanwezig in de Berlijnse Staatsbibliotheek
Van links naar rechts: Joachim-Felix Leonhard (voorzitter van et Duitse nomineringscomité), Barbara Schneider-Kempf (algemeen directer van de Staatsbibliothek zu Berlin – Preussischer Kulturbesitz, en Verena Metze-Mangold (president van het Duitse UNESCO-comité)
Ton Koopman was als dirigent en Bachkenner op 9 oktober 2015 aanwezig bij de uitreiking van de oorkonde. Onder leiding van Ton Koopman werd Bachs werk uitgevoerd door de Berliner Philharmoniker. Links Joachim-Felix Leonhard, voorzitter van het Duitse comité “Memory of the World‘ en daarnaast muziekwetenschapper Christoph Wolff van de Harvard University. [ondanks jarenlang speuren is het Koopman niet gelukt een originele signatuur laat staan autograaf van Johann Sebastian Bach te verwerven]
De internationaal gerichte Ton Koopman is sinds 2019 als opvolger van Eliot Gardiner voorzitter van het Bach archief in Leipzig. Hij i tevens o.a. hoogleraar Historische geïnformeerde uitvoeringspraktijk van de oude muziek aan de universiteit van Leiden
Voorgevel van het Orpheus Instituut in Gent
De huidige bibliotheek in het Orpheus Instituut in Gent, die met de aanwinst van de Ton Koopman-muziekboekerij een enorme boost krijgt
Titelpagina van ‘Cantica Sacra recens numeris et modulis‘ Van Orlando di Lasso (1532-1594). Monachii [= München], Adam Berg, 1585. Zeldzame uitgave in collectie Ton Koopman.
Eén van de grootste kostbaarheden in de bibliotheek van Ton Koopman is het manuscript van een onbekende cantate van Georg Friedrich Händel (1685-1759) (De Volkskrant)

De verzameling-Ton Koopman kon dankzij het mecenaat van de Désiré Collen Stichting voor het Orpheus Instituut in Gent worden verworden. Voorts kan het Vlaamse instituut rekenen op financiële steun van het Departement Economie, Wetenschap & Innovatie van de Vlaamse Overheid. De stad Gent stelt een 18de eeuws pand beschikbaar op de onlangs gerenoveerde historische site van het stadspaleis d”Hane Steenhuyse, alwaar de collectie in optimale omstandigheden kan worden bewaard. Tevens wordt voorzien voor openbaar toegankelijke lezingen, seminaries, workhops en concerten. Directeur Peter Dejans: ‘Het gaat om een echte werkbibliotheek met een schat aan praktijkgerichte literatuur en partituren Deze collectie is een droom voor elke uitvoerder van barokmuziek’. Er is een onderzoeksgroep in het leven geroepen die onder leiding van de musicologen Bruno Froment en Huub van der Linden die de Koopman-collectie gaat ontsluiten en bestuderen.

Ton Koopman toont een antiek muziekboek aan directeur Peter Dejans van het Orpheus Instituut in Gent (foto Mark Boone)