DE GEMEENTEREINIGING HEEMSTEDE VAN 1916 – 1991

ROMKE DE JONG EN DE GEMEENTEREINIGING VAN HEEMSTEDE 1916-1991

In vroeger eeuwen waren diensten als groenvoorziening en reiniging geprivatiseerd en ook sommige starten en waterwegen in particuliere handen, zoals de Blekervaartweg lange tijd eigendom was van de aldaar gevestigde blekers. Als bijvoorbeeld een vorst de Herenweg passeerde kreeg een particulier opdracht de mestvaalten en afvalhopen te verwijderen en de ambachtsheer liet op zijn kosten bomen planten aan de Hoflaan door een hoveniersfamilie.

Begin vorige eeuw werd het ophalen van huisvuil door de gemeente wisselend verpacht aan Van der Linden en De Jong. In 1914 werd de afvalverwerking gepacht door vracht- en zandrijder Romke de Jong, die voor dit doel zes mensen in dienst had welke met paard en wagen het huisvuil ophaalden. Hij woonde aan de Cloosterweg en was vader van vrachtrijder Harke de Jong.

Foto uit 1914 toen de reiniging werd gepacht door Romke de Jong. Op deze afbeelding poseert hij met bolhoed, geflankeerd door 6 personeelsleden met hun paard en wagen. Op de achtergrond de werkplaatsen/schuren aan de Cruquiusweg

Van privatisering naar gemeentelijke dienst

Met ingang van 1916 is de reinigingsdienst in gemeentelijke handen gekomen. Eerste opzichter was directeur van openbare werken: J.Schelling, voorman J.Kramer en als werklieden zijn J.C.van der Hulst en P.Pieren aangesteld.

Uit het jaarverslag van de gemeente Heemstede over 1916: “Bij de op 22 november 1915 gehouden aanbesteding voor het ophalen van haardasch, huisvuilnis en beer gedurende 1916 werd alleen ingeschreven door R. de Jong te Heemstede voor de som van ƒ 4420,-. Daar dit bedrag naar het oordeel van B. en W. te hoog was, werd door hen aan den Raad voorgesteld den Gemeente-Reinigingsdienst gedurende dit jaar in eigen beheer te nemen. De raad kon zich met dit voorstel vereenigen en stelde in zijne vergadering van 29 december 1915 een verordening op het beheer van dien dienst gedurende 1916 vast. In deze verordening werd de dagelijksche leiding van het bedrijf aan den gemeente-opzichter opgedragen. Den 3 januari 1916 werd de dienst aangevangen met een voorman en drie werklieden en bleek het spoedig, dat de uitvoering der werkzaamheden geregelder plaats had dan bij de uitbesteding, slechts enkele klachten kwamen in. Met de wed. J.van Schagen werd een contract gesloten voor de levering van drie paarden voor den Reinigingsdienst, voor een bedrag van ƒ 2175,- per jaar (met inbegrip van foerage, hoefbeslag en tuigen). Lompen, beenderen, oud ijzer enz. werden bij contract verkocht aan Claus & Van den Bosch te Haarlem, de aflevering had naar gelang van den voorraad eens of tweemaal per maand plaats. Beer en compost werd aan particulieren verkocht; door de groote vraag naar beer kon bijna geen compost worden gemaakt, zoodat het onnodig was het bedrijf in te richten. OP verzoek werden 465 beerputten geledigd, echter werden nog bovendien zeer veel putten geledigd om toch maar zooveel mogelijk aan de aanvragen om levering van beer te kunnen voldoen, dit geschiedde dan zonder dat daartoe een verzoek was ingekomen, doch niet dan nadat vooraf daartoe toestemming was verkregen. De uitgaven van den Gem. Reinigingsdienst bedroegen in 1916 totaal ƒ 6162,68; de uitgaven van idem ƒ 1553.07.  nadeelig slot ƒ 3609,61.  Zoodat dus door de gemeente moest worden bijgedragen een bedrag van 3609,61 of ƒ 810,38 minder dan het bedrag waarvoor bij de aanbesteding was ingeschreven.”

In 1920 is vanwege verkorting van het aantal arbeidsuren van het personeel 1 werkman extra aangesteld. Het aantal paarden bleef 4. Wèl moesten twee paarden wegens kreupelheid en verwoningen enige tijd buiten dienst worden gesteld. In 1920 werd overgegaan tot het huren van vervoerswagens van Heemsteedse handelaren. Overwogen werd of mechanische beweegkracht voor de vuilniswagen te verkiezen was boven paardenfractie. Van motor-tractie en automobiel-wagens werd vooralsnog afgezien met het oog op de slappe bodemgesteldheid van de beltterreinen.

In 1936 bestond het personeel van de Gemeente-Reiniging behalve uit een directeur (J.Schelling) en boekhouder (J.M.Vester) verder uit: J.Kramer (voorman), J.C.v.d.Hulst (voorman), A.W.Slager (werkman-chauffeur), Th. Duindam (idem), W.A.Touw (handlanger), L.W.Janzen (arbeider), W.I.Driessen (jeugdig werkman) en A.J.Jansen (idem).

Het personeel van de gemeentelijke reiniging op een foto uit 1935 of 1936 met alle personeelsleden en in het midden met bolhoed voor de eerste auto staat directeur J.Schelling. Naast 3 paarden en ophaalwagens beschikte de dienst intussen over 5 vrachtauto’s. De werkplaatsen aan de Cruquiusweg zijn later afgebroken.

De hierboven afgebeelde foto is in 1935 0f 1936 gemaakt op het terrein van de reiniging langs de Cruquiusweg. De schuur rechts fungeerde als opslagplaats en garage voor de Chevrolets en resterende paardentractie. Links op de foto straat de beerwagen, een oude Magirus op massieve banden, met buizen waarmee de putten geleegd werden. Op 25 augustus 1925 brandden de wagenloods met paardenstal en de open wagenbergplaats grotendeels af en gingen de vuilniswagens en ander materiaal verloren. Gelukkig liepen de vier paarden in het weiland en ondervonden geen letsel. Heropbouw van de gebouwen is voor bijna ƒ 13.000,- gegund aan de laagste inschrijver Ruurd Jorritsma. Van het opgehaalde afval werden bruikbare materialen als lompen, papier, oud ijzer, flessen, schoenen etc. bij inschrijving verkocht en met deze opbrengst, evenals van beer, compost e.d. kon ongeveer 15% van de totale exploitatie worden gedekt.

De dertien afgebeelde personen zijn van links naar rechts: Willem Slager, Barend v.d. Putten, Arie Jansen, Willem Touw, Arie Delissen, Wout Driessen, Theo Duindam, J.Schelling (met bolhoed), Jan Kramer, Jan van der Hulst, Leo Janzen, Toon Treffers en Chris Vijzelaar. Laatstgenoemde vertelde me een aantal jaren geleden: “We droegen petjes die later stationschefs droegen. We waren ‘ijzeren kerels’. Rugklachten kwamen vrijwel niet voor. Iedereen haalde, indien hij niet eerder heenging, normaal zijn pensioen. Er werd weliswaar langer gewerkt dan tegenwoordig – ook op zaterdag tot half één -  maar ’t was allemaal veel gemakkelijker, in een laag tempo. In tegenstelling tot vandaag de dag hadden de reinigingsmensen veel meer persoonlijk contact met het publiek. De hoeveelheid huisvuil was vergeleken met nu zeer bescheiden. Er waren veel minder verpakkingen. Kranten, evenals kistjes, werden gebruikt voor het aanmaken van de kachel. “Veel afval werd in de kachel verbrand, zodat we voornamelijk as ophaalden en alles wat niet te verbranden was”. Het huisafval ging naar de vuilnisbelt bij het Spaarne, lange tijd een niet erkend vogelreservaat [nu Meermond]. Men moest oppassen niet in de moerassige grond van de rietlanden te blijven steken, herinnert zich de heer Vijzelaar, die met tevredenheid terugkijkt op zijn diensttijd bij de gemeente die bijna een halve eeuw omvat.

Jan van der Hulst, bijgenaamd ‘de zingende vuilnisman’ was voor WOII met zijn harde stem en luid bellende wagen een begrip in Heemstede. Hier is omstreeks 1925 op de Binnenweg gefotografeerd ter hoogte van de Iepenlaan. In het huis rechts is in 1951 het Minerva Theater gebouwd.

Alom in Heemstede bekend als ‘de zingende schillenboer’ was Bertus de Graaf van de jaren 50 tot 90. De liederen die hij bij het ophalen van afval op zijn bakfiets zong verzon hij ter plaatse en gingen meestal over de liefde

 

Het personeel van de reiniging vermoedelijk in 1939 met o.a. J.C.v.d.Hulst, A.W.Slager, Th.Duindam, W.A.Touw, W.I.Driessen, A.J.Jansen en J.Kramer (die tot 1939 bij de gemeente in dienst was)

 

Een trotste werkman poserend met paard en ophaalwagen

Bij besluit van 22 oktober 1940 moest zelfs afval van levensmiddelen bewaard en ter beschikking gesteld worden [Uit: Haarlem's Dagblad, 18-11-1940]

 

Het besluit, gepubliceerd 1412-1940 in Haarlem’s Dagblad

De reiniging rijdt uit in 1943. Rechts L.Janzen en links W.Driessen

Foto uit circa 1943 met vooraan A.Treffers en daarachter W.Touw

Een putjesschepper aan het werk

Nieuw materieel voor de gemeentereiniging geleverd door de firma Geesink & Zonen uit Weesp

Opgericht in 1875 bestaat het bedrijf Geesink in 1913 nog altijd niet meer voor brandweermaterieel maar wel voor afvaltransport

Eigentijdse wagens van Geesink zoals in gebruik bij de Meerlanden, in 2011 hoofdsponsor voor ‘Ride for the Roses’ ten gunste van KWF Kankerbestrijding

In plaats van de paardentractie kwamen deze hypermoderne huisvuilophaalwagens

Vrachtagens met hydraulische apparatuur in werking

Afvalverwerking naar de vuilnisbelt

Met één van de ‘oude’ vuilniswagens op pad

De Amarylluslaan in de bloemenwijk van Heemstede, 1950

Op de foto met drie stoere mannen

V.l.n.r. Leo Jansen, Arie Jansen, van Hees en Kompier

Met nieuwe vuilniswagens maar nog met ouderwetse afvalbakken van ijzer. Vele beladers tilden gemiddeld zo’n 10.000 kilogram per dag!

Met de welvaart nam ook het afval toe.

Nog altijd veel handwerk

Het schoonmaken van de afvalemmers geschiedde door Jelle Schoonlingen uit Den Haag met filialen in Heemstede en Zandvoort

Vandalisme langs de weg en intussen introductie van plastic vuilniszakken

Na een succesvol verlopen experiment in 1979 en een publieksenquête (met 72% voor- en 10% tegenstanders) zijn het jaar daarop minicontainers ofwel rolemmers – met een inhoud van 120 of 240 liter – geïntroduceerd. Hier op een foto uit het Haarlems Dagblad van 15 augustus 1980.

Eind jaren 80 was de Vespacar in Heemstede een vertrouwd gezicht, in 1994 aan vervanging toe,

Kortstondige boosheid bij de reinigingsdienst in 1995 nadat Bennebroek na 35 jaar geen gebruik meer maakte van de Heemsteedse dienst. Geïnterviewd door radio de Brandings links het afdelingshoofd en rechts wethouder Loes de Zwart

In 1991 is met het 75-jarig bestaan het laatste jubileum gevierd van de gemeentelijke reinigingsdienst. Op deze foto van Pieter Goedhard naast het wagenpark en persoon vooraan het bestuur met v.l.n.r. gemeentesecretaris W. van den Berg, wethouder J.de Ruiter, burgemeester O.R.Van den Bosch en de wethouders mw.M.Mous en mw.J.Beets-Hehewerth

De milieustraat Heemstede op het terrein van de gemeentewerf, Cuquiusweg 47 Heemstede voor o.a. grof vuil.

De geschiedenis herhaalt zich. Zoals vòòr 1916 is de afvalverwerking weer geprivatiseerd. In de gemeente Haarlem bij de firma Spaarnelanden, in Heemstede in navolging van de Haarlemmermeer en Aalsmeer en intussen nog enkele gemeenten en meer dan 100.000 huishoudens bedienend bij de firma Meerlanden; afval en milieu, kantoorhoudend in Rijsenhout. Om de week wordt in grijze rolemmers huisvuil ofwel restafval opgehaald en de andere week in groene kliko’s het gtf-afval [= groente-, fruit- en tuinafval]. Daarnaast zijn o.a. op diverse plaatsen binnen de gemeente ondergrondse containers geplaatst voor glas, plastic, papier en karton. Voorts zijn er kledinginzamelcontainers. Sinds 2013 beschikt Heemstede bovendien over twee kringloopwinkels: Dorcas en The Vintage Store.

Panorama van de gemeentewerf, de haven en tehuis de Olijftak in 2005 (fotosvanheemstede.blogspot.nl)

Hypermodern materieel van de Meerlanden, opgericht in 1989

Ten slotte: een collectie uit het aangeboden afval bijeengebrachte tuinkabouters door medewerker Mark Platjes van Paswerk, gedetacheerd bij de Meerlanden in Heemstede